Luận văn nghiên cứu sử dụng lá cây chè đại trichathera gigantea bổ sung vào khẩu phần ăn cho lợn rừng lai f1 ♂rừng x ♀địa phương nuôi tại huyện yên sơn tỉnh tuyên quang

Nghiên cứu sử dụng lá cây chè đại trong khẩu phần ăn cho lợn rừng lai tại Tuyên Quang mở ra hướng đi mới cho chăn nuôi… 63 trang · Đại học Thái Nguyên · 2014.

• Tác giả: Trần Mạnh Cường
• Người hướng dẫn: TS. Trương Hữu Dũng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi - Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Sử Dụng Lá Cây Chè Đại Trong Khẩu Phần Ăn Cho Lợn Rừng Lai Tại Tuyên Quang
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. PHẦN 1: CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT
• 1.1. ĐIỀU TRA CƠ BẢN
• 1.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.1.1.1. Vị trí địa lý
• 1.1.1.2. Điều kiện khí hậu, thủy văn
• 1.1.2. Nguồn nước
• 1.1.3. Giao thông
• 1.1.4. Địa hình đất đai
• 1.1.5. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.1.5.1. Điều kiện kinh tế
• 1.1.5.2. Tình hình văn hóa xã hội
• 1.1.6. Tình hình sản xuất nông nghiệp
• 1.1.6.1. Ngành trồng trọt
• 1.1.6.2. Ngành chăn nuôi
• 1.1.7. Quá trình thành lập và phát triển của trang trại
• 1.1.7.1. Quá trình thành lập
• 1.1.7.2. Tình hình sản xuất của trại
• 1.1.8. Đánh giá chung
• 1.1.8.1. Thuận lợi
• 1.1.8.2. Khó khăn
• 2. PHẦN 2: CHUYÊN ĐỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• 2.1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1.1. Cơ sở khoa học
• 2.1.1.1. Một số đặc điểm sinh học của cây Chè Đại
• 2.1.1.2. Tình hình sử dụng lá cây Chè Đại trong chăn nuôi gia súc, gia cầm tại Việt Nam
• 2.1.1.3. Ngọn, lá thực vật làm thức ăn cho vật nuôi
• 2.1.1.4. Cơ sở khoa học của sự sinh trưởng ở lợn thịt
• 2.1.1.5. Những yếu tố ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của vật nuôi
• 2.1.1.6. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.1.1.7. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 2.1.2. ĐỐI TƯỢNG, ĐỊA ĐIỂM, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2.2. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.1.2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.1.2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.1.2.5. Các chỉ tiêu theo dõi và cách xác định
• 2.1.2.5.1. Sinh trưởng tích lũy
• 2.1.2.5.2. Sinh trưởng tuyệt đối (g/con/ngày)
• 2.1.2.5.3. Sinh trưởng tương đối (%)
• 2.1.2.5.4. Hiệu quả sử dụng thức ăn
• 2.1.2.6. Hạch toán sơ bộ một số chi phí chính
• 2.1.2.7. Phương pháp tính toán xử lý số liệu
• 2.1.3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐẠT ĐƯỢC
• 2.1.3.1. Khảo sát diện tích, năng suất và sử dụng lá cây Chè Đại tại huyện Yên Sơn
• 2.1.3.2. Diện tích, năng suất lá cây Chè Đại tại huyện Yên Sơn
• 2.1.3.3. Tình hình sử dụng lá cây Chè Đại trong chăn nuôi tại huyện Yên Sơn
• 2.1.3.4. Tình hình chăn nuôi lợn rừng và lợn rừng lai trên địa bàn huyện Yên Sơn
• 2.1.3.5. Cơ cấu đàn lợn rừng và lợn rừng lai nuôi tại huyện Yên Sơn năm 2014
• 2.1.3.6. Quy mô đàn lợn rừng và lợn rừng lai nuôi tại huyện Yên Sơn
• 2.1.3.7. Nghiên cứu bổ sung lá cây Chè Đại vào khẩu phần ăn cho lợn rừng lai tại huyện Yên Sơn tỉnh Tuyên Quang
• 2.1.3.8. Ảnh hưởng của lá Chè Đại đến sinh trưởng tích lũy của lợn thí nghiệm
• 2.1.3.9. Ảnh hưởng của lá Chè Đại đến sinh trưởng tuyệt đối của lợn thí nghiệm
• 2.1.3.10. Ảnh hưởng của lá Chè Đại đến sinh trưởng tương đối của lợn thí nghiệm
• 2.1.3.11. Ảnh hưởng của lá Chè Đại đến hiệu quả sử dụng thức ăn
• 2.1.3.12. Hiệu quả kinh tế của việc bổ sung lá Chè Đại trong chăn nuôi lợn rừng lai F1 (♂ rừng x ♀ địa phương)
• 2.1.4. KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Lá Chè Đại Cho Lợn Rừng Lai Tuyên Quang

Nghiên cứu sử dụng lá cây chè đại trong khẩu phần ăn cho lợn rừng lai tại Tuyên Quang mở ra hướng đi mới cho chăn nuôi lợn rừng. Việc tận dụng nguồn thức ăn xanh cho lợn từ tự nhiên giúp giảm chi phí, tăng tính bền vững. Nghiên cứu này tập trung đánh giá ảnh hưởng của lá chè đại đến tăng trưởng lợn rừng lai, sức khỏe lợn rừng lai và hiệu quả kinh tế tại địa phương Tuyên Quang. Đây là một nghiên cứu ứng dụng có ý nghĩa thực tiễn lớn đối với nông nghiệp Tuyên Quang và phát triển chăn nuôi theo hướng bền vững và an toàn sinh học.

1.1. Giới Thiệu Về Cây Chè Đại và Giá Trị Dinh Dưỡng

Cây chè đại (Trichathera gigantea) là một loại cây phổ biến ở vùng trung du miền núi. Giá trị dinh dưỡng lá chè đại chưa được khai thác triệt để trong chăn nuôi lợn. Nghiên cứu này sẽ phân tích thành phần hóa học lá chè đại, bao gồm protein, vitamin, khoáng chất, và chất xơ, để đánh giá tiềm năng sử dụng làm thức ăn cho lợn.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Lợn Rừng Lai Trong Nông Nghiệp Tuyên Quang

Lợn rừng lai là một đối tượng chăn nuôi quan trọng tại Tuyên Quang, mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người dân. Việc cải thiện khẩu phần ăn cho lợn bằng các nguồn thức ăn tự nhiên cho lợn như lá chè đại có thể giúp nâng cao năng suất và giảm chi phí chăn nuôi.

II. Thách Thức Trong Chăn Nuôi Lợn Rừng Lai và Giải Pháp

Trong chăn nuôi lợn rừng lai, chi phí thức ăn chiếm tỷ trọng lớn. Việc tìm kiếm nguồn thức ăn cho lợn thay thế, giá rẻ và dễ kiếm là một thách thức lớn. Nghiên cứu khoa học này tập trung vào việc đánh giá khả năng sử dụng lá cây chè đại như một giải pháp tiềm năng. Bài toán đặt ra là xác định liều lượng sử dụng phù hợp, đảm bảo tăng trưởng lợn rừng lai tốt mà không gây tác dụng phụ.

2.1. Chi Phí Thức Ăn Chăn Nuôi và Bài Toán Giảm Giá Thành

Chi phí thức ăn là một trong những yếu tố quyết định hiệu quả kinh tế của chăn nuôi lợn. Việc sử dụng lá chè đại có thể giúp giảm chi phí chăn nuôi đáng kể, đặc biệt khi so sánh với thức ăn công nghiệp.

2.2. Rủi Ro và Độc Tính Của Lá Chè Đại Cần Nghiên Cứu Kỹ Lưỡng

Mặc dù có tiềm năng, lá chè đại cũng có thể chứa các chất có độc tính. Cần nghiên cứu kỹ lưỡng về độc tính và liều lượng sử dụng an toàn để đảm bảo sức khỏe lợn rừng lai.

2.3. Tìm Kiếm Nguồn Thức Ăn Tự Nhiên Thay Thế Thức Ăn Công Nghiệp

Việc tìm kiếm các nguồn thức ăn tự nhiên cho lợn là xu hướng chăn nuôi bền vững. Lá chè đại là một trong những ứng cử viên tiềm năng, góp phần nâng cao năng suất và giảm chi phí.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Sử Dụng Lá Chè Đại Cho Lợn Rừng Lai

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp thí nghiệm có đối chứng để đánh giá ảnh hưởng của lá chè đại đến lợn. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm sinh trưởng lợn rừng lai, hiệu quả sử dụng thức ăn, và chất lượng thịt lợn. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng quy trình chế biến lá chè đại và liều lượng sử dụng phù hợp trong khẩu phần ăn cho lợn.

3.1. Thiết Kế Thí Nghiệm Các Nhóm Đối Chứng và Thí Nghiệm

Thí nghiệm được thiết kế với các nhóm đối chứng (không sử dụng lá chè đại) và các nhóm thí nghiệm (sử dụng lá chè đại với các liều lượng khác nhau) để so sánh tăng trưởng lợn rừng lai.

3.2. Các Chỉ Tiêu Theo Dõi Sinh Trưởng Tiêu Tốn Thức Ăn Chất Lượng Thịt

Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm sinh trưởng tích lũy, sinh trưởng tuyệt đối, tiêu tốn thức ăn, và chất lượng thịt lợn (màu sắc, độ mềm, hàm lượng dinh dưỡng) để đánh giá toàn diện ảnh hưởng của lá chè đại.

3.3. Quy Trình Chế Biến và Bảo Quản Lá Chè Đại Cho Lợn

Nghiên cứu cũng đề xuất quy trình chế biến lá chè đại (phơi khô, nghiền nhỏ, ủ men) và bảo quản lá chè đại để đảm bảo chất lượng và an toàn khi sử dụng làm thức ăn cho lợn.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Lá Chè Đại Đến Lợn Lai

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc bổ sung lá chè đại vào khẩu phần ăn cho lợn rừng lai có ảnh hưởng tích cực đến sinh trưởng lợn rừng lai và hiệu quả sử dụng thức ăn. Tuy nhiên, cần lưu ý đến liều lượng sử dụng để tránh tác dụng phụ. Nghiên cứu cũng đánh giá hiệu quả kinh tế của việc sử dụng lá chè đại, cho thấy tiềm năng giảm chi phí và tăng thu nhập cho người chăn nuôi.

4.1. Tác Động Của Lá Chè Đại Đến Sinh Trưởng và Phát Triển Của Lợn

Việc bổ sung lá chè đại với liều lượng phù hợp giúp tăng trưởng lợn rừng lai tốt hơn so với nhóm đối chứng, đặc biệt trong giai đoạn vỗ béo.

4.2. Hiệu Quả Sử Dụng Thức Ăn và Tiêu Tốn Thức Ăn Của Lợn Thí Nghiệm

Việc sử dụng lá chè đại giúp giảm tiêu tốn thức ăn trên một đơn vị tăng trọng, cho thấy hiệu quả sử dụng thức ăn được cải thiện.

4.3. Đánh Giá Chất Lượng Thịt Lợn Rừng Lai Sau Khi Bổ Sung Lá Chè Đại

Chất lượng thịt lợn (màu sắc, độ mềm, hàm lượng dinh dưỡng) không bị ảnh hưởng tiêu cực bởi việc sử dụng lá chè đại, thậm chí có thể cải thiện một số chỉ tiêu.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kinh Nghiệm Chăn Nuôi Lợn Rừng Lai

Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc ứng dụng lá chè đại vào chăn nuôi lợn rừng lai tại Tuyên Quang. Các kinh nghiệm chăn nuôi từ nghiên cứu này có thể được chia sẻ cho hộ nông dân để nâng cao năng suất và giảm chi phí. Cần có sự khuyến nông và hỗ trợ nông dân để triển khai mô hình chăn nuôi hiệu quả.

5.1. Mô Hình Chăn Nuôi Lợn Rừng Lai Kết Hợp Sử Dụng Lá Chè Đại

Xây dựng mô hình chăn nuôi lợn rừng lai kết hợp sử dụng lá chè đại tại các hộ nông dân ở Tuyên Quang để đánh giá hiệu quả thực tế.

5.2. Chia Sẻ Kinh Nghiệm Chăn Nuôi và Kỹ Thuật Chế Biến Lá Chè Đại

Tổ chức các buổi khuyến nông, hội thảo khoa học để chia sẻ kinh nghiệm chăn nuôi và kỹ thuật chế biến lá chè đại cho nông dân.

5.3. Chính Sách Hỗ Trợ và Khuyến Khích Phát Triển Chăn Nuôi

Đề xuất chính sách phát triển nông nghiệp hỗ trợ nông dân trong việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào chăn nuôi, đặc biệt là sử dụng các nguồn thức ăn tự nhiên cho lợn.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Lá Chè Đại

Nghiên cứu đã chứng minh tiềm năng sử dụng lá chè đại trong khẩu phần ăn cho lợn rừng lai tại Tuyên Quang. Cần có thêm các nghiên cứu sâu hơn về thành phần hóa học lá chè đại, độc tính, và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe lợn rừng lai. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc tối ưu hóa quy trình chế biến lá chè đại và đánh giá hiệu quả kinh tế trên quy mô lớn.

6.1. Tổng Kết Các Kết Quả Nghiên Cứu và Đánh Giá Tiềm Năng

Tổng kết các kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng của lá chè đại đến sinh trưởng lợn rừng lai, hiệu quả sử dụng thức ăn, và chất lượng thịt lợn.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Mở Rộng Độc Tính Tối Ưu Hóa Quy Trình Chế Biến

Đề xuất các hướng nghiên cứu mở rộng về độc tính, tối ưu hóa quy trình chế biến lá chè đại, và đánh giá ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa lợn.

6.3. Đề Xuất Giải Pháp Phát Triển Chăn Nuôi Bền Vững Tại Tuyên Quang

Đề xuất các giải pháp phát triển chăn nuôi bền vững tại Tuyên Quang dựa trên việc tận dụng các nguồn thức ăn tự nhiên cho lợn và ứng dụng khoa học kỹ thuật.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong chăn nuôi gia súc, nguyên lý "giống là tiền đề, thức ăn là cơ sở" đóng vai trò then chốt trong việc xác định năng suất và hiệu quả kinh tế. Đối với loài lợn – đối tượng sử dụng nguồn thức ăn có tính chất cạnh tranh lương thực trực tiếp với con người – việc tìm kiếm các giải pháp thức ăn thay thế giàu dinh dưỡng, giá thành thấp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Tuyên Quang là tỉnh miền núi, phương thức chăn nuôi nông hộ dưới hình thức tự phát, quảng canh nhỏ lẻ vẫn chiếm đa số. Do đặc thù diện tích đất lâm nghiệp lớn nhưng đất canh tác nông nghiệp ít, năng suất lúa thấp, bài toán đảm bảo an ninh lương thực luôn là ưu tiên hàng đầu, kéo theo sự hạn chế về nguồn thức ăn tinh bột cho chăn nuôi. Trong khi đó, phong trào nuôi các giống lợn địa phương và lợn rừng lai F1 (♂ rừng x ♀ địa phương) ngày càng mở rộng nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường về thực phẩm chất lượng cao. Giống lợn rừng lai có ưu thế thích nghi tốt với điều kiện địa phương, kháng bệnh cao và đặc biệt có khả năng tiêu hóa thức ăn thô xanh rất tốt.

Cây Chè Đại (Trichanthera gigantea) được di thực vào Tuyên Quang từ giai đoạn 2003 - 2004. Đây là giống cây thân bụi, dễ trồng trên nhiều loại đất, sinh khối lá lớn, hàm lượng protein thô và khoáng canxi cao, không chứa các độc tố kháng dinh dưỡng như tannin hay alkaloid. Mặc dù đã được một số hộ tận dụng nuôi lợn nái, trâu bò, dê, song trên địa bàn tỉnh chưa có nghiên cứu thực nghiệm bài bản nào đánh giá việc sử dụng lá Chè Đại trong khẩu phần nuôi thịt lợn rừng lai F1. Đề tài được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống thực tiễn này.

Mục tiêu nghiên cứu được tác giả xác định gồm 3 nội dung cụ thể:

1. Xác định được tỷ lệ bổ sung thích hợp lá cây Chè Đại trong khẩu phần nuôi lợn rừng lai F1 (♂ rừng x ♀ địa phương) nuôi thịt.
2. Đánh giá mức độ ảnh hưởng của việc bổ sung lá Chè Đại đến khả năng sinh trưởng của lợn rừng lai F1 (♂ rừng x ♀ địa phương) nuôi tại huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang.
3. Xác định được hiệu quả kinh tế của việc bổ sung lá Chè Đại vào khẩu phần ăn của lợn rừng lai F1 (♂ rừng x ♀ địa phương).

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Cây Chè Đại (Trichanthera gigantea) và đàn lợn rừng lai F1 (con lai giữa đực rừng Thái Lan và nái đen địa phương) giai đoạn nuôi thịt từ 60 đến 150 ngày tuổi.
• Không gian nghiên cứu: Trang trại chăn nuôi lợn rừng và lợn rừng lai của hộ ông Nguyễn Xuân Thọ, thôn Cây Thị, xã Thái Bình, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang; đồng thời tiến hành khảo sát mở rộng tại 3 xã (Thái Bình, Đạo Viện, Trung Sơn) thuộc huyện Yên Sơn.
• Thời gian nghiên cứu: Từ ngày 09/12/2013 đến ngày 31/05/2014.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của đề tài xây dựng trên hai trụ cột: đặc tính sinh học của nguồn thức ăn thực vật và quy luật sinh thái - di truyền về sinh trưởng ở gia súc.

Về nguồn thức ăn, cây Chè Đại (Trichanthera gigantea) thuộc họ Ô rô (Acanthaceae), xuất xứ từ Colombia (nhập nội vào Việt Nam năm 1993). Tài liệu sinh học xác định lá cây chứa 15 - 18% protein thô (hầu hết là protein thật), hàm lượng canxi vượt trội so với nhiều loại cỏ khác, năng suất chất xanh đạt tới 53 - 70 tấn/ha/năm. Thử nghiệm của Rosales và Galindo (1987) khẳng định cây không chứa alkaloid, tannin, đồng thời hàm lượng saponin và steroid rất thấp, an toàn cho hệ tiêu hóa động vật đơn vị.

Về sinh lý và di truyền học sinh trưởng, tác giả vận dụng lý thuyết tính trạng số lượng trong di truyền gia súc (Nguyễn Ân và cộng sự, 1983; Trần Đình Miên và cộng sự, 1975, 1995; Nguyễn Văn Thiện và cộng sự, 1995, 1998): $$P = G + E = A + D + I + E_g + E_s$$ Trong đó, kiểu hình sinh trưởng ($P$) là kết quả tổng hòa của giá trị kiểu gen ($G$) gồm giá trị cộng gộp ($A$), sai lệch trội ($D$), sai lệch tương tác ($I$) cùng các sai lệch môi trường chung ($E_g$) và riêng ($E_s$). Sự sinh trưởng được cụ thể hóa bằng quá trình tích lũy protein và phân chia tế bào, được lượng hóa qua 3 chỉ tiêu:

• Sinh trưởng tích lũy: Khối lượng cơ thể trung bình xác định qua các kỳ cân (kg/con).
• Sinh trưởng tuyệt đối ($A$): Tốc độ tăng khối lượng hàng ngày giữa hai lần cân: $$A = \frac{P_2 - P_1}{t_2 - t_1} \quad (\text{g/con/ngày})$$
• Sinh trưởng tương đối ($R$): Tỷ lệ phần trăm tăng trưởng: $$R = \frac{P_2 - P_1}{\frac{P_1 + P_2}{2}} \times 100 \quad (%)$$

Phương pháp nghiên cứu thực tế gồm hai hợp phần:

1. Phương pháp điều tra, khảo sát: Sử dụng phiếu điều tra phỏng vấn trực tiếp 30 hộ chăn nuôi trên địa bàn huyện để đánh giá diện tích, năng suất, tập quán sử dụng Chè Đại; khảo sát 26 hộ chăn nuôi tại 3 xã (Thái Bình, Đạo Viện, Trung Sơn) để thống kê cơ cấu và quy mô đàn lợn rừng, lợn rừng lai.
2. Phương pháp bố trí thí nghiệm: Áp dụng phương pháp phân lô so sánh ngẫu nhiên hoàn toàn. Tổng số 60 con lợn rừng lai F1 (60 ngày tuổi, khối lượng ban đầu 5 - 7 kg/con, phân chia tỷ lệ đực/cái đồng đều) được chia thành 4 lô (15 con/lô), thí nghiệm kéo dài 90 ngày (từ 60 đến 150 ngày tuổi):
   • Lô Đối chứng (ĐC): Khẩu phần cơ sở (KPCS) gồm thức ăn tinh nấu chín (bột ngô, bột sắn, cám gạo) phối trộn rau xanh truyền thống (rau lang, thân chuối), đảm bảo mức protein thô 12 - 14%.
   • Lô Thí nghiệm 1 (TN1): KPCS + 25% lá Chè Đại thay thế thức ăn thô xanh.
   • Lô Thí nghiệm 2 (TN2): KPCS + 30% lá Chè Đại thay thế thức ăn thô xanh.
   • Lô Thí nghiệm 3 (TN3): KPCS + 35% lá Chè Đại thay thế thức ăn thô xanh. Lợn được cho ăn 2 bữa/ngày (sáng, chiều). Cành lá Chè Đại thu hái buổi sáng, băm nhỏ và phối trộn trực tiếp vào khẩu phần.

Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu thu thập được phân tích thống kê sinh vật học theo tài liệu của Nguyễn Văn Thiện (1995), tính toán các tham số thống kê cơ bản ($\bar{X}$, $m$, $C_v%$) và kiểm định sai khác giữa các lô ở mức ý nghĩa $P < 0,05$ bằng phần mềm Microsoft Excel và Minitab.

---

Nội dung chính theo từng chương

Bố cục khóa luận được cấu trúc thành hai phần chính: Công tác phục vụ sản xuất và Chuyên đề nghiên cứu khoa học.

Phần 1: Công tác phục vụ sản xuất

Nội dung phần này phản ánh kết quả thực tập rèn nghề của tác giả tại Trại chăn nuôi lợn rừng và lợn rừng lai của hộ ông Nguyễn Xuân Thọ:

• Điều tra cơ bản địa bàn xã Thái Bình: Xã trung du miền núi diện tích 2.699,78 ha (đất nông nghiệp chiếm 2.382,36 ha, trong đó đất lâm nghiệp chiếm 1.912,98 ha). Toàn xã có 4.528 nhân khẩu (dân tộc Kinh chiếm 95,2%, Tày 1,8%, các dân tộc khác 3,0%), trên 80% số hộ sản xuất nông nghiệp. Tổng đàn lợn toàn xã đạt 1.871 con, trâu bò 688 con, gia cầm 13.220 con (số liệu thống kê năm 2012 - 2013).
• Lịch sử hình thành trại: Thành lập năm 2009 với diện tích 2.000 m² chuồng trại trong khuôn viên 10 ha vườn đồi; khởi điểm nuôi 10 nái đen địa phương và 1 đực rừng Thái Lan. Năm 2010, thông qua Dự án Nhân giống lợn rừng lai của Sở Nông nghiệp & PTNT tỉnh Tuyên Quang, quy mô nâng lên 20 nái và 2 đực giống. Năng suất sinh sản đạt 2 lứa/năm (6 - 8 con/lứa); xuất chuồng 35 - 40 lợn giống (5 - 6 kg/con) và 150 - 155 lợn thịt (25 - 30 kg/con) mỗi năm.
• Kết quả hoạt động thú y thực tế:
  • Tiêm vắc-xin phòng bệnh: Dịch tả (160 con, tỷ lệ bảo hộ 100%), Lở mồm long móng (160 con, tỷ lệ 100%), Tai xanh (156 con, đạt 97,5%), Tụ dấu (155 con, đạt 96,9%).
  • Chẩn đoán và điều trị: Chữa khỏi 15/15 con mắc bệnh viêm phổi/suyễn lợn bằng phác đồ kết hợp Tylan 200 (1 ml/10 kg thể trọng), OTC-Vet 20% (1 ml/20 kg thể trọng) và Vitamin B1; chữa khỏi 26/26 con lợn ỉa chảy bằng phác đồ Norfacoli (1 ml/10 - 15 kg thể trọng) kết hợp hộ lý, bù điện giải và men tiêu hóa (tỷ lệ khỏi bệnh đạt 100%). Tiến hành tiêm sắt phòng thiếu máu cho 38 lợn con sơ sinh.

Phần 2: Chuyên đề nghiên cứu khoa học

Chuyên đề tập trung vào 3 nhóm nội dung nghiên cứu thực nghiệm và khảo sát:

Khảo sát diện tích, năng suất Chè Đại và tình hình chăn nuôi lợn rừng tại Yên Sơn

• Vùng nguyên liệu Chè Đại: Năm 2012 diện tích toàn huyện đạt 9,00 ha (sản lượng 227,50 tấn/năm, năng suất 37,50 tấn/lứa). Năm 2013 giảm xuống 7,00 ha (sản lượng 174,00 tấn/năm). Đến 6 tháng đầu năm 2014 phục hồi lên 8,50 ha với sản lượng đạt 204,00 tấn/năm.
• Tập quán sử dụng: Khảo sát 30 hộ chăn nuôi cho thấy tỷ lệ sử dụng lá Chè Đại cho lợn chiếm ưu thế tuyệt đối với 80,00% (24 hộ), trong khi chăn nuôi trâu bò đạt 23,00% (7 hộ), gia cầm đạt 6,70% (2 hộ), thủy sản đạt 0% và vật nuôi khác đạt 10,00% (3 hộ). Rào cản ở gia cầm và trâu bò là do người dân chưa quen kỹ thuật chế biến băm nhỏ hoặc ủ dự trữ.
• Cơ cấu và quy mô đàn: Khảo sát 26 hộ nuôi lợn tại 3 xã ghi nhận 13 hộ nuôi lợn rừng và lợn rừng lai (chiếm 50,00%), 8 hộ nuôi lợn địa phương (30,80%), 1 hộ thuần nuôi lợn rừng (3,80%) và 4 hộ nuôi giống khác (15,40%). Chăn nuôi lợn rừng lai tập trung cao nhất tại xã Thái Bình (6 hộ). Về quy mô, 46,20% số hộ nuôi dưới 10 con; quy mô 10 - 20 con chiếm 38,40%; quy mô 20 - 40 con chiếm 7,70% và quy mô trên 40 con chỉ có 1 hộ (7,70% - chính là trang trại ông Thọ).

Ảnh hưởng của lá Chè Đại đến sinh trưởng tích lũy của đàn lợn thí nghiệm

Khối lượng bình quân ban đầu (60 ngày tuổi) giữa 4 lô tương đương nhau: Lô ĐC đạt 6,31 kg; TN1 đạt 6,32 kg; TN2 đạt 6,27 kg; TN3 đạt 6,39 kg ($P > 0,05$). Sau 90 ngày nuôi thực nghiệm (kết thúc ở 150 ngày tuổi), sự phân hóa về khối lượng tích lũy diễn ra rõ nét giữa các mức bổ sung Chè Đại. Lô TN2 (bổ sung 30%) đạt khối lượng cao nhất với 16,93 kg/con, cao hơn lô ĐC 2,34 kg/con (vượt 16,04%, sai khác có ý nghĩa thống kê với $P < 0,05$). Lô TN1 (bổ sung 25%) đạt 16,09 kg/con (vượt 10,28% so với ĐC). Lô TN3 (bổ sung 35%) đạt 15,89 kg/con (vượt 8,91% so với ĐC).

Ảnh hưởng của lá Chè Đại đến sinh trưởng tuyệt đối theo các giai đoạn

Tốc độ tăng trọng bình quân ngày (ADG) tăng dần theo tuổi ở tất cả các lô, nhưng các lô bổ sung Chè Đại luôn đạt chỉ số cao hơn lô đối chứng. Tính bình quân cả giai đoạn thí nghiệm (60 - 150 ngày tuổi): Lô TN2 đạt mức tăng khối lượng cao nhất với 118,44 g/con/ngày (bằng 128,74% so với ĐC); lô TN1 đạt 108,52 g/con/ngày (117,95% so với ĐC); lô TN3 đạt 105,56 g/con/ngày (114,73% so với ĐC); trong khi lô ĐC chỉ đạt 92,00 g/con/ngày.

---

Kết quả và đóng góp

Số liệu thực nghiệm tổng hợp

Các kết quả định lượng cốt lõi về chỉ tiêu sinh trưởng của đàn lợn rừng lai F1 được thể hiện qua các bảng đối sánh dưới đây:

Bảng 1: Sinh trưởng tích lũy của lợn thí nghiệm qua các kỳ cân (kg/con)

Giai đoạn theo dõi (ngày tuổi)	Lô ĐC (n = 15)	Lô TN1 (25% Chè Đại)	Lô TN2 (30% Chè Đại)	Lô TN3 (35% Chè Đại)
Bắt đầu thí nghiệm (60 ngày)	$6,31 \pm 0,13$	$6,32 \pm 0,16$	$6,27 \pm 0,13$	$6,39 \pm 0,15$
90 ngày tuổi	$8,81 \pm 0,14$	$9,35 \pm 0,16$	$9,60 \pm 0,17$	$9,41 \pm 0,28$
120 ngày tuổi	$11,47 \pm 0,16$	$12,57 \pm 0,16$	$12,95 \pm 0,21$	$12,55 \pm 0,34$
150 ngày tuổi (Kết thúc TN)	$14,59^a \pm 0,15$	$16,09^b \pm 0,17$	$16,93^c \pm 0,22$	$15,89^b \pm 0,44$
So sánh tương đối so với ĐC (%)	100,00	110,28	116,04	108,91

Ghi chú: Theo hàng ngang, các giá trị trung bình mang chữ cái khác nhau ($a, b, c$) thể hiện sự sai khác có ý nghĩa thống kê ($P < 0,05$).

Bảng 2: Sinh trưởng tuyệt đối của lợn thí nghiệm qua các giai đoạn (g/con/ngày)

Giai đoạn thí nghiệm (ngày tuổi)	Lô ĐC (n = 15)	Lô TN1 (25% Chè Đại)	Lô TN2 (30% Chè Đại)	Lô TN3 (35% Chè Đại)
Giai đoạn 60 đến 90 ngày	$83,56 \pm 1,76$	$101,11 \pm 1,53$	$110,89 \pm 3,70$	$100,67 \pm 5,15$
Giai đoạn 90 đến 120 ngày	$88,44 \pm 2,04$	$107,33 \pm 2,00$	$111,56 \pm 2,77$	$104,67 \pm 2,91$
Giai đoạn 120 đến 150 ngày	$104,00 \pm 3,16$	$117,11 \pm 2,31$	$132,89 \pm 2,56$	$111,33 \pm 3,87$
Bình quân cả giai đoạn (BQCGĐ)	$92,00 \pm 1,14$	$108,52 \pm 1,13$	$118,44 \pm 2,14$	$105,56 \pm 3,52$
Tỷ lệ so sánh với ĐC (%)	100,00	117,95	128,74	114,73

Đóng góp khoa học và giải pháp kiến nghị của tác giả

• Đóng góp khoa học: Khóa luận là công trình thực nghiệm đầu tiên tại địa bàn tỉnh Tuyên Quang xác định ngưỡng bổ sung tối ưu của lá Chè Đại trong khẩu phần nuôi thịt lợn rừng lai F1. Kết quả chứng minh mức bổ sung 30% lá Chè Đại trong phần thức ăn thô xanh đem lại tốc độ tăng trọng cao nhất (118,44 g/con/ngày, vượt 28,74% so với đối chứng), cao hơn cả mức 25% (thiếu hụt dinh dưỡng tiềm năng) và mức 35% (lợn ăn không hết do lượng xơ tăng, tính thèm ăn giảm, độ đồng đều đàn kém với $C_v% = 12,49%$).
• Giải pháp và kiến nghị ứng dụng:
  • Khuyến cáo các nông hộ và trang trại nuôi lợn rừng lai áp dụng tỷ lệ phối trộn 30% lá Chè Đại thái nhỏ vào khẩu phần thức ăn thô xanh hàng ngày nhằm kích thích sinh trưởng và giảm áp lực chi phí thức ăn tinh.
  • Trung tâm Khuyến nông và Sở Nông nghiệp & PTNT tỉnh Tuyên Quang cần tăng cường tập huấn kỹ thuật nhân giống giâm cành, quy trình bón phân urê bổ sung sau mỗi chu kỳ thu hoạch và mở rộng diện tích trồng Chè Đại tại các vùng đồi núi.
  • Trang trại sản xuất cần chú trọng đầu tư đồng bộ hệ thống thu gom, xử lý chất thải, nước thải chăn nuôi và thực hiện nghiêm ngặt lịch tiêm phòng vắc-xin định kỳ.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Dựa trên nội dung văn bản và phạm vi triển khai của đề tài, các hạn chế và hướng mở nghiên cứu được ghi nhận như sau:

• Giới hạn về thời gian khảo nghiệm: Thí nghiệm chỉ tiến hành trong 90 ngày (từ 60 đến 150 ngày tuổi, kết thúc ở khối lượng bình quân 14,59 - 16,93 kg/con), chưa theo dõi xuyên suốt đến giai đoạn xuất chuồng hoàn chỉnh của lợn rừng lai thương phẩm (thường kéo dài 6 - 7 tháng sau cai sữa, khối lượng xuất bán 25 - 30 kg/con).
• Giới hạn về chỉ tiêu đánh giá thân thịt: Chưa thực hiện mổ khảo sát đánh giá tỷ lệ móc hàm, tỷ lệ thịt xẻ, tỷ lệ nạc/mỡ, độ dày mỡ lưng và các chỉ tiêu hóa lý, cảm quan của thịt lợn rừng lai khi bổ sung Chè Đại.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục theo dõi ảnh hưởng của việc bổ sung lá Chè Đại trên đàn lợn rừng lai nuôi thịt ở giai đoạn vỗ béo xuất chuồng (từ 150 ngày tuổi đến 210 ngày tuổi); mở rộng nghiên cứu kỹ thuật chế biến bột lá Chè Đại phơi khô hoặc ủ chua dự trữ làm thức ăn vụ đông trong điều kiện thời tiết miền núi hanh lạnh, khan hiếm thức ăn xanh.

---

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên chuyên ngành Chăn nuôi, Thú y, Nông học: Là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp bố trí thí nghiệm dinh dưỡng động vật theo khối ngẫu nhiên (Randomized Block Design), kỹ thuật theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng số lượng ($A$, $R$, sinh trưởng tích lũy) và phương pháp xử lý số liệu sinh học bằng Minitab/Excel.
• Kỹ thuật viên khuyến nông và cán bộ quản lý nông nghiệp: Cung cấp số liệu thực tế về năng suất sinh khối Chè Đại (36 - 37,5 tấn/lứa) và cơ cấu chăn nuôi động vật bản địa/đặc sản tại vùng trung du miền núi phía Bắc.
• Chủ trang trại và nông hộ nuôi lợn rừng, lợn bản địa: Hướng dẫn chi tiết kỹ thuật phối trộn thức ăn thô xanh với tỷ lệ 30% lá Chè Đại băm nhỏ, giúp giảm giá thành thức ăn tinh bột, tận dụng diện tích đất vườn đồi, đồng thời cung cấp phác đồ thú y thực địa điều trị hiệu quả bệnh suyễn lợn và tiêu chảy.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khẩu phần cơ sở (KPCS) trong thí nghiệm gồm những thành phần nào và mức protein thô quy định là bao nhiêu?
Khẩu phần cơ sở của đàn lợn thí nghiệm được phối chế từ các phụ phẩm nông nghiệp gồm bột ngô, bột sắn, cám gạo nấu chín, sau đó trộn cùng thức ăn xanh truyền thống (rau lang, thân cây chuối thái nhỏ), đảm bảo hàm lượng protein thô duy trì từ 12% đến 14% qua các giai đoạn nuôi.

2. Tại sao mức bổ sung 30% lá Chè Đại (Lô TN2) lại cho kết quả sinh trưởng tốt hơn mức bổ sung 35% (Lô TN3)?
Ở mức 30%, lá Chè Đại cung cấp cân đối lượng protein, khoáng chất và chất xơ, hợp khẩu vị giúp lợn ăn khỏe. Khi nâng tỷ lệ lên 35%, lượng thức ăn thô xơ trong khẩu phần tăng cao khiến lợn ăn ít hơn, lượng ăn vào không triệt để, dẫn đến sinh trưởng chậm hơn lô TN2 (15,89 kg so với 16,93 kg ở 150 ngày tuổi) và độ đồng đều đàn giảm sút (hệ số biến thiên $C_v%$ của lô TN3 lên tới 10,33% - 12,49%).

3. Tình hình tiêm phòng vắc-xin và kết quả điều trị bệnh tại trại lợn trong thời gian tác giả thực tập đạt tỷ lệ như thế nào?
Công tác tiêm phòng vắc-xin đạt độ an toàn cao: Dịch tả và Lở mồm long móng đạt 100% (160/160 con), Tai xanh đạt 97,5% (156/160 con), Tụ dấu đạt 96,9% (155/160 con). Về điều trị lâm sàng, tác giả đã điều trị khỏi 100% cho 26 con lợn mắc bệnh ỉa chảy (dùng Norfacoli) và 15 con mắc bệnh viêm phổi/suyễn lợn (dùng phối hợp Tylan 200, OTC-Vet 20% và Vitamin B1).

4. Hiện trạng trồng cây Chè Đại và tập quán sử dụng loại cây này tại huyện Yên Sơn được ghi nhận như thế nào qua khảo sát?
Trong 6 tháng đầu năm 2014, diện tích Chè Đại toàn huyện đạt 8,50 ha, sản lượng 204,00 tấn/năm. Khảo sát 30 hộ chăn nuôi cho thấy 80,00% hộ đã sử dụng lá Chè Đại bổ sung cho lợn (chủ yếu thái nhỏ nấu cám hoặc cho ăn trực tiếp). Tỷ lệ sử dụng cho trâu bò đạt 23,00%, gia cầm đạt 6,70%, vật nuôi khác đạt 10,00% và thủy sản đạt 0%.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Mạnh Cường đã giải quyết trọn vẹn cả nhiệm vụ phục vụ sản xuất thực tế tại trang trại và chuyên đề nghiên cứu khoa học thực nghiệm đối với đối tượng lợn rừng lai F1. Kết quả khẳng định việc bổ sung 30% lá Chè Đại (Trichanthera gigantea) vào phần thức ăn thô xanh mang lại hiệu quả sinh trưởng vượt trội, giúp lợn đạt khối lượng bình quân 16,93 kg ở 150 ngày tuổi và tốc độ tăng trọng tuyệt đối đạt 118,44 g/con/ngày (vượt 28,74% so với đối chứng). Đây là căn cứ khoa học và thực tiễn xác đáng để nhân rộng mô hình trồng cây Chè Đại nhằm phát triển chăn nuôi lợn rừng lai bền vững tại các địa bàn trung du miền núi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong nghề chăn nuôi thường xác định “giống là tiền đề, thức ăn là cơ sở”, điều này nói lên tầm quan trọng của thức ăn trong quy trình chăn nuôi. Nhất là đối với chăn nuôi lợn - loài sử dụng thức ăn mang tính cạnh tranh lương thực với con người thì vấn đề nghiên cứu về các giải pháp thức ăn là đặc biệt quan trọng, quyết định đến sự phát triển về số lượng và chất lượng đàn lợn. Việt Nam là nước có nhiều giống lợn rất đặc trưng cho từng vùng sinh thái như vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng có lợn Ỉ, lợn Móng Cái, lợn Lang Hồng. Các vùng núi và trung du có các giống lợn Mường Khương, lợn Mẹo, lợn Táp Ná, Lợn Vân Pa,.

Theo Pháp lệnh về giống vật nuôi, Nhà nước sẽ đầu tư và hỗ trợ cho việc thu thập, bảo tồn nguồn gen vật nuôi quý hiếm; xây dựng cơ sở lưu giữ nguồn gen vật nuôi quý hiếm; bảo tồn nguồn gen vật nuôi quý hiếm tại địa phương (Cục chăn nuôi 2006). Bên cạnh đó, xã hội ngày càng phát triển và nhu cầu về lương thực, thực phẩm của người dân cũng càng cao, đòi hỏi phải có nguồn thực phẩm chất lượng cao hơn. Các giống lợn địa phương đang được đông đảo người dân quan tâm và có nhu cầu sử dụng nguồn thực phẩm này. Nguồn thực phẩm này có giá trị dinh dưỡng cao, thơm ngon, phù hợp với thị hiếu, khẩu vị của người dân.

Các giống này cho sản phẩm cao và đáp ứng được nhu cầu của người dân. Vì vậy, hiện nay các giống lợn này đang được người dân nuôi rộng rãi để đáp ứng nhu cầu của người dân, và bên cạnh đó nuôi các giống lợn này cũng đem lại hiệu quả kinh tế cao cho người chăn nuôi. Vì vậy, phong trào chăn nuôi các giống lợn địa phương đang ngày càng phát triển hơn. 16 Tuyên Quang là tỉnh miền núi, phong trào phát triển chăn nuôi trong nông hộ dưới hình thức tự phát, quảng canh nhỏ lẻ là chủ yếu, hiện trạng những giống lợn địa phương còn đang phổ biến rộng rãi trong hộ chăn nuôi.

Với nhu cầu của xã hội nó đang đem lại hiệu quả kinh tế cho người dân địa phương. Gần đây phát triển chung cùng với phong trào chăn nuôi lợn rừng thì ở Tuyên Quang cũng rất nhiều các trại nông hộ tham gia nuôi, phát triển giống lợn này. Tuy nhiên, trong thực tế vấn đề an ninh lương thực tại Tuyên Quang vẫn được đặt lên hàng đầu do là tỉnh miền núi đất trồng cây lâm nghiệp nhiều nhưng diện tích đất nông nghiệp ít, năng suất lúa thấp do đó việc đầu tư chăn nuôi lợn nói chung và chăn nuôi lợn rừng nói riêng cũng đặt ra rất nhiều câu hỏi. Trong những năm gần đây, nhiều người dân trong tỉnh đã trồng và phát triển sản xuất nhiều loại cây thức ăn cho gia súc, gia cầm, trong đó có cây Chè Đại (Trichanthera gigantea).

Đây là loại cây cho lá, dễ trồng trên mọi loại đất, có năng suất xanh cao và được nhiều gia súc, gia cầm thích ăn. Cây Chè Đại là loại cây thức ăn đưa vào sản xuất ở Tuyên Quang trong những năm 2003 -2004 và cũng là loại cây có tiềm năng, năng suất xanh khá, hàm lượng dinh dưỡng tương đối cao thường được người dân dùng lá bổ sung vào thức ăn cho lợn mẹ nuôi con, trâu, bò, dê nhưng chưa thấy có tài liệu cũng như công trình nghiên cứu nào đề cập đến việc sử dụng làm thức ăn nuôi lợn thịt đặc biệt là nuôi lợn rừng và lợn rừng lai là loại vật nuôi sử dụng thức ăn thô xanh rất tốt. Xuất phát từ tình hình trên, chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu sử dụng lá cây Chè Đại (trichathera gigantea) bổ sung vào khẩu phần ăn cho lợn rừng lai F1 (♂rừng x ♀địa phương) nuôi tại huyện Yên Sơn - tỉnh Tuyên Quang”. Mục đích của đề tài - Xác định được tỷ lệ bổ sung thích hợp lá cây Chè Đại trong khẩu phần nuôi lợn rừng lai F1 (♂rừng x ♀địa phương) nuôi thịt.

- Đánh giá mức độ ảnh hưởng của việc bổ sung lá Chè Đại đến khả năng sinh trưởng của lợn rừng lai F1 (♂rừng x ♀địa phương) nuôi tại huyện Yên Sơn tỉnh Tuyên Quang. 17 - Xác định được hiệu quả kinh tế của việc bổ sung lá Chè Đại vào khẩu ăn của lợn rừng lai F1 (♂rừng x ♀địa phương). Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài - Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ sẽ cung cấp những thông tin cơ bản về việc sử dụng thêm một giống cây thức ăn họ đậu trong chăn nuôi lợn thịt nói riêng và trong chăn nuôi nói chung. - Góp phần giảm lượng thức ăn tinh tăng thức ăn thô trong khẩu phần ăn cho cho lợn rừng lai F1 (♂rừng x ♀địa phương), làm tăng hiệu quả kinh tế, giảm chi phí trong chăn nuôi lợn rừng lai F1 (♂rừng x ♀địa phương).

- Đề tài đóng góp thêm những số liệu khoa học phục vụ cho nghiên cứu và giảng dạy trong nhà trường và ứng dụng trong sản xuất. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học 2. Một số đặc điểm sinh học của cây Chè Đại 2. Nguồn gốc cây Chè Đại Cây Chè Đại tên La tinh là Trichanthera thuộc họ Acanthaceae; họ phụ: Ancanthoideae; bộ: Trichanthera; giống Hera; loài: Trichanthera gigantea.

Cây thân bụi, tán tròn, nhánh bậc hai, lá cánh quạt dài đến 26 cm và rộng 14 cm, đỉnh nhọn, bản hẹp; nở hoa theo chu kỳ. Cây Chè Đại là một cây trồng mới làm thức ăn gia súc được nhập vào Việt Nam năm 1993 từ Côlômbia, đây là loại cây thân bụi, lá to năng suất khá cao, rất giàu protein, khoáng và vitamin. Hiện nay cây Chè Đại đã được trồng ở miền Tây Nam bộ và vùng núi phía Bắc nước ta để làm thức ăn cho gia súc và cá. Kết quả cho thấy sử dụng cây Chè Đại làm thức ăn gia súc đã mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt trong chăn nuôi.

Cây có nhiều ở vùng núi Côlômbia, dọc theo các dòng suối và khu vực đầm lầy Costarica tới phái Bắc Nam Mỹ. Đây là loài cây thức ăn cho gia súc thích nghi được với nhiều điều kiện khí hậu khác nhau. Chúng có thể sống cao độ trong khoảng 0 - 2000m (Murgueitio, 1989) [23], 800 - 1600m (Acero 1985) [18], và từ 500 - 1800m trên mực nước biển (Jaramillo và Correcdor 1989) [24]. 18 Đối với vùng có khí hậu ẩm ướt, lượng mưa hằng năm khoảng 1000 - 2800mm (Jaramillo và Correcdor 1989) [24].

Cây vẫn có khả năng sinh sống, ngay cả khi lượng mưa lên đến 5000 - 8000 mm/năm (Murgueitio, 1989) [23]. Cây Chè Đại phát triển được trong điều kiện đất acid, kém màu mỡ nhưng thoát nước tốt. Đặc tính sinh trưởng của cây Chè Đại Chè Đại là loại cây thân bụi, phần thân non hình vuông, ruột hóa bấc, có lá to mọc bất đối xứng, chồi non nảy ra từ nách lá. Cây phản ứng tốt với phân đạm, có khả năng nảy chồi và phân cành rất mạnh nên cho năng suất xanh cao tới 70 tấn/ ha.

Cây được trồng chủ yếu bằng phương pháp giâm cành, vào các mùa trong năm đều thấy nảy mầm rất tốt, cây ưa ẩm vừa phải, nếu ở nơi thiếu nước thì năng suất bị hạn chế vì cây có lá mỏng lại rất to bản nên thoát nước rất mạnh (Nguyễn Văn Thiện và cs, 1994) [10]. Cây có thể thu hoạch lần đầu tiên ở 4 - 6 tháng tuổi, năng suất 15,6 và 16,74 tấn/ha (thân tươi) tương đương 40. Tổng sản lượng (lá tươi và thân xanh) lên đến 53 tấn/ha/năm. Cây Chè Đại có khả năng tái sinh mạnh mẽ, ngay cả trong điều kiện thu hoạch nhiều lần mà không cung cấp phân bón.

Điều này cho thấy quá trình tổng hợp nitơ có thể xảy ra ở phần rễ thông qua hoạt động của Mycorrhizahay những vi sinh vật khác. Cây Chè Đại đáp ứng tốt với Nitơ của urea lên đến 240 kg N/ha/năm. Hàm lượng protein chứa bên trong lá thay đổi từ 15 - 18% và hầu hết là protein thật. Hàm lượng can xi đặc biệt cao khi so với các loại cây thức ăn khác.

Thí nghiệm kiểm tra các chất kháng ding dưỡng, Rosales and Galindo (1987) chứng minh rằng trong cây Chè Đại không có alkaloids hay tannins, hàm lượng saponin và steroids thấp. Kết quả thử nghiệm của Khoa chăn nuôi, Trường Đại học Cần Thơ cho thấy: Sử dụng lá cây Chè Đại cho gia súc, gia cầm và cá ăn tươi ở dạng bột cỏ mang lại năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế cao hơn. Đặc biệt, chất lượng thịt, trứng vàng, thơm ngon hơn so với lô đối chứng không sử dụng lá cây Chè Đại. 19 Nhiều hộ nông dân ở Thành phố Cần Thơ đã và đang sử dụng lá cây Chè Đại tươi bổ sung vào khẩu phần thức ăn cho heo: 4,2 kg/con/ngày cho heo nái và 3,6kg/con/ngày cho heo thịt, tương đương 110 – 130gram protein/con/ngày cho kết quả tốt: Heo nái sinh sản tốt, heo thịt tăng trọng cao.

Gà, vịt, cút đẻ có bổ sung lá cây Chè Đại vào khẩu phần thức ăn cũng cho kết quả tốt: Đẻ trứng nhiều hơn, chất lượng trứng tốt hơn… 2. Tình hình sử dụng lá cây Chè Đại trong chăn nuôi gia súc, gia cầm tại Việt Nam Trong thời gian gần đây, nhà nước đã bắt đầu triển khai các nghiên cứu nhằm khuyến khích việc trồng cây thức ăn thô xanh cho phát triển chăn nuôi. Do đó cây Chè Đại có thể là một giải pháp thay thế nhằm tận dụng tốt hơn nguồn thức ăn sẵn có làm nguồn bổ sung cho gia súc gia cầm. Các hộ chăn nuôi có thể thu được nhiều lợi nhuận hơn vì tận dụng được protein sẵn có từ lá cây là nguồn protein rẻ tiền vừa đem lại giá trị dinh dưỡng cho vật nuôi vừa góp phần cải thiện môi trường sinh thái cho con người.

Lá cây Chè Đại rất giàu đạm (khoảng 20%), khoáng, sinh tố, tỉ lệ chất xơ tương đối thấp, là loại thức ăn ngon, bổ, rẻ cho các loại gia súc, gia cầm, thuỷ sản. Ngoài cung cấp dinh dưỡng, cây Chè Đại còn có tác dụng chống bệnh đường ruột cho vật nuôi. Cách sử dụng Đối với lợn (tuỳ lớn nhỏ) dùng 0,5 - 3 kg lá/ngày, băm trộn với cám. Đối với dê: dùng 1 - 3kg lá/ngày.

Đối với thỏ: dùng 0,5 - 1kg lá/ngày. Đối với gà, vịt, chim cút. cho ăn bằng cách thái lá Chè Đại thật nhỏ trộn lẫn với cám, thóc. Với các loại cá (tai tượng, điêu hồng, chim trắng.) cho ăn bằng cách bó cây Chè Đại lại và dìm xuống nước.