ĐẶT VẤN ĐỀ Trong nghề chăn nuôi thường xác định “giống là tiền đề, thức ăn là cơ sở”, điều này nói lên tầm quan trọng của thức ăn trong quy trình chăn nuôi. Nhất là đối với chăn nuôi lợn - loài sử dụng thức ăn mang tính cạnh tranh lương thực với con người thì vấn đề nghiên cứu về các giải pháp thức ăn là đặc biệt quan trọng, quyết định đến sự phát triển về số lượng và chất lượng đàn lợn. Việt Nam là nước có nhiều giống lợn rất đặc trưng cho từng vùng sinh thái như vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng có lợn Ỉ, lợn Móng Cái, lợn Lang Hồng. Các vùng núi và trung du có các giống lợn Mường Khương, lợn Mẹo, lợn Táp Ná, Lợn Vân Pa,.
Theo Pháp lệnh về giống vật nuôi, Nhà nước sẽ đầu tư và hỗ trợ cho việc thu thập, bảo tồn nguồn gen vật nuôi quý hiếm; xây dựng cơ sở lưu giữ nguồn gen vật nuôi quý hiếm; bảo tồn nguồn gen vật nuôi quý hiếm tại địa phương (Cục chăn nuôi 2006). Bên cạnh đó, xã hội ngày càng phát triển và nhu cầu về lương thực, thực phẩm của người dân cũng càng cao, đòi hỏi phải có nguồn thực phẩm chất lượng cao hơn. Các giống lợn địa phương đang được đông đảo người dân quan tâm và có nhu cầu sử dụng nguồn thực phẩm này. Nguồn thực phẩm này có giá trị dinh dưỡng cao, thơm ngon, phù hợp với thị hiếu, khẩu vị của người dân.
Các giống này cho sản phẩm cao và đáp ứng được nhu cầu của người dân. Vì vậy, hiện nay các giống lợn này đang được người dân nuôi rộng rãi để đáp ứng nhu cầu của người dân, và bên cạnh đó nuôi các giống lợn này cũng đem lại hiệu quả kinh tế cao cho người chăn nuôi. Vì vậy, phong trào chăn nuôi các giống lợn địa phương đang ngày càng phát triển hơn. 16 Tuyên Quang là tỉnh miền núi, phong trào phát triển chăn nuôi trong nông hộ dưới hình thức tự phát, quảng canh nhỏ lẻ là chủ yếu, hiện trạng những giống lợn địa phương còn đang phổ biến rộng rãi trong hộ chăn nuôi.
Với nhu cầu của xã hội nó đang đem lại hiệu quả kinh tế cho người dân địa phương. Gần đây phát triển chung cùng với phong trào chăn nuôi lợn rừng thì ở Tuyên Quang cũng rất nhiều các trại nông hộ tham gia nuôi, phát triển giống lợn này. Tuy nhiên, trong thực tế vấn đề an ninh lương thực tại Tuyên Quang vẫn được đặt lên hàng đầu do là tỉnh miền núi đất trồng cây lâm nghiệp nhiều nhưng diện tích đất nông nghiệp ít, năng suất lúa thấp do đó việc đầu tư chăn nuôi lợn nói chung và chăn nuôi lợn rừng nói riêng cũng đặt ra rất nhiều câu hỏi. Trong những năm gần đây, nhiều người dân trong tỉnh đã trồng và phát triển sản xuất nhiều loại cây thức ăn cho gia súc, gia cầm, trong đó có cây Chè Đại (Trichanthera gigantea).
Đây là loại cây cho lá, dễ trồng trên mọi loại đất, có năng suất xanh cao và được nhiều gia súc, gia cầm thích ăn. Cây Chè Đại là loại cây thức ăn đưa vào sản xuất ở Tuyên Quang trong những năm 2003 -2004 và cũng là loại cây có tiềm năng, năng suất xanh khá, hàm lượng dinh dưỡng tương đối cao thường được người dân dùng lá bổ sung vào thức ăn cho lợn mẹ nuôi con, trâu, bò, dê nhưng chưa thấy có tài liệu cũng như công trình nghiên cứu nào đề cập đến việc sử dụng làm thức ăn nuôi lợn thịt đặc biệt là nuôi lợn rừng và lợn rừng lai là loại vật nuôi sử dụng thức ăn thô xanh rất tốt. Xuất phát từ tình hình trên, chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu sử dụng lá cây Chè Đại (trichathera gigantea) bổ sung vào khẩu phần ăn cho lợn rừng lai F1 (♂rừng x ♀địa phương) nuôi tại huyện Yên Sơn - tỉnh Tuyên Quang”. Mục đích của đề tài - Xác định được tỷ lệ bổ sung thích hợp lá cây Chè Đại trong khẩu phần nuôi lợn rừng lai F1 (♂rừng x ♀địa phương) nuôi thịt.
- Đánh giá mức độ ảnh hưởng của việc bổ sung lá Chè Đại đến khả năng sinh trưởng của lợn rừng lai F1 (♂rừng x ♀địa phương) nuôi tại huyện Yên Sơn tỉnh Tuyên Quang. 17 - Xác định được hiệu quả kinh tế của việc bổ sung lá Chè Đại vào khẩu ăn của lợn rừng lai F1 (♂rừng x ♀địa phương). Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài - Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ sẽ cung cấp những thông tin cơ bản về việc sử dụng thêm một giống cây thức ăn họ đậu trong chăn nuôi lợn thịt nói riêng và trong chăn nuôi nói chung. - Góp phần giảm lượng thức ăn tinh tăng thức ăn thô trong khẩu phần ăn cho cho lợn rừng lai F1 (♂rừng x ♀địa phương), làm tăng hiệu quả kinh tế, giảm chi phí trong chăn nuôi lợn rừng lai F1 (♂rừng x ♀địa phương).
- Đề tài đóng góp thêm những số liệu khoa học phục vụ cho nghiên cứu và giảng dạy trong nhà trường và ứng dụng trong sản xuất. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học 2. Một số đặc điểm sinh học của cây Chè Đại 2. Nguồn gốc cây Chè Đại Cây Chè Đại tên La tinh là Trichanthera thuộc họ Acanthaceae; họ phụ: Ancanthoideae; bộ: Trichanthera; giống Hera; loài: Trichanthera gigantea.
Cây thân bụi, tán tròn, nhánh bậc hai, lá cánh quạt dài đến 26 cm và rộng 14 cm, đỉnh nhọn, bản hẹp; nở hoa theo chu kỳ. Cây Chè Đại là một cây trồng mới làm thức ăn gia súc được nhập vào Việt Nam năm 1993 từ Côlômbia, đây là loại cây thân bụi, lá to năng suất khá cao, rất giàu protein, khoáng và vitamin. Hiện nay cây Chè Đại đã được trồng ở miền Tây Nam bộ và vùng núi phía Bắc nước ta để làm thức ăn cho gia súc và cá. Kết quả cho thấy sử dụng cây Chè Đại làm thức ăn gia súc đã mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt trong chăn nuôi.
Cây có nhiều ở vùng núi Côlômbia, dọc theo các dòng suối và khu vực đầm lầy Costarica tới phái Bắc Nam Mỹ. Đây là loài cây thức ăn cho gia súc thích nghi được với nhiều điều kiện khí hậu khác nhau. Chúng có thể sống cao độ trong khoảng 0 - 2000m (Murgueitio, 1989) [23], 800 - 1600m (Acero 1985) [18], và từ 500 - 1800m trên mực nước biển (Jaramillo và Correcdor 1989) [24]. 18 Đối với vùng có khí hậu ẩm ướt, lượng mưa hằng năm khoảng 1000 - 2800mm (Jaramillo và Correcdor 1989) [24].
Cây vẫn có khả năng sinh sống, ngay cả khi lượng mưa lên đến 5000 - 8000 mm/năm (Murgueitio, 1989) [23]. Cây Chè Đại phát triển được trong điều kiện đất acid, kém màu mỡ nhưng thoát nước tốt. Đặc tính sinh trưởng của cây Chè Đại Chè Đại là loại cây thân bụi, phần thân non hình vuông, ruột hóa bấc, có lá to mọc bất đối xứng, chồi non nảy ra từ nách lá. Cây phản ứng tốt với phân đạm, có khả năng nảy chồi và phân cành rất mạnh nên cho năng suất xanh cao tới 70 tấn/ ha.
Cây được trồng chủ yếu bằng phương pháp giâm cành, vào các mùa trong năm đều thấy nảy mầm rất tốt, cây ưa ẩm vừa phải, nếu ở nơi thiếu nước thì năng suất bị hạn chế vì cây có lá mỏng lại rất to bản nên thoát nước rất mạnh (Nguyễn Văn Thiện và cs, 1994) [10]. Cây có thể thu hoạch lần đầu tiên ở 4 - 6 tháng tuổi, năng suất 15,6 và 16,74 tấn/ha (thân tươi) tương đương 40. Tổng sản lượng (lá tươi và thân xanh) lên đến 53 tấn/ha/năm. Cây Chè Đại có khả năng tái sinh mạnh mẽ, ngay cả trong điều kiện thu hoạch nhiều lần mà không cung cấp phân bón.
Điều này cho thấy quá trình tổng hợp nitơ có thể xảy ra ở phần rễ thông qua hoạt động của Mycorrhizahay những vi sinh vật khác. Cây Chè Đại đáp ứng tốt với Nitơ của urea lên đến 240 kg N/ha/năm. Hàm lượng protein chứa bên trong lá thay đổi từ 15 - 18% và hầu hết là protein thật. Hàm lượng can xi đặc biệt cao khi so với các loại cây thức ăn khác.
Thí nghiệm kiểm tra các chất kháng ding dưỡng, Rosales and Galindo (1987) chứng minh rằng trong cây Chè Đại không có alkaloids hay tannins, hàm lượng saponin và steroids thấp. Kết quả thử nghiệm của Khoa chăn nuôi, Trường Đại học Cần Thơ cho thấy: Sử dụng lá cây Chè Đại cho gia súc, gia cầm và cá ăn tươi ở dạng bột cỏ mang lại năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế cao hơn. Đặc biệt, chất lượng thịt, trứng vàng, thơm ngon hơn so với lô đối chứng không sử dụng lá cây Chè Đại. 19 Nhiều hộ nông dân ở Thành phố Cần Thơ đã và đang sử dụng lá cây Chè Đại tươi bổ sung vào khẩu phần thức ăn cho heo: 4,2 kg/con/ngày cho heo nái và 3,6kg/con/ngày cho heo thịt, tương đương 110 – 130gram protein/con/ngày cho kết quả tốt: Heo nái sinh sản tốt, heo thịt tăng trọng cao.
Gà, vịt, cút đẻ có bổ sung lá cây Chè Đại vào khẩu phần thức ăn cũng cho kết quả tốt: Đẻ trứng nhiều hơn, chất lượng trứng tốt hơn… 2. Tình hình sử dụng lá cây Chè Đại trong chăn nuôi gia súc, gia cầm tại Việt Nam Trong thời gian gần đây, nhà nước đã bắt đầu triển khai các nghiên cứu nhằm khuyến khích việc trồng cây thức ăn thô xanh cho phát triển chăn nuôi. Do đó cây Chè Đại có thể là một giải pháp thay thế nhằm tận dụng tốt hơn nguồn thức ăn sẵn có làm nguồn bổ sung cho gia súc gia cầm. Các hộ chăn nuôi có thể thu được nhiều lợi nhuận hơn vì tận dụng được protein sẵn có từ lá cây là nguồn protein rẻ tiền vừa đem lại giá trị dinh dưỡng cho vật nuôi vừa góp phần cải thiện môi trường sinh thái cho con người.
Lá cây Chè Đại rất giàu đạm (khoảng 20%), khoáng, sinh tố, tỉ lệ chất xơ tương đối thấp, là loại thức ăn ngon, bổ, rẻ cho các loại gia súc, gia cầm, thuỷ sản. Ngoài cung cấp dinh dưỡng, cây Chè Đại còn có tác dụng chống bệnh đường ruột cho vật nuôi. Cách sử dụng Đối với lợn (tuỳ lớn nhỏ) dùng 0,5 - 3 kg lá/ngày, băm trộn với cám. Đối với dê: dùng 1 - 3kg lá/ngày.
Đối với thỏ: dùng 0,5 - 1kg lá/ngày. Đối với gà, vịt, chim cút. cho ăn bằng cách thái lá Chè Đại thật nhỏ trộn lẫn với cám, thóc. Với các loại cá (tai tượng, điêu hồng, chim trắng.) cho ăn bằng cách bó cây Chè Đại lại và dìm xuống nước.