BO GIAO DUC VA DAO TAO TRUONG DAI HOC SU PHAM TPHCM BÁO CÁO TỂNG KET BE TAI NGHIÊN CÚU KHOA HOC VA CONG NGHE CAP cd SO ĐỂ TÀI - ĐỐI CHIẾU TRIEU NGUYEN VA TRIEU THANH VỀ NỀN HÀNH CHÍNH QUAN LIEU THE KY XIX "MÃ SỐ ĐỀ TÀI: C8.22 CHỦ NHIỆM ĐỀ TÀI: T$.TRẦN THỊ THANH THANH BON Vi: KHOA LICH suv ‘TP HO CHi MINH - 2006 MỤC LỤC Tinh cấp thiết của đề Mục tiêu đề ti. hương pháp nghiên cứu. Pham vi nghiên cứu. “Các kết quả nghiên atta.
Chuyén d 1: So sánh sử học, một phương pháp và phương hướng nghiên cửu hiện đại 1.- 2 E a und quát về lý thuyết. tương hướng vận dạt thiết 2 2: Ảnh hưởng Men "Hòa trong quan niệm tr nude của uriều Ngủ) 21. Vấn đề tị nước tong quan sim Nho giáo Trung Hoa. Ảnh hưởng Nho giáo rong quan niệm tị nước của triều Nguyễn.
Nguyên tắc tổ chức nền hành chính của triều Nguyễn. 19 Chuyên đề 3: Đối chiếu triều Nguyễn và tiền Thanh về cơ cấu tổ chức của nền hành chính quan liêu. 32, Địa phương, - Chuyên đề 4: Đối chiếu triều Nguyễn và iều Thanh Về cơ chế vận hành nền hành chính quan liêu 4. Cơ chế thông tin hành chính.2, Co ché tham mưu hành chính.
Co che gidm sát hành chính.4, Co che ché wi han chinb.Higu qua cla nn hinh chinh triéu Nguyễn etait kites a ‘Thanh.1, Đặc điểm của sự mô Ấ⁄2 Hiệu qu hành chính ca s mô phông. Kết luận và kiến nghị sử dụng kết quả nghiên cửu. Tài liệu tham khảo. : Bản ao Thuyết mình đề KH vÀ CN cípcơ sồ đã được phế đyệt TINH CAP THIET CUA ĐỀ TÀI ~ Trước khi bị thực đân Pháp xâm chiếm và đô hô, nước ta đã từng có gần 10 thế kỷ độc lập, tức là có gần 10 thế kỷ xây dựng nền hành chính quốc gia của mình.
Việc đối chiếu nền hành chính đó với các nước láng giềng đương thời sẽ cho thấy một trình độ tổ chức và vận hành nhà nước của các triều đại Việt Nam, phẩn ánh một nội dung quan trọng của văn mình dân tộc. Hệ thống hành chính quốc gia của nước ta thời xưa thực sự là một di sản cần được nghiên cư. - Trong lịch sử Việt Nam, việc xây dựng nền hành chính quốc gia luôn có. hai yếu tố cơ bản.
Yếu tố đương đại gấn liền với nguyện vọng và ý chí của nhà cầm quyền, thể hiện mong muốn vươn lên tiên tiến so vđi các nước xung quanh. Yếu tố dân tộc gấn liền với hoàn cảnh cụ thể của quốc gia, đồi hỏi sự tìm hiểu thực tiễn lịch sử và xã hội của nước mình để xây dựng được bộ máy quản lý nhà nước vững chắc và hiệu quả. - Trong việc nghiên cưá lịch sử Việt Nam, từng cổ quan niệm cho tầng nhà nước phong kiến ở Việt Nam được xây dựng theo mô hình nhà nước phong kiến Trung Hoa, đã tiếp nhận được những thành tựu sẩn có, do đó các vương triều nước ta không có đồng góp gì đáng kể cho công cuộc xây dựng hệ thống bành chính quốc gia. Đây là một quan niệm.
cần được xem xét lại. Việc nghiên cứu nền bành chính triều Nguyễn thế kỷ XIX và đối chiếu với triều Thanh cùng thời có thể góp phần đáp ứng yêu cầu nhận thức nói trên, góp phần đánh giá vai tr lịch sử của cấc vương triều trong lịch sử Việt Nam, tìm ra những bài học kinh nghiệm cho thực tiễn quản lý đất nước hiện nay. MỤC TIÊU ĐỀ TÀI - Thực hiện một công trình nghiên cướ về nền hành chính quan liêu triều Nguyễn trong thế kỹ XIX có tính chuyên khảo, toàn diện, hệ thống, nhằm làm rõ việc tổ chức và vận hành bộ máy quản lý nhà nước thời này. Kết quả nghiên cướ được thể hiện thành tập bài giảng chuyên đề dành cho sinh viên đại học và học viên Cao học nhằm bổ sung và nâng cao nhận thức khoa học, cung cấp sử liệu và cách đánh giá vai trò lịch sử của triều Nguyễn trong thế kỷ XIX, một nội dung quan trong của lịch sử Việt Nam.
~ Trình bày tập bài giảng chuyên đề dưới dạng eEøok nhằm vận dụng, phát huy những đặc tính ưu việt của bình thức giáo trình điện tử, ~ Phương pháp nghiên cứu và quá trình thực hiện đề tài còn là cơ sở để hình thành một hệ thống lý thuyết về "so sánh sử học”, một phương pháp và phương hướng nghiên cứu hiện đại. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CƯÚ ~ Sử dụng phương pháp lịch sử và phương pháp logic, với quan niệm về quan hệ *lịch sử” và “logie”: Lịch sử là bản thân hiện thực khách quan, còn logic là bản chất cũa hiện thực đó. ~ Sử dụng phương pháp tiếp cận so sánh trong nghiên cướ lịch sử, với quan niệm: nghiÊn cứu bằng so sánh, so sánh để nghiên cus, PHẠM VI NGHIÊN CỨU Như tên đề tài chỉ rõ, công trình này nghiên cưú đối chiếu triều Nguyễn với triều Thanh về nền hành chính quan liêu thế kỷ XIX. CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 1, So sánh sử học, một phương pháp và phương hướng nghiên cứu biện đại 2.
Ảnh hưởng Trung Hoa trong quan niệm trị nước của triều Nguyễn 3. Đối chiếu triều Nguyễn và triều Thanh về cơ cấu tổ chức của nền hành chính quan liêu 4, Đối chiếu triều Nguyễn và triều Thanh về cơ chế vận hành nền hành chính quan liêu 5, Hiệu quả của nền hành chính triều Nguyễn theo mô hình của triều Thanh. iii Chuyên đề 1 SO SANH SU HOC, MOT PHƯƠNG PHÁP. VÀ PHƯƠNG HƯỚNG NGHIÊN CỨU HIỆN ĐẠI 1.
GIỚI THIỆU Đến thể kỷ XI, khi chủ nghĩa tư bản đã thiết lập thị trường chung của thể giới thi mdi ign hệ giữa các dân tộc, các quốc gia càng trở nên tất yểu, dẫn nhụ cầu hết sức tự nhiên lÀ so sánh các quốc gia về nhiều mặt Trong nghiên cứu khoa học, phương phấp so sinh, một phương tiên nhân thức vốn manh nhà từ lâu đến lúc này càng được thể hiền trên các lĩnh vưc, trên nhiều nh khoa học tự nhiên như động vật bọc. giải phầu học.và Si biện tong cấc lĩnh vực khoa học xã hội như vẫn học, ngôn ngữ học, sử học, luật học, hành chính học.Hơn nữa, từ những năm 30 của thể kỷ XIX, sử phát triển mạnh mẽ cũa dân tộc học dẫn tới nhu cầu quan tâm lăn đến những. n hệ lịch sử giữa các dẫn tộc, sự sáng tạo, nều văn hoá, văn mình của công đồng dân tốc khác nhau So sánh là một phương hướng và phương pháp nghiên cửu vẫn dang cược đặt ra ho các nhà nghiên cứu lịch sử. So sánh là một trong những thao tác cơ bản của tự duy, Trong nghiên cửu lịch sử, cổ thể so sánh giai đoạn với giui đoạn, sự kiện với sự kiện, so sánh đồng đại, liên đại, lịch đại.
các hiện tuRfng tướng ding. wing phn, wing khắc, wong sinh, wimg te “Tuy nhiên, cho đến nay, chứa có công tình nào đề cập v Lý luận và phưứng pháp cho vige so sánh trong sử bọc, Có thể những thao tác so sánh đã phần nào dưực thực hiện trong một số công trình nghiên cửu các cuộc chí n tranh trong lịch sử, khi tìm biểu sự kế thừa, sự ảnh hưởng của thời 3 kỹ trước dồi vải thời kỳ sau, sự ảnh hưởng lẫn nhau trong eng, VO KD, bình pháp, hoặc trong một số công nh lịch sử Sử học, khi đối chiếu quan ˆ 1m viết sử: phương pháp trình bày lịch xử. giữa một sổ nước, giữa Phương Đăng và Phương Tây. Viti đề tài này, việc quan niệm "so sánh sử húc” như một phường phấp và phường hưởng nghiên cứu hiện đại và bước đầu xây dựng hệ thống Ww cho quan ni€m ndy Khong những góp phần làm rõ nhiều vấn đề của lich si Việt Nam mà côn cổ thể góp pin làm rõ nhiều vấn để của Lịch sử quan hệ quốc tế, Lịch sử văn mình thể giới.
Việc chiếu hai nền hành chỉnh edi hai quốc gia rong một thời kỳ cụ thể như nhà Nguyễn của Việt Nam và nhà Thanh của Trung Hoa vào thế kỹ XIX là một rong những việc ầm v ý nghĩa gúp phần hình thành một quan niêm nhãn thức về “so sánh sử học” 1.2, KHÁI QUÁT VỀ LÝ THUYẾT “Trên phương diện lý thuyết, về dại thể có thể nêu ra hai kiểu so sánh trung trùng nghiên cửu sử học “Thứ nhất là, việc so sánh được thực hiện giữa các đối tượng nghiên cứu thuộc các nước có quan hệ giao lưu với nhau trong lịch sử. Sự giống nhau cũa các đổi tượng là do cổ ảnh hưởng trực tiếp. thông qua sự tiếp xúc. Ảnh hưởng biểu hiện bằng sự bất chước, sự mô phỏng, sự vay tin bình thức hoặc nội dung.
sự cải biến theo mẪu. Trong nghiên cứu sự tuning ding. cin phân biệt những điểm hấp thu, những chỗ đưực chọn lựa. loại bỏ, tiếp nhân nguyên mẫu hay có chỉnh sửa, tức là không chỉ nêu ra những điểm giống nhau mà còn chỉ ra những điểm khác nhau, giải thích được nguyên nhân của sự giếng và khác đó, Việc nghiên cửa này có thể gợi tên là nghiên cửu su gánh theo quan giao lưu ghiên tứu ảnh hưng” ¡nh hười có hầm ÿ sự chỉ phối của một đổi dựng này tì một đổi tưựng khác, cớ thể là "một chiều” ho§e "lẫn nhau”.
"Quan hệ giao lưu” có thểcó trong sự xâm nhập của một đổi tượng này vào đối tương khắc) “Thứ hai là. việc so sánh được thực hiện giữfa các đổi lượng nghiên cứu thuộc các nước không có quan hệ giao lưa với nhau trong lịch sử, không có quả trình cộng đồng lịch sử hoặc không có một liên hệ bất kỳ nào giữa chúng. Hoặc so sánh những hiện tượng ở một nơi nhưng vào những thời đại lịch sử khác nhau, cách xa nhau. Sự tương đồng về loại hình.
về cấu trúc, nh chất. xu hưởng phát triển. phản ánh quy luật phổ biển của ti sian dite mio eng cổ, Có thể gọi lên việc so sánh này là “nghiên cứu so xinh theo loại hình”, hoặc “nghiên cửu song song”, Và có thể nghiên cửu trên nhiều đối tượng một lúc. Khu vực có thể tiến hành việt so sánh tịch sử cũng có giới hạn, có hiu là không phải bất cứ hiện tượng.
sự kiện lịch sử nào cũng có thể dem 4 so sánh. Cân nghiên cứu những đối tượng, những lĩnh vực có mốt liên hệ thực tế; hoặc Ít nhất cổ những quan hệ tình thần mang túnh chất quốc tế. Sự xe sảnh ở đây chứ trọng sự tương đồng hơn là đị biệt, chứ trọng quá tình “mổ phông”, ¡nh hưởng”, "phát và thu” lẫn truyền", "tiếp biến”. Một yêu cầu quan trọng của việc so sánh đồng đại là phải đồng thời ật hai đối tưng được so sánh bên nhau.