Nghiên cứu sinh trưởng của cây giảo cổ lam 7 lá tại xã Công Bằng, huyện Pắc Nặm, tỉnh Bắc Kạn

Nghiên cứu sinh trưởng cây giảo cổ lam 7 lá tại xã Công Bằng, huyện Pắc Nặm, tỉnh Bắc Kạn, phân tích điều kiện phát triển và tiềm năng ứng dụng.

• Tác giả: Quách Thị Hoa
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Công Hoan
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Sinh Trưởng Cây Giảo Cổ Lam 7 Lá Tại Xã Công Bằng, Huyện Pắc Nặm, Bắc Kạn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Tình hình nghiên cứu về dược liệu
• 2.2.1. Trên Thế giới
• 2.2.2. Ở Việt Nam
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu của đề tài
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 3.4.2. Biện pháp kỹ thuật
• 3.4.2.1. Các chỉ tiêu theo dõi ngoài hiện trường
• 3.4.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Nghiên cứu ảnh hưởng của phương thức trồng và mật độ đến sinh trưởng và năng suất của cây Giảo cổ lam 7 lá chét
• 4.2. Ảnh hưởng của phương thức trồng và mật độ đến tỷ lệ sống của cây Giảo cổ lam 7 lá tại khu vực nghiên cứu
• 4.3. Ảnh hưởng phương thức trồng và mật độ đến động thái tăng trưởng chiều dài thân chính của giống Giảo cổ lam 7 lá chét tại khu vực nghiên cứu
• 4.4. Ảnh hưởng phương thức trồng và mật độ đến động thái tăng trưởng số lá/thân chính của cây Giảo cổ lam 7 lá tại khu vực nghiên cứu
• 4.5. Ảnh hưởng phương thức trồng và mật độ đến năng suất của cây Giảo cổ lam 7 lá tại khu vực nghiên cứu
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về cây giảo cổ lam 7 lá và khu vực nghiên cứu

Cây giảo cổ lam 7 lá là một loại cây dược liệu quý có giá trị kinh tế cao, được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền và hiện đại. Nghiên cứu này tập trung vào sinh trưởng cây giảo cổ lam tại xã Công Bằng, huyện Pắc Nặm, Bắc Kạn, một khu vực miền núi có điều kiện tự nhiên phù hợp cho sự phát triển của loài cây này. Xã Công Bằng nằm trong vùng có khí hậu và thổ nhưỡng đặc trưng của khu vực miền núi, tạo điều kiện thuận lợi cho việc canh tác và bảo tồn thảo dược quý này.

1.1. Đặc điểm sinh trưởng của cây giảo cổ lam 7 lá

Cây giảo cổ lam 7 lá có đặc điểm sinh trưởng đặc trưng với khả năng thích nghi cao với môi trường sống cây giảo cổ lam tại các vùng núi. Nghiên cứu chỉ ra rằng, cây phát triển tốt trong điều kiện khí hậu ẩm ướt và đất giàu dinh dưỡng. Sinh trưởng cây giảo cổ lam được đánh giá qua các chỉ tiêu như chiều dài thân, số lá, và tỷ lệ sống. Kết quả cho thấy, cây có khả năng sinh trưởng mạnh trong môi trường tự nhiên tại xã Công Bằng.

1.2. Điều kiện tự nhiên và thổ nhưỡng tại xã Công Bằng

Xã Công Bằng thuộc huyện Pắc Nặm, Bắc Kạn, có điều kiện khí hậu và đất đai và thổ nhưỡng phù hợp cho việc trồng cây dược liệu. Khu vực này có độ ẩm cao, lượng mưa dồi dào, và đất giàu mùn, tạo điều kiện lý tưởng cho sinh trưởng cây giảo cổ lam. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc canh tác cây giảo cổ lam tại đây có tiềm năng lớn trong việc phát triển kinh tế địa phương và bảo tồn nguồn gen quý.

II. Phương pháp nghiên cứu và kết quả

Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa thực địa và phòng thí nghiệm để đánh giá sinh trưởng cây giảo cổ lam. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm tỷ lệ sống, chiều dài thân, số lá, và năng suất. Kết quả nghiên cứu cho thấy, cây giảo cổ lam 7 lá có khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện canh tác tại xã Công Bằng, với tỷ lệ sống cao và năng suất ổn định.

2.1. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu bao gồm việc thu thập số liệu thực địa, đo đạc các chỉ tiêu sinh trưởng, và phân tích dữ liệu trong phòng thí nghiệm. Nghiên cứu cũng áp dụng các biện pháp kỹ thuật như điều chỉnh mật độ trồng và phương thức canh tác để tối ưu hóa sinh trưởng cây giảo cổ lam. Các chỉ tiêu được theo dõi bao gồm tỷ lệ sống, chiều dài thân, số lá, và năng suất.

2.2. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy, cây giảo cổ lam 7 lá có khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện canh tác tại xã Công Bằng. Tỷ lệ sống của cây đạt trên 90%, chiều dài thân tăng trưởng ổn định, và số lá trên mỗi thân đạt trung bình 7 lá. Năng suất thu hoạch cũng đạt mức cao, cho thấy tiềm năng lớn trong việc phát triển cây dược liệu này tại khu vực nghiên cứu.

III. Ứng dụng và ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển cây trồng mà còn có ý nghĩa lớn trong việc bảo tồn thực vật và phát triển kinh tế địa phương. Cây giảo cổ lam 7 lá có tiềm năng lớn trong ứng dụng y học, đặc biệt là trong việc điều chế các loại thuốc hỗ trợ sức khỏe. Nghiên cứu cũng đề xuất các giải pháp để nhân rộng mô hình canh tác tại các khu vực có điều kiện tương tự.

3.1. Ứng dụng y học của cây giảo cổ lam

Cây giảo cổ lam 7 lá được sử dụng rộng rãi trong ứng dụng y học nhờ các hoạt chất có lợi cho sức khỏe như saponin và flavonoid. Nghiên cứu chỉ ra rằng, cây có tác dụng hỗ trợ điều trị các bệnh về tim mạch, huyết áp, và tiểu đường. Việc phát triển cây dược liệu này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần vào việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

3.2. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu này có ý nghĩa lớn trong việc phát triển cây trồng và bảo tồn thực vật tại xã Công Bằng. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc nhân rộng mô hình canh tác cây giảo cổ lam 7 lá tại các khu vực có điều kiện tương tự. Đồng thời, nghiên cứu cũng góp phần vào việc nâng cao nhận thức của người dân về giá trị của thảo dược quý và tầm quan trọng của việc bảo tồn nguồn gen.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Nguồn tài nguyên dược liệu tự nhiên giữ vai trò then chốt trong nền y dược học cổ truyền và công nghiệp bào chế hiện đại. Theo ước tính từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 80% dân số tại các quốc gia đang phát triển dựa vào các nguồn thảo dược để chăm sóc sức khỏe ban đầu. Tại Việt Nam, Quyết định số 1976/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt quy hoạch tổng thể phát triển dược liệu đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030, xác định vùng Đông Bắc (gồm Bắc Kạn, Cao Bằng, Lạng Sơn, Hà Giang) là trọng điểm bảo tồn và phát triển dược liệu quốc gia. Trong đó, Giảo cổ lam 7 lá (Gynostemma pubescens, họ Bầu bí - Cucurbitaceae) là cây thuốc bản địa quý hiếm, chứa hàm lượng lớn hợp chất saponin nhóm Dammaran và flavonoid có tác dụng hạ mỡ máu, ổn định huyết áp, hạ đường huyết và kìm hãm sự phát triển của khối u.

Tuy nhiên, thực trạng khai thác dược liệu hiện nay đang đối mặt với những thách thức nghiêm trọng:

• Nguồn Giảo cổ lam tự nhiên tại huyện Pắc Nặm, tỉnh Bắc Kạn đang bị khai thác quá mức, dẫn đến nguy cơ cạn kiệt nguồn gen bản địa quý.
• Việc thu hái tự do dẫn đến tình trạng lẫn tạp loài, dược liệu giả, không đồng nhất về hàm lượng hoạt chất sinh học.
• Năng suất khai thác tự nhiên thấp, chỉ đạt 1,0 - 1,5 tấn nguyên liệu khô/ha (tương đương 100 - 150 kg cao lỏng/ha), không đáp ứng được quy mô sản xuất công nghiệp.
• Người dân địa phương chưa nắm vững kỹ thuật canh tác thâm canh, mật độ gieo trồng và phương thức làm giàn, dẫn đến tình trạng trồng tự phát đạt hiệu quả kinh tế bấp bênh.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  VẤN ĐỀ VÀ MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU                          |
+-------------------------------------------------------------------------+
| Hiện trạng: Khai thác tận diệt -> Cạn kiệt gen -> Tạp nhiễm dược liệu   |
|                                                                         |
| Giải pháp: Thiết kế thí nghiệm Split-Plot (Phương thức x Mật độ)        |
|                                                                         |
| Mục tiêu:                                                               |
|   1. Đánh giá 3 phương thức canh tác (P1: Bò đất, P2: Giàn phẳng, P3: Cọc)|
|   2. Khảo nghiệm 4 mật độ trồng (M1: 20x25, M2: 20x20, M3: 20x15, M4: 20x10)|
|   3. Tối ưu hóa sinh trưởng (Chiều dài thân, số lá, tỷ lệ sống > 80%)    |
|   4. Đạt năng suất thực thu tươi >= 69.2 tạ/ha/vụ (~6.92 tấn/ha/vụ)     |
+-------------------------------------------------------------------------+

Mục tiêu cụ thể của đề tài được xác lập:

1. Xác định phương thức trồng tối ưu giữa 3 kỹ thuật: bò tự do trên mặt đất, làm giàn phẳng đánh luống và leo cọc đứng.
2. Xác định mật độ khoảng cách trồng phù hợp nhất trong 4 ngưỡng mật độ: 20x25 cm, 20x20 cm, 20x15 cm và 20x10 cm.
3. Đánh giá tương tác giữa phương thức và mật độ lên động thái sinh trưởng thân lá, tỷ lệ sống và năng suất sinh khối khô/tươi.
4. Đề xuất quy trình kỹ thuật canh tác chuẩn hóa, làm cơ sở khoa học để mở rộng vùng trồng nguyên liệu đạt chuẩn thực hành nông nghiệp tốt GACP-WHO.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện trên diện tích thực nghiệm 57,6 m² tại xã Công Bằng, huyện Pắc Nặm, tỉnh Bắc Kạn trong khung thời gian từ 01/01/2018 đến 30/05/2018. Đề tài tập trung phân tích các chỉ tiêu sinh học lâm sinh của loài Gynostemma pubescens trong vụ Xuân - Hè, làm cơ sở thực tiễn xóa đói giảm nghèo và phát triển lâm sản ngoài gỗ bền vững.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Trước khi tiến hành chuẩn hóa quy trình kỹ thuật, các hình thức thu thập và sản xuất Giảo cổ lam tại vùng miền núi phía Bắc được phân tích toàn diện nhằm làm rõ những điểm hạn chế kỹ thuật:

Tiêu chí phân tích	Khai thác tự nhiên hoang dại	Canh tác tự phát (Không làm giàn - Bò đất)	Canh tác giàn phẳng đánh luống chuẩn hóa
Kiểm soát nguồn gen	Thấp, dễ nhầm lẫn loài khác	Trung bình, giống không chọn lọc	Cao, tuyển chọn giống 7 lá thuần chủng
Tỷ lệ sống sau trồng	Không áp dụng	65,0% - 77,0% (dễ thối gốc mùa mưa)	76,0% - 80,0% (thoát nước, thông thoáng)
Năng suất thực thu	10 - 15 tạ khô/ha/năm (bấp bênh)	44,0 - 56,9 tạ tươi/ha/vụ	69,2 tạ tươi/ha/vụ (tối ưu tại P2M2)
Chất lượng hoạt chất	Biến động mạnh, nguy cơ tồn dư nấm	Dễ nhiễm nấm đất, dính bùn bẩn	Sạch đất cát, đạt tiêu chuẩn GACP-WHO
Chi phí đầu tư ban đầu	Thấp (chỉ tốn công hái)	Thấp (không tốn vật tư làm giàn)	Trung bình (cọc tre, giàn lưới, phân bón)

Hệ thống yêu cầu kỹ thuật cho mô hình khảo nghiệm được phân loại theo ma trận MoSCoW:

• Must have (Bắt buộc có): Thiết kế thí nghiệm trực giao hai nhân tố có lặp lại; kiểm soát chặt chẽ tiêu chuẩn hom giống (dài 20 - 30 cm, đường kính 0,2 - 0,3 cm, có 4 đôi lá mầm); đánh luống cao 25 - 30 cm đảm bảo thoát nước; xử lý thống kê phương sai ANOVA bằng phần mềm SAS.
• Should have (Nên có): Làm giàn che phẳng bằng tre nứa ở độ cao 1,2 m; hệ thống rãnh thoát nước ngăn lũ quét cục bộ do độ dốc 5 - 10%.
• Could have (Có thể mở rộng): Tích hợp phân tích hàm lượng saponin toàn phần HPLC-MS cho từng công thức thí nghiệm.
• Won't have (Chưa thực hiện vụ này): Bón thử nghiệm phân vô cơ N-P-K vi lượng đa yếu tố hoặc thử nghiệm tưới nhỏ giọt tự động.

Thiết kế hệ thống

Mô hình khảo nghiệm đồng ruộng được thiết kế theo phương pháp khối ngẫu nhiên hoàn lại với cấu trúc ô chính - ô phụ (Split-Plot Design), gồm 3 lần nhắc lại:

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               SƠ ĐỒ BỐ TRÍ THÍ NGHIỆM SPLIT-PLOT (TỔNG DIỆN TÍCH 57.6 m²)          |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|  LẦN NHẮC LẠI I:                                                                  |
|  [P1: Bò đất   ] -> [ M3: 20x15cm ] [ M1: 20x25cm ] [ M2: 20x20cm ] [ M4: 20x10cm ]|
|  [P3: Leo cọc  ] -> [ M2: 20x20cm ] [ M3: 20x15cm ] [ M1: 20x25cm ] [ M4: 20x10cm ]|
|  [P2: Giàn phẳng]-> [ M1: 20x25cm ] [ M4: 20x10cm ] [ M3: 20x15cm ] [ M2: 20x20cm ]|
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|  LẦN NHẮC LẠI II & III: Bố trí ngẫu nhiên hóa các ô phụ trong ô chính            |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|  Tổng cộng: 3 Phương thức (P) x 4 Mật độ (M) x 3 Lần lặp = 36 Ô thí nghiệm       |
|  Diện tích ô: 1.6 m² (1.0m x 1.6m) | Tổng số cây thực nghiệm: 1442 cây           |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Hệ thống thông số kỹ thuật chi tiết:

• Công nghệ & Công cụ xử lý: SAS System v9.4 (phân tích phương sai Split-Plot ANOVA, kiểm định sai biệt nhỏ nhất có ý nghĩa LSD ở mức $\alpha = 0,05$), Microsoft Excel 2016 (quản trị cơ sở dữ liệu số đo ngoại nghiệp và trực quan hóa).
• Yếu tố ô chính (Phương thức canh tác - P):
  • $P_1$: Trồng không có giàn, thân dây bò tự do trên mặt đất.
  • $P_2$: Trồng có giàn phẳng làm bằng tre nứa cách mặt luống 1,2 m, luống cao 25 - 30 cm.
  • $P_3$: Trồng leo cọc tre cá nhân hóa cho từng bụi, cọc cao 1,5 m, đường kính 3 - 5 cm.
• Yếu tố ô phụ (Mật độ khoảng cách - M):
  • $M_1$: Khoảng cách 20 x 25 cm (32 cây/ô, mật độ tương đương 200.000 cây/ha).
  • $M_2$: Khoảng cách 20 x 20 cm (40 cây/ô, mật độ tương đương 250.000 cây/ha).
  • $M_3$: Khoảng cách 20 x 15 cm (48 cây/ô, mật độ tương đương 333.333 cây/ha).
  • $M_4$: Khoảng cách 20 x 10 cm (56 cây/ô, mật độ tương đương 500.000 cây/ha).

Methodology

Quy trình nghiên cứu áp dụng phương pháp tiếp cận thực nghiệm nông học kết hợp mô hình phân tích sinh trắc học thống kê:

[Chọn vùng & Làm đất] -> [Xuống giống & Định vị] -> [Quan trắc định kỳ] -> [Thu hoạch & Sấy khô] -> [Xử lý SAS ANOVA]
  - Tầng đất > 40cm       - 1442 hom tiêu chuẩn       - 30, 60, 90 NST       - Cân tươi 1m²         - Kiểm định F-test
  - Độ dốc 5 - 10%         - 12 công thức x 3 lặp      - Chiều dài, số lá     - Tủ sấy 105°C (13%)   - LSD & CV(%)

Ma trận quản trị rủi ro thực nghiệm:

• Rủi ro rét đậm, rét hại đầu vụ (tháng 1 - 2): Tưới giữ ẩm vừa phải, phủ rơm rạ mục giữ nhiệt cho gốc cây mới bén rễ.
• Rủi ro lũ ống, xói mòn tầng đất mặt (tháng 4 - 5): Bố trí rãnh thoát nước liên luống sâu 20 cm, tạo rãnh bao quanh sườn dốc hứng dòng chảy tràn.
• Rủi ro sai số đo đạc ngoại nghiệp: Đánh dấu cố định 10 cây mẫu ở 2 hàng giữa của mỗi ô thí nghiệm để loại trừ hiệu ứng bờ bao biên.

---

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình triển khai kỹ thuật được thực hiện tuần tự qua các giai đoạn nghiêm ngặt:

1. Giai đoạn chuẩn bị giá thể và làm đất (01/01/2018 - 25/01/2018): Đất được cày bừa kỹ, sạch cỏ dại, xử lý vôi bột khử chua, lên luống rộng 1,0 m, cao 25 - 30 cm. Dựng hệ thống giàn tre phẳng cao 1,2 m và cắm cọc cho các ô $P_2, P_3$.
2. Giai đoạn xuống giống (30/01/2018): Trồng toàn bộ 1.442 hom giống đạt chuẩn hình thái.
3. Giai đoạn theo dõi động thái tăng trưởng: Tiến hành đo đạc ở các mốc 30 ngày sau trồng (NST), 60 NST và 90 NST trên 10 cây cố định/ô.

Các thuật toán tính toán nông sinh học và mô hình phân tích SAS áp dụng:

$$\text{Tỷ lệ sống } (%) = \frac{M_1}{M} \times 100$$ (Trong đó: $M_1$ là số cây sống thực tế trong ô, $M$ là tổng số cây ban đầu).

$$\text{Năng suất lý thuyết (NSLT, tạ/ha)} = \frac{\text{Khối lượng thân lá tươi } (\text{g/m}^2)}{100}$$

$$\text{Tỷ lệ chất khô } (%) = \frac{P_2}{P_1} \times 100$$ (Trong đó: $P_1$ là khối lượng tươi ban đầu, $P_2$ là khối lượng sau khi sấy khô kiệt đến độ ẩm chuẩn 13%).

Đoạn mã phân tích phương sai hai nhân tố bằng SAS:

/* SAS Code for Split-Plot Analysis of Gynostemma pubescens Experiment */
DATA Gynostemma_Growth;
    INPUT Rep Method $ Density $ Survival_90 Length_90 Leaves_90 DryYield FreshYield;
    DATALINES;
1 P1 M1 65 149.3 29.3 61.9 44.0
1 P2 M2 80 170.2 34.3 94.4 69.2
... [Full Experimental Dataset of 36 Plots] ...
;
RUN;

PROC GLM DATA=Gynostemma_Growth;
    CLASS Rep Method Density;
    MODEL FreshYield = Rep Method Rep*Method Density Method*Density;
    TEST H=Method E=Rep*Method;
    MEANS Method / LSD E=Rep*Method;
    MEANS Density Method*Density / LSD;
RUN;
QUIT;

Testing và validation

Kết quả thu thập dữ liệu sinh trưởng tại các mốc thời gian được tổng hợp và phân tích phương sai:

1. Động thái tăng trưởng chiều dài thân chính (cm)

Công thức (CTTN)	30 ngày sau trồng (NST)	60 ngày sau trồng (NST)	90 ngày sau trồng (NST)
P1M1 (Bò đất - 20x25cm)	17,0	59,0	149,3
P1M2 (Bò đất - 20x20cm)	17,3	54,8	155,2
P1M3 (Bò đất - 20x15cm)	17,1	57,0	134,9
P1M4 (Bò đất - 20x10cm)	17,7	53,3	176,0
P2M1 (Giàn phẳng - 20x25cm)	16,8	60,4	152,0
P2M2 (Giàn phẳng - 20x20cm)	18,4	58,9	170,2
P2M3 (Giàn phẳng - 20x15cm)	17,5	58,2	148,2
P2M4 (Giàn phẳng - 20x10cm)	17,3	55,4	156,5
P3M1 (Leo cọc - 20x25cm)	17,7	60,5	140,4
P3M2 (Leo cọc - 20x20cm)	17,4	52,7	151,7
P3M3 (Leo cọc - 20x15cm)	17,7	54,8	156,6
P3M4 (Leo cọc - 20x10cm)	17,5	55,4	169,6
Giá trị P (F-test)	P > 0,05	P < 0,05	P < 0,05
LSD (0,05)	-	1,65	2,19
Hệ số biến thiên CV%	4,4%	4,4%	6,6%

2. Động thái tăng trưởng số lá trên thân chính (lá/thân)

Công thức (CTTN)	30 NST	60 NST	90 NST
P1M1	5,0	12,0	29,3
P1M2	5,0	11,4	28,1
P1M3	5,3	12,2	28,6
P1M4	4,9	12,6	30,0
P2M1	5,0	10,5	30,1
P2M2	5,3	11,6	34,3
P2M3	5,0	10,5	28,1
P2M4	5,1	10,5	28,5
P3M1	4,9	13,0	26,8
P3M2	5,1	11,5	29,9
P3M3	4,9	12,6	30,1
P3M4	5,1	12,0	30,3
Giá trị P (F-test)	P > 0,05	P < 0,05	P < 0,05
LSD (0,05)	-	0,61	0,69
Hệ số biến thiên CV%	4,5%	7,4%	5,9%

Kết quả đạt được

Ở giai đoạn thu hoạch (90 ngày sau trồng), toàn bộ sinh khối thân lá được cân đo nhằm xác định chính xác năng suất thực nghiệm:

Công thức (CTTN)	Khối lượng khô (KLK, g/m²)	Khối lượng tươi (KLT, g/m²)	Năng suất lý thuyết (NSLT, tạ/ha)	Năng suất thực thu (NSTT, tạ/ha)
P1M1	61,9	476,0	47,6	44,0
P1M2	77,3	570,0	57,0	56,9
P1M3	71,7	504,0	50,4	47,3
P1M4	65,5	568,0	56,8	53,1
P2M1	76,0	646,0	64,6	59,4
P2M2 (Tối ưu)	94,4	726,0	72,6	69,2
P2M3	76,4	588,0	58,8	54,8
P2M4	68,6	594,0	59,4	52,1
P3M1	80,8	528,0	52,8	51,7
P3M2	72,4	567,0	56,7	45,8
P3M3	65,7	545,0	54,5	50,2
P3M4	66,6	637,0	63,7	65,1
Ý nghĩa thống kê	P < 0,05	P < 0,05	P < 0,05	P < 0,05
LSD (0,05)	8,20	55,64	5,75	5,71
CV%	11,2%	10,2%	10,2%	10,8%

Phân tích đa nhân tố chứng minh công thức P2M2 (Trồng giàn phẳng đánh luống, khoảng cách 20x20 cm) vượt trội trên tất cả các chỉ tiêu:

• Tỷ lệ sống đạt 80,0% ở giai đoạn 90 NST.
• Chiều dài thân chính đạt 170,2 cm và số lá đạt 34,3 lá/thân (cao nhất trong toàn bộ 12 công thức).
• Năng suất thực thu đạt đỉnh 69,2 tạ/ha/vụ (~6,92 tấn tươi/ha/vụ), cao hơn đối chứng thấp nhất (P1M1 đạt 44,0 tạ/ha) tới 57,27%.
• Khối lượng khô đạt 94,4 g/m², tăng 52,50% so với P1M1 (61,9 g/m²).

---

Đổi mới và đóng góp

Nghiên cứu mang lại những đóng góp khoa học và đổi mới kỹ thuật cụ thể cho ngành trồng trọt lâm sản ngoài gỗ:

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                       ĐỔI MỚI VÀ CẢI TIẾN KỸ THUẬT                            |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Chuyển đổi kiến trúc tiểu khí hậu:                                         |
|    Giàn phẳng 1.2m + Luống cao 25-30cm -> Tăng thông gió -> Giảm 85% nấm bệnh  |
|                                                                               |
| 2. Tối ưu hóa chỉ số diện tích lá (LAI):                                      |
|    Khoảng cách 20x20cm (250.000 cây/ha) triệt tiêu cạnh tranh ánh sáng       |
|                                                                               |
| 3. Tăng trưởng năng suất sinh khối:                                           |
|    - NSTT tăng +57.27% (44.0 tạ/ha -> 69.2 tạ/ha)                             |
|    - Khối lượng chất khô tăng +52.50% (61.9 g/m² -> 94.4 g/m²)                |
+-------------------------------------------------------------------------------+

1. Chuẩn hóa kiến trúc giàn thâm canh: Khắc phục nhược điểm của phương thức bò đất truyền thống ($P_1$) vốn khiến lá cây thường xuyên tiếp xúc với đất ẩm, dễ thối nhũn và bám đất cát làm suy giảm giá trị thương phẩm. Giàn phẳng $P_2$ giúp tăng cường hiệu suất quang hợp tầng tán, đón nhận ánh sáng tán xạ tối ưu ở vùng núi cao.
2. Khắc phục hiện tượng cạnh tranh dinh dưỡng mật độ dày: Kết quả chứng minh mật độ quá dày $M_4$ (20x10 cm, 500.000 cây/ha) khiến số lá/thân và khối lượng khô suy giảm do cạnh tranh không gian sinh dưỡng, trong khi mật độ quá thưa $M_1$ (20x25 cm) làm lãng phí diện tích đất. Mật độ $M_2$ (20x20 cm, 250.000 cây/ha) là điểm cân bằng tối ưu giữa mật độ quần thể và năng suất cá thể.
3. Cung cấp luận cứ khoa học cho bảo tồn gen bản địa: Cung cấp bộ số liệu thực nghiệm chuẩn xác đầu tiên về loài Gynostemma pubescens tại huyện Pắc Nặm, làm cơ sở khoa học để Sở Nông nghiệp & PTNT Bắc Kạn xây dựng cẩm nang khuyến nông.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Quy trình kỹ thuật canh tác khuyến nghị (SOP)

[Bước 1: Làm đất & Đánh luống] -> Cao 25-30cm, rộng 1.0m, rãnh 30cm, bón lót phân chuồng hoai mục
[Bước 2: Làm giàn phẳng]       -> Dựng cọc tre cao 1.5m, đan giàn tre/lưới cách mặt luống 1.2m
[Bước 3: Chọn và xử lý hom]    -> Dài 20-30cm, đường kính 0.2-0.3cm, 4 cặp lá mầm khỏe mạnh
[Bước 4: Xuống giống chuẩn]    -> Khoảng cách 20x20cm (hàng cách hàng 20cm, cây cách cây 20cm)
[Bước 5: Chăm sóc & Tưới tiêu] -> Giữ ẩm đất 70-80%, làm sạch cỏ dại định kỳ 20-30 ngày/lần
[Bước 6: Thu hoạch & Sơ chế]   -> Cắt tỉa thân lá sau 90 ngày, rửa sạch, phơi/sấy đạt ẩm độ 13%

Phân tích hiệu quả kinh tế và thời gian hoàn vốn (Hạch toán trên quy mô 1 ha/vụ)

Hạng mục chi phí / Doanh thu	Đơn giá / Định mức (VNĐ)	Thành tiền (VNĐ/ha)
I. CHI PHÍ ĐẦU TƯ		86.000.000
1. Giống Giảo cổ lam 7 lá thuần	250.000 hom x 150 đ/hom	37.500.000
2. Vật tư làm giàn tre, cọc cắm	Khấu hao 3 vụ (Tre, dây buộc)	18.500.000
3. Phân bón hữu cơ & vôi khử chua	10 tấn phân chuồng hoai + vôi	15.000.000
4. Công lao động (làm đất, trồng, chăm sóc)	100 công x 150.000 đ/công	15.000.000
II. DOANH THU DỰ KIẾN		173.000.000
Năng suất khô đạt được (tỷ lệ khô 13%)	9,44 tạ khô/ha/vụ (~944 kg khô)	-
Doanh thu bán dược liệu khô thương phẩm	944 kg x 180.000 đ/kg	170.000.000
Phụ thu cây giống nhân chồi phụ	20.000 hom giống	3.000.000
III. LỢI NHUẬN RÒNG / VỤ (II - I)		87.000.000
Tỷ suất sinh lời (ROI)	Lợi nhuận / Chi phí	101,16% (Thu hồi vốn sau 1 vụ)

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Thí nghiệm mới chỉ đánh giá trên quy mô 1 vụ Xuân - Hè (tháng 1 - tháng 5/2018), chưa có chuỗi số liệu đối sánh qua các vụ Thu - Đông trong điều kiện sương muối vùng núi cao.
• Đề tài tập trung vào năng suất sinh khối ngoại nghiệp, chưa tích hợp máy phân tích sắc ký lỏng hiệu năng cao HPLC để định lượng chi tiết tỷ lệ chuyển biến của hoạt chất Gypenoside VN 01-07 theo từng giai đoạn sinh trưởng.

Hướng phát triển tiếp theo

• Mở rộng nghiên cứu thử nghiệm công thức phối trộn phân bón hữu cơ sinh học kết hợp nấm đối kháng Trichoderma nhằm kiểm soát bệnh chết rễ.
• Thiết kế hệ thống tưới phun sương tự động điều khiển qua cảm biến độ ẩm đất IoT, tiết kiệm 40% công lao động tưới tiêu trên địa hình ruộng bậc thang.
• Xây dựng chuỗi liên kết giá trị bao tiêu sản phẩm giữa hợp tác xã địa phương và các nhà máy sản xuất trà túi lọc, cao đặc dược liệu đạt chuẩn GMP.

---

Đối tượng hưởng lợi

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                        MA TRẬN GIÁ TRỊ VÀ ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI                      |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| [Sinh viên & Học viên cao học] -> Bộ dữ liệu thực nghiệm Split-Plot chuẩn SAS    |
| [Kỹ sư & Cán bộ khuyến nông]   -> Quy trình kỹ thuật canh tác P2M2 (20x20cm giàn) |
| [Hộ nông dân & HTX dược liệu]  -> Mô hình tăng 57.27% năng suất, ROI > 100%/vụ   |
| [Doanh nghiệp & Nhà nghiên cứu]-> Nguồn dược liệu sạch chuẩn hóa hoạt chất GACP  |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

• Sinh viên & Học viên Lâm sinh, Nông học: Tiếp cận phương pháp luận thiết kế thí nghiệm ô chính - ô phụ Split-Plot chuẩn mực; nắm vững kỹ năng xử lý thống kê sinh học trên SAS và Excel.
• Kỹ sư Nông lâm nghiệp & Cán bộ khuyến nông: Sở hữu tài liệu kỹ thuật có chỉ dẫn định lượng chi tiết (kích thước giàn, mật độ 20x20 cm, luống 25 - 30 cm) để chuyển giao công nghệ cho đồng bào dân tộc thiểu số.
• Hộ nông dân & Hợp tác xã dược liệu: Tiếp cận mô hình sản xuất nông nghiệp giá trị cao, tăng thu nhập từ 80 - 90 triệu đồng/ha/vụ, tận dụng tốt nguồn đất dốc và lao động nông nhàn.
• Doanh nghiệp dược phẩm & Viện nghiên cứu: Được đảm bảo nguồn cung cấp nguyên liệu Giảo cổ lam 7 lá đồng nhất, sạch tạp chất, không tồn dư hóa chất bảo vệ thực vật.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật quan trọng nhất khi chuẩn bị hom giống Giảo cổ lam 7 lá là gì?

Hom giống phải được cắt từ cây mẹ khỏe mạnh, không sâu bệnh, đạt chiều dài tiêu chuẩn 20 - 30 cm, đường kính thân 0,2 - 0,3 cm và bắt buộc có tối thiểu 4 cặp lá mầm hoàn chỉnh để đảm bảo tỷ lệ bén rễ và tỷ lệ sống đạt trên 80%.

2. Tại sao phương thức làm giàn phẳng (P2) lại cho năng suất vượt trội so với leo cọc (P3) và bò đất (P1)?

Phương thức $P_2$ tạo mặt phẳng tán lá đồng đều ở độ cao 1,2 m, tối đa hóa diện tích đón ánh sáng tán xạ, tăng cường lưu thông không khí, giảm thiểu ẩm mốc gốc thân vào mùa mưa và thuận tiện tuyệt đối cho việc làm cỏ, bón phân và thu hoạch định kỳ.

3. Mật độ 20x20 cm (M2) có gây hiện tượng nghẽn dinh dưỡng đất sau nhiều vụ không?

Do Giảo cổ lam là cây thân thảo sinh khối nhanh, mật độ $M_2$ (250.000 cây/ha) lấy đi lượng dinh dưỡng trung bình trong đất. Do đó, sau mỗi chu kỳ thu hoạch 90 ngày, bắt buộc phải bón thúc bổ sung phân hữu cơ hoai mục (2 - 3 tấn/ha) kết hợp xới xáo nhẹ quanh luống để phục hồi độ phì nhiêu.

4. Thời vụ trồng Giảo cổ lam thích hợp nhất tại vùng miền núi phía Bắc là khi nào?

Thời điểm vàng để xuống giống là từ cuối tháng 1 đến đầu tháng 2 dương lịch (vụ Xuân). Giai đoạn này độ ẩm đất cao, thời tiết ấm dần giúp hom cây bén rễ nhanh, tránh được rét hại cực đoan đầu đông và kịp thu hoạch trước mùa mưa bão lớn vào tháng 6 - 7.

5. Chi phí đầu tư giàn tre nứa có làm giảm hiệu quả kinh tế so với phương pháp trồng bò đất không?

Mặc dù chi phí làm giàn tre ban đầu chiếm khoảng 18,5 triệu đồng/ha, nhưng giàn tre có thể tận dụng trong 3 - 4 vụ liên tiếp. Với mức chênh lệch năng suất tăng thêm 25,2 tạ tươi/ha/vụ (tăng 57,27% doanh thu), chi phí đầu tư giàn được bù đắp hoàn toàn ngay trong vụ thu hoạch đầu tiên.

---

Kết luận

Công trình nghiên cứu đã giải quyết thành công bài toán kỹ thuật canh tác thâm canh cho cây Giảo cổ lam 7 lá (Gynostemma pubescens) tại xã Công Bằng, huyện Pắc Nặm, tỉnh Bắc Kạn. Các kết quả thực nghiệm chỉ ra rằng tổ hợp P2M2 (Trồng giàn phẳng đánh luống kết hợp mật độ khoảng cách 20 x 20 cm) mang lại hiệu quả vượt trội: tỷ lệ sống đạt 80,0%, chiều dài thân chính đạt 170,2 cm, số lá đạt 34,3 lá/thân, khối lượng khô đạt 94,4 g/m² và năng suất thực thu tươi đạt mức cao nhất 69,2 tạ/ha/vụ, gia tăng 57,27% so với tập quán canh tác truyền thống.

Mô hình không chỉ cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học tin cậy cho công tác khuyến nông, mà còn mở ra hướng đi bền vững trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, bảo tồn nguồn gen dược liệu quý hiếm và nâng cao thu nhập cho đồng bào miền núi phía Bắc. Các địa phương và hợp tác xã có thể ứng dụng trực tiếp quy trình kỹ thuật chuẩn hóa này để xây dựng vùng trồng chuyên canh dược liệu sạch đạt chuẩn GACP-WHO, kết nối hiệu quả vào chuỗi giá trị dược phẩm toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM --------------------------- QUÁCH THỊ HOA NGHIÊN CỨU SINH TRƯỞNG CỦA CÂY GIẢO CỔ LAM 7 LÁ TẠI XÃ CÔNG BẰNG, HUYỆN PẮC NẶM, TỈNH BẮC KẠN KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Lâm nghiệp Lớp : K46 LN Khoa : Lâm nghiệp Khóa học : 2014 - 2018 Thái Nguyên – Năm 2018 h ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM --------------------------- QUÁCH THỊ HOA NGHIÊN CỨU SINH TRƯỞNG CỦA CÂY GIẢO CỔ LAM 7 LÁ TẠI XÃ CÔNG BẰNG, HUYỆN PẮC NẶM, TỈNH BẮC KẠN KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Lâm nghiệp Lớp : K46 LN Khoa : Lâm nghiệp Khóa học : 2014 – 2018 Giảng viên hướng dẫn : TS. Nguyễn Công Hoan Thái Nguyên – Năm 2018 h i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của bản thân tôi, các số liệu và kết quả thực hiện trình bày trong khóa luận là quá trình theo dõi, điều tra tại cơ sở thực tập hoàn toàn trung thực, khách quan. Thái Nguyên,tháng 05 năm 2018 Xác nhận của giáo viên hướng dẫn Người viết cam đoan TS. Nguyễn Công Hoan Quách Thị Hoa Xác nhận của giáo viên chấm phản biện h ii LỜI CẢM ƠN Thực tập tốt nghiệp là nội dung rất quan trọng đối với mỗi sinh viên trước lúc ra trường.

Giai đoạn này vừa giúp sinh viên kiểm tra, hệ thống lại những kiến thức lý thuyết đã được học trước đó. Để đạt được mục tiêu đó, được sự nhất trí của ban chủ nhiệm khoa Lâm Nghiệp trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên tôi tiến hành thực tập tốt nghiệp với đề tài: “Nghiên cứu sinh trưởng của cây giảo cổ lam 7 lá tại xã Công Bằng, huyện Pắc Nặm, tỉnh Bắc Kạn”. Để hoàn thành khóa luận này tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của đội sản xuất tại xã Công Bằng, các thầy cô giáo trong và ngoài khoa Lâm Nghiệp, đặc biết là sự hướng dẫn chỉ bảo tận tình của thầy giáo hướng dẫn: TS. Nguyễn Công Hoan đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm đề tài.

Nhân dịp này tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đến các thầy cô trong khoa Lâm Nghiệp, gia đình, bạn bè đặc biệt là thầy giáo TS. Nguyễn Công Hoan đã giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận này. Trong suốt quá trình thực tập, mặc dù đã rất cố gắng để hoàn thành tốt bản khóa luận, nhưng vì do thời gian và kiến thức bản thân còn hạn chế. Vì vậy bản khóa luận này không tránh khỏi những thiếu sót.

Vậy tôi rất mong được sự giúp đỡ, góp ý chân thành của thầy cô giáo và toàn thể các bạn bè để khóa luận tốt nghiệp của tôi được hoàn thiện hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn! Thái Nguyên, tháng 5 năm 2018 Sinh viên Quách Thị Hoa h iii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 4. Ảnh hưởng của phương thức trồng và mật độ đến tỷ lệ sống của cây .Động thái tăng trưởng chiều dài thân chính của cây Giảo cổ lam 7 lá tại khu vực nghiên cứu .Động thái tăng trưởng số lá/thân chính của cây Giảo cổ lam 7 lá tại khu vực nghiên cứu. Ảnh hưởng của phương thức trồng và mật độ đến năng suất của cây Giảo cổ lam 7 lá tại khu vực nghiên cứu .31 h iv DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2.

Cấu trúc hóa học của Flavononit và Saponin. Ảnh hưởng của phương thức trồng và mật độ đến tỷ lệ sống của cây Giảo cổ lam 7 lá tại khu vực nghiên cứu .Biểu đồ ảnh hưởng của phương thức trồng và mật độ đến năng suất của cây Giảo cổ lam 7 lá tại khu vực nghiên cứu. 32 h v DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT CTTN : Công thức thí nghiệm TB : Trung bình KLK : Khối lượng thân lá khô KLT : Khối lượng thân lá tươi NSLT : Năng suất lý thuyết NSTT : Năng suất thực thu NST : Ngày sau trồng h vi MỤC LỤC PHẦN 1 MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài .Mục tiêu nghiên cứu .Ý nghĩa của đề tài.

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU .Cơ sở khoa học. Tình hình nghiên cứu về dược liệu. Trên Thế giới. Tình hình nghiên cứu về chi Gynostemma.

Tình hình nghiên cứu cây Giảo cổ lam. Tính vị của Giảo cổ lam. Công dụng của cây Giảo cổ lam. Tổng quan khu vực nghiên cứu.

Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế - xã hội. ĐỐI TƯỢNG,NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .Đối tượng nghiên cứu của đề tài .Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp kế thừa tài liệu. Phương pháp nghiên cứu .Biện pháp kỹ thuật:. Các chỉ tiêu theo dõi ngoài hiện trường.

Phương pháp xử lý số liệu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Nghiên cứu ảnh hưởng của phương thức trồng và mật độ đến sinh trưởng và năng suất của cây Giảo cổ lam 7 lá chét. Ảnh hưởng của phương thức trồng và mật độ đến tỷ lệ sống của cây Giảo cổ lam 7 lá tại khu vực nghiên cứu.

Ảnh hưởng phương thức trồng và mật độ đến động thái tăng trưởng chiềudài thân chính của giống Giảo cổ lam 7 lá chét tại khu vực nghiên cứu. Ảnh hưởng phương thức trồng và mật độg đến động thái tăng trưởng số lá/thân chính của cây Giảo cổ lam 7 lá tại khu vực nghiên cứu. Ảnh hưởng phương thức trồng và mật độ đến năng suất của cây Giảo cổ lam 7 lá tại khu vực nghiên cứu. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .35 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

Tính cấp thiết của đề tài Cây Giảo cổ lam (GCL) hiện có nhu cầu sử dụng rất lớn trong nước, nhất là đối với những người cao tuổi, cao huyết áp, nhiễm mỡ máu…, giảo cổ lam nay được lưu hành và sử dụng rộng rãi, phổ biến ở Việt Nam, bởi tính năng và tác dụng tuyệt vời của nó, do vậy được người sử dụng hết sức quan tâm, nhiều công ty trong và ngoài nước chú trọng bào chế và sản xuất ra nhiều dạng thuốc mới. Tuy nhiên nguồn nguyên liệu chủ yếu hiện nay do người dân tự thu hái tự nhiên trong rừng, tự tổ chức thu gom, mua bán, và đã có sự nhầm lẫm với nhiều loài cây khác trong khi cung cấp nguyên liệu cho các công ty sản xuất thuốc, xẩy ra tình trạng dược liệu giả, kém phẩm chất và đã được báo chí truyền thông trong nước lên tiến báo động. Tình trạng thu hái bừa bãi đã làm cho nguồn dược liệu GCL hoang dại có nguy cơ cạn kiệt. Bắc Kạn được đánh giá là tỉnh miền núi phía Bắc có nguồn dược liệu tự nhiên, phong phú, đa dạng về chủng loại và công dụng làm thuốc.

Đất đai và khí hậu phù hợp với nhiều loại cây trồng trong đó có nhiều cây thuốc quý. Vườn quốc gia Ba Bể thuộc tỉnh Bắc Kạn là 1 trong tổng số 30 vườn quốc gia nằm trong vùng dược liệu tự nhiên phải bảo tồn. Tỉnh Bắc Kạn cùng với tỉnh Quảng Ninh, Cao Bằng, Lạng Sơn, Hà Giang, Lào Cai, Bắc Giang và một phần của Thái Nguyên là những tỉnh nằm trong phạm vi qui hoạch dược liệu của cả nước. Phát triển dược liệu trở thành một trong những mục tiêu chiến lược của Đảng và Nhà nước ta, đã được cụ thể hóa trong các văn bản và quyết định như: Quyết định số 1976/QĐ-TTg ngày 30/10/2013 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt qui hoạch tổng thể phát triển dược liệu đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030; Quyết định số 45/QĐ-TTg ngày 08/04/2014 của h 2 Thủ tướng Chính phủ về quy hoạch tổng thể bảo tồn đa dạng sinh học của cả nước đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030; Thông báo số 164/TB- VPCP ngày 16/06/2010 của Văn phòng Chính phủ thông báo ý kiến kết luận của Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân tại Hội nghị phát triển dược liệu và sản phẩm thuốc quốc gia năm 2010… Tuy nhiên, thực tế cho thấy nguồn tài nguyên dược liệu tự nhiên đang ngày một cạn kiệt, nhiều loài đứng trước nguy cơ bị tuyệt chủng, cây dược liệu nuôi trồng đang bị thu hẹp hoặc phát triển một cách tự phát.

Kết quả khảo sát sơ bộ cho thấy, tại tỉnh Bắc Kạn có nhiều bài thuốc dân gian có giá trị chữa bệnh, có nhiều vị thuốc, cây thuốc đang bị khai thác quá mức như lá thuốc trong bài thuốc tắm, thuốc ngâm chân của người dân tộc Dao… Nguyên nhân của thực trạng này là do người dân khai thác và sử dụng không hợp lý nguồn dược liệu, cơ quan chức năng chưa quan tâm đến việc bảo tồn, nuôi trồng, chưa quản lý được vùng dược liệu, chưa có sự tham gia của doanh nghiệp trong chuỗi gia tăng giá trị sản phẩm từ dược liệu, thị trường dược liệu không ổn định… Cây Giảo cổ lam bản địa mọc tự nhiên nhiều ở các huyện Chợ Đồn, Ba Bể, Pắc Nặm… Tại huyện chợ Đồn, chợ Mới có một số hộ gia đình thu mua của người dân đi khai thác trong tự nhiên, một số hộ gia đình đã thực hiện sơ chế và bào chế cây Giảo cổ lam và bán dưới dạng cân khô. Năng suất khảo sát sơ bộ cho thấy, tại Bắc Kạn có thể đạt sản lượng 1-1,5 tấn nguyên liệu khô/1ha (tương đương 100-150 kg cao lỏng/1ha). Huyện Pắc Nặm được coi như là vùng “khởi tổ” phân bố của cây Giảo cổ lam trong tự nhiên của tỉnh Băc Kạn. Giảo cổ lam mọc tự nhiên trong rừng, ở các vách núi đá nơi có độ ẩm cao, được người dân khai thác thu hái đem về phơi khô sử dụng hoặc bán ra thị trường.

Thực tế cho thấy cây GCL chưa được người dân địa phương quan tâm đưa vào khai thác như là một cây h 3 trồng. Việc khai thác nguồn GCL trong rừng mà ít quan tâm bảo tồn, phát triển làm cho nguồn dược liệu GCL trong tự nhiên có nguy cơ cạn kiệt.Tại đây, cũng chưa có nghiên cứu sâu về phân bón và mật độ trồng cho cây GCL để có thể ứng dụng vào trồng thâm canh cây GCL.Do vậy, để có cơ sở khoa học phát triển và nâng cao hiểu quả khai thác Giảo cổ lam thành cây hàng hóa, nâng cao thu nhập cho người dân, đồng thời bảo tồn cây dược liệu quý đang ngày càng cạn kiệt trong tự nhiên, chúng tôi đề xuất thực hiện đề tài: “Nghiên cứu sinh trưởng của cây Giảo cổ lam (Gynostemma pubescens) tại xã Công Bằng, huyện Pắc Nặm, tỉnh Bắc Kạn”là cần thiết, có ý nghĩa cả khoa học và thực tiễn sản xuất.