CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Giới thiệu về cây Cao su 1. Vị trí phân loại Cây Cao su Hevea brasiliensis thuộc [1] Giới (regnum): Plantae; Bộ (ordo): Malpighiales; Họ (familia): Euphorbiaceae; Phân họ (subfamilia): Crotonoideae; Tông (tribus): Micrandreae; Phân tông (subtribus): Heveinae; Chi (genus): Hevea; Loài (species): H. Đặc điểm hình thái, sinh thái 1.
Đặc điểm hình thái Cao su (Hevea brasiliensis), là một loài cây thân gỗ, có chiều cao trung bình khoảng 20 mét, rễ ăn rất sâu để giữ vững thân cây, hấp thu chất dinh dưỡng và chống lại sự khô hạn [6]. Cây có vỏ nhẵn màu nâu nhạt. Lá thuộc dạng lá kép, mỗi năm rụng lá một lần. Hoa thuộc loại hoa đơn, hoa đực bao quanh hoa cái nhưng thường thụ phấn chéo, vì hoa đực chín sớm hơn hoa cái.
Quả Cao su là quả nang có 3 mảnh vỏ ghép thành 3 buồng, mỗi nang một hạt hình bầu dục hay hình cầu, đường kính 02 cm, có hàm lượng dầu đáng kể được dùng trong kỹ nghệ pha sơn. Đặc điểm sinh thái Cây phát triển tốt ở vùng nhiệt đới ẩm [3],có nhiệt độ trung bình từ 220C đến 300C (tốt nhất ở 260C đến 280C), cần mưa nhiều (tốt nhất là 2.000 mm) [6], nhưng không chịu được sự úng nước và gió. Cây Cao su có thể chịu được nắng hạn khoảng 4 đến 5 tháng, tuy nhiên năng suất mủ sẽ giảm. 5 Cây chỉ sinh trưởng bằng hạt, hạt đem ươm được cây non.
Khi trồng cây được 7 - 8 tuổi có thể khai thác mủ, và sẽ kéo dài trong 20-30 năm [8]. Cây Cao su chỉ được thu hoạch 9 tháng, 3 tháng còn lại không được thu hoạch vì đây là thời gian cây rụng lá, nếu thu hoạch vào mùa này, cây sẽ chết [6]. Việc cạo mủ rất quan trọng và ảnh hưởng tới thời gian và lượng mủ mà cây có thể cung cấp. Bình thường bắt đầu cạo mủ khi chu vi thân cây khoảng 50 cm.
Cạo mủ từ trái sang phải, ngược với mạch mủ Cao su. Độ dốc của vết cạo từ 20 đến 350, vết cạo không sâu quá 1,5 cm và không được chạm vào tầng sinh gỗ làm vỏ cây không thể tái sinh. Khi cạo lần sau phải bốc thật sạch mủ đã đông lại ở vết cạo trước. Thời gian thích hợp nhất cho việc cạo mủ trước 7 giờ sáng [6].
Cây Cao su là một loại cây độc, chất mủ của cây là một loại chất độc cho con người khai thác nó. Tuổi thọ của người khai thác mủ Cao su thường giảm từ 3 đến 5 năm nếu làm việc trong khoảng thời gian dài. Cây Cao su còn độc ngay cả trong việc trao đổi khí ngay cả ban ngày và ban đêm. Không bao giờ xây dựng nhà để ở trong rừng Cao su, khả năng hiếm khí rất cao.
Ứng dụng Sản phẩm từ cây Cao su chủ yếu là mủ Cao su với các đặc tính hơn hẳn Cao su tổng hợp về độ giãn, độ đàn hồi, chống đứt, chống lạnh tốt, [1]… vì thế Cao su thiên nhiên được ứng dụng vào sản xuất các vật dụng như: vỏ, ruột xe, ống dẫn nước, giày dép, dụng cụ y tế và gia đình, gối đệm chống sốc, các sản phẩm Cao su xốp [8]. Gỗ từ cây Cao su, gọi là gỗ Cao su, được sử dụng trong sản xuất đồ gỗ [1]. Nó được đánh giá cao vì có thớ gỗ dày, ít co, màu sắc hấp dẫn và có thể chấp nhận các kiểu hoàn thiện khác nhau. Nó cũng được đánh giá như là loại gỗ "thân thiện môi trường", do người ta chỉ khai thác gỗ sau khi cây Cao su đã kết thúc chu trình sản sinh nhựa mủ.
Lịch sử phát triển cây Cao su 1. Trên Thế giới Cây Cao su ban đầu chỉ mọc tại khu vực rừng mưa Amazon. Cách đây gần 10 thế kỷ, thổ dân Mainas sống ở đây đã biết lấy nhựa của cây này dùng để tẩm vào quần áo chống ẩm ướt, tạo ra những quả bóng vui chơi trong dịp hội hè. Họ gọi chất nhựa này là Caouchouk, theo Thổ ngữ Mainas nghĩa là “Nước mắt của cây”.
Do nhu cầu tăng lên và sự phát minh ra công nghệ lưu hóa năm 1839 [13] đã dẫn tới sự bùng nổ trong khu vực này, làm giàu cho các thành phố Manaus (bang Amazonas) và Belém (bang Pará), thuộc Brasil. Cố gắng thử nghiệm đầu tiên trong việc trồng cây Cao su ra ngoài phạm vi Brasil diễn ra vào năm 1873. Sau một vài nỗ lực, 12 hạt giống đã nảy mầm tại Vườn thực vật Hoàng gia Kew. Những cây con này đã được gửi tới Ấn Độ để gieo trồng, nhưng chúng đã bị chết.
Cố gắng thứ hai sau đó đã được thực hiện, khoảng 70.000 hạt giống đã được gửi tới Kew năm 1875. Khoảng 4% hạt giống đã nảy mầm, và vào năm 1876 khoảng 2.000 cây giống đã được gửi trong các thùng Ward tới Ceylon, và 22 cây Hevea đã được gửi tới các vườn thực vật tại Singapore [13]. Sau khi đã thiết lập sự có mặt ở ngoài nơi bản địa của nó, cây Cao su đã được nhân giống rộng khắp tại các thuộc địa của Anh. Các cây Cao su đã có mặt tại các vườn thực vật ở Buitenzorg, Malaysia năm 1883.
Vào năm 1898, một đồn điền trồng Cao su đã được thành lập tại Malaysia, và ngày nay phần lớn các khu vực trồng Cao su nằm tại Đông Nam Á và một số tại khu vực châu Phi nhiệt đới. Các cố gắng gieo trồng cây Cao su tại Nam Mỹ bản địa của nó thì lại không diễn ra tốt đẹp như vậy. * Thị trường mủ Cao su trên thế giới Từ năm 1975 đến năm 2007, mức độ tiêu thụ Cao su thiên nhiên trên thế giới tăng đáng kể kéo theo đà phát triển dân số và mức sống của xã hội, năm 1975 mức tiêu thụ là 3,43 triệu tấn, năm 2007 mức tiêu thụ khoảng 9,73 triệu tấn, năm 2008 thịt rường Cao su thiên nhiên toàn cầu cân đối giữa cung và cầu với sản lượng đạt 10 triệu tấn, mức tiêu thụ khoảng 9,84 triệu tấn. Như 7 vậy, mức tiêu thụ Cao su trên toàn thế giới tăng trung bình 2,3%/năm, nhưng đặc biệt là khu vực châu Á Thái Bình Dương như Ấn Độ và Trung Quốc tăng khá nhanh (khoảng 7%/năm).
Tình hình chung của giai đoạn 2002-2008 là lượng xuất khẩu có xu hướng tăng liên tục qua các năm, còn vấn đề giảm của khối lượng xuất khẩu qua từng năm chỉ là cục bộ và không đáng kể. Kể từ năm 2002 tới nay sản lượng sản xuất và xuất khẩu trên toàn cầu vẫn gia tăng không ngừng. Từ năm 2002, Trung Quốc vượt qua Mỹ trở thành thi trường tiêu thụ lớn nhất và đầy tiềm năng cho các nước xuất khẩu vì nhu cầu luôn tăng cao. Tiếp theo sau là Nhật Bản và Ấn Độ.
Tóm lại, nếu nhìn xuyên suốt diễn biến của 7 năm, từ năm 2002-2008, nhận thấy rằng nhu cầu hang hóa Cao su tăng lên theo đà phát triển kinh tế xã hội.1: Thực trạng sản xuất, tiêu thụ và xuất khẩu Cao su tự nhiên của các nước trên thế giới giai đoạn 2002-2008 (ĐVT: 1.000 tấn) 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Sản xuất Thailan 2615 2876 2984 2937 2056 3056 3104 Indonesia 1630 1792 2066 2271 2797 2797 2860 Malaysia 890 986 1169 1126 1284 1200 1263 India 641 707 743 772 900 811 917 VietNam 269 363 400 468 555 635 685 China 372 380 573 510 533 600 634 Cote d'Ivoire 120 127 143 165 178 192 207 Thế giới 7344 7992 8748 8882 9846 9725 10241 Tiêu Thụ China 1310 1485 2000 2150 2400 2550 2678 US 1111 1079 1144 1159 1003 1018 1432 Japan 749 784 815 857 874 888 976 India 680 717 745 789 815 851 956 Malaysia 408 421 403 387 383 422 545 Korea Rep 326 333 352 370 364 377 423 Thế giới 7546 7966 8715 9083 9216 9731 9843 Xuất khẩu Thailan 2354 2573 2637 2638 2772 2710 2856 Indonesia 1502 1660 1875 2025 2287 2379 2412 Malaysia 430 510 680 666 619 600 600 VietNam 314 332 413 437 507 601 657 Thế giới 5232 5687 6172 6418 6947 6985 7215 Nguồn: IRSG 8 Từ số liệu tổng hợp trên cho thấy, thị trường chính của Cao su tự nhiên là thị trường châu Á, chiếm trên 93-94% sản lượng thế giới. Châu Phi và Mỹ La Tinh cũng đang có sự vươn lên về số lượng cung nhưng tốc độ tăng rất chậm. Theo báo cáo ngành Cao su năm 2008, tình hình về các nước sản xuất Cao su chính ở Đông Nam Á có các nét chính như sau: * Thái Lan: Thái Lan vẫn tiếp tục dẫn đầu về sản lượng Cao su thiên nhiên, sản lượng Cao su năm 2008 đạt 3,1 triệu tấn tăng 2% so với năm 2007 (3,06 triệu tấn), chiếm thị phần thế giới là 31,6%. * Inđônêxia: Nguồn cung ở Inđônêxia khả quan hơn cả so với Thái Lan và Malaysia với lợi thế giá rẻ hơn, thu hút được nhiều khách hàng, tạo điều kiện cho Inddooneexxia có cơ hội vươn lên vị trí cao hơn trong sản xuất Cao su thế giới.
Sản lượng Cao su Indonexia gần đây tăng trung bình 7%/ năm, song có những giai đoạn, nhiều nhà xuất khẩu không có hàng để bán, là nước đứng thứ 2 về sản xuất Cao su, sản lượng năm 2008 đạt 2,86 triệu tấn tăng nhẹ so với năm 2007 (2,76 triệu tấn), chiếm thị phần 28,8%. Hiện nước này đang hướng tới tốc độ tăng trưởng sản lượng 8,12%/ năm nhắm nâng sản lượng Cao su lên 3,072 triệu tấn vào năm 2010. Để đạt được mục tiêu này, Chính phủ có kế hoạch phục hồi 250.000 ha Cao su tiểu điền đã cũ và trồng mới 50.000 ha Cao su tiểu điền cho đến năm 2015. * Malaysia: Trong những năm 2006, 2007 nước này đã mất 250.000 ha cây Cao su, mặt khác do những nguyên nhân như công nghiệp hóa mạnh mẽ, diện tích trồng cây cọ dầu được mở rộng và nhu cầu nhiên liệu sinh học ngày càng tăng cao nên đã đẩy giá mặt hàng này lên cao kỷ lục.
dự kiến nước này cũng sẽ tăng sản lượng Cao su thêm 17% trong vòng 5 năm tới nhờ cá đồn điền trồng mới Cao su bắt đầu cho khai thác mủ. 9 Malaysia bắt đầu chuyển sang tập trung vào cây cọ dầu, trong khi Thái Lan thiếu đất trồng cây Cao su trầm trọng. Sản lượng Cao su của Malaysia năm 2008 đạt 1,26 triệu tấn ở mức tương đương với 1,2 triệu tấn năm 2007, thị phần chiếm 12,3%. * Myanma Thực hiện kế hoạch tăng gấp đôi diện tích trồng cây Cao su nhằm đạt được gần 400.000 ha trong hai năm 2007-2008.
Sản lượng Cao su Myanma năm 2006-2007 đạt 61.717 tấn, trên diện tích 302.053 ha, còn sản lượng năm 2005-2006 là gần 60.000 tấn, trên diện tích 226. Myanma có kế hoạch tăng diện tích đất trồng Cao su lên 405.000 ha và sản lượng 146.700 tấn vào 2020, và 607.