Luận văn thạc sĩ về sinh học và sinh thái nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae tại Hưng Yên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnua thành phần nhện nhỏ hại rau đặc điểm sinh học sinh thái của nhện đỏ hai chấm tetranychus, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Trần Ngọc Cảm
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Đức Tùng
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Thành phần nhện nhỏ hại rau, đặc điểm sinh học, sinh thái của nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch (Acarina: Tetranychidae) tại Văn Lâm, Hưng Yên năm 2018 -2019
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 2. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Ý nghĩa khoa học
• 2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 3. MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI
• 3.1. Mục tiêu đề tài
• 3.2. Yêu cầu của đề tài
• 4. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 4.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NGOÀI NƯỚC
• 4.1.1. Những nghiên cứu về nhện nhỏ hại cây trồng chung

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu sinh học nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae

Nghiên cứu về nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae là một lĩnh vực quan trọng trong sinh học và sinh thái học. Loài nhện này không chỉ gây hại cho cây trồng mà còn ảnh hưởng đến năng suất nông nghiệp. Tại Hưng Yên, việc nghiên cứu đặc điểm sinh học và sinh thái của nhện đỏ hai chấm giúp hiểu rõ hơn về sự phát triển và tác động của chúng đến các loại cây trồng như đậu cove, cà chua và dưa chuột.

1.1. Đặc điểm sinh học của nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae

Nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae có kích thước nhỏ, thường sống ở mặt dưới lá cây. Chúng có khả năng sinh sản nhanh chóng, với một con cái có thể đẻ hàng trăm trứng trong vòng đời ngắn. Đặc điểm này khiến chúng trở thành một trong những loài gây hại phổ biến nhất trong nông nghiệp.

1.2. Tác động sinh thái của nhện đỏ hai chấm đến cây trồng

Nhện đỏ hai chấm gây hại bằng cách chích hút nhựa cây, làm giảm khả năng quang hợp và dẫn đến hiện tượng vàng lá. Sự phát triển của chúng có thể làm giảm năng suất cây trồng từ 20% đến 50%, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp tại Hưng Yên.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý nhện đỏ hai chấm

Quản lý nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae là một thách thức lớn đối với nông dân. Sự kháng thuốc của chúng đối với các loại thuốc bảo vệ thực vật là một vấn đề nghiêm trọng. Ngoài ra, việc sử dụng thuốc hóa học không đúng cách có thể dẫn đến ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

2.1. Kháng thuốc của nhện đỏ hai chấm

Nghiên cứu cho thấy nhện đỏ hai chấm có khả năng phát triển kháng thuốc nhanh chóng. Việc lạm dụng thuốc hóa học đã dẫn đến sự xuất hiện của các quần thể nhện kháng thuốc, làm giảm hiệu quả của các biện pháp phòng trừ.

2.2. Ảnh hưởng của thuốc hóa học đến môi trường

Sử dụng thuốc hóa học không chỉ ảnh hưởng đến nhện đỏ mà còn tác động tiêu cực đến các loài thiên địch và hệ sinh thái. Việc này có thể dẫn đến mất cân bằng sinh thái và làm gia tăng dịch hại trong tương lai.

III. Phương pháp nghiên cứu hiệu quả về nhện đỏ hai chấm

Để nghiên cứu nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae, cần áp dụng các phương pháp khoa học hiện đại. Việc điều tra thành phần nhện nhỏ hại rau và diễn biến mật độ nhện đỏ là rất quan trọng để đưa ra các biện pháp quản lý hiệu quả.

3.1. Phương pháp điều tra thành phần nhện nhỏ hại rau

Phương pháp điều tra bao gồm việc thu thập mẫu từ các loại cây trồng khác nhau và phân tích thành phần nhện nhỏ hại. Điều này giúp xác định mức độ phổ biến và tác động của nhện đỏ hai chấm đến cây trồng.

3.2. Đánh giá hiệu lực của thuốc bảo vệ thực vật

Đánh giá hiệu lực của các loại thuốc bảo vệ thực vật là cần thiết để xác định biện pháp phòng trừ hiệu quả. Các thí nghiệm trong phòng thí nghiệm và ngoài đồng ruộng sẽ giúp xác định loại thuốc nào có hiệu quả cao nhất trong việc kiểm soát nhện đỏ hai chấm.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu nhện đỏ hai chấm

Kết quả nghiên cứu về nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae có thể được áp dụng trong thực tiễn để cải thiện quản lý dịch hại trong nông nghiệp. Việc áp dụng các biện pháp quản lý tổng hợp sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại do nhện đỏ gây ra.

4.1. Đề xuất biện pháp quản lý tổng hợp

Biện pháp quản lý tổng hợp bao gồm việc kết hợp giữa biện pháp sinh học, hóa học và canh tác. Sử dụng thiên địch và thuốc sinh học có thể giúp kiểm soát nhện đỏ một cách hiệu quả mà không gây hại cho môi trường.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng biện pháp quản lý tổng hợp đã giúp giảm mật độ nhện đỏ hai chấm trên các loại cây trồng tại Hưng Yên. Điều này không chỉ cải thiện năng suất mà còn bảo vệ môi trường.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu nhện đỏ hai chấm

Nghiên cứu về nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae tại Hưng Yên đã cung cấp nhiều thông tin quý giá về đặc điểm sinh học và sinh thái của loài này. Tương lai của nghiên cứu cần tiếp tục tập trung vào việc phát triển các biện pháp quản lý hiệu quả và bền vững.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phát triển các biện pháp sinh học và công nghệ mới trong quản lý nhện đỏ. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp và bảo vệ môi trường.

5.2. Hướng đi mới trong nghiên cứu sinh học nhện

Hướng đi mới trong nghiên cứu sinh học nhện đỏ hai chấm có thể bao gồm việc ứng dụng công nghệ sinh học và các phương pháp hiện đại để kiểm soát dịch hại. Điều này sẽ mở ra nhiều cơ hội mới cho nông nghiệp bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sản xuất rau màu đóng vai trò chiến lược trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp Việt Nam. Theo số liệu thống kê của Cục Trồng trọt, diện tích canh tác rau cả nước năm 2017 đạt 937,3 nghìn ha với tổng sản lượng 16.493,5 nghìn tấn, trong đó nhóm cây đậu đỗ chiếm khoảng 149,5 nghìn ha. Tuy nhiên, các vùng chuyên canh rau tại Đồng bằng sông Hồng đang đối mặt với áp lực dịch hại nghiêm trọng, đặc biệt là nhóm ve bét chích hút thuộc họ Tetranychidae. Việc nhện chích hút nhựa tế bào biểu bì và mô giậu làm giảm khả năng quang hợp, khiến lá chuyển vàng xám, rụng sớm và làm sụt giảm năng suất từ 20% đến trên 40% nếu không được kiểm soát kịp thời.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Bảo vệ thực vật của tác giả Trần Ngọc Cảm, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Đức Tùng tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam, tập trung giải quyết bài toán kiểm soát nhện hại thông qua đề tài: "Thành phần nhện nhỏ hại rau, đặc điểm sinh học, sinh thái của nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch (Acarina: Tetranychidae) tại Văn Lâm, Hưng Yên năm 2018 - 2019".

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu gồm:

• Xác định thành phần loài nhện nhỏ gây hại trên 3 loại rau chủ lực: đậu cove leo giàn cao sản TN38, cà chua đỏ F1 và dưa chuột xanh F1.
• Khảo sát quy luật biến động mật độ quần thể của nhện đỏ hai chấm theo các giai đoạn sinh trưởng trên đất thịt và đất cát pha.
• Xác định các chỉ tiêu sinh học, kích thước hình thái và thiết lập bảng sống sinh thái của Tetranychus urticae.
• Đánh giá hiệu lực sinh học của 4 loại thuốc bảo vệ thực vật trong phòng thí nghiệm và ngoài đồng ruộng.

Nghiên cứu được thực hiện tại xã Tân Quang, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên trong vụ Đông Xuân 2018 - 2019 (từ tháng 9/2018 đến tháng 9/2019). Kết quả cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học định lượng về vòng đời và ngưỡng phòng trừ, hỗ trợ xây dựng quy trình quản lý dịch hại tổng hợp, giúp giảm trên 30% tần suất sử dụng thuốc hóa học và nâng cao hiệu quả kinh tế cho nông hộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên nền tảng lý thuyết sinh thái học côn trùng học và động thái quần thể dịch hại (Birch, 1948; Pielou, 1977; Nguyễn Văn Đĩnh, 1994, 2004). Trọng tâm lý thuyết xoay quanh mô hình bảng sống sinh thái nhằm định lượng sức tăng tự nhiên của quần thể nhện hại trong môi trường không giới hạn thức ăn và không gian.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong luận văn bao gồm:

• Tỷ lệ sống sót qua các tuổi ($l_x$): Xác suất một cá thể cái sống sót từ giai đoạn trứng đến ngày tuổi thứ $x$.
• Sức sinh sản hữu hiệu ($m_x$): Số lượng cá thể cái trung bình được sinh ra từ một con mẹ ở ngày tuổi $x$.
• Tỷ lệ tăng tự nhiên ($r_m$): Hệ số biểu thị tiềm năng sinh học gia tăng quần thể tối đa trên một đơn vị thời gian (cá thể cái/cái/ngày).
• Tỷ lệ sinh sản thuần ($R_0$): Tổng số con cái được một cá thể mẹ sinh ra trong suốt vòng đời sống sót ($R_0 = \sum l_x m_x$).
• Thời gian thế hệ ($T$) và thời gian tăng đôi quần thể ($DT$): Các thước đo chu kỳ sinh trưởng của quần thể theo hàm số logarit tự nhiên.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được thu thập thông qua hai hệ thống thí nghiệm độc lập: điều tra thực địa ngoài đồng ruộng và thí nghiệm nhân nuôi sinh học trong phòng lạnh.

• Phương pháp điều tra ngoài đồng: Thực hiện theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-38:2010/BNNPTNT với tần suất 7 ngày/lần. Cỡ mẫu điều tra thực hiện trên 10 điểm ngẫu nhiên chéo góc cho mỗi ruộng, mỗi điểm thu thập 10 lá phân bổ đều ở 3 tầng tán (lá non, lá bánh tẻ, lá già) trên 5 cây liên tiếp, đảm bảo cỡ mẫu 100 lá/kỳ điều tra. Số lượng nhện di động được giám sát trực tiếp dưới kính hiển vi soi nổi.
• Phương pháp nuôi sinh học: Áp dụng quy trình của Nguyễn Văn Đĩnh (1994) trên đĩa lá tươi kích thước $4 \times 4\text{ cm}$ đặt trên mút ẩm trong đĩa petri, theo dõi ở điều kiện nhiệt độ ổn định $23,5 \pm 0,2^\circ\text{C}$ và độ ẩm $87,5 \pm 0,5%$. Dung lượng mẫu khởi đầu gồm 60 quả trứng mới đẻ cho mỗi loại thức ăn (đậu cove và dưa chuột).
• Phương pháp thử nghiệm thuốc bảo vệ thực vật: Thử nghiệm trong phòng áp dụng phương pháp nhúng lá theo chuẩn IRAC (2009) với 10 nhện cái/đĩa lá, 5 lần lặp lại; thử nghiệm ngoài đồng ruộng bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) trên diện tích ô $20\text{ m}^2$ ($5\text{m} \times 4\text{m}$), 3 lần nhắc lại theo tiêu chuẩn TCCS 496:2016/BVTV.
• Xử lý số liệu: Toàn bộ dữ liệu được tính toán hiệu lực bằng công thức Abbott (trong phòng) và Henderson-Tilton (ngoài đồng), phân tích phương sai ANOVA và kiểm định đa biên độ Duncan ở mức ý nghĩa $p < 0,05$ bằng phần mềm SPSS 20.0 và IRRISTAT 5.0. Phương pháp này đảm bảo tính khách quan và giảm thiểu sai số sinh thái học khi so sánh giữa các nghiệm thức.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thành phần loài và cấu trúc nhện nhỏ hại rau: Điều tra trên 3 loại rau ghi nhận 2 loài ve bét gây hại gồm nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch (họ Tetranychidae) và nhện trắng Polyphagotarsonemus latus Bank (họ Tarsonemidae). Trong đó, nhện đỏ hai chấm chiếm ưu thế áp đảo với mức độ xuất hiện rất phổ biến trên 75% (mức ++++), trong khi nhện trắng chỉ xuất hiện rải rác dưới 25% (mức +).

2. Diễn biến mật độ quần thể: Mật độ nhện đỏ hai chấm tăng dần từ giai đoạn cây con và đạt đỉnh cao nhất vào giai đoạn cây già cỗi/thu hoạch cuối. Trên đậu cove cao sản TN38, mật độ đạt đỉnh vào ngày 08/02/2019 với $27,75 \pm 0,57\text{ con/lá}$ trên đất thịt và $29,16 \pm 0,54\text{ con/lá}$ trên đất cát pha. Trên dưa chuột xanh F1, mật độ đạt cực đại vào ngày 25/01/2019 với $19,13 \pm 0,51\text{ con/lá}$ (đất thịt) và $24,18 \pm 0,45\text{ con/lá}$ (đất cát pha). Trên cà chua đỏ F1, đỉnh mật độ xuất hiện ngày 24/01/2019 đạt $20,79 \pm 0,48\text{ con/lá}$ (đất thịt) và $23,65 \pm 0,62\text{ con/lá}$ (đất cát pha).

3. Động thái ký chủ và loại đất: Cây đậu cove là ký chủ mẫn cảm nhất với mật độ nhện cao hơn dưa chuột và cà chua từ 12% đến 23%. Mật độ nhện trên đất cát pha luôn cao hơn đất thịt từ 6,5% đến 26,4% ở tất cả các kỳ điều tra do đặc tính vi khí hậu mặt đất khô ráo và ấm hơn.

4. Đặc tính sinh thái và sức tăng quần thể: Ở điều kiện $23,5^\circ\text{C}$ và ẩm độ $87,5%$, vòng đời của T. urticae trên lá đậu cove là 13,69 ngày, ngắn hơn đáng kể so với trên lá dưa chuột là 15,65 ngày. Tỷ lệ tăng tự nhiên ($r_m$) trên đậu cove đạt 0,210 cá thể cái/cái/ngày, cao hơn 35,48% so với trên dưa chuột (0,155 cá thể cái/cái/ngày).

5. Hiệu lực phòng trừ của thuốc bảo vệ thực vật: Trong 4 loại thuốc thử nghiệm, chế phẩm sinh học Abatimec 3.6EC (hoạt chất Abamectin 0,04%) đạt hiệu lực diệt trừ 100% sau 72 giờ trong phòng thí nghiệm; ngoài đồng ruộng đạt hiệu lực cao nhất ở mức trên 91% sau 10 ngày xử lý trên cả đậu cove và dưa chuột, vượt trội hơn Alfamite 20WP, Comite 73EC và Pegasus 500SC.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội về tốc độ phát triển và tỷ lệ tăng tự nhiên của T. urticae trên đậu cove bắt nguồn từ hàm lượng protein hòa tan cao và lớp mô biểu bì lá mỏng, tạo điều kiện thuận lợi cho cơ quan chích hút của nhện tiếp cận dưỡng chất. Ngược lại, lá dưa chuột chứa nhiều lông ráp và mô cơ học dày, làm kéo dài thời gian phát dục của các tuổi nhện non thêm 1,96 ngày.

Về mặt thổ nhưỡng, nền đất cát pha có khả năng hấp thụ nhiệt nhanh và độ ẩm mặt đất thấp hơn đất thịt, thúc đẩy nhịp điệu sinh sản và rút ngắn thời gian ủ trứng. Các đợt mưa kéo dài từ 07/12 đến 14/12/2018 và 04/01 đến 11/01/2019 đã làm mật độ nhện giảm mạnh từ 25% đến 40% do tác động cơ học rửa trôi ấu trùng và cản trở hoạt động giăng tơ.

Kết quả nghiên cứu về độc lực của Abamectin hoàn toàn tương đồng với các công bố quốc tế của Monteiro et al. (2015) và Kumari et al. (2017), khẳng định cơ chế tác động lên hệ thần kinh thông qua kênh truyền dẫn GABA giúp hạ gục nhện nhanh chóng và kiểm soát triệt để cả pha ấu trùng lẫn trưởng thành.

Các dữ liệu động thái mật độ này được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ đường (line chart) đa thời gian đối chiếu giữa 2 chân đất qua 14 kỳ quan trắc, kết hợp bảng ma trận phân tích bảng sống ($l_x, m_x$) giúp làm rõ quy luật biến động tự nhiên của dịch hại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thiết lập hệ thống giám sát và dự tính dự báo định kỳ: Thực hiện điều tra đồng ruộng với chu kỳ 7 ngày/lần, tập trung kiểm tra mặt dưới lá bánh tẻ từ giai đoạn cây bắt đầu leo giàn đến khi ra hoa rộ. Mục tiêu đặt ra là phát hiện sớm và xử lý dứt điểm khi mật độ nhện chạm ngưỡng kinh tế 3-5 con/lá hoặc khi tỷ lệ lá bị hại vượt quá 10% diện tích tán (theo quy chuẩn QCVN 01-119:2012/BNNPTNT). Chủ thể thực hiện: Cán bộ khuyến nông địa phương phối hợp cùng các hợp tác xã sản xuất rau an toàn tại Văn Lâm trong suốt vụ Đông Xuân.

2. Cải tiến kỹ thuật canh tác và điều tiết vi khí hậu: Áp dụng luân canh triệt để giữa cây rau họ đậu, họ bầu bí với các cây trồng nước hoặc cây họ hoa thập tự ít bị nhện hại nhằm cắt đứt nguồn thức ăn liên tục. Duy trì chế độ tưới phun mưa hạt nhỏ với chu kỳ 7-10 ngày/lần vào các khung giờ hanh khô, tăng cường bón lót phân hữu cơ hoai mục từ 15-20 tấn/ha để tăng độ phì và giữ ẩm đất, giảm áp lực bùng phát mật độ nhện trên đất cát pha xuống dưới 12 con/lá. Chủ thể thực hiện: Nông dân canh tác rau màu.

3. Bảo tồn và gia tăng áp lực kiểm soát từ thiên địch: Tuyệt đối không phun thuốc hóa học phổ rộng giai đoạn đầu vụ nhằm duy trì quần thể thiên địch bản địa như bọ rùa đen nhỏ Stethorus, nhện bắt mồi họ Phytoseiidae và chuồn chuồn cỏ Chrysopa, hướng tới mục tiêu duy trì tỷ lệ khống chế sinh học tự nhiên đạt trên 25-30% số lượng nhện hại ngoài đồng. Chủ thể thực hiện: Hộ nông dân theo hướng dẫn kỹ thuật của Trạm Bảo vệ thực vật.

4. Ứng dụng quy trình hóa sinh luân phiên chống kháng thuốc: Khi mật độ vượt ngưỡng 3-5 con/lá, tiến hành phun trừ bằng thuốc sinh học Abatimec 3.6EC với liều lượng 0,2 lít/ha, pha theo nồng độ khuyến cáo 0,04%, phun ướt đẫm mặt dưới lá. Thực hiện luân phiên với Comite 73EC (0,6 lít/ha) hoặc Pegasus 500SC (1,2 lít/ha) giữa các lứa nhện cách nhau 10-14 ngày để đạt mục tiêu hiệu lực trừ nhện duy trì trên 90%, ngăn chặn hiện tượng đột biến kháng thuốc của T. urticae. Chủ thể thực hiện: Người sản xuất rau thương phẩm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Bảo vệ thực vật: Tài liệu cung cấp phương pháp luận chuẩn xác về kỹ thuật thiết lập bảng sống sinh thái ($l_x, m_x$), quy trình nhân nuôi ve bét trên đĩa lá petri ($4 \times 4\text{ cm}$) và phương pháp phân tích phương sai Duncan qua phần mềm IRRISTAT/SPSS phục vụ trực tiếp cho các đề tài nghiên cứu học thuật.
• Cán bộ kỹ thuật nông nghiệp và khuyến nông viên cơ sở: Nắm vững bộ số liệu thực nghiệm về ngưỡng gây hại (27,75 - 29,16 con/lá) và quy luật tương quan thổ nhưỡng để xây dựng kế hoạch dự tính, dự báo và lịch khuyến cáo phòng trừ chính xác cho từng tiểu vùng sinh thái.
• Chủ trang trại và nông dân sản xuất rau an toàn: Giúp nhận diện chính xác hình thái 2 loài nhện hại chính, hiểu rõ chu kỳ phát dục 13,69 ngày trên cây họ đậu để lựa chọn đúng thời điểm phun thuốc Abatimec 3.6EC, tối ưu hóa chi phí thuốc BVTV từ 20% đến 35%.
• Doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật: Tiếp cận kết quả đánh giá thực nghiệm 4 hoạt chất (Abamectin, Pyridaben, Propargite, Diafenthiuron) để định hướng nghiên cứu, đăng ký khảo nghiệm và phát triển các dòng sản phẩm đặc trị nhện đỏ kháng thuốc thế hệ mới.

Câu hỏi thường gặp

Nhện đỏ hai chấm gây hại nặng nhất trên loại cây rau nào tại Hưng Yên?

Đậu cove cao sản TN38 là cây trồng bị nhện đỏ hai chấm gây hại nặng nhất với mật độ đỉnh đạt $29,16\text{ con/lá}$, cao hơn dưa chuột ($24,18\text{ con/lá}$) và cà chua ($23,65\text{ con/lá}$). Nguyên nhân do đậu cove là thức ăn tối ưu giúp nhện rút ngắn vòng đời xuống 13,69 ngày và đạt tỷ lệ tăng tự nhiên cao nhất ($r_m = 0,210$).

Thành phần thổ nhưỡng ảnh hưởng như thế nào đến mật độ quần thể nhện đỏ?

Mật độ nhện đỏ hai chấm trên đất cát pha luôn cao hơn trên đất thịt từ 6,5% đến 26,4% xuyên suốt 14 kỳ điều tra. Đất cát pha thoát nước nhanh, độ ẩm bề mặt thấp và hấp thụ nhiệt lượng tốt hơn, tạo môi trường vi khí hậu khô ấm kích thích nhện sinh sản và tăng mật độ nhanh chóng.

Có những loài nhện nhỏ nào gây hại phổ biến trên rau tại Văn Lâm?

Nghiên cứu ghi nhận 2 loài nhện nhỏ gồm nhện đỏ hai chấm (Tetranychus urticae) và nhện trắng (Polyphagotarsonemus latus). Trong đó, nhện đỏ hai chấm chiếm ưu thế chủ lực với tần suất bắt gặp trên 75%, còn nhện trắng chỉ xuất hiện rải rác dưới 25% tổng số mẫu điều tra.

Loại thuốc bảo vệ thực vật nào kiểm soát nhện đỏ hai chấm hiệu quả nhất?

Chế phẩm Abatimec 3.6EC (hoạt chất Abamectin 0,04%) đạt hiệu lực cao nhất và diệt trừ nhanh nhất, đạt tỷ lệ chết 100% sau 72 giờ trong phòng thí nghiệm và duy trì hiệu lực trừ nhện trên 91% sau 10 ngày phun ngoài đồng ruộng trên cả đậu cove và dưa chuột.

Thời điểm nào là thích hợp nhất để tiến hành phun thuốc phòng trừ nhện hại?

Thời điểm phòng trừ tối ưu là khi mật độ nhện non và trưởng thành đạt ngưỡng 3-5 con/lá hoặc tỷ lệ lá có vết chích đạt 10% tán cây. Cần tập trung kiểm tra từ giai đoạn cây leo giàn đến ra hoa rộ và phun ướt đều toàn bộ mặt dưới phiến lá.

Kết luận

• Luận văn xác định rõ thành phần dịch hại gồm 2 loài nhện nhỏ, trong đó nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae giữ vai trò loài gây hại chủ yếu với mức độ xuất hiện trên 75%.
• Mật độ quần thể nhện đỏ hai chấm biến động tăng dần theo tuổi cây, đạt đỉnh cực đại ở giai đoạn già cỗi với mật độ $23,65 - 29,16\text{ con/lá}$ và gây hại nặng hơn trên đất cát pha.
• Cây đậu cove là thức ăn ký chủ thích hợp nhất của T. urticae, thể hiện qua vòng đời ngắn nhất 13,69 ngày và tỷ lệ tăng tự nhiên cao nhất đạt 0,210 cá thể cái/cái/ngày.
• Thuốc sinh học Abatimec 3.6EC (Abamectin 0,04%) được chứng minh có hiệu lực khống chế nhện đỏ vượt trội nhất, đạt trên 91% sau 10 ngày xử lý ngoài đồng ruộng.
• Đề xuất hoàn thiện quy trình IPM kết hợp điều tiết canh tác đất cát pha, bảo tồn thiên địch và luân phiên thuốc sinh học đặc hiệu giúp kiểm soát bền vững dịch hại.

Công trình đóng góp bộ dẫn liệu sinh học và sinh thái học định lượng quan trọng về loài T. urticae tại vùng chuyên canh rau Đồng bằng sông Hồng. Định hướng nghiên cứu tiếp theo trong giai đoạn 2024 - 2026 cần mở rộng khảo sát cơ chế kháng chéo của nhện đỏ với các hoạt chất mới và ứng dụng nhân thả nhện bắt mồi bản địa trên diện rộng. Các cơ quan quản lý nông nghiệp và người trồng rau cần chủ động áp dụng ngay quy trình quản lý IPM từ luận văn để bảo vệ năng suất cây trồng và xây dựng nền nông nghiệp an toàn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM TRẦN NGỌC CẢM THÀNH PHẦN NHỆN NHỎ HẠI RAU, ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC, SINH THÁI CỦA NHỆN ĐỎ HAI CHẤM TETRANYCHUS URTICAE KOCH (ACARINA: TETRANYCHIDAE) TẠI VĂN LÂM, HƯNG YÊN NĂM 2018 -2019 Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 8620112 Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Đức Tùng NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng được sử dụng để bảo vệ bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận văn Trần Ngọc Cảm i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến TS. Nguyễn Đức Tùng, người đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập và thực hiên đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Côn Trùng, Khoa Nông học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Trung tâm Bảo vệ thực vật phía Bắc- Cục Bảo vệ thực vật đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận văn Trần Ngọc Cảm ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt.

v Danh mục bảng. vi Danh mục hình. viii Trích yếu luận văn. Tính cấp thiết của đề tài.

Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài.

Mục tiêu đề tài. Yêu cầu của đề tài. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước. Tình hình nghiên cứu ngoài nước.

Những nghiên cứu về nhện nhỏ hại cây trồng chung. Những nghiên cứu về nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch. Tình hình nghiên cứu trong nước. Những nghiên cứu về nhện nhỏ hại cây trồng chung.

Những nghiên cứu về nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch. Nội dung và phương pháp nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Đối tượng, vật liệu và dụng cụ nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Vật liệu và dụng cụ nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp điều tra thành phần nhện nhỏ hại rau trên đậu cove, cà chua, dưa chuột.

18 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phương pháp điều tra diễn biến mật độ nhện đỏ hai chấm trên đậu cove, cà chua, dưa chuột. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái, sức tăng quần thể nhện đỏ hai chấm trên đậu cove và dưa chuột. Đánh giá hiệu quả của một số loại thuốc hóa học phòng trừ nhện đỏ hai chấm trong phòng thí nghiệm trên đậu cove và dưa chuột.

Phương pháp đánh giá hiệu lực của một số loại thuốc BVTV trừ nhện đỏ hai chấm ngoài đồng ruộng. Phương pháp xử lý và tính toán số liệu. Kết quả đã đạt được. Thành phần nhện nhỏ hại rau trên đậu cove, cà chua, dưa chuột.

Diễn biến mật độ nhện đỏ hai chấm trên đậu cove, cà chua, dưa chuột. Một số chỉ tiêu sinh học của nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae koch nuôi trên đậu cove và dưa chuột. Đánh giá hiệu lực một số thuốc BVTV trừ nhện đỏ hai chấm. Kết luận và đề nghị.

56 Tàı lıệu tham khảo. 61 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BVTV Bảo vệ thực vật DT Thời gian tăng đôi quần thể IPM Quản lý dịch hại tổng hợp L:D Giờ sáng:tối LC10 Nồng độ gây chết 10% cá thể thí nghiệm LC20 Nồng độ gây chết 20% cá thể thí nghiệm RH Độ ẩm rm Tỷ lệ tăng tự nhiên R0 Tỷ lệ sinh sản T Thời gian 1 thế hệ T. urticae Nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch T0 Nhiệt độ λ Tốc độ tăng hữu hạn v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Các loại thuốc bảo vệ thực vật dùng trong thí nghiệm.

Các loại thuốc BVTV thí nghiệm ngoài đồng ruộng. Thành phần nhện nhỏ hại rau trên đậu cove, cà chua, dưa chuột vụ Đông xuân 2018-2019 tại văn Lâm, Hưng Yên. Diễn biến mật độ nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch trên đậu cove cao sản TN38 vụ Đông xuân 2018-2019 tại Văn Lâm, Hưng Yên. Diễn biến mật độ nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch trên cà chua đỏ F1 vụ Đông xuân 2018-2019 tại Văn Lâm, Hưng Yên.

Diễn biến mật độ nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch trên dưa chuột xanh F1 vụ Đông xuân 2018-2019 tại Văn Lâm, Hưng Yên. Kích thước chiều dài và chiều rộng các pha phát dục của nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch khi nuôi bằng 2 loại thức ăn ở nhiệt độ 23,5 ± 0,2oC và độ ẩm 87,5 ± 0,5%. Thời gian phát dục các pha của nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch nuôi trên đậu cove và dưa chuột ở nhiệt độ 23,5±0,2oC và độ ẩm 87,5±0,5%. Một số chỉ tiêu sinh sản của nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch (TB±SE) nuôi trên đậu cove và dưa chuột ở nhiệt độ 23,5 ± 0,2oC và độ ẩm 87,5 ± 0,5%.

Tỷ lệ cái ở thế hệ thứ 2 của nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch (TB±SE) nuôi trên đậu cove và dưa chuột ở nhiệt độ 23,49±0,20oC và độ ẩm 87,46±0,54%. Bảng sống (life – table) của nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch nuôi trên lá đậu cove ở nhiệt độ 23,5 ± 0,2oC và độ ẩm 87,5 ± 0,5%. Bảng sống (life – table) của nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch nuôi trên lá dưa chuột ở nhiệt độ 23,5 ± 0,2oC và độ ẩm 87,5 ± 0,5%. Một số chỉ tiêu về sức tăng quần thể của nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae với 2 loại thức ăn ở nhiệt độ 23,5 ± 0,2oC và độ ẩm 87,5 ± 0,5%.

Hiệu lực trừ nhện đỏ Tetranychus urticae Koch của một số loại thuốc bảo vệ thực vật trong phòng thí nghiệm. 49 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mật độ nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch trên ruộng đậu cove tại Văn Lâm, Hưng Yên năm 2019 trước và sau khi phun thuốc. Hiệu lực trừ nhện đỏ Tetranychus urticae Koch trên đậu cove của một số loại thuốc bảo vệ thực vật tại Văn Lâm, Hưng Yên năm 2019.

Mật độ nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch trên ruộng dưa chuột tại Văn Lâm, Hưng Yên năm 2019 trước và sau khi phun thuốc. Hiệu lực trừ nhện đỏ Tetranychus urticae Koch trên ruộng dưa chuột của một số loại thuốc bảo vệ thực vật tại Văn Lâm, Hưng Yên năm 2019. 54 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 3. Ruộng điều tra tại Văn Lâm – Hưng Yên.

Nguồn đậu cove và dưa chuột để nhân nuôi nhện đỏ hai chấm. Hình ảnh nuôi sinh học nhện đỏ 2 chấm trên đĩa lá. Các loại thuốc dùng trong thí nghiệm. Diễn biến mật độ nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch trên đậu cove cao sản TN38 vụ Đông xuân 2018-2019 tại Văn Lâm, Hưng Yên.

Diễn biến mật độ nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch trên cà chua đỏ F1 vụ Đông xuân 2018-2019 tại Văn Lâm, Hưng Yên. Diễn biến mật độ nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch trên dưa chuột xanh F1 vụ Đông xuân 2018-2019 tại Văn Lâm, Hưng Yên. Trứng nhện đỏ hai chấm. Nhện non tuổi 1 nhện đỏ hai chấm.

Nhện non tuổi 2 nhện đỏ hai chấm. Nhện non tuổi 3 nhện đỏ hai chấm. Trưởng thành đực nhện đỏ hai chấm. Trưởng thành cái nhện đỏ hai chấm.

Tỷ lệ cái được sinh ra theo các ngày theo dõi ở thế hệ thứ 2 của nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch. Tỷ lệ sống sót của cá thể cái (lx) và số lượng cá thể cái được sinh ra theo ngày tuổi nhện cái (mx) của T. urticae nuôi trên lá đậu cove. Tỷ lệ sống sót của cá thể cái (lx) và số lượng cá thể cái được sinh ra theo ngày tuổi nhện cái (mx) của T.

urticae nuôi trên lá dưa chuột. Hiệu lực của các loại thuốc bảo vệ thực vật trừ nhện đỏ 2 chấm trong phòng thí nghiệm. Mật độ nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch trên ruộng đậu cove tại Văn Lâm, Hưng Yên năm 2019 trước và sau phun thuốc. Hiệu lực của các loại thuốc bảo vệ thực vật trừ nhện đỏ 2 chấm trên đậu cove của một số loại thuốc bảo vệ thực vật tại Văn Lâm, Hưng Yên năm 2019.

52 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mật độ nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch trên ruộng dưa chuột tại Văn Lâm, Hưng Yên năm 2019 trước và sau khi phun thuốc. Hiệu lực của các loại thuốc bảo vệ thực vật trừ nhện đỏ 2 chấm trên dưa chuột của một số loại thuốc bảo vệ thực vật tại Văn Lâm, Hưng Yên năm 2019. 55 ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.