Chương 1: Tổng quan về rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại. Chương 2: Thực trạng rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng TMCP Việt Nam. Chương 3: Giải pháp hạn chế rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng TMCP Việt Nam. 123doc 5 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ RỦI RO THANH KHOẢN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Rủi ro thanh khoản 1.1 Khái niệm Thanh khoản của ngân hàng thương mại Có nhiều định nghĩa khác nhau về thanh khoản, theo nghĩa hẹp thanh khoản là khả năng biến đổi một tài sản nào đó ra tiền mặt một cách nhanh chóng, với một chi phí thấp nhất có thể.
Một cách đầy đủ hơn, dựa vào cả hai tiếp cận từ tài sản và nguồn vốn, thanh khoản là khả năng tiếp cận các tài sản và nguồn vốn với một chi phí hợp lý để phục vụ các nhu cầu hoạt động khác nhau của ngân hàng. Một tài sản có tính thanh khoản cao khi có chi phí chuyển đổi thành tiền thấp và thời gian chuyển đổi thành tiền nhanh, trong khi đó nguồn vồn có tính thanh khoản cao khi chi phí huy động vốn thấp và thời gian huy động nhanh. Theo đó cũng có nhiều định nghĩa về thanh khoản của ngân hàng thương mại như sau: Thanh khoản là một thuật ngữ chuyên ngành nói về khả năng của các ngân hàng thương mại đáp ứng các nhu cầu về sử dụng vốn khả dụng phục vụ cho hoạt động kinh doanh tại mọi thời điểm như chi trả tiền gửi, cho vay, thanh toán, giao dịch vốn. Thanh khoản là khả năng tiếp cận các tài sản hoặc nguồn vốn với chi phí hợp lý để phục vụ các nhu cầu phát sinh (Trần Huy Hoàng, 2011).
Nguồn vốn có tính thanh khoản cao khi chi phí huy động thấp và thời gian huy động nhanh. Tài sản có tính thanh khoản cao khi chi phí chuyển đổi thành tiền thấp và khả năng chuyển hóa ra tiền nhanh. Theo định nghĩa của Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng: Thanh khoản của ngân hàng là khả năng của ngân hàng đó để tăng thêm tài sản và đáp ứng các 123doc 6 nghĩa vụ nợ khi đến hạn mà không bị thiệt hại quá mức (Basel, 2008). Như vậy thanh khoản của một ngân hàng liên quan đến tiền mặt và các dòng lưu chuyển tiền tệ để thực hiện các nghĩa vụ thanh toán tại một thời điểm.
Thanh khoản đại diện cho khả năng thực hiện tất cả các nghĩa vụ thanh toán khi đến hạn đến mức tối đa bằng đơn vị tiền tệ được quy định. Theo đó, việc không thực hiện được các nghĩa vụ thanh toán sẽ dẫn đến thiếu khả năng hoặc mất thanh khoản của ngân hàng. Một ngân hàng có thanh khoản tốt nếu như ngân hàng đó nắm giữ nhiều tài sản thanh khoản, dễ dàng chuyển sang tiền mặt hoặc có khả năng huy động thêm nguồn vốn với thời gian và chi phí thấp để đáp ứng nhu cầu về vốn khi cần thiết (Trương Quang Thông, 2012). Tính thanh khoản có sự khác biệt với khả năng thanh toán của ngân hàng thương mại đó là tính chất thời điểm.
Ngân hàng vẫn còn khả năng thanh toán trong điều kiện có vốn để trang trải các khoản chi phí. Tuy nhiên, nếu không có khả năng thanh toán các khoản nợ vào thời điểm đến hạn thì ngân hàng sẽ rơi vào tình trạng thiếu thanh khoản. Như vậy, một ngân hàng có thể mất thanh khoản trong khi vẫn có khả năng thanh toán, hay nói cách khác vốn là điều kiện cần nhưng chưa đủ để một ngân hàng đảm bảo khả năng thanh khoản. Rủi ro thanh khoản của ngân hàng thương mại Rủi ro thanh khoản là loại rủi ro xuất hiện trong trường hợp ngân hàng thiếu khả năng chi trả, không chuyển đổi kịp thời các loại tài sản ra tiền hoặc không có khả năng vay mượn để đáp ứng các yêu cầu của các hợp đồng thanh toán (Trần Huy Hoàng, 2011).
Rủi ro thanh khoản là một loại rủi ro quan trọng bậc nhất đối với các các ngân hàng thương mại. Một ngân hàng hoàn toàn có thể phá sản do yếu tố rủi ro thanh khoản của tài sản không bù đắp nổi khả năng thanh toán trong thời điểm đó. Ở mức nhẹ hơn, rủi ro này có thể gây nên khó khăn hoặc đình trệ hoạt động kinh doanh của ngân hàng trong một thời điểm cụ thể. Rủi ro thanh khoản của ngân hàng còn có thể được định nghĩa như sau: 123doc 7 Rủi ro thanh khoản là tình trạng ngân hàng không đáp ứng được nhu cầu sử dụng vốn khả dụng (nhu cầu thanh khoản).
Tình trạng này nhẹ thì gây thua lỗ, hoạt động kinh doanh bị đình trệ, nặng thì làm mất khả năng thanh toán dẫn đến ngân hàng phá sản. Rủi ro thanh khoản là một loại rủi ro của ngân hàng khi ngân hàng không có đủ các nguồn tài chính để thanh toán các nghĩa vụ nợ vào thời điểm đến hạn, hoặc là phải sử dụng những nguồn tài chính với chi phí cao mặc dù ngân hàng vẫn có khả năng thanh toán. Rủi ro thanh khoản là rủi ro khi ngân hàng thiếu ngân quỹ hoặc tài sản ngắn hạn mang tính khả thi để đáp ứng nhu cầu của người gửi tiền và người đi vay. Rủi ro thanh khoản là sự biến động về thu nhập ròng và thị giá của vốn chủ sở hữu, xuất phát từ khó khăn của ngân hàng trong việc huy động ngay lập tức các khoản ngân quỹ sẵn có bằng hình thức vay mượn hoặc bán tài sản.
Chúng ta có thể chia rủi ro thanh khoản làm 4 nhóm theo cấu trúc như sau: Rủi ro thanh khoản rút tiền trước hạn: Điều này liên quan đến cả tài sản và nợ. Việc rút tiền dựa trên cơ sở quyền chọn có thể được thực hiện. Những khoản tiền gửi có thể được rút mạnh tay vào ngày sớm nhất thay vì đợi đến hạn. Rủi ro thanh khoản có kỳ hạn: Điều kiện thanh toán theo đúng hợp đồng, những khoản tiền gửi được tập trung rút quá nhiều vào ngày đáo hạn.
Rủi ro thanh khoản tài trợ: Nếu một tài sản không được tài trợ hợp lý, việc tài trợ theo sau đó có thể phải được thực hiện trong những điều kiện bất lợi, nghĩa là với giá chênh lệch cao hơn. Rủi ro thanh khoản thị trường: Các điều kiện thị trường bất lợi có thể làm giảm khả năng chuyển đổi các tài sản khả nhượng thành tiền mặt. 123doc 8 Hoặc theo nguồn gốc dẫn tới rủi ro thanh khoản ngân hàng, có thể chia rủi ro thanh khoản thành 3 nhóm: Rủi ro thanh khoản từ tài sản Nợ có thể phát sinh bất cứ lúc nào khi người gửi tiền rút tiền trước hạn và cả khi đến hạn, nhưng ngân hàng thương mại không sẵn có nguồn vốn để thanh toán, để chi trả. Với một lượng tiền gửi được yêu cầu rút ra lớn và đột ngột buộc các ngân hàng thương mại phải đi vay bổ sung trên thị trường tiền tệ, phải huy động vốn đột xuất với chi phí cao, hoặc bán bớt tài sản để chuyển hoá thành vốn khả dụng đáp ứng nhu cầu chi trả.
Rủi ro thanh khoản từ tài sản Có, chủ yếu phát sinh liên quan đến việc thực hiện các cam kết tín dụng, cho vay. Cam kết tín dụng cho phép người vay vốn tiến hành rút tiền bất cứ lúc nào trong thời hạn theo thoả thuận trong hợp đồng tín dụng. Khi người vay yêu cầu ngân hàng thương mại thực hiện cam kết tín dụng thì ngân hàng phải đảm bảo đủ tiền ngay lập tức để đáp ứng nhu cầu của khách hàng nếu không ngân hàng sẽ phải đối mặt với uy tín trên thương trường, thậm chí đối mặt với mất khả năng thanh toán. Khi đó ngân hàng thương mại sẽ phải huy động thêm nguồn vốn mới với chi phí cao hoặc bán tài sản với giá thấp.
Rủi ro thanh khoản từ hoạt động ngoại bảng: Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của các công cụ tài chính phái sinh, rủi ro thanh khoản đến từ hoạt động ngoại bảng cũng ngày càng tăng. Khi các nghĩa vụ thanh toán bất thường xảy ra như thực hiện các cam kết bảo lãnh, nghĩa vụ thanh toán các hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng hoán đổi hay hợp đồng quyền chọn, các hợp đồng đó đến hạn thì sẽ phát sinh nhu cầu thanh khoản. Khi đó, ngân hàng thương mại có thể phải đối mặt với rủi ro thanh khoản nếu không có kế hoạch chuẩn bị nguồn thanh khoản kịp thời, không có những tài sản nhanh chóng hay dễ dàng chuyển thành tiền, những công cụ có thể giao dịch trên thị trường tiền tệ (Trương Quang Thông, 2012).2 Ảnh hƣởng của rủi ro thanh khoản đến hoạt động của ngân hàng thƣơng mại Thanh khoản có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với hoạt động của ngân hàng, cụ thể như: Cần phải có thanh khoản để đáp ứng yêu cầu vay mới mà không cần phải thu hồi những khoản cho vay đang trong hạn hoặc thanh lý các khoản đầu tư có kỳ hạn. Cần có thanh khoản để đáp ứng tất cả các biến động hàng ngày hay theo mùa vụ về nhu cầu rút tiền một cách kịp thời và có trật tự.
Do ngân hàng thường xuyên huy động tiền gửi ngắn hạn (với lãi suất thấp) và cho vay số tiền đó với thời hạn dài hạn (lãi suất cao hơn) nên ngân hàng về cơ bản luôn có nhu cầu thanh khoản rất lớn. Thanh khoản ảnh hưởng đến lòng tin của người gửi tiền và người cho vay. Thanh khoản kém, chứ không phải là chất lượng tài sản có kém, mới là nguyên nhân trực tiếp của hầu hết các trường hợp đổ vỡ ngân hàng. Vì vậy rủi ro thanh khoản có tác động rất lớn đến hoạt động của các ngân hàng thương mại, từ đó tác động đến hoạt động của nền kinh tế.
Chẳng hạn như: Khi rủi ro thanh khoản xảy ra, các ngân hàng thường lựa chọn các giải pháp như nâng mức lãi suất cao để huy động thêm vốn, hoặc thu hồi hoặc hạn chế bớt các khoản cho vay mới, hoặc bán tài sản để chuyển sang tiền mặt. Tuy nhiên, khi các ngân hàng đều cố gắng sử dụng các giải pháp cùng lúc với nhau sẽ không đạt được hiệu quả, chẳng hạn như việc thắt chặt tín dụng, hoặc bán các loại tài sản thế chấp để thu hồi nợ sẽ làm tài sản bị giảm giá do đó càng làm tăng rủi ro tín dụng và tình trạng căng thẳng thanh khoản sẽ lan rộng ra thị trường, làm sụt giảm mạnh lợi nhuận của ngân hàng. Đối với một ngân hàng, rủi ro thanh khoản có nguy cơ làm giảm uy tín của ngân hàng đó và đặc biệt nghiêm trọng khi các thông tin bị rò rỉ ra bên ngoài.