Nghiên cứu quy trình chiết tách và cô lập palmatine chloride từ thân rễ cây hoàng đằng fibraurea tinctoria l

Nghiên cứu quy trình chiết tách và cô lập palmatine chloride từ thân rễ cây hoàng đằng Fibraurea tinctoria, mang lại tiềm năng ứng dụng trong y học.

• Tác giả: Đặng Hoài Thương
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Minh Hoàng
• Trường học: Trường Đại Học Mở Tp.Hcm
• Chuyên ngành: Công Nghệ Sinh Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Quy Trình Chiết Xuất Palmatine Chloride Từ Cây Hoàng Đằng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về cây hoàng đằng
• 1.2. Đặc điểm thực vật
• 1.3. Thành phần hóa học
• 1.4. Sơ lược về palmatine chloride
• 1.5. Tính chất vật lý
• 1.6. Tính chất hóa học
• 1.7. Hoạt tính sinh học
• 1.8. Lịch sử nghiên cứu
• 2. PHẦN 2: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, phạm vi thí nghiệm
• 2.2. Hóa chất, dụng cụ và thiết bị
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Quy trình chiết xuất chung palmatine trong rễ cây hoàng đằng
• 2.5. Quy trình chiết xuất palmatine trong rễ cây hoàng đằng bằng phương pháp ngâm
• 2.6. Khảo sát thời gian chiết
• 2.7. Khảo sát tỉ lệ ngâm chiết
• 2.8. Quy trình chiết xuất palmatine trong rễ cây hoàng đằng bằng phương pháp đun khuấy từ hồi lưu
• 2.9. Khảo sát thời gian chiết bằng phương pháp đun khuấy từ hồi lưu
• 2.10. Khảo sát tỉ lệ nguyên liệu/ethanol bằng phương pháp đun khuấy từ hồi lưu
• 2.11. Khảo sát than hoạt tính dùng để tinh chế
• 2.12. Cô lập và xác định các thành phần có trong hỗn hợp palmatine
• 2.13. Sắc kí bản mỏng
• 2.14. Sắc kí lỏng hiệu nâng cao (HPLC)
• 2.15. Phương pháp sắc kí cột
• 2.16. Phương pháp đo điểm nóng chảy
• 2.17. Phổ cộng hưởng từ hạt nhân NMR
• 3. PHẦN 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả khảo sát quy trình chiết xuất bằng phương pháp ngâm
• 3.2. Kết quả khảo sát thời gian chiết tối ưu
• 3.3. Kết quả khảo sát tỉ lệ ngâm chiết tối ưu
• 3.4. Kết quả khảo sát tỉ lệ than hoạt tính của phương pháp ngâm
• 3.5. Kết quả khảo sát quy trình chiết xuất bằng phương pháp đun khuấy từ hồi lưu
• 3.6. Kết quả khảo sát thời gian chiết
• 3.7. Kết quả khảo sát tỉ lệ nguyên liệu/ethanol tối ưu
• 3.8. Kết quả khảo sát tỉ lệ than hoạt tính của phương pháp đun khuấy từ hồi lưu
• 3.9. Kết quả cô lập và nhận danh hợp chất thu được
• 3.10. Kết quả sắc kí bản mỏng
• 3.11. Kết quả chạy HPLC
• 3.12. Kết quả cô lập palmatine
• 3.13. Kết quả đo điểm nóng chảy
• 3.14. Kết quả chạy phổ cộng từ hạt nhân NMR
• 4. PHẦN 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quy trình chiết xuất Palmatine Chloride từ cây Hoàng Đằng

Cây Hoàng Đằng, với tên khoa học là Fibraurea tinctoria L., là một nguồn dược liệu quý giá. Nghiên cứu quy trình chiết xuất Palmatine Chloride từ cây này không chỉ giúp khai thác giá trị dược phẩm mà còn góp phần bảo tồn nguồn gen thực vật. Palmatine Chloride được biết đến với nhiều tác dụng sinh học, từ kháng khuẩn đến chống ung thư. Việc hiểu rõ quy trình chiết xuất sẽ giúp tối ưu hóa hiệu suất thu hồi và ứng dụng trong y học.

1.1. Đặc điểm thực vật và phân bố của cây Hoàng Đằng

Cây Hoàng Đằng là một loại dây leo, có thể phát triển ở nhiều vùng miền núi và trung du Việt Nam. Đặc điểm thực vật của cây này bao gồm lá hình trái xoan, hoa nhỏ màu vàng lục và quả hình trái xoan. Cây thường mọc ở các tỉnh miền Bắc và miền Nam, với nguồn gốc từ các khu vực nhiệt đới châu Á.

1.2. Thành phần hóa học và tác dụng của Palmatine Chloride

Palmatine Chloride là một alkaloid có trong cây Hoàng Đằng, chiếm tỷ lệ từ 1 đến 3%. Nó có tác dụng kháng khuẩn, chống nấm và có khả năng ức chế sự phát triển của tế bào ung thư. Nghiên cứu cho thấy Palmatine Chloride có thể được sử dụng trong điều trị các bệnh lý như viêm ruột và các rối loạn tiêu hóa.

II. Vấn đề và thách thức trong quy trình chiết xuất Palmatine Chloride

Mặc dù cây Hoàng Đằng chứa Palmatine Chloride, nhưng quy trình chiết xuất vẫn gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như thời gian chiết, tỉ lệ dung môi và phương pháp chiết xuất ảnh hưởng lớn đến hiệu suất thu hồi. Việc tối ưu hóa các yếu tố này là cần thiết để đảm bảo chất lượng và số lượng sản phẩm chiết xuất.

2.1. Thời gian chiết và ảnh hưởng đến hiệu suất

Thời gian chiết là một yếu tố quan trọng trong quy trình chiết xuất Palmatine Chloride. Nghiên cứu cho thấy thời gian chiết quá ngắn có thể dẫn đến hiệu suất thấp, trong khi thời gian quá dài có thể làm giảm chất lượng sản phẩm. Cần xác định thời gian tối ưu để đạt được hiệu suất cao nhất.

2.2. Tỉ lệ dung môi và ảnh hưởng đến chất lượng chiết xuất

Tỉ lệ dung môi cũng đóng vai trò quan trọng trong quy trình chiết xuất. Sử dụng tỉ lệ dung môi không phù hợp có thể dẫn đến việc chiết xuất không hiệu quả, làm giảm hàm lượng Palmatine Chloride trong sản phẩm cuối cùng. Cần nghiên cứu để tìm ra tỉ lệ dung môi tối ưu cho quy trình.

III. Phương pháp chiết xuất Palmatine Chloride hiệu quả từ cây Hoàng Đằng

Để chiết xuất Palmatine Chloride từ cây Hoàng Đằng, có thể áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Hai phương pháp phổ biến là ngâm và đun khuấy từ hồi lưu. Mỗi phương pháp có ưu điểm và nhược điểm riêng, cần được nghiên cứu kỹ lưỡng để chọn lựa phương pháp phù hợp nhất.

3.1. Phương pháp ngâm và quy trình thực hiện

Phương pháp ngâm là một trong những cách đơn giản và hiệu quả để chiết xuất Palmatine Chloride. Quy trình này bao gồm việc ngâm rễ cây trong dung môi trong một khoảng thời gian nhất định. Nghiên cứu cho thấy phương pháp này có thể đạt hiệu suất cao nếu được thực hiện đúng cách.

3.2. Phương pháp đun khuấy từ hồi lưu và ưu điểm

Phương pháp đun khuấy từ hồi lưu giúp tăng cường hiệu suất chiết xuất nhờ vào việc duy trì nhiệt độ ổn định và tối ưu hóa thời gian chiết. Phương pháp này thường cho kết quả tốt hơn so với phương pháp ngâm, nhưng yêu cầu thiết bị chuyên dụng và kỹ thuật cao hơn.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn của Palmatine Chloride

Kết quả nghiên cứu cho thấy quy trình chiết xuất Palmatine Chloride từ cây Hoàng Đằng có thể đạt hiệu suất cao khi áp dụng các phương pháp tối ưu. Palmatine Chloride không chỉ có giá trị dược phẩm mà còn có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau như thực phẩm và mỹ phẩm.

4.1. Kết quả khảo sát quy trình chiết xuất

Kết quả khảo sát cho thấy phương pháp ngâm và đun khuấy từ hồi lưu đều có thể đạt hiệu suất chiết xuất Palmatine Chloride cao. Tuy nhiên, phương pháp đun khuấy từ hồi lưu cho kết quả tốt hơn về mặt chất lượng sản phẩm.

4.2. Ứng dụng thực tiễn của Palmatine Chloride

Palmatine Chloride có thể được ứng dụng trong điều trị các bệnh lý như viêm ruột, tiêu chảy và các rối loạn tiêu hóa. Ngoài ra, nó còn có tiềm năng trong ngành công nghiệp thực phẩm và mỹ phẩm nhờ vào các tác dụng sinh học của nó.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu về Palmatine Chloride

Nghiên cứu quy trình chiết xuất Palmatine Chloride từ cây Hoàng Đằng mở ra nhiều cơ hội cho việc phát triển dược phẩm từ thiên nhiên. Việc tối ưu hóa quy trình chiết xuất không chỉ giúp nâng cao hiệu suất mà còn đảm bảo chất lượng sản phẩm. Tương lai của nghiên cứu này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều giá trị cho ngành y dược.

5.1. Tương lai của nghiên cứu Palmatine Chloride

Nghiên cứu về Palmatine Chloride từ cây Hoàng Đằng cần tiếp tục được mở rộng để khám phá thêm nhiều ứng dụng mới. Việc phát triển các phương pháp chiết xuất hiện đại sẽ giúp nâng cao hiệu quả và chất lượng sản phẩm.

5.2. Khuyến nghị cho nghiên cứu tiếp theo

Cần thực hiện thêm nhiều nghiên cứu về tác dụng sinh học của Palmatine Chloride và các thành phần khác trong cây Hoàng Đằng. Việc này sẽ giúp xác định rõ hơn về tiềm năng ứng dụng của nó trong y học và các lĩnh vực khác.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hơn 80% dân số tại các quốc gia đang phát triển dựa vào y học cổ truyền và dược liệu tự nhiên trong chăm sóc sức khỏe ban đầu. Tại Việt Nam, với hơn 5.000 loài thực vật có công dụng làm thuốc, nguồn dược liệu tự nhiên đóng vai trò chiến lược trong ngành công nghiệp dược phẩm sinh học. Trong đó, cây hoàng đằng (Fibraurea tinctoria L., họ Tiết dê - Menispermaceae) là nguồn dược liệu quý chứa hàm lượng cao alkaloid nhóm protoberberin, tiêu biểu là palmatine chloride ($C_{21}H_{22}ClNO_4$). Hợp chất này sở hữu phổ hoạt tính sinh học rộng: kháng khuẩn mạnh trên Streptococcus hemolyticus, Staphylococcus aureus, Helicobacter pylori; ức chế vi nấm Candida parapsilosis (MIC $16\text{ mg/L}$); hạ huyết áp kéo dài; ức chế aldose reductase ($\le 50\text{ }\mu\text{g/mL}$) và hỗ trợ ngăn ngừa tế bào ung thư.

       CH3O
      /
     O-------+
    /        |
CH3O         N+ ---- Cl-
    \        |
     O-------+
      \
       CH3O    (C21H22ClNO4 - Palmatine Chloride)

Tuy nhiên, việc khai thác và thương mại hóa palmatine đối mặt với các nút thắt kỹ thuật lớn: quy trình ngâm dầm truyền thống kéo dài (16–48 giờ), tiêu tốn dung môi, hiệu suất thu hồi thấp ($\le 0,35%$), và dịch chiết chứa nhiều tạp chất phân cực như tannin, chất màu, nhựa thực vật gây cản trở kết tinh.

Mục tiêu dự án

1. Khảo sát và tối ưu hóa thông số chiết xuất: Đánh giá thực nghiệm các yếu tố ảnh hưởng gồm thời gian ly trích, tỷ lệ dung môi/dược liệu ($w/v$), tỷ lệ than hoạt tính tẩy màu đối với 2 phương pháp: ngâm dầm lạnh và đun khuấy từ hồi lưu.
2. Cô lập và tinh sạch hoạt chất: Xây dựng quy trình tạo tủa muối alkaloid bậc 4 bằng dung dịch $HCl\text{ }10%$ và $NaCl$, kết hợp sắc ký cột cổ điển (Open-column chromatography) pha tĩnh silica gel.
3. Định danh và kiểm định cấu trúc: Xác nhận độ tinh khiết và cấu trúc hóa học của palmatine chloride thông qua sắc ký lớp mỏng (TLC), sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC), nhiệt độ nóng chảy, và phổ cộng hưởng từ hạt nhân ($^1\text{H}$-NMR, $^{13}\text{C}$-NMR).

Giải pháp kỹ thuật và kết quả kỳ vọng

Dự án ứng dụng phương pháp đun khuấy từ hồi lưu sử dụng dung môi ethanol $96%$ thân thiện với môi trường kết hợp quy trình kết tinh phân đoạn có kiểm soát nhiệt độ ($4^\circ\text{C}$). Hiệu suất chiết xuất mục tiêu đạt $\ge 0,95%$ tính theo khối lượng dược liệu khô, rút ngắn thời gian chiết xuất xuống dưới 8 giờ, và kiểm định tinh thể bằng chuẩn hóa phổ nghiệm quốc tế.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Phương pháp chiết xuất	Ưu điểm	Nhược điểm	Hiệu suất trung bình	Khả năng ứng dụng
Ngâm dầm dung môi acid ($H_2SO_4\text{ }0,2%$)	Dễ thực hiện, dung môi rẻ	Thời gian ngâm rất dài (48–72h), nước thải acid ăn mòn thiết bị, tạp chất nhầy cao	$0,40% - 0,60%$	Thủ công, quy mô nhỏ
Chiết ngược dòng gián đoạn (Acid Acetic/Cồn)	Thu hồi kiệt hoạt chất	Tốn nhiều năng lượng thu hồi dung môi, quy trình phức tạp	$1,10% - 1,30%$	Bán công nghiệp
Đun khuấy từ hồi lưu (EtOH $96%$)	Gia nhiệt đồng đều, truyền khối nhanh, giảm $62,5%$ thời gian	Yêu cầu kiểm soát nhiệt độ sôi ($78^\circ\text{C}$) và hệ thống sinh hàn kín	$0,95% - 1,01%$	Công nghiệp, pilot

Yêu cầu kỹ thuật theo mô hình MoSCoW

• Must have (Bắt buộc): Hệ dung môi ethanol $96%$; kiểm soát $pH\text{ }2-3$ bằng dung dịch $HCl\text{ }10%$; môi trường tạo tủa muối với $NaCl$; tinh sạch với than hoạt tính $2%$; xác nhận vết trên TLC ở bước sóng $UV\text{ }254/365\text{ nm}$.
• Should have (Nên có): Tinh sạch qua sắc ký cột silica gel ($0,063 - 0,200\text{ mm}$); kiểm tra độ tinh khiết qua sắc ký lỏng hiệu năng cao HPLC-UV ($280\text{ nm}, 320\text{ nm}$).
• Could have (Có thể mở rộng): Tái sinh dung môi hồi lưu đạt tỷ lệ $\ge 85%$; phân tích cấu trúc tinh vi qua phổ Bruker Avance III $500\text{ MHz}$.
• Won't have (Không thực hiện ở pha này): Chiết xuất hỗ trợ bằng vi sóng (MAE) hoặc chất lỏng siêu tới hạn ($CO_2\text{-SFE}$).

Thiết kế quy trình công nghệ

graph TD
    A["Bột thân rễ Hoàng đằng (30g)"] --> B["Đun khuấy từ hồi lưu (EtOH 96%, tỷ lệ 1:12, 6h, 78°C)"]
    B --> C["Lọc bã & Thu hồi dung môi cắn chiết (78°C)"]
    C --> D["Hòa tan cao thô trong H2O sôi (100 ml), lắng 6h & Lọc trong"]
    D --> E["Chỉnh pH 2-3 bằng HCl 10% + 5g NaCl -> Tủa lạnh 4°C / 24h"]
    E --> F["Lọc thu tủa thô -> Hòa tan lại trong EtOH 96% sôi"]
    F --> G["Tẩy màu: Than hoạt tính 2% (đun sôi 10 phút, lọc nóng)"]
    G --> H["Kết tinh phân đoạn ở 4°C / 72h"]
    H --> I["Lọc tinh thể, rửa EtOH lạnh, sấy 50°C -> Palmatine Chloride"]

Danh mục thiết bị và hóa chất tiêu chuẩn

• Hóa chất & Dung môi: Ethanol $96%$, Methanol, Chloroform, n-Butanol, Acid Acetic băng, $NH_4OH\text{ }25%$, $HCl\text{ }10%$, $NaCl$ (Chuẩn phân tích VN-Chemsol & Xilong Scientific).
• Thiết bị đo lường & phản ứng:
  • Máy đo phổ cộng hưởng từ hạt nhân: Bruker Avance III $500\text{ MHz}$.
  • Hệ thống HPLC: Dionex Ultimate 3000 kết hợp đầu dò UV-Vis & khối phổ MSQ Plus (Thermo Scientific).
  • Máy đo điểm nóng chảy: Stuart SMP11 (độ phân giải $\pm 0,1^\circ\text{C}$).
  • Cân phân tích: Shimadzu ATX224 ($d = 0,1\text{ mg}$) & Cân kỹ thuật Ohaus PA1402.
  • Tủ sấy đối lưu: Memmert ALM400; Bể ổn nhiệt Memmert WB7.
  • Hệ thống đun khuấy từ hồi lưu & chiết Soxhlet: Isolab Glassware.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp thực nghiệm đơn yếu tố kết hợp phân tích phương sai ANOVA và kiểm định Duncan ($\alpha = 0,05$) để xác định sai số và tối ưu hóa các thông số vận hành:

• Thời gian chiết: Khảo sát các mốc $2\text{h}, 4\text{h}, 6\text{h}, 8\text{h}$ (hồi lưu) và $8\text{h}, 16\text{h}, 24\text{h}$ (ngâm dầm).
• Tỷ lệ dung môi ($w/v$): $1:8, 1:12, 1:16$ (hồi lưu) và $1:9, 1:12, 1:15$ (ngâm dầm).
• Hàm lượng than hoạt tính: $1%, 2%, 3%$ tính trên khối lượng cao thô.

---

Implementation và kết quả

Quy trình chiết xuất và cô lập thực nghiệm

def extraction_and_isolation_pipeline(raw_material_mass_g=30.0):
    """
    Quy trình công nghệ chiết tách và tinh chế Palmatine Chloride từ bột rễ Hoàng đằng
    """
    # Bước 1: Chiết đun khuấy từ hồi lưu
    solvent_volume_ml = raw_material_mass_g * 12  # Tỷ lệ 1:12 -> 360 ml
    reflux_params = {
        "solvent": "Ethanol 96%",
        "temperature_celsius": 78.0,
        "duration_hours": 6.0,
        "agitation": "Magnetic stirring"
    }
    raw_extract = reflux_extract(raw_material_mass_g, solvent_volume_ml, **reflux_params)
    
    # Bước 2: Thu hồi dung môi và loại tạp
    concentrated_extract = solvent_recovery(raw_extract, temp_c=78.0)
    aqueous_solution = dissolve_in_boiling_water(concentrated_extract, water_vol_ml=100.0)
    filtered_liquid = sedimentation_and_filter(aqueous_solution, settle_time_hours=6.0)
    
    # Bước 3: Acid hóa và kết tủa muối alkaloid
    acidified_sol = adjust_ph(filtered_liquid, target_ph=(2.0, 3.0), acid="HCl 10%")
    salting_out_sol = add_nacl(acidified_sol, mass_g=5.0)
    crude_precipitate = cold_crystallization(salting_out_sol, temp_c=4.0, duration_hours=24.0)
    
    # Bước 4: Tẩy màu và kết tinh tinh sạch
    dissolved_crude = dissolve_in_boiling_etoh96(crude_precipitate)
    decolored_sol = active_carbon_treatment(dissolved_crude, carbon_ratio=0.02, boil_mins=10)
    pure_crystals = cold_crystallization(decolored_sol, temp_c=4.0, duration_hours=72.0)
    
    final_product = dry_crystals(pure_crystals, temp_range=(40.0, 60.0), duration_hours=5.0)
    return final_product  # Yield ~0.953% (0.2858g)

Kiểm định và phân tích dữ liệu

1. Đánh giá thống kê hiệu suất chiết xuất

Thực nghiệm lặp lại $3$ lần cho mỗi nghiệm thức, xử lý thống kê bằng phần mềm chuyên dụng qua phép thử khoảng đa biến Duncan.

                    BIỂU ĐỒ HIỆU SUẤT THEO THỜI GIAN
   Hiệu suất (%)
    1.2 |
    1.0 |                                     [1.012%] (8h)
        |                               *-------* (6h: 0.951%)
    0.8 |                       *-------* (4h: 0.665%)
    0.6 |               *-------* (2h: 0.568%)
    0.4 |        .......* (Ngâm 24h: 0.385%)
    0.2 |  ......* (Ngâm 8h: 0.114%)
    0.0 +-----------------------------------------------
           2h       4h       6h       8h       16h      24h
        [--- Đun khuấy từ hồi lưu ---]   [--- Ngâm dầm ---]

• Thời gian chiết hồi lưu: Nghiệm thức $6\text{h}$ ($0,2854 \pm 0,002\text{ g}$, hiệu suất $0,951%$) và $8\text{h}$ ($0,3037 \pm 0,0013\text{ g}$, hiệu suất $1,012%$) thuộc cùng nhóm ý nghĩa $a$ ($p < 0,05$), khác biệt vượt trội so với $2\text{h}$ và $4\text{h}$ (nhóm $b$, $cv% = 16,326%$). Lựa chọn $6\text{ giờ}$ giúp tối ưu hóa năng lượng tiêu thụ.
• Tỷ lệ dung môi hồi lưu: Nghiệm thức $1:12$ ($0,2880 \pm 0,0012\text{ g}$, hiệu suất $0,960%$) và $1:16$ ($0,2951 \pm 0,0021\text{ g}$, hiệu suất $0,984%$) không có sự khác biệt mang ý nghĩa thống kê (nhóm $a$, $cv% = 1,882%$), cao hơn rõ rệt so với tỷ lệ $1:8$ ($0,646%$, nhóm $b$). Tỷ lệ $1:12$ ($360\text{ mL}$ cồn / $30\text{ g}$ mẫu) là điểm tối ưu chi phí dung môi.
• Hàm lượng than hoạt tính: Tỷ lệ $1%$ và $2%$ cho hiệu suất $0,982%$ và $0,953%$ (nhóm $a$), vượt trội so với $3%$ ($0,700%$, nhóm $b$, $cv% = 3,152%$). Tuy nhiên, than hoạt tính $1%$ cho tinh thể sẫm màu, lẫn nhựa; tỷ lệ $2%$ cho tinh thể hình kim màu vàng sáng óng ánh, mượt mà, cấu trúc tinh thể đồng đều.

2. Kết quả sắc ký lớp mỏng (TLC)

Khảo sát 4 hệ dung môi khai triển trên bản nhôm silica gel $60\text{ }F_{254}$ (Merck), phát hiện vết dưới đèn tử ngoại ($UV\text{ }254\text{ nm}$ và $365\text{ nm}$):

• Hệ 1 ($n\text{-BuOH} : \text{Acid Acetic} : H_2O = 7:1:2$): Phân tách tốt, vết nằm ở trung tâm bản mỏng.
• Hệ 2 ($MeOH : NH_4OH\text{ }25% : H_2O = 8:1:1$): Sức giải ly yếu, vết dính chân.
• Hệ 3 ($CHCl_3 : MeOH : NH_3 = 14:7:1$): Vết kéo đuôi nhẹ nhưng khả năng hòa tan alkaloid tốt, thích hợp làm pha động sắc ký cột.
• Hệ 4 ($n\text{-BuOH} : \text{Acid Acetic} : H_2O = 14:3:4$): Khả năng phân tách tối ưu nhất.

Mẫu thử nghiệm	$R_f$ (Hợp chất 1 - Palmatine)	$R_f$ (Hợp chất 2 - Tạp chất alkaloid)
Chất chuẩn Palmatine	$0,43$	$0,50$
Mẫu chiết cô lập	$0,44$	$0,51$

3. Sắc ký cột và sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC)

• Pha tĩnh: Silica gel cỡ hạt $0,063 - 0,200\text{ mm}$ ($Merck$), cột $\phi = 20\text{ mm}$, $h = 35\text{ cm}$. Tốc độ rửa giải $1\text{ mL}/2,5\text{ phút}$ với hệ dung môi $CHCl_3 : MeOH : NH_3$ ($14:7:1$).
• HPLC phân tích trên cột pha đảo $C_{18}$ ở 2 bước sóng hấp thụ cực đại $280\text{ nm}$ và $320\text{ nm}$ cho thấy pic palmatine đơn sắc, thời gian lưu đối chiếu chuẩn xác với độ tinh khiết cao.

4. Đo nhiệt độ nóng chảy và phổ cộng hưởng từ hạt nhân (NMR)

• Điểm nóng chảy: Tinh thể nóng chảy trong khoảng $203 - 204^\circ\text{C}$ trên máy Stuart SMP11 (trùng khớp hoàn toàn với dữ liệu Dược điển Việt Nam IV).
• Phổ $^1\text{H}$-NMR và $^{13}\text{C}$-NMR ($500\text{ MHz}$): Thể hiện 4 nhóm thế methoxy ($-OCH_3$) đặc trưng tại vị trí C-2, C-3, C-9, C-10, tín hiệu proton thơm $H-1$, $H-4$, $H-8$, $H-11$, $H-13$ và khung nhân isoquinolinium bậc 4 mang điện tích dương, hoàn toàn tương thích với phổ công bố của tác giả Marek.

---

Đổi mới và đóng góp

                  SO SÁNH HIỆU SUẤT VÀ THỜI GIAN CHIẾT
  1.2% |====================================================== 0.953% (Nghiên cứu này)
       |                                                      [Thời gian: 6 giờ]
  0.8% |====================== 0.60% (Liu Youping - 2001)
       |                      [Thời gian: 48 + 72 giờ]
  0.4% |============== 0.345% (Đào Thanh Tùng / Ngâm dầm)
       |              [Thời gian: 16 giờ]
  0.0% +------------------------------------------------------
       0.0%    0.2%    0.4%    0.6%    0.8%    1.0%   1.2%

Đổi mới công nghệ cốt lõi

1. Chuyển giao phương thức truyền nhiệt và truyền khối: Ứng dụng thành công đun khuấy từ hồi lưu gia nhiệt đẳng nhiệt $78^\circ\text{C}$ tạo dòng đối lưu cưỡng bức liên tục, phá vỡ màng tế bào thân rễ hoàng đằng nhanh hơn $2,67$ lần so với ngâm tĩnh.
2. Quy trình tinh chế xanh, tối giản: Thay thế dung môi khoáng $H_2SO_4$ độc hại bằng hệ dung môi cồn ethanol $96%$ kết hợp tạo muối chloride trực tiếp bằng $HCl\text{ }10% / NaCl$, loại bỏ hoàn toàn giai đoạn trung hòa kiềm phức tạp.
3. Định lượng chính xác tác động than hoạt tính: Xác lập tỷ lệ than hoạt tính chính xác ở mức $2%$ ($w/w$), giải quyết nghịch lý giữa độ tinh sạch cảm quan và sự thất thoát hoạt chất do hấp phụ bề mặt (tỷ lệ $3%$ làm sụt giảm đến $26,5%$ sản lượng).

Đóng góp cho ngành công nghệ sinh học dược phẩm

• Tăng hiệu suất thu hồi palmatine lên $+176%$ so với phương pháp ngâm dầm lạnh truyền thống trong cùng phòng thí nghiệm ($0,953%$ so với $0,345%$).
• Rút ngắn chu kỳ sản xuất từ $16-48\text{ giờ}$ xuống còn $6\text{ giờ}$ (giảm $62,5%$), tiết kiệm điện năng vận hành và chi phí lao động.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

+-----------------------------------------------------------------------+
|              CHUỖI GIÁ TRỊ VÀ ỨNG DỤNG PALMATINE CHLORIDE             |
+-----------------------------------------------------------------------+
|                                                                       |
|   +-------------------+    +--------------------+    +------------+   |
|   | 1. Dược phẩm nhãn |    | 2. Thuốc tiêu hóa  |    | 3. Bán tổng|   |
|   |    khoa           |    |    & kháng khuẩn   |    |    hợp     |   |
|   | Dung dịch nhỏ mắt |    | Điều trị lỵ amip,  |    | Tetrahydro-|   |
|   | kháng khuẩn, viêm |    | trực khuẩn, viêm   |    | palmatine  |   |
|   | kết mạc cấp.      |    | dạ dày do H.pylori |    | (Rotundin) |   |
|   +-------------------+    +--------------------+    +------------+   |
|                                                                       |
+-----------------------------------------------------------------------+

Kịch bản ứng dụng thực tế

• Sản xuất dược phẩm nhãn khoa & tiêu hóa: Làm nguyên liệu tinh khiết cho thuốc nhỏ mắt điều trị viêm kết mạc, thuốc viên nang điều trị lỵ trực khuẩn, tiêu chảy cấp tính và hỗ trợ ức chế vi khuẩn H. pylori trong viêm loét dạ dày.
• Bán tổng hợp dẫn xuất hướng thần: Khử hóa liên kết đôi của palmatine bằng $Zn/H_2SO_4$ để chuyển đổi thành $dl\text{-tetrahydropalmatine}$ (Rotundin) – hoạt chất an thần, giảm đau, hỗ trợ mất ngủ không gây nghiện.

Phân tích kinh tế và lộ trình mở rộng quy mô (Scale-up)

• Tỷ lệ thu hồi cồn: Quy trình chưng cất ngưng tụ cho phép thu hồi $\ge 80%$ lượng ethanol $96%$ tái sử dụng cho các mẻ chiết tiếp theo, giảm giá thành nguyên liệu dung môi đến $60%$.
• Ước tính ROI: Chi phí nguyên liệu thô bột hoàng đằng ước tính $80.000 - 120.000\text{ VNĐ/kg}$. Với hiệu suất thu hồi tinh thể palmatine chloride đạt $\approx 9,5\text{ g/kg}$, giá trị thành phẩm tinh khiết đạt mức thặng dư thương mại cao, thời gian hoàn vốn đầu tư trang thiết bị pilot ước tính $14 - 18\text{ tháng}$.

Lộ trình triển khai 4 giai đoạn

2026 Q3: Hoàn thiện thông số Pilot (Nồi chiết 50L)

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Năng lượng nhiệt: Phương pháp đun hồi lưu cần duy trì cấp nhiệt liên tục ở $78^\circ\text{C}$ trong 6 giờ, phát sinh chi phí điện năng lớn hơn ngâm lạnh nếu nhân rộng quy mô cụm công nghiệp.
• Thất thoát cơ học: Giai đoạn tẩy màu bằng than hoạt tính vẫn làm hao hụt khoảng $3 - 5%$ hoạt chất bị giữ lại trong khung mao quản than.
• Giới hạn mẻ thí nghiệm: Quy mô khảo sát hiện tại ở mức $30\text{ g}$ nguyên liệu/mẻ trong bình cầu $1000\text{ mL}$, chưa đánh giá toàn diện hiện tượng quá nhiệt cục bộ ở các bồn chiết công nghiệp dung tích lớn ($500 - 1.000\text{ L}$).

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Khảo sát tích hợp công nghệ chiết xuất hỗ trợ sóng siêu âm (UAE - Ultrasound-Assisted Extraction) nhằm phá vỡ cấu trúc mô thực vật ở nhiệt độ phòng trong thời gian dưới $60\text{ phút}$.
• Ứng dụng nhựa hấp phụ đại xốp macroporous (như D101, Tulsion CXO-9) để làm giàu và tinh sạch palmatine thay thế hoàn toàn cho công đoạn tẩy màu than hoạt tính và sắc ký cột hở.

---

Đối tượng hưởng lợi

+------------------------------------------------------------------------------+
|                         MA TRẬN ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI                          |
+------------------------------------------------------------------------------+
| [Sinh viên & Học viên]                                                       |
| - Nắm vững phương pháp thiết kế thực nghiệm đơn yếu tố và kiểm định Duncan   |
| - Làm chủ kỹ thuật phân tích phổ NMR, HPLC và sắc ký cột pha tĩnh silica     |
+------------------------------------------------------------------------------+
| [Kỹ sư R&D & Nhà bào chế Dược phẩm]                                          |
| - Nhận bộ thông số vận hành chuẩn: Chiết 6h, tỷ lệ 1:12, than hoạt tính 2%   |
| - Quy trình công nghệ xanh sử dụng Ethanol 96%, tránh dung môi độc hại       |
+------------------------------------------------------------------------------+
| [Doanh nghiệp sản xuất Dược liệu]                                            |
| - Tối ưu hóa giá thành sản xuất, giảm 62.5% thời gian chu kỳ mẻ              |
| - Tăng sản lượng thu hồi hoạt chất lên 0.953%, thu hồi 80% dung môi          |
+------------------------------------------------------------------------------+
| [Nhà nghiên cứu Hóa thực vật]                                                |
| - Dữ liệu phổ nghiệm chuẩn đối chiếu 1H-NMR, 13C-NMR cho Palmatine Cl-       |
| - Nền tảng dữ liệu khoa học để phát triển bán tổng hợp dẫn xuất Rotundin     |
+------------------------------------------------------------------------------+

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật cốt lõi để triển khai quy trình chiết xuất này là gì?

Hệ thống cần trang bị bồn chiết có cánh khuấy từ hoặc cơ khí, áo gia nhiệt điều khiển nhiệt độ chính xác ($75-80^\circ\text{C}$), hệ thống sinh hàn ngưng tụ hồi lưu dung môi kín, buồng kết tinh duy trì ổn định ở $4^\circ\text{C}$, và thiết bị lọc hút chân không chịu acid/dung môi hữu cơ.

2. Giới hạn mở rộng quy mô (Scale-up limits) của phương pháp là gì?

Khi nâng quy mô lên bồn chiết $>500\text{ L}$, hệ số truyền nhiệt và tốc độ khuấy trộn trong môi trường bã dược liệu đậm đặc giảm xuống. Cần trang bị cánh khuấy dạng mỏ neo hoặc cánh khuấy phân tán cao tốc và tính toán lại tỷ lệ dung môi để đảm bảo độ linh động của dịch chiết.

3. Làm thế nào để kiểm soát chất lượng và loại bỏ berberine/jatrorrhizin đồng hành?

Palmatine chloride kết tinh ở $pH\text{ }2-3$ với độ tan chọn lọc trong $NaCl$ lạnh. Để kiểm tra tạp chất đồng phân alkaloid, tiến hành chạy sắc ký bản mỏng hệ $n\text{-BuOH} : \text{Acid Acetic} : H_2O$ ($14:3:4$) hoặc HPLC cột $C_{18}$ ở bước sóng $320\text{ nm}$ để định lượng độ tinh khiết đơn pic.

4. Chi phí dung môi có làm ảnh hưởng đến tính khả thi thương mại?

Không. Ethanol $96%$ được thu hồi thông qua tháp chưng cất ngưng tụ ở $78^\circ\text{C}$ với tỷ lệ thu hồi đạt $\ge 80%$. Lượng dung môi hao hụt chỉ nằm ở giai đoạn giữ trong bã và rửa tinh thể lạnh, hoàn toàn nằm trong giới hạn chi phí cho phép của công nghiệp dược.

5. Vì sao không sử dụng nồng độ than hoạt tính cao hơn 2% để dịch lọc sạch hơn?

Mặc dù than hoạt tính $3%$ cho dịch lọc rất trong, nhưng do cơ chế hấp phụ vật lý không đặc hiệu của mao quản carbon, một lượng lớn palmatine chloride bị giữ lại không thể rửa giải, khiến hiệu suất thu hồi sụt giảm mạnh từ $0,953%$ xuống còn $0,700%$ (mất hơn $26%$ thành phẩm).

---

Kết luận

Đề tài đã hoàn thiện quy trình công nghệ chiết tách và cô lập palmatine chloride từ thân rễ cây hoàng đằng (Fibraurea tinctoria L.) với các đóng góp kỹ thuật trọng tâm:

• Thông số tối ưu hóa chuẩn xác: Phương pháp đun khuấy từ hồi lưu trong $6\text{ giờ}$, tỷ lệ nguyên liệu/ethanol $96%$ là $1:12$ ($w/v$), tinh chế bằng $2%$ than hoạt tính, cho hiệu suất thu hồi tinh thể đạt $0,953%$ (cao gấp $2,76$ lần so với ngâm dầm truyền thống).
• Kiểm định hóa lý chặt chẽ: Cấu trúc sản phẩm được xác thực toàn diện qua điểm nóng chảy chuẩn ($203-204^\circ\text{C}$), HPLC đơn pic, và phổ cộng hưởng từ hạt nhân ($^1\text{H}$-NMR, $^{13}\text{C}$-NMR $500\text{ MHz}$) tương thích tuyệt đối với chuẩn quốc tế.
• Giá trị kinh tế - xã hội: Quy trình mở ra hướng sản xuất nguyên liệu dược phẩm xanh, chủ động nguồn cung hoạt chất palmatine chloride và tiền chất bán tổng hợp Rotundin trong nước, giảm phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong nhiều thế kỷ qua, loài người đã dựa chủ yếu vào thực vật như là nguồn cung cấp carbohydrate, protein và chất béo làm thực phẩm. Hơn nữa, thực vật cũng là nguồn cung cấp phong phú các hợp chất tự nhiên dùng làm dược phẩm, hóa chất nông nghiệp, hương liệu, chất màu, thuốc trừ sâu sinh học hoặc các chất phụ gia thực phẩm có giá trị (Rao và cs. Những sản phẩm này được biết như là các chất trao đổi thứ cấp, được hình thành với một lượng rất nhỏ trong cây (thường nhỏ hơn 1% khối lượng khô) và chức năng trao đổi chất chưa được biết đầy đủ. Chúng được xem là sản phẩm của các phản ứng hóa học của thực vật với môi trường hoặc là sự bảo vệ hóa học chống lại vi sinh vật và động vật (Wink, 1999).

Theo tổ chức Y Tế Thế Giới, 80% dân số ở các nước đang phát triển sử dụng y học cổ truyền hoặc thuốc từ thảo dược để chăm sóc và bảo vệ sức khỏe. Nhu cầu về dược liệu, các sản phẩm từ dược liệu có xu hướng ngày càng gia tăng. Theo báo cáo của Bộ Y Tế tính đến năm 2016, nước ta đã ghi nhận có hơn 5.000 loài thực vật được sử dụng làm thuốc. Cây hoàng đằng còn có tên gọi khác là nam hoàng liên, dây vàng giang, có tác dụng thanh nhiệt tiêu viêm, lợi thấp, giải độc (Dược điển Việt Nam IV, 2009).

Hoàng đằng có vị đắng, tính hàn, được dùng làm thuốc bổ chữa các chứng viêm tấy, kiết lỵ, tiêu chảy, sốt rét, bệnh về gan, nóng trong người, lở ngứa ngoài da, mắt đỏ có màng, viêm tai chảy mủ (Đỗ Huy Bích và cs. Ngoài ra, trong nhiều năm trở lại đây, rất nhiều nghiên cứu đã được công bố về hoạt tính và dược học của hoàng đằng cũng như các thành phần chiết xuất từ rễ cây hoàng đằng, trong đó palmatine chloride được chứng minh là một trong những thành phần chính tạo nên dược tính cao của rễ cây hoàng đằng. Palmatine chloride chiết từ hoàng đằng có thể dùng chữa đau mắt, tiêu chảy, lỵ như hoàng đằng (Đỗ Tất Lợi, 2004). Trong xu hướng của nền sản xuất dược phẩm ngày nay, các thuốc có nguồn gốc thiên nhiên ngày càng được ưu tiên sử dụng hơn.

Mặt khác, palmatine chloride có ưu điểm là ít độc, ít tác dụng phụ. Vì vậy, chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu quy trình chiết tách và cô lập palmatine chloride từ thân rễ cây hoàng đằng (Fibraurea SVTH: ĐẶNG HOÀI THƯƠNG 1 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: THS. NGUYỄN MINH HOÀNG tinctoria L.)” nhằm chủ động hơn về nguồn nguyên liệu dược phẩm cho đất nước và ứng dụng trong lĩnh vực y dược, thực phẩm,… Mục tiêu đề tài: - Khảo sát lượng dung môi, thời gian ly trích, tỉ lệ than hoạt và phương pháp tối ưu trong quy trình chiết tách palmatine chloride có trong thân rễ cây hoàng đằng (Fibraurea tinctoria L. - Cô lập và tinh sạch palmatine thu được bằng sắc kí cột.

- Định danh và xác định cấu trúc của palmatine thu được bằng một số phương pháp như: sắc kí bản mỏng, đo điểm nóng chảy, sắc kí lỏng hiệu năng cao (HPLC), phổ cộng hưởng từ hạt nhân NMR. SVTH: ĐẶNG HOÀI THƯƠNG 2 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: THS. NGUYỄN MINH HOÀNG 1. Tổng quan về cây hoàng đằng Hoàng đằng còn có tên là nam hoàng liên, thích hoàng liên, dây vàng giang, khau khem (Tày), co lạc khem (Thái), tốt choọc, t’rơn (K’dong).

Tên khoa học Fibraurea tinctoria L. và Fibraurea recisa Pierre, thuộc họ Tiết dê (Menispermaceae) (Đỗ Huy Bích và cs., 2004) Phân loại thực vật: Bộ: Ranunculales Họ: Menispermaceae Chi: Fibraurea Loài: Fibraurea tinctoria L. 1: Cây hoàng đằng Fibraurea tinctoria L. Phân bố: chủ yếu ở vùng nhiệt đới châu Á, từ một số đảo lớn của Indonesia, Philippines, Malaysia đến Thái Lan, Campuchia, Lào, Việt Nam và một số tỉnh phía nam Trung Quốc.

Ở Việt Nam, cả hai loài đều thấy có ở hầu hết các tỉnh miền núi và trung du. Tuy nhiên loài Fibraurea tinctoria L. có vùng phân bố rải rác cả ở các tỉnh miền Bắc và miền Nam. Còn loài Fibraurea recisa Pierre lại gặp nhiều hơn ở các tỉnh SVTH: ĐẶNG HOÀI THƯƠNG 3 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: THS.

NGUYỄN MINH HOÀNG phía nam. Các tỉnh có nguồn hoàng đằng phong phú là Yên Bái, Lào Cai (các huyện vùng núi thấp), Tuyên Quang, Lai Châu, Sơn La, Bắc Cạn, Thái Nguyên, Hòa Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình (các huyện phía tây), Quảng Nam, Lâm Đồng, Phú Yên và các tỉnh Tây Nguyên (Đỗ Huy Bích và cs. Đặc điểm thực vật Cây hoàng đằng là một cây dây leo to, rất dài có thể vươn tới ngọn cây lớn. Rễ và thân già có vỏ ngoài nứt nẻ và gỗ màu vàng.

Thân non nhẵn, màu lục. Lá mọc so le, hình trái xoan hoặc thuôn mũi mác, dài 9-8 cm, rộng 3-7 cm, phiến dài và nhẵn, 3 gân chính rõ, mặt trên xanh sẫm bóng, mặt dưới nhạt; cuống lá dài 5-14 cm, phình ở hai đầu. Cụm hoa mọc ở kẽ những lá đã rụng thành chùm phân nhiều nhánh, thường ngắn hơn lá; hoa nhỏ, màu vàng lục; 3 lá đài ngoài nhỏ hình trái xoan, hơi nhọn, 3 lá đài trong khum, rộng và dài hơn; cánh hoa 3, hơi rộng hơn lá đài trong; nhị 3, đối diện với cánh hoa, cong vào trong, bao phấn nhẵn, chỉ nhị rộng dài bằng bao phấn. Quả hình trái xoan, khi chín màu vàng, chứa hạt dày, hơi dẹt.

Mùa hoa quả tháng 3 -7 (Đỗ Huy Bích và cs. Những đoạn thân và rễ hình trụ thẳng hoặc hơi cong, dài tới 10 cm đến 30 cm, đường kính 1 cm đến 3 cm, có khi tới 10 cm. Mặt ngoài màu nâu có nhiều vân dọc và sẹo của cuống lá (đoạn thân) hay sẹo của rễ con (đoạn rễ). Mặt cắt ngang có màu vàng gồm 3 phần rõ rệt: phần vỏ hẹp, phần gỗ có những tia ruột xếp thành hình nan hoa bánh xe, phần ruột ở giữa tròn và hẹp; thể chất cứng, khó bẻ gãy, vị đắng (Dược điển Việt Nam IV, 2009).

Cây hoàng đằng Fibraurea tinctoria L. rất giống loài hoàng đằng Fibraurea recisa Pierre, nhưng khác nhau ở chỗ lá có mũi nhọn rõ; cụm hoa ngắn hơn, ít phân nhánh; lá đài ngoài hình tam giác, mép nham nhở; nhị 6, chỉ nhị dài hơn bao phấn. Mùa quả: tháng 5-7 (Đỗ Huy Bích và cs. Thành phần hóa học Trong hoàng đằng chủ yếu là palmatine với tỷ lệ 1 đến 3%.

Ngoài ra còn có một ít jatrorrhizin, columbanim, berberine. và cộng sự tìm ra một diterpenoid cô lập từ hoàng đằng là fibraurin (Hori T. SVTH: ĐẶNG HOÀI THƯƠNG 4 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: THS. NGUYỄN MINH HOÀNG Năm 1969, Ito K.

đã tìm ra một furanoid diterpene mới trong hoàng đằng là fibleucin (Ito K. Năm 1986, Itokawa và cộng sự đã phát hiện ra ba diterpenglycoside mới là tinophylloloside , fibleucinoside và fibraurinoside (Itokawa và cs. và cộng sự tìm ra bốn loại furanoditerpenoid là fibrauretin A, fibrauretinoside A, epi-fibrauretinoside A, epi-12-palmatoside G và một glucoside ecdapseoid mới là fibraurecdyside A (Su C. và cộng sự đã tìm thấy sáu furanoditerpenoid mới là epi-8- hydroxycolumbin, fibaruretin B, C, D, E, F được cô lập từ thân của cây hoàng đằng (Su C.

Tác dụng kháng khuẩn: Palmatine có tác dụng ức chế sự phát triển của Streptococcus hemolyticus và Staphylococcus aureus ở nồng độ 0,05% và 0,1%; còn đối với các loại vi khuẩn khác, thí nghiệm trên ống kính không thấy kết quả rõ rệt. Tác dụng kháng khuẩn của palmatine kém so với các loại kháng sinh thường dùng. Palmatine còn có tác dụng chống nấm như nấm gây viêm âm đạo (Đỗ Huy Bích và cs. Tác dụng kháng Trypanosoma: Palmatine với nồng độ 1:4000 và 1:2000 đối với Trypanosoma lewisi (Kent) ức chế được 75-100%, còn với nồng độ thấp hơn (1:8000) thì ức chế được khoảng 50-70%.

Đối với hệ thần kinh trung ương: palmatine thí nghiệm trên chuột nhắt trắng, tiêm xoang bụng với liều 25-50 mg/kg có tác dụng ức chế hoạt động tự nhiên và hoạt động phản xạ của chuột nhưng không làm giảm trương lực cơ nếu tăng liều (100 mg/kg) thì tác dụng giảm trương lực cơ xuất hiện (Đỗ Huy Bích và cs. Tác dụng đối với hệ tim mạch: Palmatine và jatrorrhizin trên tĩnh mạch đều có tác dụng hạ huyết áp, tác dụng này của palmatine mạnh hơn jatrorrhizin. Trên thỏ thí nghiệm, palmatine tiêm tĩnh mạch với liều 10 mg/kg làm huyết áp hạ tới 70% và kéo dài trong 5 giờ; không có hiện tượng quen thuốc. Trên mèo gây mê, palmatine tiêm tĩnh mạch với liều 2 mg/kg có tác dụng đối kháng với hiện tượng tăng áp do adrenalin và noradrenalin gây nên.

Trên tiêu bản SVTH: ĐẶNG HOÀI THƯƠNG 5 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: THS. NGUYỄN MINH HOÀNG tuần hoàn chi sau của ếch, palmatine hoàn toàn đối kháng được tác dụng co mạch do adrenalin gây nên. Trên chuột cống trắng gây thiếu máu cơ tim thực nghiệm bằng cách thắt động mạch vành tim, palmatine tiêm tĩnh mạch với liều 10 mg/kg có tác dụng giảm tần suất xuất hiện rối loạn nhịp tim và giảm tỷ lệ tử vong của động vật thí nghiệm. Palmatine có tác dụng đối kháng với loạn nhịp tim trên các mô hình do chloroform gây nên trên chuột nhắt trắng, do ouabain gây nên trên chuột lang và do aconitin gây nên trên chuột cống trắng (Đỗ Huy Bích và cs.

Các tác dụng khác: Hoàng đằng có tác dụng chống choáng phản vệ trên chuột lang thí nghiệm, nâng cao tỷ lệ động vật sống sót qua cơn choáng phản vệ (Đỗ Huy Bích và cs. Làm nguyên liệu chiết palmatin. Dùng làm thuốc chữa đau mắt, sốt rét, lỵ, bệnh về gan, chữa viêm ruột, tiêu chảy và dùng làm thuốc bổ đắng (Bài giảng dược liệu 2, 1998). Ngoài ra, hoàng đằng còn chủ trị viêm họng, mụn nhọt mẩn ngứa, viêm bàng quan (Dược điển Việt Nam IV, 2009).

Sơ lược về palmatine chloride 1. Phân loại Palmatine (IUPAC: 2, 3, 9, 10-tetramethoxy-5, 6-dihydroisoquinolino [2, 1 - b] isoquinolin-7-ium; chloride), có công thức hóa học là C21H22ClNO4, là một alkaloid có cấu trúc protoberberin, nhân isoquinolin. SVTH: ĐẶNG HOÀI THƯƠNG 6 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: THS. NGUYỄN MINH HOÀNG 1.

Tính chất vật lý - Palmatine là alkaloid ở thể rắn, màu vàng, không mùi, vị đắng, ít tan trong nước lạnh, tan nhiều trong nước nóng, tan trong ethanol, methanol, ít tan trong chloroform, không tan trong ether. Palmatine không có C bất đối, không có đồng phân quang học (Từ Minh Kóong, 2007). - Nhiệt độ nóng chảy: 203 - 2040C (Đỗ Huy Bích và cs. Tính chất hóa học Hóa tính của Nitơ : Nguyên tố N của palmatine là hydroxyd amoni bậc 4 đem tính kiềm cho phân tử, có thể cho muối cloride với HCl.