Nghiên Cứu Quy Mô và Cấu Trúc Hoàng Thành Thăng Long Thời Lý - Trần - Lê

Luận án tiến sĩ phân tích nguồn sử liệu về quy mô và cấu trúc Hoàng thành Thăng Long thời Lý, Trần, Lê, cung cấp cái nhìn sâu sắc về lịch sử.

• Tác giả: Nguyễn Quang Hà
• Người hướng dẫn: TS Nguyễn Quang Ngọc
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử
• Đề tài: Nghiên Cứu Quy Mô và Cấu Trúc Hoàng Thành Thăng Long Thời Lý - Trần - Lê
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Về Hoàng Thành Thăng Long Thời Lý Trần Lê

Hoàng Thành Thăng Long là di sản vô giá, minh chứng cho sự giao thoa văn hóa Đông - Tây, kiến trúc Á Đông và kỹ thuật xây dựng độc đáo. Trong suốt 1300 năm, từ thời Đại La thuộc An Nam đô hộ phủ đến thời đại Hồ Chí Minh, Thăng Long luôn là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa quan trọng. Các nghiên cứu về Hoàng Thành Thăng Long đã được thực hiện dưới nhiều góc độ, nhưng chưa có công trình nào đánh giá toàn diện nguồn sử liệu, đặc biệt là sự kết hợp liên ngành giữa khảo cổ học, thư tịch Hán Nôm cổ, bản đồ cổ và di tích thực địa. Nghiên cứu này sẽ khắc phục những hạn chế đó, phân tích một cách đầy đủ, chính xác các nguồn sử liệu, và đối chiếu chúng để đưa ra những nhận xét khoa học, khách quan về Hoàng Thành Thăng Long - Hà Nội.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Hoàng Thành Thăng Long Trong Lịch Sử Đại Việt

Hoàng Thành Thăng Long không chỉ là một công trình kiến trúc, mà còn là biểu tượng của lịch sử và văn hóa Đại Việt. Việc nghiên cứu Kinh Đô Thăng Long giúp hiểu rõ hơn về quá trình xây dựng và phát triển của quốc gia, cũng như những biến động chính trị, xã hội đã diễn ra tại đây. Các triều đại Lý, Trần, Lê đều có những dấu ấn riêng trong kiến trúc Hoàng Thành, phản ánh sự thay đổi về tư tưởng và thẩm mỹ qua từng thời kỳ.

1.2. Các Hướng Tiếp Cận Nghiên Cứu Hoàng Thành Thăng Long Hiện Nay

Các nghiên cứu hiện nay về Hoàng Thành Thăng Long tập trung vào nhiều khía cạnh khác nhau, bao gồm quy mô, giới hạn, vật liệu kiến trúc, di tích thời Pháp thuộc và mỹ thuật thời Lý, Trần, Lê. Tuy nhiên, vẫn còn thiếu các nghiên cứu toàn diện, liên ngành, kết hợp nhiều nguồn sử liệu khác nhau để có được cái nhìn đầy đủ và sâu sắc hơn về di sản Hoàng Thành.

1.3. Mục Tiêu Và Phạm Vi Nghiên Cứu Về Hoàng Thành Thăng Long

Mục tiêu chính của nghiên cứu này là làm rõ các nguồn sử liệu về quy mô và cấu trúc của Hoàng Thành Thăng Long thời Lý - Trần - Lê. Đồng thời xác định độ tin cậy của thông tin trong các nguồn sử liệu và vai trò của chúng đối với việc nhận thức về Quy mô Hoàng Thành Thăng Long và Cấu trúc Hoàng Thành Thăng Long qua các triều đại. Nghiên cứu tập trung vào khu vực Hoàng Thành Thăng Long và các sử liệu liên quan từ thế kỷ XI đến XVIII.

II. Thách Thức Trong Nghiên Cứu Quy Mô Cấu Trúc Hoàng Thành

Việc nghiên cứu Quy mô Hoàng Thành Thăng Long và Cấu trúc Hoàng Thành Thăng Long gặp nhiều khó khăn do sự thiếu hụt và phân tán của nguồn sử liệu. Các tư liệu thư tịch cổ thường mang tính chất mô tả trừu tượng, khó hình dung cụ thể. Trong khi đó, các di tích khảo cổ học lại thiếu thông tin chi tiết về niên đại và chức năng. Bên cạnh đó, việc giải mã và đối chiếu thông tin từ các nguồn sử liệu khác nhau, như bản đồ cổ, bi ký và tư liệu dân gian, đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về lịch sử, văn hóa và khảo cổ học. Thêm vào đó, sự tàn phá của thời gian và chiến tranh cũng đã gây ra những tổn thất lớn cho Di sản Hoàng Thành Thăng Long.

2.1. Sự Hạn Chế Của Nguồn Sử Liệu Thư Tịch Cổ Về Hoàng Thành

Các bộ sử cũ như Đại Việt Sử Ký Toàn Thư và Việt Sử Lược cung cấp nhiều thông tin quan trọng về lịch sử Hoàng Thành Thăng Long. Tuy nhiên, những ghi chép về quy mô, cấu trúc thường mang tính chất ước lệ, sử dụng các thuật ngữ cổ khó hiểu, và thiếu các chi tiết cụ thể về kích thước, vị trí và chức năng của các công trình kiến trúc. Do đó, cần phải kết hợp với các nguồn sử liệu khác để có được cái nhìn đầy đủ và chính xác hơn.

2.2. Khó Khăn Trong Giải Mã Di Tích Khảo Cổ Học Tại Hoàng Thành

Các di tích khảo cổ học tại Hoàng Thành Thăng Long mang đến những bằng chứng vật chất quý giá về quá trình xây dựng và phát triển của Kinh Đô. Tuy nhiên, việc xác định niên đại, chức năng và mối liên hệ giữa các di tích này đòi hỏi sự phân tích kỹ lưỡng và đối chiếu với các nguồn sử liệu khác. Bên cạnh đó, công tác bảo tồn và phục dựng các di tích cũng gặp nhiều khó khăn do sự phức tạp của cấu trúc địa tầng và ảnh hưởng của các yếu tố môi trường.

2.3. Thách Thức Trong Việc Kết Hợp Các Nguồn Sử Liệu Khác Nhau

Để có được bức tranh toàn diện về Hoàng Thành Thăng Long, cần phải kết hợp các nguồn sử liệu khác nhau, bao gồm thư tịch cổ, di tích khảo cổ, bản đồ cổ và tư liệu dân gian. Tuy nhiên, mỗi nguồn sử liệu lại có những đặc điểm và hạn chế riêng, đòi hỏi người nghiên cứu phải có kiến thức và kỹ năng chuyên môn để phân tích, đối chiếu và tổng hợp thông tin một cách chính xác và khách quan.

III. Khai Thác Nguồn Sử Liệu Khảo Cổ Về Hoàng Thành Thăng Long

Nguồn sử liệu khảo cổ học đóng vai trò then chốt trong việc tái hiện lại quy mô và cấu trúc của Hoàng Thành Thăng Long. Các cuộc khai quật đã phát hiện nhiều di tích quan trọng, bao gồm nền móng cung điện, tường thành, giếng nước và hệ thống thoát nước. Vật liệu xây dựng như gạch, ngói, sành, sứ cũng cung cấp thông tin về kỹ thuật xây dựng và mỹ thuật của từng thời kỳ. Đặc biệt, việc phân tích địa tầng và các di vật giúp xác định niên đại và mối liên hệ giữa các lớp văn hóa khác nhau, từ đó tái hiện lại quá trình hình thành và phát triển của Hoàng Cung Thăng Long.

3.1. Phân Tích Vật Liệu Xây Dựng Tìm Thấy Tại Hoàng Thành

Các vật liệu xây dựng như gạch, ngói, sành, sứ được tìm thấy trong quá trình khai quật Hoàng Thành Thăng Long cung cấp thông tin quan trọng về kỹ thuật xây dựng, chất liệu và phong cách kiến trúc của từng thời kỳ. Ví dụ, gạch thời Lý thường có kích thước lớn, hoa văn tinh xảo, trong khi gạch thời Lê lại có kích thước nhỏ hơn và hoa văn đơn giản hơn. Sự khác biệt này phản ánh sự thay đổi về kỹ thuật và thẩm mỹ qua các triều đại.

3.2. Tái Hiện Cấu Trúc Cung Điện Qua Nền Móng Khảo Cổ

Việc nghiên cứu nền móng của các cung điện được phát hiện trong quá trình khai quật Hoàng Thành giúp tái hiện lại cấu trúc và quy mô của các công trình kiến trúc này. Các nhà khảo cổ học sử dụng phương pháp phân tích địa tầng và so sánh với các nguồn sử liệu khác để xác định vị trí, kích thước và chức năng của từng khu vực trong cung điện, từ đó tái hiện lại hình ảnh của Hoàng cung Thăng Long trong quá khứ.

3.3. Xác Định Niên Đại Các Lớp Văn Hóa Qua Di Vật Khảo Cổ

Các di vật được tìm thấy trong quá trình khai quật Hoàng Thành, như đồ gốm, đồ sứ, tiền xu và vật dụng sinh hoạt, giúp xác định niên đại của các lớp văn hóa khác nhau. Bằng cách so sánh các di vật này với các mẫu vật đã được xác định niên đại trước đó, các nhà khảo cổ học có thể xác định thời gian tồn tại của từng lớp văn hóa và tái hiện lại quá trình hình thành và phát triển của Hoàng Thành Thăng Long.

IV. Sử Dụng Thư Tịch Cổ Để Nghiên Cứu Kiến Trúc Hoàng Thành Thăng Long

Các bộ sử sách cổ, như Đại Việt Sử Ký Toàn Thư và Việt Sử Lược, là nguồn sử liệu quan trọng để nghiên cứu về Kiến trúc Hoàng Thành Thăng Long. Mặc dù các mô tả trong thư tịch cổ thường mang tính chất trừu tượng, nhưng chúng cung cấp thông tin về tên gọi, chức năng và vị trí của các cung điện, lầu gác, ao hồ và vườn thượng uyển. Việc phân tích và so sánh thông tin từ các nguồn thư tịch cổ khác nhau, kết hợp với các di tích khảo cổ học, giúp tái hiện lại hình ảnh của Kinh Đô Thăng Long trong quá khứ.

4.1. Phân Tích Mô Tả Về Cung Điện Và Lầu Gác Trong Sử Sách

Các bộ sử sách cổ cung cấp những mô tả chi tiết về các cung điện, lầu gác, ao hồ và vườn thượng uyển trong Hoàng Thành Thăng Long. Ví dụ, Đại Việt Sử Ký Toàn Thư mô tả Điện Kính Thiên là một công trình kiến trúc nguy nga, tráng lệ, nơi diễn ra các nghi lễ quan trọng của triều đình. Việc phân tích và so sánh các mô tả này giúp tái hiện lại hình ảnh của Kiến trúc Hoàng Thành trong quá khứ.

4.2. Xác Định Vị Trí Các Công Trình Qua Tên Gọi Và Chức Năng

Tên gọi và chức năng của các công trình kiến trúc được ghi chép trong sử sách cổ giúp xác định vị trí của chúng trong Hoàng Thành Thăng Long. Ví dụ, Ngự Hà được mô tả là con sông chảy qua Cấm Thành, giúp xác định vị trí của Cấm Thành so với các khu vực khác trong Hoàng Thành. Việc kết hợp thông tin này với các di tích khảo cổ học giúp xác định vị trí chính xác của các công trình kiến trúc trong quá khứ.

4.3. So Sánh Thông Tin Giữa Các Nguồn Thư Tịch Khác Nhau

Việc so sánh thông tin giữa các nguồn thư tịch cổ khác nhau giúp kiểm chứng tính chính xác và đầy đủ của thông tin. Ví dụ, nếu một công trình kiến trúc được mô tả khác nhau trong các bộ sử sách khác nhau, cần phải phân tích và đối chiếu thông tin từ các nguồn này để đưa ra kết luận chính xác nhất về cấu trúc và chức năng của công trình.

V. Ứng Dụng Bản Đồ Cổ Trong Nghiên Cứu Quy Mô Hoàng Thành Thăng Long

Bản đồ cổ là nguồn sử liệu trực quan, cung cấp thông tin về Quy mô Hoàng Thành Thăng Long và vị trí tương đối của các công trình kiến trúc. Mặc dù độ chính xác của bản đồ cổ có thể hạn chế, nhưng chúng giúp hình dung tổng thể về cấu trúc Kinh Đô và sự thay đổi của nó qua thời gian. Việc đối chiếu bản đồ cổ với các di tích khảo cổ học và thông tin từ thư tịch cổ giúp xác định vị trí chính xác của các công trình và tái hiện lại hình ảnh của Hoàng Thành trong quá khứ.

5.1. Phân Tích Vị Trí Tương Đối Của Các Công Trình Trên Bản Đồ

Các bản đồ cổ cho thấy vị trí tương đối của các công trình kiến trúc trong Hoàng Thành Thăng Long, giúp hình dung về cách bố trí không gian và mối liên hệ giữa các khu vực khác nhau. Ví dụ, bản đồ có thể cho thấy vị trí của Điện Kính Thiên so với Cột Cờ Hà Nội và Ngự Hà, giúp xác định vị trí tương đối của Cấm Thành so với các khu vực khác trong Kinh Đô.

5.2. Xác Định Ranh Giới Hoàng Thành Qua Bản Đồ Cổ

Các bản đồ cổ có thể giúp xác định ranh giới của Hoàng Thành Thăng Long qua các thời kỳ lịch sử. Bằng cách so sánh các bản đồ cổ khác nhau, có thể thấy được sự thay đổi về quy mô và hình dạng của Hoàng Thành qua thời gian. Thông tin này rất quan trọng để hiểu rõ hơn về quá trình mở rộng và phát triển của Kinh Đô.

5.3. Đối Chiếu Bản Đồ Với Di Tích Khảo Cổ Để Xác Minh

Việc đối chiếu thông tin từ bản đồ cổ với các di tích khảo cổ học giúp xác minh tính chính xác của bản đồ và xác định vị trí chính xác của các công trình kiến trúc. Ví dụ, nếu một công trình được ghi trên bản đồ trùng khớp với một di tích khảo cổ học, có thể khẳng định vị trí của công trình đó là chính xác.

VI. Giá Trị Di Sản Và Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Thăng Long

Hoàng Thành Thăng Long không chỉ là Di sản của Việt Nam mà còn là Di sản của nhân loại. Việc nghiên cứu về Hoàng Thành có ý nghĩa to lớn trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, lịch sử của dân tộc. Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc khai thác triệt để các nguồn sử liệu, áp dụng các phương pháp nghiên cứu hiện đại và hợp tác quốc tế để có được cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về Lịch Sử Hoàng Thành Thăng Long và góp phần quảng bá Văn Hóa Hoàng Thành đến với thế giới.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Bảo Tồn Di Sản Hoàng Thành

Việc bảo tồn Di sản Hoàng Thành Thăng Long có ý nghĩa to lớn trong việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa, lịch sử của dân tộc. Đồng thời, việc bảo tồn Hoàng Thành cũng góp phần phát triển du lịch và kinh tế của Thăng Long Hà Nội, tạo điều kiện cho thế hệ tương lai được chiêm ngưỡng và tìm hiểu về lịch sử hào hùng của đất nước.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Mới Về Hoàng Thành Thăng Long

Các nghiên cứu trong tương lai về Hoàng Thành Thăng Long cần tập trung vào việc khai thác các nguồn sử liệu mới, áp dụng các phương pháp nghiên cứu hiện đại, như phân tích DNA, sử dụng công nghệ 3D để tái hiện lại hình ảnh của Hoàng Thành trong quá khứ. Bên cạnh đó, cần tăng cường hợp tác quốc tế để có được sự hỗ trợ về kinh nghiệm và kỹ thuật trong công tác nghiên cứu và bảo tồn.

6.3. Phát Huy Giá Trị Di Sản Hoàng Thành Trong Đời Sống Hiện Đại

Việc phát huy giá trị Di sản Hoàng Thành Thăng Long trong đời sống hiện đại cần được thực hiện thông qua nhiều hình thức khác nhau, như tổ chức các hoạt động văn hóa, du lịch, giáo dục, xuất bản sách báo, làm phim tài liệu về Hoàng Thành. Đồng thời, cần tăng cường quảng bá Hoàng Thành trên các phương tiện truyền thông để nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của Di sản.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề về vị trí, quy mô, giới hạn của HTTL, nghiên cứu về vị trí của núi Nùng, núi Sưa ở đâu… đã được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm lý giải. Cuối thập kỷ 90 của Tk XX, các nhà khảo cổ học đã tiến hành khai quật với quy mô nhỏ ở các vị trí Đoan Môn, Hậu Lâu bước đầu tìm thấy di tích kiến trúc cổ thời Lý - Trần - Lê. Di tích khai quật với diện tích nhỏ này hiện nay vẫn được bảo tồn để trưng bày ngoài trời phục vụ khách tham quan và các nhà nghiên cứu. Kể từ cuối thập kỷ 90 của Tk XX, di tích Thành cổ bắt đầu được giới khoa học và dư luận quan tâm.

Nhưng phải đến khi thực sự phát lộ khu di tích 18 Hoàng Diệu (2002), thì vấn đề nghiên cứu về HTTL mới trở thành một đề tài thu hút sự quan tâm của đông đảo các nhà sử học nói riêng và các nhà văn hóa học, khoa học xã hội nói chung. Cho đến nay, số lượng các công trình khoa học nghiên cứu về HTTL lên đến hàng trăm bài, liên quan đến nhiều lĩnh vực nghiên cứu như: Khảo cổ học, Hán Nôm học, Sử học, Văn hóa học, Môi trường học, Sử liệu học, Kiến trúc, Điêu khắc …Tuy nhiên, những lĩnh vực nghiên cứu trên hầu hết được tiến hành theo phương pháp của một chuyên ngành chuyên biệt nhất định mà chưa có những nghiên cứu về sử liệu học về quy mô cấu trúc HTTL. HTTL nằm trong một vùng đất cổ của vùng đồng bằng châu thổ Sông Hồng có lịch sử định cư, khai phá của con người cách đây mấy ngàn năm. Tại khu vực Đàn Xã Tắc, gần HTTL đã từng phát hiện dấu tích cư trú của cư dân văn hóa Phùng Nguyên.

Theo GS Phan Huy Lê: “Khu di tích nằm trong địa bàn trung tâm lịch sử và văn hóa thủ đô Hà Nội. Trong khu vực này, khảo cổ học đã phát hiện dấu tích cư trú sớm nhất của con người qua di tích văn hóa Phùng Nguyên tại lớp dưới của di tích đàn Xã Tắc (Đống Đa, Hà Nội) có niên địa khoảng giữa thiên niên kỳ II BC, 17 (LUAN.le TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trên một gò đất cao” [111 ; 11]. Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, khu vực Hà Nội là nơi tụ cư, sinh sống của nhiều tầng lớp cư dân. Thăng Long - Hà Nội cũng là cái nôi của nền văn minh Sông Hồng.

TRong giai đoạn 1000 năm Bắc thuộc, Thăng Long- Hà Nội trở thành trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của nhà nước độc lập thời Lý Nam Đế với thành Vạn Xuân, rồi phủ thành Tống Bình, An Nam Đô Hộ Phủ thời Đường (Tk VII - IX) và trực tiếp là thành Đại La của Cao Biền. Chiếu dời đô của Lý Thái Tổ đã viết: Hống chi thành Đại La ở vào vị trí trung tâm của trời đất, đúng vị trí Nam, Bắc, Đông, Tây, tiện thế rồng cuộn hổ ngồi… Quá trình sử dụng các nguồn sử liệu để nghiên cứu về quy mô kiến trúc HTTL có thể chia làm 2 giai đoạn: Giai đoạn trước khi phát lộ lớn về khu khai quật 18 Hoàng Diệu (trước 2002) và giai đoạn 2 sau khi phát hiện khu vực 18 Hoàng Diệu (từ 2002 đến nay). - Các nghiên cứu từ đầu cho đến trước 2002. - Các nghiên cứu từ năm 2002 đến nay.

Các nghiên cứu trước năm 2002 Các nghiên cứu về quy mô, cấu trúc của HTTL có thể kể đến những nghiên cứu tương đối sớm thuộc về các học giả người Pháp. Như chúng ta đã biết, thành Hà Nội bị phá hủy để xây dựng các khu phố xung quanh như đường Hoàng Diệu (Khi đó là đường VictoHuygo), đường Phan Đình Phùng (khi đó là đường Casno), để rồi các dấu tích của thành Hà Nội vĩnh viễn không còn nữa ngoài một vài điểm di tích như Cột cờ (phía Nam) và dấu tích thành Cửa Bắc đường Phan Đình Phùng (phía Bắc). Trong thời gian nửa đầu Tk XX có các nghiên cứu của Barbonneau, L. Bezacier trong cuốn sách nổi tiếng Le Art Vietnamien - Nghệ thuật Việt Nam, xuất bản năm 1955, tác giả đã so sánh những di vật tìm thấy trong Nội thành Hà Nội và khu vực Quần Ngựa với những hiện vật thời Lý được tìm thấy tại một số địa điểm ở tỉnh Bắc Ninh.

Song, tác giả có một nhầm lẫn về mặt thuật ngữ và niên đại, các sản phẩm thời Lý - Trần tìm thấy ở khu vực thành Hà Nội nhưng L. Bezacier đã gọi bằng thuật ngữ chung là “Nghệ thuật Đại La” (Tk IX - XI). Riêng về vị trí cung điện của triều Lý và triều Trần, các ý kiến của Parmentier và Mercier cho rằng các 18 (LUAN.le TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cung điện thời Lê được làm chồng lên trên các di tích cung điện thời Lý, Trần. Còn khu vực phía Tây HTTL là khu vực Quần Ngựa có thể là các cung (Hí cung) (Palais de Plaisance) của Hoàng đế.

Tiếp sau các nhà nghiên cứu người Pháp, GS Trần Quốc Vượng trogn bài viết: “Địa lý lịch sử miền Hà Nội (trước thế kỷ XI) [216] đăng trên tạp chí NCLS đã nghiên cứu một loạt các thành Long Biên, Tống Bình, Đại La của Cao Biền. Riêng về quy mô thành Đại La, GS Trần Quốc Vượng cho rằng: “Chu vi của thành khoảng 6 km2, vậy nó chiếm một diện tích vào khoảng trên dưới 2 km², trung tâm đại để có thể là miền Quần Ngựa, mặt Tây giáp sông Tô Lịch, mặt Bắc giáp sông Hồng, phía Đông có thể tới gần vườn Bách Thảo ngày nay, phía Nam có thể tới đường Đội Cấn ngày nay [216; 47- 57]. Như vậy, vào thời điểm năm 1959, GS Trần Quốc Vượng cho rằng trung tâm của thành Đại La có thể là khu vực Quần Ngựa chứ không phải là khu vực HTTL hiện nay. Về vị trí của trung tâm thành Lũy thời thuộc Đường, GS Trần Quốc Vượng viết: “Trong tình hình hiện nay, chưa có thể xác định một cách chắc chắn các thành lũy nói trên của đời thuộc Đường”.

Cuối bài viết, GS Trần Quốc Vượng cho rằng: Để việc giao thông cho thuận tiện, đặc biệt sau khi sông Tô Lịch bị cạn… “Cuối cùng đến đời Lê người ta đã phải dời thành về phía Đông thành Đại La (Thăng Long) cũ, tức là thành ngày nay, góc Đông Bắc của thành cắt với con đê cũ của Hà Nội. Như vậy, để cho Kinh thành ở ngay cạnh sông, giao thông cho dễ dàng” [216; 47- 57 ]. Trong những năm đầu thập kỷ 60 của Tk XX, nhiều nhà nghiên cứu như: Biệt Lam Trần Huy Bá, Trần Quốc Vượng, Vũ Tuấn Sán… đã để tâm nghiên cứu về vị trí Thành Hà Nội và các di tích núi Cung, núi Nùng, Núi Sưa… tạo cho không khí học thuật khá sôi nổi. Các cuộc khai quật khảo cổ học tại các địa điểm khác thuộc khu vực ngoài HTTL (hiện nay) đã được các nhà khảo cổ học tiến hành ở nhiều nơi như ở Tây Nam núi Cung (1970- 1971); Đồng Gạch - Đồng Giếng (1972); khu vực Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh (1973), thám sát khu vực chùa Chân Giáo (1978), khai quật chữa cháy ở khu vực Ngọc Khánh … Đặc biệt là khai quật thăm dò với 19 (LUAN.le TIEU LUAN MOI download : [e-mail] diện tích nhỏ khu vực Đoan Môn, Hậu Lâu, Bắc Môn đã tìm thấy nhiều hiện vật quý thời Lý - Trần - Lê với chân tảng, đồ gốm sứ, đường đi lát gạch hoa chanh gây sự quan tâm cho các nhà nghiên cứu.

Tuy nhiên, về quy mô, cấu trúc HTTL chưa được nghiên cứu nhiều. Các nghiên cứu từ năm 2002 đến nay Ngay từ khi phát lộ khu di tích HTTL, các cơ quan chức năng đã tổ chức nhiều cuộc Tọa đàm, Hội thảo tập trung đông đảo các nhà Khoa học của cả nước đầu tư công sức, trí tuệ nghiên cứu. Các cuộc hội thảo do Viện Khoa học xã hội Việt Nam, Bộ Văn hóa Thông tin và Bộ Xây dựng tổ chức. Đặc biệt là Hội nghị Khoa học Toàn quốc do Viện Khoa học Xã hội Việt Nam tổ chức ngày 19 - 20/8/2004, Hội thảo Tư vấn Quốc tế do Viện Khoa học Xã hội Việt Nam phối hợp với Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam và Văn phòng UNESCO tại Hà Nội tổ chức ngày 10 - 11/8/2004 và Hội nghị ngày 18/2/2006 do Bộ Văn hóa Thông tin tổ chức… Tuy phát hiện từ 2002 nhưng để có được nhận định khoa học thì phải đợi thêm một thời gian sau khi đã phát lộ khai quật được một không gian rộng, đồng thời cần phải có thời gian chỉnh lý, nghiên cứu tư liệu.

Vì vậy, phải đến khoảng năm 2007 trở đi những nghiên cứu bước đầu về quy mô, cấu trúc HTTL mới được công bố, đánh giá, nhận định. Thậm chí, những nghiên cứu công bố mới chỉ là những tiếp cận ban đầu, đúng như lời mở của Tòa soạn Tc KCH đặt lời dẫn cho bài viết: “Bước đầu nghiên cứu trang trí trên ngói ở Hoàng thành Thăng Long qua tư liệu hố D4- D5- D6 (khu D) ở 18 Hoàng Diệu- Hà Nội”: “Nghiên cứu chỉnh lý khu di tích HTTL tại 18 Hoàng Diệu do viện Khảo cổ học chủ trì là một công trình tiến hành lâu dài trong nhiều năm tới (. Đây chỉ là một diện tích nhỏ đối với một khối tư liệu khổng lồ mà cuộc khai quật đạt được. Cho nên, kết quả này chắc chắn sẽ thay đổi khi toàn bộ công tác chỉnh lý được hoàn tất [101; 88].

Trong kết luận, các tác giả viết: “Kết quả khai quật ở các hố D4, D5, D6 đã tìm thấy ngói và các bộ phận trang trí trên ngói số lượng nhiều, loại hình khá phong phú (. Trang trí trên ngói ở ba hố D4 - D5 - D6 góp phần tìm hiểu kiến trúc Thăng Long, mỹ thuật Thăng Long 20 (LUAN.le TIEU LUAN MOI download : [e-mail] và góp phần định vị vị trí của địa điểm khảo cổ học 18 Hoàng Diệu trong quy hoạch tổng thể của Kinh Thành Thăng Long xưa” [101; 107]. Nghiên cứu trực tiếp nhận định về quy mô, cấu trúc HTTL trong suốt các triều đại, Lý - Trần - Lê sơ - Mạc và Lê Trung Hưng.