CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CHUNG VỀ CHẤT LƯỢNG CÔNG TRÌNH VÀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG 1. Tổng quan về chất lượng công trình xây dựng 1. Khái niệm về chất lượng công trình xây dựng 1. Định nghĩa về chất lượng nói chung Chất lượng là một phạm trù phức tạp và có nhiều định nghĩa khác nhau.
Tùy theo văn hóa, cách nhìn nhận của chủ thể và đối tượng được vận dụng mà phạm trù chất lượng được thể hiện dưới nhiều định nghĩa khác nhau. Chẳng hạn, Hiệp hội tiêu chuẩn Chất lượng Quốc tế (ISO) định nghĩa rằng “chất lượng của sản phẩm là sự không hỏng và những tính chất thỏa mãn mong muốn của khách hàng” hay tiêu chuẩn GB/T 10300-1988-Trung Quốc lại định nghĩa rằng “chất lượng là tổng hòa đặc trưng, đặc tính của sản phẩm, quá trình hoặc dịch vụ thõa mãn quy định hoặc đáp ứng yêu cầu (hoặc nhu cầu). Ở một vài nơi người ta quan niệm “chất lượng là chỉ tiêu tổng hợp được tạo nên từ nhiều nhân tố chi tiết” hay “chất lượng là sự đáp ứng các tiêu chuẩn mà nhà sản xuất đề ra” (Nhật Bản). Đến các nhà khoa học, nhà quản lý sản xuất, chuyên gia kỹ thuật cũng có những ý kiến về chất lượng không giống nhau.
Theo Giáo sư Juran (Mỹ) thì "Chất lượng là sự phù hợp với nhu cầu"; trong khi đó, Giáo sư Crosby (Mỹ) thì cho rằng "Chất lượng là sự phù hợp với các yêu cầu hay đặc tính nhất định", còn Giáo sư người Nhật – Ishikawa lại coi "Chất lượng là sự sự thoả mãn nhu cầu thị trường với chi phí thấp nhất". Ở Việt Nam, theo từ điển tiếng Việt, dưới góc độ từ ngữ, chất lượng được định nghĩa là “tổng thể những tính chất, thuộc tính cơ bản của sự vật, sự việc… làm cho sự vật, sự việc này phân biệt với sự việc khác”. Đối với công trình xây dựng, theo Quy định về quản lý chất lượng công trình của Bộ Xây dựng, định nghĩa “ Chất lượng công trình xây dựng là những yêu cầu về an toàn, bền vững, kỹ thuật và mỹ thuật của công trình xây dựng phù hợp với quy 4 chuẩn và tiêu chuẩn xây dựng, các quy định trong văn bản quy phạm pháp luật có liên quan và hợp đồng giao nhận thầu xây dựng”. Như vậy, qua các quan niệm về chất lượng trên, có thể nói dù có nhiều định nghĩa, nhiều chủ thể khác nhau nhưng trong khái niệm về chất lượng luôn phải có hai thành tố là phù hợp quy định và đáp ứng mong muốn của khách hàng.
Rõ ràng chất lượng không phải là một khái niệm trìu tượng, nó có những đặc tính có thể quan sát thấy và đo lường được để định lượng giá trị, nhưng có những đặc tính chỉ có thể cảm thấy mà không đo lường được. Ngoài ra, cũng cần nói rằng khái niệm “ nhu cầu” ở các định nghĩa trên có hai loại: Một là “nhu cầu rõ ràng” là nhu cầu đã được quy định trong các tiêu chuẩn, quy phạm, yêu cầu kỹ thuật, văn bản hợp đồng và các tài liệu pháp lý khác và hai là “nhu cầu ẩn” chỉ sự mong muốn của khách hàng và của xã hội đối với sản phẩm hay dịch vụ, đồng thời đề cập đến các yêu cầu không cần quy định, không cần nói tới mà mọi người đã hiểu và công nhận. Dù là “nhu cầu tường” hay “nhu cầu ẩn” chúng đều thay đổi theo thời gian, chuyển dịch theo sự thay đổi của hoàn cảnh bên trong và bên ngoài, vì vậy các loại văn bản phản ánh những yêu cầu này theo đó mà thường được điều chỉnh. “Sản phẩm” hay “dịch vụ” nói tại các định nghĩa cũng có thể là kết quả, cũng có thể là quá trình hình thành.
Cũng có thể nói, sản phẩm hay dịch vụ là một chỉnh thể, trong đó bao gồm quá trình hình thành và quá trình sử dụng chúng. Do đó, chất lượng không chỉ bao gồm chất lượng sản phẩm và chất lượng dịch vụ, mà còn bao gồm chất lượng các hoạt động trong quá trình hình thành và sử dụng sản phẩm dịch vụ. Các đặc tính chất lượng Từ các định nghĩa về chất lượng, ta rút ra một số đặc tính của chất lượng như sau: +Chất lượng được đo bằng sự thỏa mãn các yêu cầu. Bất kỳ một sản phẩm nào vì một lý do nào đó mà không đáp ứng được yêu cầu đặt ra hoặc nhu cầu mong muốn, không được thị trường chấp nhận thì được coi là kém chất lượng.
+ Chất lượng luôn biến động theo thời gian, không gian, vì rằng chất lượng được đo 5 bằng sự thỏa mãn các yêu cầu, mà các yêu cầu của thị trường thì luôn luôn biến động. + Chất lượng không chỉ là thuộc tính của sản phẩm, kết quả của quá trình sản xuất mà nó được áp dụng cho mọi thực thể, có thể là một hoạt động, một quá trình, một doanh nghiệp hay một con người. + Yêu cầu chất lượng có thể được công bố rõ ràng dưới dạng các quy định, tiêu chuẩn nhưng cũng có những yêu cầu không thể miêu tả rõ ràng, chỉ có thể cảm nhận chúng hoặc phát hiện ra trong quá trình sử dụng, hoạt động. Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng được chia làm hai nhóm: nhóm nhân tố bên ngoài và nhóm nhân tố bên trong hệ thống sản xuất của doanh nghiệp.1 Nhóm các nhân tố khách quan - Nhu cầu của nền kinh tế Chất lượng luôn bị chi phối, ràng buộc bởi hoàn cảnh, điều kiện và nhu cầu nhất định của nền kinh tế trong từng thời điểm khác nhau.
Tác động này được thể hiện như sau: + Yêu cầu của thị trường: Thay đổi theo từng loại thị trường, các đối tượng sử dụng, sự biến đổi của thị trường. Do đó, chất lượng luôn phải theo dõi, nắm chắc, đánh giá đúng đòi hỏi của thị trường, nghiên cứu, lượng hóa nhu cầu của thị trường để có các chiến lược và sách lược đúng đắn. + Trình độ kinh tế, trình độ sản xuất: khả năng kinh tế - tài chính và trình độ kỹ thuật có cho phép hình thành và phát triển một sản phẩm nào đó có mức chất lượng tốt hay không. Các yêu cầu chất lượng không thể vượt ra ngoài khả năng cho phép của nền kinh tế.
+ Chính sách kinh tế: Hướng đầu tư, hướng phát triển các loại nghành nghề, sản phẩm của nền kinh tế quốc dân và mức thỏa mãn các loại nhu cầu của chính sách kinh tế có tầm quan trọng đặc biệt ảnh hưởng đến chất lượng. - Sự phát triển của khoa học - kỹ thuật Ngày nay, khi khoa học kỹ thuật đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp thì 6 trình độ chất lượng của bất kỳ sản phẩm nào cũng gắn liền và bị chi phối bởi sự phát triển của khoa học kỹ thuật, nhất là sự ứng dụng các thành tựu của nó vào sản xuất, quản lý. Kết quả chính của việc áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất là tạo ra sự nhảy vọt về năng suất, chất lượng và hiệu quả. Các hướng chủ yếu như: sáng tạo vật liệu mới hay vật liệu thay thế; cải tiến hay đổi mới công nghệ; cải tiến sản phẩm cũ và chế thử sản phẩm mới nhằm đáp ứng nhu cầu và mục đích tốt hơn như: độ bền, khả năng chịu lực, an toàn đối với sức khỏe và tiêu dùng, v.v… - Các nhân tố về cơ chế chính sách và pháp luật của Nhà nước Chất lượng chịu tác động, chi phối bởi các cơ chế chính sách quản lý như kế hoạch phát triển nền kinh tế, chính sách đầu tư, quản lý về chất lượng, cơ chế thị trường, chính sách về giá, các tiêu chuẩn – quy chuẩn về chất lượng.
- Các nhân tố về điều kiện tự nhiên Điều kiện tự nhiên có tác động mạnh mẽ đến việc sản xuất, bảo trì - bảo quản và nâng cao chất lượng sản phẩm, đặc biệt là đối với những nước có khí hậu nhiệt dới, nóng ẩm mưa nhiều như Việt Nam. Nó tác động tới các đặc tính cơ lý hoá của sản phẩm, làm giảm đi chất lượng của sản phẩm, của hàng hoá trong quá trình sản xuất cũng như trong trao đổi, vận hành và tiêu dùng. Khí hậu, thời tiết, các hiện tượng tự nhiên như: vận động địa chất, gió, mưa, bão, sét. ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng các, nguyên vật liệu dự trữ tại các kho tàng, bến bãi.
Đồng thời, nó cũng ảnh hưởng tới hiệu quả vận hành các thiết bị, máy móc, đặc biệt đối với các thiết bị, máy móc hoạt động ngoài trời, các công trình xây dựng. - Các nhân tố về văn hóa - xã hội Trình độ văn hoá, thói quen và sở thích tiêu dùng của mỗi người là khác nhau. Điều này phụ thuộc vào rất nhiều các nhân tố tác động như: Thu nhập, trình độ học vấn, môi trường sống, phong tục, tập quán tiêu dùng. của mỗi quốc gia, mỗi khu vực.
Nền kinh tế càng phát triển, đời sống ngày càng được nâng cao thì văn minh và thói quen tiêu dùng, yêu cầu chất lượng cùng đòi hỏi ở mức cao hơn.2 Nhóm nhân tố chủ quan Trong nội bộ hệ thống sản xuất – kinh doanh của doanh nghiệp, đơn vị quản lý 7 các nhân tố cơ bản ảnh hưởng đến chất lượng có thể được biểu thị bằng quy tắc 5M, đó là : + Con người (Men): con người, lực lượng lao động trong doanh nghiêp. + Phương pháp sản xuất (Methods): phương pháp quản trị, công nghệ, trình độ tổ chức quản lý và quá trình sản xuất của doanh nghiệp. + Máy móc (Machines): khả năng về công nghệ, máy móc thiết bị của doanh nghiệp. + Vật liệu (Materials): vật tư, nguyên liệu, nhiên liệu và hệ thống tổ chức đảm bảo vật tư, nguyên nhiên vật liệu.
+ Môi trường (Medium): nhiệt độ, độ ẩm, biện pháp an toàn… Trong các nhân tố trên, con người được xem là nhân tố số một có tính chất quyết định. Tổng quan về quản lý chất lượng 1. Định nghĩa Chất lượng không tự sinh ra hay ngẫu nhiên có được, chất lượng hình thành từ kết quả tác động lâu dài của nhiều nhân tố liên quan chặt chẽ với nhau. Muốn có chất lượng mong muốn cần phải quản lý đúng đắn các nhân tố này.
Hoạt động này được gọi là Quản lý chất lượng. Quản lý chất lượng là một khoa học, nó là một phần của khoa học quản lý đòi hỏi phải hiểu biết và kinh nghiệm đúng đắn về quản lý chất lượng mới đạt được chất lượng mong muốn đặt ra. Trải qua quá trình phát triển của nền kinh kế - xã hội, hoạt động quản lý chất lượng cũng có sự vận động phát triển không ngừng đáp ứng được yêu cầu chất lượng theo từng thời kỳ lịch sử.
