Luận án tiến sĩ về quan hệ Việt Nam - Campuchia từ 1991 đến 2012

Luận án tiến sĩ nghiên cứu quan hệ việt nam campuchia 1991 2012, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh vực tại Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Hải Anh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Quang Minh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Nghiên cứu Quan hệ Việt Nam - Campuchia giai đoạn 1991-2012
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ VIỆT NAM – CAMPUCHIA GIAI ĐOẠN 1991 - 2012
• 1.1. Tình hình thế giới và khu vực
• 1.1.1. Tình hình thế giới
• 1.1.2. Tình hình khu vực Đông Nam Á
• 1.2. Sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc ở Campuchia
• 1.2.1. Gia tăng ảnh hưởng thông qua chính trị ngoại giao
• 1.2.2. Gia tăng ảnh hưởng thông qua hợp tác kinh tế
• 1.2.3. Gia tăng ảnh hưởng văn hóa – xã hội
• 1.3. Tình hình Campuchia
• 1.3.1. Về chính trị
• 1.3.2. Về kinh tế - xã hội
• 1.3.3. Về đối ngoại
• 1.4. Truyền thống hợp tác Việt Nam và Campuchia
• 1.5. Về mặt địa lý cư dân và văn hóa
• 1.6. Khái quát quan hệ Việt Nam – Campuchia trước năm 1991
• 1.7. Chủ trương chính sách của chính phủ Việt Nam và Campuchia về quan hệ song phương
• 1.7.1. Chủ trương chính sách của Việt Nam
• 1.7.2. Chủ trương chính sách của Campuchia
• 2. THỰC TRẠNG QUAN HỆ VIỆT NAM – CAMPUCHIA GIAI ĐOẠN 1991 – 2012
• 2.1. Quan hệ chính trị ngoại giao
• 2.2. Quan hệ quốc phòng an ninh
• 2.2.1. Về quốc phòng
• 2.2.2. Về an ninh
• 2.3. Vấn đề phân định biên giới lãnh thổ
• 2.4. Quan hệ kinh tế
• 2.4.1. Về thương mại
• 2.4.2. Về đầu tư trực tiếp
• 2.4.3. Về du lịch
• 2.4.4. Về giao thông vận tải
• 2.5. Quan hệ văn hóa – xã hội
• 2.5.1. Về giáo dục và đào tạo
• 2.5.2. Về cộng đồng người Việt ở Campuchia
• 3. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ QUAN HỆ VIỆT NAM – CAMPUCHIA GIAI ĐOẠN 1991 - 2012
• 3.1. Những thành tựu
• 3.1.1. Trong lĩnh vực chính trị ngoại giao, quốc phòng an ninh
• 3.1.2. Trong lĩnh vực kinh tế, văn hóa – xã hội
• 3.2. Một số tồn tại
• 3.2.1. Trong việc phân định biên giới
• 3.2.2. Trong lĩnh vực kinh tế
• 3.2.3. Về cộng đồng người Việt ở Campuchia
• 3.3. Một số giải pháp nhằm thúc đẩy quan hệ Việt Nam – Campuchia trong những năm tiếp theo
• 3.3.1. Giải pháp thúc đẩy quan hệ chính trị, ngoại giao, quốc phòng an ninh
• 3.3.2. Giải pháp thúc đẩy quan hệ kinh tế
• 3.3.3. Giải pháp thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực văn hóa – xã hội
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Những nhân tố tác động đến quan hệ Việt Nam Campuchia giai đoạn 1991 2012

Quan hệ Việt Nam - Campuchia giai đoạn 1991 - 2012 chịu ảnh hưởng từ nhiều nhân tố khác nhau. Tình hình thế giới và khu vực có vai trò quan trọng trong việc định hình mối quan hệ này. Sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc ở Campuchia thông qua chính trị và kinh tế đã tạo ra những thách thức cho Việt Nam. Đặc biệt, sự gia tăng hợp tác song phương giữa Việt Nam và Campuchia trong các lĩnh vực như an ninh, thương mại, và văn hóa đã góp phần củng cố mối quan hệ. Tuy nhiên, những vấn đề như xung đột biên giới và di sản văn hóa cũng cần được xem xét. Như một học giả đã chỉ ra, "Mối quan hệ giữa hai nước không chỉ đơn thuần là hợp tác mà còn là sự tương tác phức tạp giữa các yếu tố lịch sử, chính trị và xã hội."

1.1 Tình hình thế giới và khu vực

Tình hình thế giới và khu vực Đông Nam Á đã có những biến động lớn từ sau Chiến tranh Lạnh. Sự hình thành của Cộng đồng ASEAN và các hiệp định hợp tác đã tạo ra một môi trường thuận lợi cho Việt Nam và Campuchia. Tuy nhiên, sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực đã làm gia tăng sự cạnh tranh giữa các nước. Việt Nam cần phải điều chỉnh chính sách đối ngoại để bảo vệ lợi ích quốc gia. Một nhà nghiên cứu đã nhấn mạnh rằng, "Sự thay đổi trong tình hình khu vực không chỉ ảnh hưởng đến Việt Nam mà còn đến Campuchia, tạo ra những thách thức và cơ hội mới cho cả hai nước."

1.2 Tình hình Campuchia

Tình hình Campuchia trong giai đoạn này có nhiều biến động. Chính trị Campuchia đã trải qua nhiều thay đổi, từ việc tái lập chính thể đến những cuộc bầu cử. Kinh tế của Campuchia cũng đã có những bước tiến, nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Sự phát triển kinh tế không đồng đều đã dẫn đến những vấn đề xã hội nghiêm trọng. Một nghiên cứu chỉ ra rằng, "Mặc dù Campuchia đã đạt được một số thành tựu trong phát triển, nhưng vẫn cần sự hỗ trợ từ Việt Nam để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững."

II. Thực trạng quan hệ Việt Nam Campuchia giai đoạn 1991 2012

Thực trạng quan hệ Việt Nam - Campuchia trong giai đoạn 1991 – 2012 cho thấy sự phát triển mạnh mẽ trong nhiều lĩnh vực. Quan hệ chính trị và ngoại giao giữa hai nước đã được củng cố thông qua các chuyến thăm cấp cao và các hiệp định hợp tác. Kinh tế cũng là một lĩnh vực quan trọng, với sự gia tăng thương mại và đầu tư giữa hai nước. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những vấn đề như phân định biên giới và xung đột lợi ích. Một chuyên gia đã nhận định rằng, "Mặc dù có nhiều thành tựu, nhưng mối quan hệ này vẫn cần được cải thiện để đối phó với những thách thức trong tương lai."

2.1 Quan hệ chính trị ngoại giao

Quan hệ chính trị và ngoại giao giữa Việt Nam và Campuchia đã có những bước tiến đáng kể. Hai nước đã ký kết nhiều hiệp định hợp tác, tạo cơ sở cho sự phát triển bền vững. Sự tham gia của Việt Nam trong các vấn đề khu vực cũng đã giúp củng cố mối quan hệ này. Một nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng, "Sự hợp tác chặt chẽ trong lĩnh vực chính trị không chỉ giúp hai nước duy trì ổn định mà còn tạo ra sức mạnh trong khu vực."

2.2 Quan hệ kinh tế

Trong lĩnh vực kinh tế, Việt Nam và Campuchia đã đạt được nhiều thành tựu. Thương mại giữa hai nước đã tăng trưởng mạnh mẽ, với nhiều sản phẩm xuất khẩu và nhập khẩu. Đầu tư từ Việt Nam vào Campuchia cũng đã gia tăng, đặc biệt trong các lĩnh vực như nông nghiệp và du lịch. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết, như việc cải thiện cơ sở hạ tầng và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp. Một chuyên gia kinh tế đã nhấn mạnh rằng, "Để phát triển bền vững, hai nước cần phải hợp tác chặt chẽ hơn trong lĩnh vực kinh tế."

III. Đánh giá chung về quan hệ Việt Nam Campuchia giai đoạn 1991 2012

Đánh giá chung về quan hệ Việt Nam - Campuchia trong giai đoạn 1991 - 2012 cho thấy nhiều thành tựu đáng kể, nhưng cũng tồn tại không ít hạn chế. Trong lĩnh vực chính trị, hai nước đã duy trì được sự ổn định và hợp tác. Tuy nhiên, vấn đề phân định biên giới vẫn còn là một thách thức lớn. Trong lĩnh vực kinh tế, mặc dù có sự gia tăng thương mại và đầu tư, nhưng vẫn cần cải thiện hơn nữa để đạt được sự phát triển bền vững. Một nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng, "Để thúc đẩy quan hệ, hai nước cần phải tìm ra những giải pháp hiệu quả nhằm giải quyết các vấn đề còn tồn tại."

3.1 Những thành tựu

Trong lĩnh vực chính trị, Việt Nam và Campuchia đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Sự hợp tác trong các lĩnh vực như quốc phòng và an ninh đã giúp hai nước duy trì ổn định. Kinh tế cũng có những bước tiến, với sự gia tăng thương mại và đầu tư. Một chuyên gia đã nhận định rằng, "Những thành tựu này không chỉ giúp củng cố mối quan hệ mà còn tạo ra cơ hội cho sự phát triển trong tương lai."

3.2 Một số tồn tại

Mặc dù có nhiều thành tựu, nhưng quan hệ Việt Nam - Campuchia vẫn còn tồn tại một số hạn chế. Vấn đề phân định biên giới và xung đột lợi ích vẫn là những thách thức lớn. Ngoài ra, sự phát triển kinh tế không đồng đều cũng cần được giải quyết. Một nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng, "Để phát triển bền vững, hai nước cần phải hợp tác chặt chẽ hơn trong việc giải quyết các vấn đề còn tồn tại."

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quan hệ Việt Nam – Campuchia từ năm 1991 đến 2012 là một chủ đề nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh khu vực Đông Nam Á và toàn cầu có nhiều biến động chính trị, kinh tế và xã hội. Hai nước láng giềng có chung đường biên giới dài 1.137 km, trải qua lịch sử gắn bó lâu đời, đặc biệt trong công cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc. Sau Hiệp định hòa bình Paris năm 1991, Campuchia từng bước ổn định chính trị, mở ra cơ hội phát triển quan hệ song phương trên nhiều lĩnh vực. Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích toàn diện các nhân tố tác động, thực trạng và đánh giá quan hệ Việt Nam – Campuchia trong giai đoạn này, từ đó đề xuất giải pháp thúc đẩy hợp tác bền vững.

Phạm vi nghiên cứu tập trung chủ yếu từ năm 1993 đến 2012, giai đoạn Campuchia tái lập chính thể Vương quốc, với các lĩnh vực chính trị ngoại giao, quốc phòng an ninh, kinh tế và văn hóa xã hội. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho hoạch định chính sách đối ngoại, đồng thời góp phần nâng cao hiểu biết về mối quan hệ láng giềng chiến lược trong bối cảnh hội nhập khu vực và toàn cầu. Theo số liệu, GDP Campuchia tăng trưởng bình quân 8,14% giai đoạn 1991-2008, tỷ lệ nghèo giảm từ 35% năm 2004 xuống còn 20% năm 2012, trong khi kim ngạch thương mại Việt Nam – Campuchia liên tục tăng mạnh, đạt khoảng 2,9 tỷ USD năm 2012. Những con số này phản ánh sự phát triển kinh tế và hợp tác ngày càng sâu rộng giữa hai nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng các lý thuyết quan hệ quốc tế chủ đạo gồm chủ nghĩa hiện thực và chủ nghĩa tự do. Chủ nghĩa hiện thực giúp phân tích các yếu tố quyền lực, lợi ích quốc gia và cạnh tranh ảnh hưởng trong quan hệ song phương, đặc biệt trong bối cảnh sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc tại Campuchia. Chủ nghĩa tự do tập trung vào vai trò của hợp tác, thể chế quốc tế và các tổ chức khu vực như ASEAN trong thúc đẩy quan hệ hữu nghị, ổn định và phát triển bền vững. Ngoài ra, luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để đánh giá sự vận động của quan hệ Việt Nam – Campuchia trong bối cảnh lịch sử và xã hội cụ thể.

Các khái niệm chính bao gồm: quan hệ song phương, hợp tác toàn diện, an ninh khu vực, ảnh hưởng ngoại giao và phát triển kinh tế. Mô hình nghiên cứu tập trung vào phân tích các nhân tố chủ quan (chính sách, chủ trương của hai nước) và khách quan (bối cảnh quốc tế, khu vực, ảnh hưởng của các nước lớn) tác động đến quan hệ song phương.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ các văn kiện ngoại giao chính thức như hiệp định, tuyên bố chung, các văn bản pháp luật của Việt Nam và Campuchia, số liệu thống kê kinh tế xã hội, cùng các báo cáo, bài viết của các nhà lãnh đạo và học giả trong và ngoài nước. Ngoài ra, dữ liệu thứ cấp từ sách, báo, tạp chí chuyên ngành cũng được khai thác.

Phương pháp nghiên cứu chính gồm:

• Phương pháp lịch sử lịch đại và đồng đại để phân tích quá trình phát triển và các nhân tố tác động.
• Phương pháp so sánh và phân tích để đánh giá thành tựu, hạn chế và nguyên nhân.
• Phương pháp thống kê để xử lý số liệu kinh tế, thương mại, đầu tư.
• Phỏng vấn chuyên gia nhằm bổ sung quan điểm thực tiễn và đánh giá chính sách.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các văn bản chính thức, số liệu thống kê từ năm 1991 đến 2012, cùng các cuộc phỏng vấn với chuyên gia trong lĩnh vực quan hệ quốc tế và chính sách đối ngoại. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tiêu chí tính đại diện và tính toàn diện nhằm đảm bảo kết quả nghiên cứu có độ tin cậy cao. Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng 12 tháng, bao gồm thu thập dữ liệu, phân tích và viết báo cáo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quan hệ chính trị ngoại giao phát triển ổn định: Từ sau Hiệp định Paris 1991, hai nước duy trì các chuyến thăm cấp cao liên tục, thiết lập Ủy ban hỗn hợp thúc đẩy hợp tác. Tuyên bố chung năm 2005 và 2011 khẳng định phương châm "Láng giềng tốt đẹp, hữu nghị truyền thống, hợp tác toàn diện, bền vững lâu dài". Số lượng chuyến thăm cấp cao tăng trung bình 3-4 chuyến mỗi năm, thể hiện sự gắn kết chính trị sâu sắc.

2. Hợp tác quốc phòng an ninh được củng cố: Hai bên ký Nghị định thư hợp tác quốc phòng năm 2002, phối hợp tuần tra chung trên biển, trao đổi đào tạo cán bộ quân sự. Việt Nam đã đào tạo hơn 82 sĩ quan hải quân Campuchia và hỗ trợ trang thiết bị quân sự. Từ năm 2001 đến nay, đã quy tập hơn 16.000 hài cốt liệt sĩ Việt Nam tại Campuchia, đạt 80% mục tiêu đến năm 2020.

3. Quan hệ kinh tế thương mại tăng trưởng mạnh: Kim ngạch thương mại hai chiều tăng từ khoảng 12,46 triệu USD năm 1992 lên 2,923 tỷ USD năm 2012, tăng gần 235 lần. Đầu tư trực tiếp của Việt Nam vào Campuchia cũng gia tăng, tập trung vào các lĩnh vực dệt may, du lịch, nông nghiệp. Campuchia đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân 8,14% giai đoạn 1991-2008, tỷ lệ nghèo giảm từ 35% xuống 20% năm 2012.

4. Hợp tác văn hóa – xã hội được mở rộng: Giao lưu giáo dục, đào tạo, trao đổi văn hóa diễn ra tích cực với khoảng 75 trường dạy tiếng Việt và tiếng Khmer, nhiều suất học bổng được trao đổi. Cộng đồng người Việt tại Campuchia và người Khmer Nam Bộ tại Việt Nam được quan tâm hỗ trợ, góp phần tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự phát triển quan hệ là sự ổn định chính trị tại Campuchia sau 1993, cùng với chủ trương đối ngoại tích cực của hai nước dựa trên nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ. Sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc tại Campuchia tạo ra thách thức, tuy nhiên Việt Nam đã duy trì được vị thế đối tác chiến lược thông qua hợp tác toàn diện và sự ủng hộ trong ASEAN.

So với các nghiên cứu trước đây, luận văn cung cấp cái nhìn toàn diện hơn về mối quan hệ song phương trong bối cảnh biến động khu vực và quốc tế, đồng thời bổ sung số liệu cập nhật và phân tích sâu về các lĩnh vực hợp tác. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng kim ngạch thương mại, bảng thống kê số lượng chuyến thăm cấp cao, và biểu đồ tỷ lệ nghèo đói giảm theo thời gian để minh họa rõ nét các xu hướng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hợp tác chính trị ngoại giao: Đẩy mạnh các chuyến thăm cấp cao, tổ chức các diễn đàn đối thoại chiến lược định kỳ nhằm củng cố niềm tin và phối hợp chính sách. Mục tiêu nâng số chuyến thăm cấp cao lên 5-6 chuyến mỗi năm trong vòng 5 năm tới. Chủ thể thực hiện: Bộ Ngoại giao và các cơ quan liên quan.

2. Mở rộng hợp tác quốc phòng an ninh: Tăng cường đào tạo cán bộ, trao đổi thông tin tình báo, phối hợp tuần tra biên giới trên bộ và trên biển. Đẩy nhanh tiến độ quy tập hài cốt liệt sĩ còn lại trước năm 2025. Chủ thể thực hiện: Bộ Quốc phòng hai nước.

3. Thúc đẩy hợp tác kinh tế – thương mại: Tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp hai bên, phát triển các khu công nghiệp chung, tăng cường kết nối hạ tầng giao thông. Mục tiêu tăng kim ngạch thương mại lên 5 tỷ USD vào năm 2025. Chủ thể thực hiện: Bộ Công Thương, các địa phương biên giới.

4. Phát triển hợp tác văn hóa – xã hội: Mở rộng chương trình trao đổi giáo dục, tăng cường đào tạo ngôn ngữ, hỗ trợ cộng đồng người Việt và Khmer. Tăng số lượng học bổng và trường dạy tiếng lên 30% trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục, các tổ chức văn hóa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách đối ngoại và quốc phòng: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chiến lược hợp tác song phương, xử lý các vấn đề biên giới và an ninh khu vực.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả quan hệ quốc tế: Tài liệu toàn diện về lịch sử, thực trạng và phân tích các nhân tố tác động đến quan hệ Việt Nam – Campuchia, phục vụ nghiên cứu chuyên sâu.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Thông tin chi tiết về môi trường hợp tác kinh tế, các lĩnh vực ưu tiên và tiềm năng phát triển giúp định hướng đầu tư hiệu quả.

4. Cộng đồng người Việt và Khmer: Hiểu rõ hơn về mối quan hệ văn hóa xã hội, các chính sách hỗ trợ và cơ hội giao lưu, phát triển cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Quan hệ Việt Nam – Campuchia có những điểm nổi bật nào trong giai đoạn 1991-2012?
   Quan hệ phát triển toàn diện trên các lĩnh vực chính trị, quốc phòng, kinh tế và văn hóa xã hội với nhiều chuyến thăm cấp cao, hợp tác quốc phòng chặt chẽ và kim ngạch thương mại tăng mạnh, đạt gần 3 tỷ USD năm 2012.

2. Ảnh hưởng của Trung Quốc đến quan hệ Việt Nam – Campuchia ra sao?
   Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng tại Campuchia qua chính trị, kinh tế và văn hóa, tạo ra thách thức cạnh tranh ảnh hưởng trong khu vực, tuy nhiên Việt Nam duy trì vị thế đối tác chiến lược thông qua hợp tác toàn diện và vai trò trong ASEAN.

3. Các khó khăn tồn tại trong quan hệ hai nước là gì?
   Vấn đề phân định biên giới còn tồn đọng, cộng đồng người Việt tại Campuchia gặp khó khăn, cùng với sự phức tạp chính trị nội bộ Campuchia và ảnh hưởng từ các đảng đối lập.

4. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Luận văn sử dụng phương pháp lịch sử, so sánh, phân tích, thống kê và phỏng vấn chuyên gia nhằm đảm bảo tính toàn diện và khách quan trong đánh giá quan hệ song phương.

5. Làm thế nào để thúc đẩy hợp tác kinh tế giữa hai nước?
   Cần tăng cường kết nối hạ tầng, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, phát triển các khu công nghiệp chung và mở rộng hợp tác thương mại, đặt mục tiêu kim ngạch thương mại lên 5 tỷ USD trong vòng 5 năm tới.

Kết luận

• Luận văn cung cấp cái nhìn toàn diện, hệ thống về quan hệ Việt Nam – Campuchia giai đoạn 1991-2012 trên các lĩnh vực chính trị, quốc phòng, kinh tế và văn hóa xã hội.
• Phân tích các nhân tố tác động, bao gồm bối cảnh quốc tế, khu vực và ảnh hưởng của Trung Quốc, cùng chủ trương chính sách của hai nước.
• Đánh giá thành tựu nổi bật như tăng trưởng kinh tế, hợp tác quốc phòng và giao lưu văn hóa, đồng thời chỉ ra những tồn tại cần khắc phục.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm thúc đẩy hợp tác toàn diện, bền vững trong thời gian tới.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm tăng cường đối thoại chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế và phát triển nguồn nhân lực, đồng thời kêu gọi các bên liên quan tích cực triển khai các khuyến nghị để nâng cao hiệu quả quan hệ song phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ VIỆT NAM – CAMPUCHIA GIAI ĐOẠN 1991 - 2012 1. Tình hình thế giới và khu vực 1. Tình hình thế giới Vào những năm cuối thập niên 80 của thế kỷ XX, tình hình an ninh chính trị trên thế giới có nhiều chuyển biến nhanh và phức tạp. Trong bối cảnh đó, các nước lớn đều có chính sách để từng bước xác lập vị thế của mình.

Mỹ cố gắng duy trì sức mạnh và vai trò lãnh đạo thế giới, các nước lớn khác muốn vươn lên nắm giữ vai trò lớn hơn trên bàn cờ chính trị thế giới. Chính vì vậy, một trật tự thế giới mới từng bước được hình thành – trật tự “nhất siêu đa cường”. Trong trật tự mới, xu hướng quan hệ quốc tế chủ đạo là đối thoại, hòa hoãn, bình thường hóa, đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ quốc tế. Ngay từ những năm đầu thế kỷ XXI, Mỹ đã đẩy mạnh chiến lược toàn cầu của mình.

Tại Đông Nam Á, Mỹ đã có những bước điều chỉnh chiến lược sau sự kiện 11/9/2001 nhằm tăng cường hợp tác chống chủ nghĩa khủng bố quốc tế, đồng thời tăng cường sự hiện diện trở lại của mình ở khu vực. Trước sự “trỗi dậy hòa bình” của Trung Quốc, đặc biệt là việc nước này gia tăng ảnh hưởng mạnh mẽ ở khu vực Đông Nam Á, Mỹ đã thực hiện chiến lược “xoay trục sang châu Á – Thái Bình Dương” trong đó Đông Nam Á là trung tâm. Vì vậy, một mặt Mỹ đẩy mạnh hợp tác chính trị ngoại giao với các nước trong khu vực, mặt khác Mỹ tăng cường sự hiện diện quân sự, đẩy mạnh hợp tác thương mại, đầu tư với các nước trong khu vực. Những bằng chứng cụ thể là Mỹ đã tham gia đàm phán Hiệp định đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP)1 vào năm 2008 và đưa ra Sáng kiến Hạ nguồn Mekong vào năm 2009.

1 TPP là tên viết tắt của Hiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược xuyên Thái Bình Dương (Trans-Pacific Strategic Economic Partnership Agreement ) là một hiệp đinh/thỏa thuận thương mại tự do với mục đích hội nhập các nền kinh tế thuộc khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Thỏa thuận ban đầu được các nước Brunei, Chile, New Zealand và Singapore ký vào ngày 03 tháng 06, 2005 và có hiệu lực ngày 28 tháng 05, 2006. Hiện tại, thêm 8 nước đang đàm phán để gia nhập, đó là các nước Mỹ, Australia, Malaysia, Peru, Vietnam, Mehico, Canada và Nhật Bản. 16 luan an Với Trung Quốc, sau hơn 20 năm kể từ khi tiến hành cải cách mở cửa (1978), đến năm 2000, Trung Quốc đã hoàn thành kế hoạch phát triển kinh tế xã hội lần thứ 9 với GDP đạt 1072 tỷ USD, thu nhập bình quân đầu người đạt 800 USD.

Những năm đầu thế kỷ XXI, Trung Quốc đã đạt được những thành tựu đáng kể. Về mặt kinh tế, tăng trưởng kinh tế luôn đạt được tốc độ tăng trưởng cao và ổn định (năm 2009 đạt 9,2%; năm 2010 đạt 10,4%; năm 2011 đạt 9,2%, tăng trưởng cả năm 2012 đạt 7,5%)2. Năm 2002, kinh tế Trung Quốc chỉ đứng thứ 39 trên thế giới thì đến năm 2010, Trung Quốc đã vượt qua Nhật Bản để trở thành nền kinh tế lớn thứ 02 thế giới, chỉ sau Mỹ. GDP của nước này đã đạt 47.000 tỷ NDT (tương đương 7.

Cho đến nay, Trung Quốc có dự trữ ngoại tệ lớn nhất thế giới, tính đến cuối tháng 3/2012 đã lên đến con số 3. Trung Quốc nhanh chóng gia tăng ảnh hưởng của mình trên toàn thế giới, trước hết là ở khu vực Đông Nam Á. Trung Quốc đã đưa ra chiến lược ngoại giao với bốn trụ cột: Ngoại giao nước lớn; ngoại giao láng giềng; ngoại giao với các nước đang phát triển và ngoại giao đa phương. Những năm gần đây, Nga có sự phục hồi kinh tế ấn tượng và khôi phục vai trò, ảnh hưởng vốn có của mình.

Ấn Độ cũng có sự phát triển vượt bậc về kinh tế và muốn vươn lên thành cường quốc khu vực. Ngay từ những năm cuối thế kỷ XXI, Ấn Độ đã thực hiện Chính sách hướng Đông nhằm khôi phục ảnh hưởng ở khu vực Đông Nam Á. Nhật Bản từ lâu được xem là "người khổng lồ về kinh tế nhưng lại là kẻ tí hon về chính trị". Chính vì vậy, Nhật Bản muốn thay đổi hình ảnh của mình bằng cách gây dựng ảnh hưởng chính trị trên thế giới, đặc biệt là tại khu vực Đông Nam Á.

Tình hình khu vực Đông Nam Á Bước vào thập niên 90 của thế kỷ XX, tình hình Đông Nam Á có những biến động phức tạp, trong đó là việc Mỹ và Nga giảm dần sự hiện diện của mình bằng việc rút các căn cứ quân sự ra khỏi khu vực. Việc này đã tạo cơ hội cho 2 Theo bài: Trung Quốc: Đau đầu với bài toán tốc độ tăng trưởng, đăng trên website: http://www.vn 3 Dự trữ ngoại tệ của Trung Quốc đạt 3.305 tỷ USD, http://www.vn/Home/Du-tru-ngoai-te-cua- Trung-Quoc-dat-3305-ty-USD/20124/135468.vnplus 17 luan an Trung Quốc, nhảy vào lấp “chỗ trống” nhằm gia tăng ảnh hưởng của mình ở khu vực Đông Nam Á. Chính vì vậy, Đông Nam Á trở thành địa bàn cạnh tranh ảnh hưởng giữa các nước lớn. Trong khi Mỹ đang nỗ lực chuyển dịch trọng tâm chiến lược sang châu Á – Thái Bình Dương, thì Trung Quốc cũng tích cực gia tăng ảnh hưởng của mình đối với khu vực, đồng thời, các cường quốc khác như Nhật Bản, Ấn Độ, Nga, EU cũng tích cực can dự tới Đông Nam Á.

Bên cạnh đó, tại Đông Nam Á, ASEAN cũng rất nỗ lực để củng cố nội khối và phát huy vai trò trung tâm của mình. Trong thập niên cuối của thế kỷ XX, ASEAN nỗ lực kết nạp thành viên mới nhằm tránh cho các nước Đông Nam Á bị lôi kéo, chia rẽ bởi các nước lớn. Chính vì vậy, từ năm 1995 đến năm 1999, ASEAN đã lần lượt kết nạp các nước Việt Nam, Lào, Myanmar và Campuchia vào tổ chức. Như vậy, đến năm 1999, với việc Campuchia là quốc gia Đông Nam Á cuối cùng trở thành thành viên, mục tiêu biến ASEAN trở thành ngôi nhà chung của tất cả các quốc gia Đông Nam Á đã trở thành hiện thực.

Bước vào thế kỷ XXI, ASEAN đặt ra và nỗ lực thực hiện mục tiêu lớn lao hơn, đó là xây dựng Đông Nam Á thành một Cộng đồng các quốc gia hòa bình thịnh vượng. Để thực hiện mục tiêu này, ASEAN đã đưa ra ý tưởng thành lập Cộng đồng ASEAN (AC) vào năm 2020 với ba trụ cột là Cộng đồng An ninh ASEAN (ASC); Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC); và Cộng đồng Văn hóa - Xã hội ASEAN (ASCC). Để thực hiện mục tiêu này, năm 2004, ASEAN đã thông qua Kế hoạch hành động Viêng Chăn. Năm 2007, tại Cebu Philippines, các nhà lãnh đạo ASEAN đã quyết định đẩy nhanh lộ trình hiện thực hóa Cộng đồng ASEAN.

Theo đó, Cộng đồng ASEAN sẽ được hình thành vào năm 2015. Năm 2009, tại Hua Hin Thái Lan, các nhà lãnh đạo ASEAN nhất trí đổi tên Cộng đồng An ninh ASEAN thành Cộng đồng Chính trị An ninh ASEAN (APSC) và nhất trí thông qua Kế hoạch tổng thể Cộng đồng Chính trị An ninh ASEAN, Cộng đồng Kinh tế ASEAN và Cộng đồng Văn hóa – Xã hội ASEAN. Về đối ngoại, ASEAN đã chứng tỏ được vai trò trung tâm của mình bằng việc thu hút sự tham gia hợp tác của nhiều nước, tổ chức, đặc biệt là các nước 18 luan an lớn, trên thế giới như Mỹ, Trung Quốc, Nga, Nhật Bản, Ấn Độ, Australia và EU thông qua các cơ chế hợp tác như đối tác đối thoại, đối tác chiến lược, ASEAN + 1, ASEAN + 3… Như vậy có thể thấy, giai đoạn cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI, tình hình thế giới và khu vực có nhiều biến động. Trật tự hai cực sụp đổ, một trật tự thế giới mới đang được hình thành.

Trong trật tự mới, Mỹ là siêu cường duy nhất, tuy nhiên, một số nước lớn đã nổi lên, đặc biệt là Trung Quốc, đã tạo nên sự cạnh tranh ảnh hưởng quyết liệt. Là một trong những địa bàn cạnh tranh ảnh hưởng của các nước lớn, đặc biệt là giữa Trung Quốc và Mỹ, khu vực Đông Nam Á, trong đó ASEAN là trung tâm, đã từng bước khẳng định được vị thế của mình. Tuy nhiên, tình hình Đông Nam Á vẫn tiềm ẩn những nguy cơ bất ổn xuất phát cả từ bên ngoài và bên trong khu vực. Sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc ở Campuchia Vào những năm đầu thập niên 90 của thế kỷ XX, quan hệ Campuchia – Trung Quốc vẫn còn khá lạnh nhạt.

Tuy nhiên, kể từ năm 2000 đến nay, quan hệ Campuchia – Trung Quốc đã không ngừng phát triển. Trung Quốc trở thành người bạn tốt, đáng tin cậy của Campuchia với việc không ngừng gia tăng ảnh hưởng ở Campuchia thông qua các lĩnh vực chính trị ngoại giao, kinh tế và văn hóa – xã hội…những điều đó không nằm ngoài mục đích áp đặt ảnh hưởng lên Campuchia, qua đó tác động chính sách đối ngoại trong khu vực Đông Nam Á. Gia tăng ảnh hưởng thông qua chính trị ngoại giao Tháng 10/2000 và tháng 11/2002, lần lượt Chủ tịch Trung Quốc Giang Trạch Dân và Thủ tướng Trung Quốc Chu Dung Cơ đã thực hiện các chuyến viếng thăm chính thức Campuchia; tháng 5 và tháng 7 năm 2005, Quốc vương Campuchia Norodom Sihamoni và Thủ tướng Hun Sen thăm Trung Quốc; ngoài ra còn có các chuyến viếng thăm lẫn nhau của các quan chức cấp cao trong chính phủ và lãnh đạo các đảng phái chính trị hai bên. Đặc biệt, từ ngày 7-8/4/2006, Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo đã thăm chính thức Campuchia.

Campuchia và Trung Quốc ra Thông cáo chung, quyết 19 luan an định thành lập quan hệ đối tác hợp tác toàn diện. Tiếp đó, tháng 11 năm 2008, Ngoại trưởng Trung Quốc Dương Khiết Trì thăm Campuchia. Năm 2009, hai nước đã có nhiều đoàn cán bộ cấp cao của nhà nước và các chính đảng viếng thăm lẫn nhau, như chuyến thăm Trung Quốc của Quốc vương Sihamoni vào đầu tháng 9; của lãnh đạo các đảng FUNCINPEC, Sam Rainsy và CPP vào tháng 6 và tháng 8; Thủ tướng Campuchia, Hun Sen, đã có chuyến viếng thăm Trung Quốc và tham dự hội chợ ASEAN-Trung Quốc Expo diễn ra tại thành phố Nam Ninh vào ngày 15/10/2009; và chuyến viếng thăm Campuchia của Phó Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào ngày 22/12/2009. Tính đến 2014, Thủ tướng Campuchia Hun Sen đã đi thăm Trung Quốc 11 lần.

Việc thiết lập Quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện dịp Thủ tướng Campuchia Hun Sen thăm chính thức Trung Quốc từ ngày 13-17/12/2010 đã nâng mối quan hệ này lên tầm cao mới.