Nghiên Cứu Phương Pháp Dạy Piano Sử Dụng Chất Liệu Dân Ca Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu dạy học tác phẩm piano sử dụng chất liệu dân ca việt nam tại trung tâm music talent, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn

• Tác giả: Vũ Thị Minh Trang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thanh Phương
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Nghệ Thuật Trung Ương
• Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học âm nhạc
• Đề tài: Dạy Học Tác Phẩm Piano Sử Dụng Chất Liệu Dân Ca Việt Nam Tại Trung Tâm Music Talent
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Dạy Piano Dân Ca Tại Music Talent

Nghiên cứu này tập trung vào việc tích hợp chất liệu dân ca Việt Nam vào phương pháp dạy piano tại trung tâm âm nhạc Music Talent. Mục tiêu là tạo ra một giáo trình giảng dạy piano độc đáo, kết hợp giữa kỹ thuật piano hiện đại và bản sắc văn hóa dân tộc. Việc này không chỉ giúp học viên phát triển kỹ năng piano mà còn khơi gợi cảm hứng âm nhạc và tình yêu đối với âm nhạc dân gian Việt Nam. Nghiên cứu này xem xét các tác phẩm piano chuyển soạn từ dân ca, phân tích cấu trúc âm nhạc và đề xuất các phương pháp sư phạm phù hợp. Theo Vũ Thị Minh Trang, việc đưa dân ca vào giảng dạy piano giúp học sinh tiếp xúc nhiều hơn với các tác phẩm Việt Nam, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo. Luận văn này sẽ đưa ra những phương pháp dạy học đàn Piano phù hợp với các đối tượng học sinh theo học tại Trung tâm, giúp các em nâng cao được kỹ thuật biểu diễn, thêm hiểu và thêm yêu âm nhạc truyền thống Việt Nam.

1.1. Giới Thiệu Trung Tâm Âm Nhạc Music Talent

Trung tâm âm nhạc Music Talent là một cơ sở đào tạo âm nhạc tư nhân, cung cấp các khóa học piano cho nhiều đối tượng học viên, từ trẻ em đến người lớn. Trung tâm chú trọng vào việc phát triển toàn diện kỹ năng piano cho học viên, bao gồm kỹ thuật, lý thuyết âm nhạc và khả năng biểu diễn. Tuy nhiên, các tác phẩm mang chất liệu dân ca Việt Nam chưa được chú trọng trong chương trình giảng dạy. Do nhu cầu, quan điểm thẩm mỹ âm nhạc của các đối tượng hiện theo học, trung tâm thường chỉ tập trung giảng dạy các tác phẩm Piano cổ điển, lãng mạn hay những tác phẩm nước ngoài nổi tiếng.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Dân Ca Trong Giáo Dục Âm Nhạc

Âm nhạc dân gian Việt Nam là một kho tàng văn hóa vô giá, chứa đựng những giá trị tinh thần và bản sắc dân tộc. Việc đưa dân ca vào giáo dục âm nhạc, đặc biệt là dạy piano, giúp học viên hiểu sâu sắc hơn về văn hóa Việt Nam, đồng thời phát triển cảm hứng âm nhạc và khả năng sáng tạo. Các nhạc sĩ Việt Nam coi đây là ngọn nguồn, là điểm tựa, là hình tượng tác phẩm để thể hiện cuộc sống của con người Việt Nam mặc dù trong tác phẩm của họ đã vận dụng các kỹ thuật biểu diễn, các hình thức, thể loại âm nhạc châu Âu.

II. Thách Thức Dạy Piano Dân Ca Tại Music Talent Hiện Nay

Việc giảng dạy piano dân ca tại Music Talent đối mặt với nhiều thách thức. Thứ nhất, học viên thường quen thuộc với các tác phẩm piano cổ điển và quốc tế, gây khó khăn trong việc tiếp cận chất liệu dân ca. Thứ hai, giáo viên cần có kiến thức sâu rộng về âm nhạc dân gian Việt Nam và phương pháp sư phạm âm nhạc phù hợp. Thứ ba, việc tìm kiếm và biên soạn giáo trình piano dân ca chất lượng còn hạn chế. Điều này khiến cho học sinh gặp nhiều bỡ ngỡ khi tiếp xúc với các tác phẩm Piano Việt Nam nói chung và đặc biệt là các tác phẩm Piano sử dụng chất liệu dân ca Việt Nam nói riêng.

2.1. Thiếu Hụt Giáo Trình Piano Dân Ca Phù Hợp

Hiện nay, số lượng giáo trình piano dân ca được biên soạn chuyên nghiệp còn rất ít. Các tài liệu hiện có thường tập trung vào lý thuyết âm nhạc hoặc phân tích tác phẩm, ít chú trọng đến phương pháp dạy piano thực tế. Điều này gây khó khăn cho giáo viên trong việc xây dựng bài giảng và lựa chọn bài tập piano dân ca phù hợp cho học viên.

2.2. Khó Khăn Trong Tiếp Cận Âm Nhạc Dân Gian

Nhiều học viên dạy piano cho trẻ em và dạy piano cho người lớn tại Music Talent chưa có nhiều kiến thức về âm nhạc dân gian Việt Nam. Điều này đòi hỏi giáo viên phải có phương pháp giảng dạy sáng tạo, giúp học viên dễ dàng tiếp cận và yêu thích dân ca. Cần có những phương pháp sư phạm âm nhạc phù hợp để khơi gợi cảm hứng âm nhạc cho học viên.

2.3. Yêu Cầu Về Năng Lực Sư Phạm Của Giáo Viên

Giáo viên dạy piano dân ca cần có kiến thức chuyên sâu về cả piano và âm nhạc dân gian. Bên cạnh đó, giáo viên cần có kỹ năng sư phạm tốt, khả năng truyền đạt kiến thức một cách dễ hiểu và tạo cảm hứng âm nhạc cho học viên. Nâng cao phương pháp sư phạm cho giáo viên là một trong những biện pháp nâng cao chất lượng dạy học.

III. Phương Pháp Dạy Piano Dân Ca Hiệu Quả Tại Music Talent

Để vượt qua những thách thức trên, cần áp dụng phương pháp dạy piano sáng tạo, kết hợp giữa kỹ thuật piano và chất liệu dân ca. Phương pháp này tập trung vào việc tạo ra môi trường học tập thân thiện, khuyến khích học viên khám phá và thể hiện cảm hứng âm nhạc cá nhân. Việc ứng dụng dân ca vào dạy piano cần được thực hiện một cách bài bản, có hệ thống, từ việc giới thiệu về âm nhạc dân gian đến việc luyện tập các tác phẩm piano chuyển soạn từ dân ca.

3.1. Xây Dựng Giáo Trình Piano Dân Ca Chi Tiết

Cần xây dựng một giáo trình piano dân ca chi tiết, bao gồm các bài tập kỹ thuật, lý thuyết âm nhạc và các tác phẩm piano chuyển soạn từ dân ca. Giáo trình cần được thiết kế phù hợp với trình độ của học viên, từ cơ bản đến nâng cao. Giáo trình piano dân ca cần được biên soạn chuyên nghiệp và có hệ thống.

3.2. Sử Dụng Phương Pháp Trực Quan Sinh Động

Trong quá trình giảng dạy, nên sử dụng các phương pháp trực quan sinh động, như hình ảnh, video, âm thanh, để giúp học viên dễ dàng hình dung và cảm nhận âm nhạc dân gian. Có thể sử dụng các trò chơi âm nhạc, hoạt động nhóm để tăng tính tương tác và hứng thú cho học viên. Kết hợp các môn kiến thức âm nhạc khi dạy đàn là một biện pháp hiệu quả.

3.3. Khuyến Khích Sáng Tạo Và Biểu Diễn

Khuyến khích học viên sáng tạo và biểu diễn các tác phẩm piano dân ca theo phong cách riêng. Tạo cơ hội cho học viên tham gia các buổi biểu diễn, cuộc thi âm nhạc để rèn luyện kỹ năng piano và tự tin thể hiện bản thân. Tổ chức biểu diễn cho học sinh là một cách hiệu quả để khuyến khích học viên.

IV. Ứng Dụng Dân Ca Vào Piano Đệm Hát Tại Music Talent

Một ứng dụng thực tiễn quan trọng của việc học piano dân ca là khả năng piano đệm hát dân ca. Học viên có thể sử dụng kỹ năng piano của mình để đệm hát cho các bài dân ca quen thuộc, tạo ra những màn trình diễn độc đáo và ấn tượng. Việc này không chỉ giúp học viên phát triển kỹ năng piano mà còn tăng cường khả năng cảm thụ âm nhạc và biểu diễn.

4.1. Hướng Dẫn Hòa Âm Phối Khí Dân Ca Cho Piano

Giáo viên cần hướng dẫn học viên cách hòa âm phối khí dân ca cho piano, giúp học viên hiểu rõ về cấu trúc âm nhạc và cách tạo ra những bản đệm piano phù hợp với từng bài dân ca. Cần chú trọng đến việc lựa chọn các hợp âm, tiết tấu và kỹ thuật piano phù hợp để tạo ra hiệu ứng âm nhạc tốt nhất.

4.2. Luyện Tập Các Bài Piano Đệm Hát Dân Ca

Cung cấp cho học viên các bài tập piano đệm hát dân ca đa dạng, từ đơn giản đến phức tạp, giúp học viên rèn luyện kỹ năng piano và khả năng phối hợp giữa piano và giọng hát. Cần chú trọng đến việc luyện tập các kỹ thuật piano như arpeggio, tremolo, và các kỹ thuật đệm hát khác.

4.3. Biểu Diễn Piano Đệm Hát Dân Ca

Tạo cơ hội cho học viên biểu diễn piano đệm hát dân ca trong các buổi hòa nhạc, sự kiện văn hóa, giúp học viên tự tin thể hiện bản thân và lan tỏa tình yêu đối với âm nhạc dân gian Việt Nam. Cần khuyến khích học viên sáng tạo và biểu diễn theo phong cách riêng.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Phương Pháp Dạy Piano Dân Ca Tại Music Talent

Việc đánh giá hiệu quả phương pháp dạy là rất quan trọng để đảm bảo chất lượng giảng dạy và học tập. Cần thực hiện các bài kiểm tra, khảo sát để đánh giá kỹ năng piano, kiến thức về âm nhạc dân gian và cảm hứng âm nhạc của học viên. Kết quả đánh giá sẽ giúp giáo viên điều chỉnh phương pháp dạy piano và giáo trình piano dân ca cho phù hợp.

5.1. Phương Pháp Đánh Giá Định Kỳ

Thực hiện các bài kiểm tra định kỳ, bao gồm kiểm tra kỹ năng thực hành piano, kiến thức lý thuyết âm nhạc và khả năng cảm thụ âm nhạc. Cần sử dụng các tiêu chí đánh giá rõ ràng, khách quan và công bằng.

5.2. Khảo Sát Ý Kiến Học Viên Và Phụ Huynh

Thực hiện khảo sát ý kiến học viên và phụ huynh về chất lượng giảng dạy, giáo trình piano dân ca và phương pháp dạy piano. Cần thu thập thông tin phản hồi một cách trung thực và khách quan.

5.3. Phân Tích Kết Quả Và Điều Chỉnh Phương Pháp

Phân tích kết quả đánh giá và khảo sát để xác định những điểm mạnh, điểm yếu của phương pháp dạy piano và giáo trình piano dân ca. Dựa trên kết quả phân tích, điều chỉnh phương pháp dạy piano và giáo trình piano dân ca cho phù hợp.

VI. Kết Luận Và Triển Vọng Dạy Piano Dân Ca Tại Music Talent

Nghiên cứu này đã đề xuất một phương pháp dạy piano hiệu quả, kết hợp giữa kỹ thuật piano và chất liệu dân ca Việt Nam. Phương pháp này có tiềm năng lớn trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy piano tại Music Talent, đồng thời góp phần bảo tồn và phát huy âm nhạc dân gian Việt Nam. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển phương pháp dạy piano này, mở rộng phạm vi ứng dụng và chia sẻ kinh nghiệm với các trung tâm âm nhạc khác.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc tích hợp dân ca vào dạy piano mang lại nhiều lợi ích cho học viên, bao gồm phát triển kỹ năng piano, tăng cường kiến thức về âm nhạc dân gian và khơi gợi cảm hứng âm nhạc. Nghiên cứu cũng đề xuất một phương pháp dạy piano cụ thể, bao gồm xây dựng giáo trình piano dân ca, sử dụng phương pháp trực quan sinh động và khuyến khích sáng tạo.

6.2. Đề Xuất Các Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu về phương pháp dạy piano này, tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của phương pháp, phát triển các bài tập piano dân ca mới và mở rộng phạm vi ứng dụng. Cần nghiên cứu về kinh nghiệm dạy piano dân ca tại các trung tâm âm nhạc khác.

6.3. Khuyến Nghị Cho Trung Tâm Music Talent

Trung tâm Music Talent nên áp dụng phương pháp dạy piano được đề xuất trong nghiên cứu này, xây dựng giáo trình piano dân ca chi tiết và tạo điều kiện cho giáo viên nâng cao trình độ chuyên môn. Trung tâm cũng nên tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật để quảng bá âm nhạc dân gian Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN DẠY HỌC PIANO TẠI TRUNG TÂM MUSIC TALENT 1. Khái niệm, thuật ngữ 1. Dân ca (trong âm nhạc dân gian Việt Nam) Theo Từ điển Tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên (xuất bản năm 1998) ta có thể hiểu “Dân ca là bài hát lưu truyền dân gian thường không rõ tác giả” [35; tr. Trong cuốn “Tìm hiểu dân ca Việt Nam” của Phạm Phúc Minh có khái niệm về dân ca như sau: “Dân ca là những làn điệu, bài hát truyền thống được lưu truyền trong dân gian từng vùng, từng dân tộc” [24; tr.

Cũng trong cuốn sách này, ở trang 11, Phạm Phúc Minh có nêu rõ hơn về dân ca: “Dân ca là những bài hát cổ truyền do nhân dân sáng tác, được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác và được nhân dân ca hát theo phong tục tập quán của từng địa phương, từng dân tộc”. Chúng tôi đồng quan điểm với cách giải thích này của tác giả Phạm Phúc Minh. Như vậy, dân ca Việt Nam là những bài hát mang chất liệu của âm nhạc dân gian Việt Nam, là “di sản âm nhạc đã hình thành và phát triển trong quá khứ ở nước ta kể từ thời phong kiến trở về trước còn được lưu truyền cho tới nay mà chưa bị ảnh hưởng của âm nhạc phương Tây” [21; tr. Dân ca do nhân dân sáng tác và mang tính khuyết danh, được gọt rũa và lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, “dân ca chính là những hạt ngọc, được chắt lọc tinh tế, kỹ lưỡng từ bao thế hệ mà thành” [8; tr.

Đặc điểm của dân ca nổi trội nhất có thể kể đến những chủ đề gắn liền với đời sống con người, từ lúc sinh ra đến lúc mất đi. Đó là những bài hát mẹ ru con ngủ, những bài trẻ em hát khi các em chơi “trốn tìm, đánh đũa, đánh ô”, những câu hò đối đáp vào mùa cấy giữa ruộng đồng sâu đầy nước, trên sông, trên rạch những đêm im vắng, cạnh những cối giã gạo 8 chày ba, những bài hát đối đáp giữa chân đồi, trên mặt hồ hay cạnh bờ sông, khi công việc đồng áng rỗi rãi, trong những đêm trăng sáng vằng vặc hay trong dịp cưới xin, lễ lạt hoặc đưa người quá cố về nơi an nghỉ cuối cùng. Những bài hát dân gian do đông đảo quần chúng sáng tạo nên thường không ai biết tên, tác giả nào đã tạo ra nó. Có khi những bài dân ca ấy được sáng tác ngay trong những cuộc hội hát tạo điều kiện cho nhiều thế hệ gặp nhau qua các loại hát giao duyên hay trong quá trình lao động sản xuất.

Những bài dân ca do những người không chuyên nghiệp, với nhiều thành phần, nghề nghiệp khác nhau sáng tác, có thể là nông dân, thanh niên, thiếu nữ, nhà nho,… Họ sáng tác với mục đích vui chơi mà không vụ lợi, không mục đích thương mại. Nhạc cụ đệm cho những bài hát dân ca cũng đơn giản. Ngôn ngữ âm nhạc gần với thiên nhiên chứ không phức tạp như âm nhạc chuyên nghiệp. Dân ca cũng mang màu sắc địa phương rất đặc biệt, tùy theo phong tục, ngôn ngữ, giọng nói, âm nhạc của từng vùng mà khác đi đôi chút.

Chất liệu Các tác phẩm dân ca in sâu trong tâm thức mỗi người như vậy, nên khi sáng tạo tác phẩm khí nhạc mới, những âm hưởng dân ca đã xuất hiện một cách ngẫu nhiên trong tác phẩm, nằm ngoài chủ ý của tác giả. Điều này thể hiện yếu tố khúc xạ tự nhiên của văn hoá dân gian nói chung và âm nhạc dân gian Việt Nam nói riêng trong quá trình sáng tạo nghệ thuật. Chúng ta biết rằng, nói đến nghệ thuật dân gian là nói đến tính lưu truyền mà điển hình là truyền khẩu (truyền miệng). Mỗi lần truyền miệng như vậy cũng là thêm một lần sáng tạo.

Điều này lý giải vì sao chúng ta khó tìm được bài bản gốc của mỗi bài dân ca. Cho nên, việc diễn tả chất liệu dân ca trong tác phẩm khí nhạc mới Việt Nam một cách ngẫu nhiên cũng có thể được coi là một lần truyền bá chất liệu âm nhạc dân ca Việt Nam trong con mắt của người đương thời. 9 Suốt chiều dài lịch sử phát triển, đất nước ta đã trải qua rất nhiều những thăng trầm của thời đại. Không nằm ngoài dòng chảy đó, nền âm nhạc Việt Nam cũng có rất nhiều những biến đổi mạnh mẽ cả về hình thức lẫn thể loại.

Từ thời đầu của nền tân nhạc Việt Nam đã có những nhạc sĩ tập trung khai thác và phát triển kho tàng âm nhạc dân gian, trong đó có dân ca. Việc sử dụng chất liệu âm nhạc dân gian không chỉ xuất hiện trong tác phẩm Việt Nam đương đại mà điều này vốn là một dòng chảy tự nhiên trong nền âm nhạc của mọi quốc gia thuộc mọi thời đại. Thời kỳ Tiền cổ điển rồi Cổ điển, trong các vở Oratorio của G. Handel (1685 - 1759) hay trong các bản giao hưởng của W.

Mozart (1756 - 1791), người ta tìm thấy khá nhiều chất liệu âm nhạc dân gian của các dân tộc ở châu Âu như Đức, Áo, Ý, Pháp,… Ở Việt Nam, ngay từ buổi đầu của nền tân nhạc, một số nhạc sĩ đã có ý thức và tâm huyết với xu hướng này như Nguyễn Hữu Tuấn, Thái Thị Liên, Nguyễn Văn Thương,… Đến nay, có thể nói phần lớn các tác phẩm Piano “đi cùng năm tháng” ít nhiều đều mang âm hưởng dân ca một vùng miền nào đó. Tác phẩm Piano Việt Nam sử dụng chất liệu dân ca của vùng miền nào đó được coi là tác phẩm mang âm hưởng dân ca. Việc sử dụng chất liệu dân ca được chia thành nhiều dạng khác nhau như: phát triển từ một làn điệu, có màu sắc, chất liệu của làn điệu, sử dụng thang âm điệu thức đặc trưng của một thể loại dân ca hay chuyển soạn nguyên dạng bài dân ca đó,… Trong tác phẩm Piano, “chất liệu” là một thuật ngữ có tính khái quát nhằm chỉ định những bộ phận giai điệu hoặc tiết tấu gây được ấn tượng đặc trưng cho tác phẩm, làm nó trở thành một thể khác biệt với tác phẩm khác. Bộ phận đó có thể là một âm hình (gồm nhiều ô nhịp, có sự kết hợp giữa cao độ và tiết tấu), một hình tiết tấu (không liên quan đến cao độ), một mô típ (một tổ hợp nốt), hoặc đơn giản chỉ là một quãng giai điệu.

Ngoài ra, có thể kể đến cách sử dụng các nốt hoa mỹ; các cách tiến hành giai điệu đi lên, 10 đi xuống; cách nối tiếp hòa âm trong giai điệu;… Như vậy, khi nói một tác phẩm Piano có chất liệu một thể loại dân ca thì có thể được xem là tác giả đã sử dụng một làn điệu, một nét của làn điệu hoặc cách tiến hành quãng đặc trưng trong làn điệu dân ca nào đó. Ngoài ra, điều đó còn được thể hiện trong việc sử dụng điệu thức, tiết tấu, cấu trúc trong dân ca,… Với Việt Nam, chúng ta sử dụng chất liệu nghệ thuật dân gian để xây dựng tác phẩm khí nhạc. Nước ta có kho tàng âm nhạc dân gian phong phú nên khai thác chất liệu âm nhạc dân gian luôn là những sáng tạo mới cho tác phẩm. Mỗi người sáng tác vận dụng và xử lý chất liệu âm nhạc dân gian một khác.

Âm nhạc dân gian Việt Nam trong tác phẩm khí nhạc mới vừa thể hiện sự kết hợp ngôn ngữ âm nhạc phương Đông với phương Tây, vừa thể hiện bản sắc văn hoá riêng, sự sáng tạo nghệ thuật riêng của các nhạc sĩ Việt Nam. Do đó, chất liệu âm nhạc dân gian Việt Nam chính là nguồn chất liệu bất tận để khai thác sáng tạo nghệ thuật của chủ thể sáng tạo khí nhạc mới Việt Nam. Thang âm, điệu thức Trong sáng tác tác phẩm Piano, các nhạc sĩ Việt Nam đã có ý thức trong việc lấy chất liệu từ âm nhạc dân tộc, có thể là âm điệu, điệu thức để đưa vào tác phẩm của mình. Có thể nói, thang âm, điệu thức chính là ngôn ngữ âm nhạc của mỗi dân tộc, thể hiện lối sáng tạo trong tư duy, là bản sắc nghệ thuật của dân tộc đó.

Theo như sự tổng hợp của PGS. Trịnh Hoài Thu, thang âm, điệu thức theo lý thuyết âm nhạc cơ bản có thể hiểu như sau: “Hệ thống âm nhạc được dùng làm cơ sở cho thực tiễn âm nhạc hiện đại là một dãy những âm thanh có tương quan nhất định với nhau về độ cao. Sự sắp xếp các âm của hệ thống theo độ cao được gọi là thang âm” [5, tr. 17] (trong tài liệu tham khảo là [24, tr.

11 Theo lý giải của PGS. Tô Vũ thì: “Thang âm và điệu thức là những khái niệm lý luận âm nhạc xuất hiện ở phương Tây từ thời cổ đại Hy Lạp, được nghiên cứu, hệ thống hoá chủ yếu với ngôn ngữ âm nhạc 7 âm. Thang âm là chuỗi các âm sắp xếp theo trật tự cao độ thường từ thấp đến cao. Điệu thức là chuỗi âm trong đó mỗi âm đều có vai trò và vị trí xác định” [4, tr 61] (trong tài liệu tham khảo là [50, tr.

Cũng theo PGS. Tô Vũ thì “Âm nhạc truyền thống người Việt dùng thang 7 âm (ngũ cung thất thanh = 5 điệu 7 âm), nhưng trong thực tế dân ca người Việt, ta lại thấy hệ thang điệu 5 âm mới là phổ biến và lý do, như đã gợi ý, rất có thể là do vấn đề thanh điệu của ngôn ngữ tiếng Việt" [4, tr 62] (trong tài liệu tham khảo là [50, tr. Có nhiều loại điệu thức khác nhau như 4 âm, 5 âm, 6 âm, 7 âm… Mỗi loại điệu thức có một kiểu sắp xếp các âm của nó theo cách khác nhau. Theo Nhạc sĩ Phạm Phúc Minh trong cuốn Tìm hiểu dân ca Việt Nam cho rằng: “Trong dân ca Việt Nam có rất nhiều kiểu gam - điệu thức, nhưng phổ biến nhất vẫn là 5 cung (ngũ cung)” [1, tr 89] (trong tài liệu tham khảo là [24, tr.

Để tiện nghiên cứu, chúng ta cần phân biệt một số khái niệm có liên quan như sau: Thang âm, Điệu thức, Giọng, Gam. Thang âm là sự sắp xếp các âm thanh theo một thứ tự cao độ nhất định. Mỗi âm trong thang âm được gọi là các bậc của nó. Điệu thức là chuỗi âm trong đó mỗi âm đều có vai trò và vị trí xác định.

Có thể nói điệu thức mới chỉ là công thức về cách sắp xếp các bậc (chưa rõ là âm nào). Giọng còn gọi là điệu tính (Anh: Tonality, Pháp: Tonalité): là điệu thức được thể hiện trên một cao độ nhất định. Giọng còn được gọi là điệu tính. Tên giọng gồm tên Chủ âm (bậc I) và tên điệu thức.