CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN THỂ CHẤT CHO TRẺ MẪU GIÁO 1. Một số khái niệm Thể chất Theo Nôvicốp A.P “Thể chất là chất lượng cơ thể con người. Đó là những đặc trưng về hình thái và chức năng của cơ thể được thay đổi và phát triển theo từng giai đoạn và các thời kỳ kế tiếp nhau theo quy luật sinh học.
Thể chất được hình thành và phát triển do bẩm sinh di truyền và những điều kiện sống tác động” [55, tr. Theo Nguyễn Toán, Phạm Danh Tốn thì “Thể chất chỉ chất lượng thân thể con người. Đó là những đặc trưng tương đối ổn định về hình thái và chức năng của cơ thể được hình thành và phát triển do bẩm sinh di truyền và điều kiện sống (bao gồm cả giáo dục, rèn luyện). Thể chất bao gồm thể hình, năng lực thể chất và năng lực thích ứng” [76].
Thể hình liên quan đến hình thái, cấu trúc của thân thể, bao gồm trình độ phát triển của cơ thể, những chỉ số tuyệt đối và tương đối của toàn thân hoặc từng bộ phận và tư thế thân thể. Năng lực thể chất thể hiện khả năng chức năng của các hệ thống, cơ quan trong cơ thể qua hoạt động cơ bắp là chính. Nó bao gồm các tố chất vận động (Sức nhanh, sức mạnh, độ dẻo và khả năng phối hợp vận động. Năng lực thích ứng thể hiện khả năng thích ứng của cơ thể với hoàn cảnh bên ngoài.
Không chỉ là sự thích ứng đơn giản mà còn là đề kháng với bệnh tật. Giáo dục thể chất Theo Nôvicốp A.P “Giáo dục thể chất là một quá trình giải quyết những nhiệm vụ giáo dục-giáo dưỡng nhất định mà đặc điểm của quá trình này là có tất cả các dấu hiệu chung của quá trình sư phạm vai trò chỉ đạo của nhà sư phạm, tổ chức hoạt động tương ứng với các nguyên tắc sư phạm” [33, tr. Phát triển thể chất Theo Nôvicốp A.P “Phát triển thể chất của con người là quá trình biến đổi các tính chất hình thái và chức năng tự nhiên của cơ thể con người trong suốt cả cuộc sống cá nhân của nó” [55, tr10]. 6 Sự phát triển thể chất biểu hiện như sự thay đổi về chiều cao, cân nặng thay đổi về hình thái kích thước cơ thể, thay đổi năng lực hoạt động các hệ cơ quan trong cơ thể (của hệ hô hấp, hệ tuần hoàn, hệ bài tiết, hệ thần kinh, tâm lý và ý chí…) và được biểu hiện phát triển các các tố chất thể lực của con người bao gồm sức nhanh, sức mạnh, sức bền, mềm dẻo và khả năng phối hợp động tác (khéo léo).
Tuy nhiên theo Matveev L.P phát triển thể chất của con người còn phụ thuộc vào các điều kiện sống và hoạt động của con người (điều kiện phân phối và sử dụng sản phẩm vật chất, giáo dục, lao động, sinh hoạt.) và do đó sự “phát triển thể chất của con người là do xã hội tác động và tác động ở mức độ quyết định”[ 55, tr. Tuy vậy sự phát triển thể chất của con người còn chịu sự chi phối của môi trường xã hội như: điều kiện sống vật chất, điều kiện vệ sinh, điều kiện lao động, học tập, nghỉ ngơi [76]. Sự phát triển thể chất ảnh hưởng đến toàn bộ cảm xúc, xã hội, tâm lý của con người. Sự tăng trưởng và phát triển thể chất không thể được tách rời và được xem như là hình thành một thực thể cụ thể; nó quản lý cơ thể, kiểm soát năng lực ảnh hưởng đến sự tự tin và tất cả các tương tác với môi trường và với những người khác [114, tr 8].
"Phát triển thể chất là một quá trình hình thành và thay đổi hình thái và chức năng sinh vật học cơ thể con người; quá trình đó xảy ra dưới sự ảnh hưởng của điều kiện sống, mà đặc biệt là giáo dục. Sự phát triển thể chất phụ thuộc vào những quy luật khách quan của tự nhiên: quy luật thống nhất giữa cơ thể và môi trường sống, quy luật tác dụng qua lại giữa sự thay đổi chức năng và cấu trúc của cơ thể, quy luật thay đổi dần dần về số lượng và chất lượng trong cơ thể…" [88]. Theo quan điểm của tác giả Nguyễn Quang Quyền (1994) thì cho rằng: “Phát triển thể chất là một quá trình diễn ra liên tục trong suốt cuộc đời của một cá thể. Những biến đổi về mặt hình thái, chức năng tâm sinh lý và các tố chất vận động là những yếu tố cơ bản để đánh giá sự phát triển thể chất của cá thể đó.
Phát triển thể chất là một quá trình chịu sự tác động tổng hợp của các yếu tố tự nhiên và yếu tố xã hội. Trong đó, các yếu tố xã hội đóng vai trò ảnh hưởng trực tiếp và quyết định đến sự phát triển thể chất của cơ thể con người” [63, tr. Macximenko: “Phát triển thể chất là quá trình và kết quả của sự biến 7 đổi về hình thái và khả năng chức phận của cơ thể con người, đạt được dưới ảnh hưởng của di truyền, môi trường sống và mức độ tích cực vận động của cá nhân” [144, tr. Tổng hợp quan điểm của nhiều tác giả cho thấy, phát triển thể chất của con người là quá trình biến đổi các yếu tố thể chất và tinh thần, quá trình này diễn ra trong suốt cuộc đời của một cá thể theo hai giai đoạn cơ bản là giai đoạn phát triển thuận chiều (dương tính) và phát triển ngược chiều (âm tính hay giai đoạn suy thoái) phát triển thể chất phụ thuộc vào tổng hòa các yếu tố tự nhiên và xã hội.
Phát triển thể chất là một quá trình diễn ra liên tục trong suốt cuộc đời một cá thể. Những biến đổi về hình thái, chức năng và tố chất vận động là những yếu tố cơ bản để đánh giá sự phát triển thể chất. Phát triển thể chất là một quá trình chịu sự tác động của tổng hợp các yếu tố tự nhiên – xã hội. Các yếu tố xã hội đóng vai trò tác động trực tiếp và quyết định sự phát triển thể chất của cơ thể con người.
Từ những luận điểm trên rõ ràng, phát triển thể chất chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, và có thể ghép chúng vào các nhóm. Nói cách khác, phát triển thể chất có thể nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau như: Tự nhiên (bẩm sinh và di truyền, điều kiện địa lý, khí hậu,thời tiết), xã hội (điều kiện kinh tế, giáo dục, giáo dục thể chất, lao động, vệ sinh, sinh hoạt. Trò chơi Theo Từ điển Tiếng Việt “Trò chơi” được hiểu là những hoạt động thỏa mãn nhu cầu của con người, trước hết về việc vui chơi, giải trí [89]. Theo Heraclitus trò chơi: “Tiến trình chơi là một đứa trẻ đang chơi thực hiện những nước đi của nó trên bàn chơi" [126].
Cùng với triết học Heraclitus Plato quan niệm “Trò chơi (game) là các hoạt động được cấu trúc hóa với những hướng dẫn, luật lệ và mục tiêu" [118]. Theo Oxford Dictionary, "Game là một hoạt động mà bạn thực hiện để giải trí, Thường nó có luật lệ và bạn có thể thắng hoặc thua" nghĩa là Trò chơi là một hoạt động mang tính quy tắc và đem lại niềm vui cho người chơi, trong khi chơi, người chơi có thể thắng hoặc thua [129]. Vận động Theo chủ nghĩa duy vật biện chứng: “Vận động không chỉ là sự rời chỗ của vật chất trong không gian, mà cả những biến đổi về vật chất của vật chất nữa, nó là phương thức tồn tại của vật chất" [27]. 8 Theo tác giả Hoàng Phê, “Vận động là hoạt động thay đổi tư thế hoặc vị trí của thân thể hoặc bộ phận thân thể” [56].
Trò chơi vận động Theo tác giả Đinh Văn Lẫm và Đào Bá Trì thì “TCVĐ là hoạt động của con người, được cấu hình bởi hai yếu tố: vui chơi giải trí, thỏa mãn nhu cầu về mặt tinh thần; giáo dục và giáo dưỡng thể chất góp phần giáo dục đạo đức, ý chí, lòng dũng cảm, tinh thần đoàn kết. hình thành và phát triển các tố chất, kỹ năng, kỹ xảo cần thiết cho cuộc sống " [48, tr 3]. Tác giả Lê Thu Hương cho rằng "TCVĐ là loại trò chơi có luật, thường làm người lớn nghĩ ra cho trẻ chơi. Đó là loại trò chơi đòi hỏi trẻ phải phối hợp các thao tác vận động để giải quyết các nhiệm vụ ít nhất 2 - 3 tháng vận động được đặt ra như một nhiệm vụ chơi, thông qua đó thể chất trẻ được phát triển ” [41].
Vậy có thể hiểu: “TCVĐ là một trò chơi có qui định, do người lớn hoặc trẻ em sáng tạo ra để chơi, trong khi chơi người chơi phải phối hợp các kỹ năng, kỹ xảo, các thao tác trong vận động để giải quyết các nhiệm vụ đặt ra”. Trò chơi vận động phát triển thể chất là các trò chơi có qui định, do người lớn hoặc trẻ em sáng tạo ra để chơi, trong khi chơi người chơi phải phối hợp các kỹ năng, kỹ xảo, các thao tác trong vận động để giải quyết nhiệm vụ phát triển thể chất. Đặc điểm phát triển thể chất của trẻ mẫu giáo 1. Đặc điểm phát triển của trẻ mẫu giáo Phát triển thể chất là quá trình thay đổi hình thái và chức năng sinh học của cơ thể con người, là tổng hợp các đặc tính về hình thái của cơ thể, đặc trưng cho quá trình trưởng thành của cơ thể ở mỗi giai đoạn phát triển, Mục tiêu chăm sóc, giáo dục mầm non là tạo điều kiện tốt nhất để trẻ phát triển thể chất, ngôn ngữ, nhận thức và tình cảm.
Nói đến sự phát triển thể chất ở trẻ em là đề cập đến sự lớn lên của trẻ về mặt hình thể bên ngoài, những thay đổi và hoàn thiện chức năng của các cơ quan tương ứng với từng độ tuổi [45, tr. Sự phát triển thể chất của trẻ em khác nhau ở các lứa tuổi khác nhau. Tuy nhiên, trong cùng một độ tuổi, sự phát triển thể chất diễn ra theo những quy luật nhất định. Sự phát triển thể chất có liên quan chặt chẽ với các yếu tố di truyền và môi 9 trường sống của trẻ em.
Nó có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến các lĩnh vực phát triển vận động và tinh thần của trẻ. Trong 6 năm đầu, trẻ em có đặc điểm phát triển mạnh mẽ tất cả các cơ quan và hệ cơ quan của cơ thể. Trẻ em sinh ra được thừa hưởng những đặc điểm sinh vật. Những đặc điểm này là cơ sở cho sự phát triển thể chất và tâm lí ở giai đoạn sau.
Những yếu tố quyết định từ những tháng đầu tiên trong cuộc đời đứa trẻ chính là môi trường xung quanh và sự giáo dục.
