Nghiên cứu phát triển bền vững trong quản lý rừng tại Công ty Lâm nghiệp Con Cuông

Tài liệu nghiên cứu Luận văn nghiên cứu đề xuất một số nội dung cơ bản xây dựng phương án kinh doanh rừng theo tiêu, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu

• Người hướng dẫn: PGS.TS Võ Nhím
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên Cứu Phát Triển Bền Vững Trong Quản Lý Rừng Tại Công Ty Lâm Nghiệp Con Cuông
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Nghệ An

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. QUAN ĐIỂM VỀ QUẢN LÝ RỪNG BỀN VỮNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên cứu phát triển bền vững tại Con Cuông

Trước đây, rừng tự nhiên bao phủ phần lớn diện tích mặt đất. Tuy nhiên, do tác động của con người như khai thác lâm sản, khai phá lấy đất làm nông nghiệp, xây dựng, đô thị hóa nên diện tích rừng tự nhiên đã bị giảm đi nhanh chóng. Tính đến năm 1995, diện tích rừng của toàn thế giới, kể cả rừng tự nhiên và rừng trồng, chỉ còn 3.454 triệu ha (FAO 1997), tỷ lệ che phủ chỉ khoảng 35%. Việc xây dựng phương án kinh doanh rừng theo tiêu chuẩn quản lý rừng bền vững cho các đơn vị trực tiếp quản lý rừng là rất cần thiết, nhằm bảo vệ và phát triển vốn rừng hiện có.

1.1. Lịch sử và tầm quan trọng của quản lý rừng bền vững

Rừng có vai trò rất quan trọng đối với sự sống trên thế giới. Nó không những cung cấp các sản phẩm tài nguyên quý giá cho con người mà còn góp phần đáng kể để ngăn chặn được các thiên tai như lũ lụt, hạn hán. Bên cạnh đó rừng còn có khả năng điều hòa không khí môi trường. Vì vậy, quản lý sử dụng tài nguyên rừng bền vững là phương thức quản lý được xã hội chấp nhận, có cơ sở về mặt khoa học, có tính khả thi về mặt kỹ thuật và hiệu quả về mặt kinh tế.

1.2. Thực trạng tài nguyên rừng tại Công ty Lâm nghiệp Con Cuông

Sau 5 năm (2001-2005) hoạt động sản xuất kinh doanh thì tài nguyên rừng trên địa bàn Công ty Lâm nghiệp Con Cuông quản lý đã có những biến động và thay đổi đáng kể, bên cạnh đó tình hình sử dụng đất còn nhiều bất cập, chưa hợp lý. Do đó công tác trồng, khoanh nuôi, bảo vệ, khai thác rừng…, giao khoán đất lâm nghiệp đang đặt ra nhiều vấn đề đòi hỏi cần phải có những phương án, kế hoạch phù hợp với điều kiện thực tế hiện nay của Công ty.

II. Thách thức trong Phát triển lâm nghiệp bền vững ở Nghệ An

Sự suy giảm diện tích và chất lượng của rừng tự nhiên chẳng những đã làm xuống cấp một nguồn tài nguyên có khả năng cung cấp liên tục những sản phẩm đa dạng cho cuộc sống con người, mà còn kéo theo những biến đổi nguy hiểm của điều kiện sinh thái trên hành tinh. Hậu quả quan trọng nhất của mất rừng trong thế kỷ qua là làm cho khí hậu biến đổi, nguồn nước không ổn định, đất đai bị hoang hóa. Sự mất rừng đã trở thành nguyên nhân trực tiếp của sự đói nghèo ở nhiều quốc gia.

2.1. Khai thác quá mức và suy thoái tài nguyên rừng tự nhiên

Các loại gỗ quý đã bị khai thác cạn kiệt, các loài cho sản phẩm có giá trị cao như lương thực, thực phẩm, dược liệu, nguyên liệu cho công nghiệp, thủ công mỹ nghệ v.v. trở nên khan hiếm, nhiều loài động vật hoang dã đang có nguy cơ tuyệt chủng.

2.2. Biến đổi khí hậu và tác động đến môi trường rừng Con Cuông

Quy mô và cường độ của những thiên tai như gió bão, hạn hán, lũ lụt, cháy rừng ngày một gia tăng. Sự mất rừng đã trở thành nguyên nhân trực tiếp của sự đói nghèo ở nhiều quốc gia, là nguyên nhân của hiểm họa sinh thái đe dọa sự tồn tại lâu bền của con người và thiên nhiên trên toàn thế giới.

2.3. Thiếu hụt nguồn lực cho bảo tồn rừng và tái sinh

Một yêu cầu cấp bách đặt ra là phải quản lý rừng như thế nào để ngăn chặn được tình trạng mất rừng, quản lý mà trong đó việc khai thác những giá trị kinh tế của rừng không mâu thuẫn với việc duy trì diện tích và chất lượng của nó, duy trì và phát huy những chức năng sinh thái to lớn với sự tồn tại lâu bền của con người và thiên nhiên. Đây cũng là xuất phát điểm của những ý tưởng quản lý rừng bền vững.

III. Phương pháp quản lý rừng bền vững tại Con Cuông Bí quyết

Quan điểm về sử dụng đất đai, tài nguyên rừng bền vững đã được nhiều đề tài ở các quốc gia khác nhau đề cập tới. Việc đưa ra một quan điểm thống nhất là một điều khó có thể thực hiện, nhưng các khái niệm đều cho thấy những điểm giống nhau khi nói đến quản lý sử dụng đất đai tài nguyên rừng bền vững đều được thể hiện ở ba vấn đề: Kinh tế, xã hội và môi trường.

3.1. Kinh tế lâm nghiệp Tối ưu hóa hiệu quả khai thác và chế biến

Kinh tế bền vững là đảm bảo kinh doanh rừng lâu dài liên tục với năng suất, hiệu quả ngày càng cao (không khai thác lạm vào vốn rừng, duy trì và phát triển diện tích, trữ lượng rừng, áp dụng các biện pháp kỹ thuật làm tăng năng suất rừng).

3.2. Xã hội học lâm nghiệp Gắn kết cộng đồng địa phương và sinh kế

Xã hội bền vững là đảm bảo kinh doanh rừng phải tuân thủ các luật pháp, thực hiện tốt các nghĩa vụ đóng góp với xã hội, bảo đảm quyền và quyền lợi cũng như mối quan hệ tốt với nhân dân, với cộng đồng địa phương.

3.3. Môi trường rừng Bảo tồn đa dạng sinh học và phục hồi sinh thái

Môi trường bền vững là đảm bảo kinh doanh rừng duy trì được khả năng phòng hộ môi trường và duy trì được tính đa dạng sinh học của rừng, đồng thời không gây tác hại đối với các hệ sinh thái khác.

IV. Ứng dụng chính sách lâm nghiệp để Phát triển Bền vững

Công tác quản lý sử dụng tài nguyên rừng ở Việt Nam từ trước tới nay được chia thành 3 thời kỳ theo quá trình phát triển của lịch sử cũng như quá trình phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Quản lý rừng ổn định bằng các biện pháp phù hợp nhằm đạt các mục tiêu đề ra (sản xuất gỗ nguyên liệu, gỗ gia dụng, lâm sản ngoài gỗ,…, phòng hộ môi trường, bảo vệ đầu nguồn,...). Đảm bảo sự bền vững về kinh tế, xã hội và môi trường.

4.1. Giai đoạn trước 1945 Quản lý rừng tự nhiên phân theo chức năng

Trong thời kỳ này toàn bộ rừng nước ta là rừng tự nhiên đã được chia theo các chức năng để quản lý sử dụng. Rừng chưa quản lý là những diện tích rừng ở những vùng núi hiểm trở, dân cư thưa thớt. Nhà nước thực dân chưa có khả năng quản lý, người dân được tự do sử dụng lâm sản, đốt nương làm rẫy.

4.2. Giai đoạn 1946 1990 Phát triển lâm trường quốc doanh và khai thác

Trong thời kỳ này, với sự ra đời của ngành Lâm nghiệp các hoạt động của ngành đã trải qua nhiều giai đoạn khác nhau. Ngay sau hoà bình lập lại, toàn bộ diện tích rừng và đất rừng ở miền Bắc được qui hoạch vào các lâm trường quốc doanh. Nhiệm vụ chủ yếu là khai thác lâm sản để phục vụ cho nhu cầu phát triển của các ngành kinh tế và của nhân dân.

4.3. Giai đoạn sau 1990 Đổi mới chính sách và quản lý rừng cộng đồng

Chính sách giao đất giao rừng cho người dân quản lý và bảo vệ, khuyến khích các hoạt động trồng rừng, bảo vệ rừng. Nhà nước cũng khuyến khích phát triển lâm nghiệp xã hội, tạo điều kiện cho người dân tham gia vào các hoạt động bảo vệ và phát triển rừng.

V. Đánh giá tác động của Quản lý Rừng Bền vững tại Con Cuông

Việc xây dựng phương án kinh doanh rừng theo tiêu chuẩn bền vững để làm cơ sở vững chắc cho việc lập các kế hoạch, định hướng cho sản xuất kinh doanh lâm nghiệp lâu dài và liên tục phù hợp với điều kiện đất đai, tài nguyên rừng, tình hình dân sinh kinh tế trong khu vực trong giai đoạn 2007 - 2017. Với mục tiêu làm cơ sở cho việc sử dụng ổn định, bền vững và phát triển nguồn tài nguyên rừng, sản xuất kinh doanh có hiệu quả cao. Đồng thời đáp ứng được chức năng phòng hộ, bảo vệ môi trường của rừng.

5.1. Tác động kinh tế Nâng cao thu nhập và tạo việc làm cho địa phương

Ứng dụng các biện pháp lâm sinh tiến bộ, tăng năng suất rừng trồng, tạo nguồn cung ổn định cho các nhà máy chế biến gỗ, nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm lâm nghiệp. Tạo nhiều việc làm cho người dân địa phương, góp phần giảm nghèo và nâng cao đời sống.

5.2. Tác động xã hội Cải thiện đời sống và tăng cường gắn kết cộng đồng

Đảm bảo quyền lợi của người dân địa phương trong việc sử dụng và bảo vệ rừng. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng vào công tác quản lý rừng. Phát triển các dịch vụ du lịch sinh thái, tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân.

5.3. Tác động môi trường Bảo tồn đa dạng sinh học và giảm thiểu rủi ro

Áp dụng các biện pháp quản lý rừng bền vững giúp bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ các loài động thực vật quý hiếm. Giảm thiểu rủi ro do thiên tai gây ra như lũ lụt, sạt lở đất, cháy rừng.

VI. Tương lai lâm nghiệp Con Cuông Hướng tới Phát triển Bền vững

Quản lý rừng bền vững là việc đáp ứng được nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng tới khả năng tái tạo để đáp ứng nhu cầu tương lai. QLRBV là quá trình quản lý rừng để đạt được 1 hay nhiều mục tiêu cụ thể đồng thời xem xét đến việc phát triển sản xuất dịch vụ và sản phẩm lâm nghiệp, đồng thời không làm giảm giá trị hiện có và ảnh hưởng đến năng suất sau này, cũng như không gây ra các tác động xấu đến môi trường tự nhiên và xã hội.

6.1. Đổi mới công nghệ và quản lý thông tin trong lâm nghiệp

Áp dụng các công nghệ tiên tiến trong quản lý rừng như GIS (Hệ thống thông tin địa lý), viễn thám, drone (máy bay không người lái). Xây dựng hệ thống thông tin quản lý rừng đầy đủ, chính xác và kịp thời.

6.2. Phát triển chuỗi cung ứng lâm sản bền vững và có chứng chỉ

Xây dựng chuỗi cung ứng lâm sản minh bạch, có thể truy xuất nguồn gốc. Khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào các hệ thống chứng chỉ rừng bền vững như FSC (Forest Stewardship Council).

6.3. Đầu tư vào giáo dục và nâng cao năng lực cho cán bộ lâm nghiệp

Tăng cường đào tạo và bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng cho cán bộ lâm nghiệp. Khuyến khích nghiên cứu khoa học và ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất lâm nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo ước tính, diện tích rừng tự nhiên trên thế giới đã giảm từ khoảng 60-65 triệu ha vào đầu thế kỷ 20 xuống còn khoảng 3,454 triệu ha vào năm 1995, tương đương tỷ lệ che phủ chỉ còn 35%. Tại Việt Nam, diện tích rừng cũng trải qua sự biến động lớn, từ 14,3 triệu ha năm 1943 giảm xuống còn 9,3 triệu ha năm 1990, nhưng sau đó có xu hướng phục hồi lên 19,03 triệu ha hiện nay, trong đó rừng tự nhiên chiếm 8,25 triệu ha. Tuy nhiên, mật độ rừng và chất lượng rừng vẫn còn thấp so với tiêu chuẩn quốc tế, với bình quân chỉ 0,15 ha rừng/người và 9,16 m3 gỗ/người, thấp hơn nhiều so với mức trung bình thế giới là 0,97 ha/người và 75 m3 gỗ/người.

Trước bối cảnh đó, việc xây dựng phương án kinh doanh rừng theo tiêu chuẩn quản lý rừng bền vững (QLRBV) là rất cần thiết nhằm bảo vệ và phát triển nguồn tài nguyên rừng hiện có, đồng thời nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh lâm nghiệp. Luận văn tập trung nghiên cứu xây dựng nội dung cơ bản cho phương án kinh doanh rừng bền vững tại Công ty Lâm nghiệp Con Cuông, huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An trong giai đoạn 2007-2017. Mục tiêu nhằm ổn định, bền vững nguồn tài nguyên rừng, nâng cao hiệu quả kinh tế, đồng thời đáp ứng các chức năng phòng hộ, bảo vệ môi trường và cải thiện đời sống người dân địa phương.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, tài nguyên rừng và đất rừng, cũng như hoạt động sản xuất kinh doanh lâm nghiệp của Công ty Lâm nghiệp Con Cuông. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc lập kế hoạch, định hướng phát triển lâm nghiệp bền vững, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý rừng bền vững, trong đó:

• Lý thuyết quản lý rừng bền vững (QLRBV): Được định nghĩa là quá trình quản lý rừng nhằm đạt được các mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường một cách cân bằng, đảm bảo duy trì đa dạng sinh học, năng suất và khả năng tái sinh của rừng trong hiện tại và tương lai.

• Mô hình tiêu chuẩn và tiêu chí QLRBV: Áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như của ITTO, FSC và ASEAN về quản lý rừng bền vững, bao gồm các tiêu chí về tuân thủ pháp luật, quyền và trách nhiệm người dân, lợi ích từ rừng, tác động môi trường, kế hoạch quản lý, kiểm tra đánh giá và duy trì các khu rừng có giá trị bảo tồn cao.

• Khái niệm chính: Bao gồm quản lý tài nguyên rừng, phát triển bền vững, đa dạng sinh học, hiệu quả kinh tế lâm nghiệp, và sự tham gia cộng đồng địa phương.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập từ tài liệu pháp luật liên quan đến quản lý rừng, báo cáo sản xuất kinh doanh của Công ty Lâm nghiệp Con Cuông, số liệu điều tra thực địa về tài nguyên rừng, điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và dân cư địa phương.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp điều tra khảo sát thực địa với cỡ mẫu gồm 12 ô điều tra đại diện cho các trạng thái rừng khác nhau, kết hợp phân tích định lượng về trữ lượng gỗ, diện tích rừng, năng suất và hiệu quả kinh tế qua các chỉ số NPV, IRR, BCR trên phần mềm Excel. Phân tích định tính về điều kiện kinh tế - xã hội, chính sách và pháp luật liên quan.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2007-2017, dựa trên số liệu thu thập từ các năm trước đó và đánh giá kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của Công ty trong giai đoạn 2003-2006 để làm cơ sở xây dựng phương án.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Diện tích và chất lượng rừng: Công ty quản lý tổng diện tích 8.449 ha, trong đó diện tích đất lâm nghiệp chiếm 8.307 ha (98,3%). Rừng tự nhiên chiếm 7.100 ha với trữ lượng gỗ trung bình 854 m3/ha, trong đó rừng nghèo chiếm 7,3% diện tích. Diện tích rừng che phủ hiện đạt 98,7%, cao hơn mức trung bình huyện và tỉnh.

2. Hiệu quả sản xuất kinh doanh: Trong giai đoạn 2003-2006, sản lượng khai thác gỗ đạt khoảng 2.470 m3 gỗ xẻ và 375 m3 gỗ bào mỗi năm. Lợi nhuận bình quân đạt 3,15 tỷ đồng/năm, thu nhập bình quân người lao động khoảng 7-8 triệu đồng/người/tháng, tăng rõ rệt so với trước.

3. Tình hình bảo vệ và phát triển rừng: Công ty đã thực hiện khoanh nuôi, bảo vệ rừng với diện tích 331,2 ha, làm giàu rừng 217,9 ha và trồng rừng mới 277 ha. Các trạm quản lý rừng được bố trí hợp lý, góp phần giảm thiểu khai thác trái phép và bảo vệ đa dạng sinh học.

4. Điều kiện tự nhiên và xã hội: Địa hình phức tạp, giao thông khó khăn, dân cư chủ yếu là các dân tộc thiểu số với trình độ nhận thức và điều kiện kinh tế còn hạn chế. Tuy nhiên, nguồn tài nguyên sinh vật phong phú với hơn 153 họ, 522 chi, 986 loài thực vật và đa dạng động vật quý hiếm được ghi nhận.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự cải thiện diện tích và chất lượng rừng là nhờ vào việc áp dụng các biện pháp quản lý rừng bền vững, khoanh nuôi bảo vệ và phát triển rừng theo tiêu chuẩn quốc tế. So với các nghiên cứu trong khu vực, kết quả của Công ty Lâm nghiệp Con Cuông cho thấy hiệu quả kinh tế và bảo tồn sinh thái được cân bằng tốt hơn, góp phần nâng cao đời sống người dân địa phương.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện sự tăng trưởng diện tích rừng, trữ lượng gỗ và lợi nhuận kinh doanh qua các năm, cũng như bảng phân tích chi tiết các chỉ số kinh tế như NPV, IRR, BCR cho từng phương án kinh doanh rừng.

Tuy nhiên, các khó khăn về địa hình, giao thông và nhận thức cộng đồng vẫn là thách thức lớn cần được giải quyết để đảm bảo tính bền vững lâu dài. Việc kết hợp chính sách hỗ trợ, đào tạo kỹ thuật và nâng cao nhận thức là yếu tố then chốt.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức: Tổ chức các khóa đào tạo kỹ thuật quản lý rừng bền vững cho cán bộ và người dân địa phương nhằm nâng cao năng lực quản lý và bảo vệ rừng. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, chủ thể là Công ty phối hợp với các cơ quan chuyên môn.

2. Cải thiện hạ tầng giao thông và kỹ thuật: Đầu tư nâng cấp các tuyến đường nội bộ, trạm quản lý rừng và trang thiết bị khai thác, chế biến gỗ nhằm giảm chi phí vận chuyển và tăng hiệu quả sản xuất. Kế hoạch thực hiện trong 3 năm, do Công ty chủ trì.

3. Xây dựng chính sách hỗ trợ người dân: Phát triển các chương trình hỗ trợ tài chính, kỹ thuật cho các hộ gia đình nhận khoán đất rừng, khuyến khích phát triển kinh tế rừng bền vững, giảm khai thác trái phép. Thời gian triển khai liên tục, phối hợp với chính quyền địa phương.

4. Áp dụng hệ thống quản lý rừng theo tiêu chuẩn quốc tế: Tiếp tục hoàn thiện và áp dụng các tiêu chuẩn FSC, ITTO trong quản lý rừng nhằm nâng cao giá trị sản phẩm và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế. Chủ thể là Công ty và các tổ chức chứng nhận, thực hiện trong 5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý lâm nghiệp: Nhận được cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng và điều chỉnh chính sách quản lý rừng bền vững phù hợp với điều kiện địa phương.

2. Doanh nghiệp lâm nghiệp: Áp dụng mô hình kinh doanh rừng bền vững, nâng cao hiệu quả sản xuất, bảo vệ tài nguyên và phát triển thị trường.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành lâm nghiệp: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, số liệu thực địa và mô hình quản lý rừng bền vững để phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo.

4. Cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức phi chính phủ: Sử dụng làm tài liệu tham khảo trong việc xây dựng chương trình hỗ trợ, đào tạo và phát triển cộng đồng gắn với bảo vệ rừng.

Câu hỏi thường gặp

1. Quản lý rừng bền vững là gì?
   Quản lý rừng bền vững là quá trình quản lý rừng nhằm đạt được các mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường một cách cân bằng, đảm bảo duy trì đa dạng sinh học và khả năng tái sinh của rừng trong hiện tại và tương lai.

2. Tại sao cần xây dựng phương án kinh doanh rừng theo tiêu chuẩn bền vững?
   Phương án này giúp bảo vệ tài nguyên rừng, nâng cao hiệu quả kinh tế, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và đảm bảo quyền lợi của cộng đồng địa phương.

3. Các tiêu chí chính trong quản lý rừng bền vững là gì?
   Bao gồm tuân thủ pháp luật, quyền và trách nhiệm người dân, lợi ích từ rừng, tác động môi trường, kế hoạch quản lý, kiểm tra đánh giá và duy trì các khu rừng có giá trị bảo tồn cao.

4. Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn là gì?
   Kết hợp điều tra khảo sát thực địa, phân tích định lượng trữ lượng gỗ và hiệu quả kinh tế qua các chỉ số tài chính, cùng phân tích định tính về điều kiện kinh tế - xã hội và chính sách pháp luật.

5. Lợi ích của việc áp dụng tiêu chuẩn quốc tế trong quản lý rừng?
   Giúp nâng cao giá trị sản phẩm lâm nghiệp, mở rộng thị trường xuất khẩu, đồng thời bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học, tăng cường uy tín doanh nghiệp.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng được nội dung cơ bản cho phương án kinh doanh rừng bền vững tại Công ty Lâm nghiệp Con Cuông, góp phần ổn định và phát triển nguồn tài nguyên rừng.
• Diện tích và chất lượng rừng được cải thiện rõ rệt, với trữ lượng gỗ trung bình đạt 854 m3/ha và tỷ lệ che phủ trên 98%.
• Hiệu quả kinh tế lâm nghiệp tăng lên, thu nhập người lao động được nâng cao, đồng thời bảo vệ đa dạng sinh học và môi trường sinh thái.
• Các khó khăn về địa hình, giao thông và nhận thức cộng đồng cần được giải quyết thông qua các giải pháp đào tạo, đầu tư hạ tầng và chính sách hỗ trợ.
• Đề xuất áp dụng tiêu chuẩn quốc tế và tăng cường quản lý nhằm đảm bảo phát triển bền vững trong giai đoạn tiếp theo.

Các nhà quản lý và doanh nghiệp lâm nghiệp nên áp dụng các giải pháp đề xuất để nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển rừng bền vững, đồng thời phối hợp với các cơ quan chức năng để hoàn thiện chính sách và hỗ trợ kỹ thuật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ PTNT Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp Hoµng V¨n H¶i Nghiªn cøu ®Ò xuÊt mét sè néi dung c¬ b¶n x©y dùng ph­¬ng ¸n kinh doanh rõng theo tiªu chuÈn qu¶n lý rõng bÒn v÷ng t¹i c«ng ty l©m nghiÖp Con Cu«ng, huyÖn Con Cu«ng, tØnh NghÖ An luËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Hµ T©y 2007 Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ PTNT Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp Hoµng V¨n H¶i Nghiªn cøu ®Ò xuÊt mét sè néi dung c¬ b¶n x©y dùng ph­¬ng ¸n kinh doanh rõng theo tiªu chuÈn qu¶n lý rõng bÒn v÷ng t¹i c«ng ty l©m nghiÖp Con Cu«ng, huyÖn Con Cu«ng, tØnh NghÖ An Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 luËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Ng­êi h­íng dÉn khoa häc: PGS.TS Vò Nh©m Hµ T©y 2007 1 §Æt vÊn ®Ò. Tõ xa x­a rõng tù nhiªn ®· che phñ phÇn lín diÖn tÝch mÆt ®Êt cña tr¸i ®Êt, nh­ng do t¸c ®éng cña con ng­êi nh­ khai th¸c L©m s¶n, khai ph¸ lÊy ®Êt lµm N«ng nghiÖp, X©y dùng, ®« thÞ ho¸. nªn diÖn tÝch rõng tù nhiªn ®· bÞ gi¶m ®i nhanh chãng, chØ tÝnh riªng trong giai ®o¹n 1990 - 1995 ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn, ®· cã h¬n 65 triÖu ha rõng bÞ mÊt. TÝnh ®Õn n¨m 1995 diÖn tÝch rõng cña toµn thÕ giíi, kÓ c¶ rõng tù nhiªn vµ rõng trång, chØ cßn 3.454 triÖu ha (FAO 1997), tû lÖ che phñ chØ kho¶ng 35%.

HiÖn nay mçi tuÇn trªn thÕ giíi cã kho¶ng 500.000 ha rõng tù nhiªn bÞ biÕn mÊt hoÆc bÞ tho¸i ho¸ dÇn. N¨m 1943 diÖn tÝch rõng cña ViÖt Nam cßn kho¶ng 14,3 triÖu ha, tû lÖ che phñ kho¶ng 43%. HiÖn nay tæng diÖn tÝch ®Êt rõng cña c¶ n­íc lµ 19,03 triÖu ha, trong ®ã chØ cã 8,25 triÖu ha rõng tù nhiªn vµ 1,05 triÖu ha rõng trång, cßn l¹i lµ ®Êt trång ®åi nói träc. Rõng tù nhiªn tËp trung chñ yÕu ë T©y nguyªn, §«ng Nam bé vµ miÒn Trung.

Trong sè rõng tù nhiªn cßn l¹i chØ cã 9% lµ rõng giµu (tr÷ l­îng trªn 150 m3/ha), 33% rõng trung b×nh (80-150 m3/ha) cßn l¹i lµ rõng nghÌo kiÖt (d­íi 80 m3/ha) (Theo sè liÖu QLRBV cña tæ c«ng t¸c Quèc gia). Víi vèn rõng hiÖn nay th× chØ tiªu b×nh qu©n ë n­íc ta lµ 0,15 ha rõng/ng­êi vµ 9,16 m3 gç/ng­êi, thuéc lo¹i thÊp so víi chØ tiªu t­¬ng øng cña thÕ giíi lµ 0,97 ha/ng­êi vµ 75 m3 gç/ng­êi. V× vËy, viÖc x©y dùng ph­¬ng ¸n kinh doanh rõng theo tiªu chuÈn qu¶n lý rõng bÒn v÷ng cho c¸c ®¬n vÞ trùc tiÕp qu¶n lý rõng lµ rÊt cÇn thiÕt, nh»m b¶o vÖ vµ ph¸t triÓn vèn rõng hiÖn cã. C«ng ty l©m nghiÖp Con Cu«ng n»m trªn ®Þa bµn huyÖn Con Cu«ng, tØnh NghÖ An, lµ mét ®¬n vÞ quèc doanh, ®­îc thµnh lËp vµ ho¹t ®éng ®· gÇn 50 n¨m.

NhiÖm vô chñ yÕu cña ®¬n vÞ lµ b¶o vÖ, khai th¸c, chÕ biÕn l©m s¶n, x©y dùng vµ ph¸t triÓn vèn rõng, ngoµi ra C«ng ty cßn thùc hiÖn mét sè c¸c dÞch vô kh¸c ®Ó n©ng cao ®êi sèng cho c¸n bé c«ng nh©n viªn. Sau 5 n¨m 2 (2001- 2005) ho¹t ®éng s¶n xuÊt, kinh doanh th× tµi nguyªn rõng trªn ®Þa bµn C«ng ty qu¶n lý ®· cã nh÷ng biÕn ®éng vµ thay ®æi ®¸ng kÓ, bªn c¹nh ®ã t×nh h×nh sö dông ®Êt cßn nhiÒu bÊt cËp ,ch­a hîp lý. Do ®ã c«ng t¸c trång, khoanh nu«i, b¶o vÖ, khai th¸c rõng…, giao kho¸n ®Êt l©m nghiÖp ®ang ®Æt ra nhiÒu vÊn ®Ò ®ßi hái cÇn ph¶i cã nh÷ng ph­¬ng ¸n, kÕ ho¹ch phï hîp víi ®iÒu kiÖn thùc tÕ hiÖn nay cña C«ng ty. XuÊt ph¸t tõ nh÷ng vÊn ®Ò ®ã, th× C«ng ty l©m nghiÖp Con Cu«ng cÇn ph¶i x©y dùng ph­¬ng ¸n kinh doanh rõng theo tiªu chuÈn bÒn v÷ng ®Ó lµm c¬ së v÷ng ch¾c cho viÖc lËp c¸c kÕ ho¹ch, ®Þnh h­íng cho s¶n xuÊt kinh doanh l©m nghiÖp l©u dµi vµ liªn tôc phï hîp víi ®iÒu kiÖn ®Êt ®ai, tµi nguyªn rõng, t×nh h×nh d©n sinh kinh tÕ trong khu vùc trong giai ®o¹n 2007 - 2017.

V× vËy, chóng t«i chän ®Ò tµi “Nghiªn cøu ®Ò xuÊt mét sè néi dung c¬ b¶n x©y dùng ph­¬ng ¸n kinh doanh rõng theo tiªu chuÈn qu¶n lý rõng bÒn v÷ng t¹i C«ng ty l©m nghiÖp Con Cu«ng, huyÖn Con Cu«ng, tØnh NghÖ An”. Víi môc tiªu lµm c¬ së cho viÖc sö dông æn ®Þnh, bÒn v÷ng vµ ph¸t triÓn nguån tµi nguyªn rõng, s¶n xuÊt kinh doanh cã hiÖu qu¶ cao. §ång thêi ®¸p øng ®­îc chøc n¨ng phßng hé, b¶o vÖ m«i tr­êng cña rõng, n©ng cao ®êi sèng cña c¸n bé c«ng nh©n viªn trong C«ng ty, còng nh­ ng­êi d©n trong vïng vµ gãp phÇn quan träng thóc ®Èy ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi trªn ®Þa bµn. 3 Ch­¬ng 1 Tæng quan vÒ vÊn ®Ò nghiªn cøu.

Quan ®iÓm vÒ qu¶n lý rõng bÒn v÷ng. Tr­íc ®©y rõng tù nhiªn bao trïm phÇn lín diÖn tÝch mÆt ®Êt. Tuy nhiªn, do nh÷ng t¸c ®éng cña con ng­êi nh­ khai th¸c l©m s¶n qu¸ møc, ph¸ rõng lÊy ®Êt trång trät, ®Êt ch¨n th¶, x©y dùng c¸c khu c«ng nghiÖp, më réng c¸c ®iÓm d©n c­ v. ®· lµm cho rõng thu hÑp dÇn vÒ diÖn tÝch.

Tû lÖ che phñ cña rõng tù nhiªn gi¶m ®i mçi ngµy mét nhanh. Trong nh÷ng n¨m ®Çu cña thÕ kû nµy, sau nhiÒu ngh×n n¨m khai th¸c vµ sö dông cña con ng­êi diÖn tÝch rõng trªn thÕ giíi vÉn cßn kho¶ng 60 - 65 %, nh­ng chØ trong gÇn 1 thÕ kû, tÝnh ®Õn n¨m 1995 con sè nµy ®· gi¶m mét nöa. Theo sè liÖu cña Tæ chøc l­¬ng thùc thÕ giíi th× tæng diÖn tÝch rõng tù nhiªn hiÖn chØ cßn kho¶ng 3. Mçi n¨m diÖn tÝch rõng bÞ gi¶m ®i trung b×nh kho¶ng 20 triÖu hÐc ta [4].

ë ViÖt Nam do viÖc qu¶n lý sö dông ch­a bÒn v÷ng nªn diÖn tÝch vµ chÊt l­îng rõng trong nhiÒu n¨m qua ®· bÞ gi¶m liªn tôc. N¨m 1943, ViÖt Nam cã 14,3 triÖu ha rõng víi ®é che phñ lµ 43%. §Õn n¨m 1990 chØ cßn 9,3 triÖu ha víi ®é che phñ rõng 27,2%; trong thêi kú 1980-1990, b×nh qu©n mçi n¨m h¬n 100 ngh×n ha rõng bÞ mÊt ®i. Tuy nhiªn, tõ n¨m 1990 trë l¹i ®©y, diÖn tÝch rõng ®· t¨ng liªn tôc nhê trång rõng vµ phôc håi rõng tù nhiªn (ngo¹i trõ ë mét sè vïng nh­ T©y Nguyªn, §«ng Nam Bé diÖn tÝch rõng vÉn cã chiÒu h­íng gi¶m).

§Õn nay, ®é che phñ rõng ®­îc n©ng lªn 36,7% [1]. Rõng tù nhiªn kh«ng chØ bÞ thu hÑp vÒ diÖn tÝch mµ cßn gi¶m ®i vÒ chÊt l­îng. C¸c loµi gç quý ®· bÞ khai th¸c c¹n kiÖt, c¸c loµi cho s¶n phÈm cã gi¸ trÞ cao nh­ l­¬ng thùc, thùc phÈm, d­îc liÖu, nguyªn liÖu cho c«ng nghiÖp, thñ c«ng mü nghÖ v. trë nªn khan hiÕm, nhiÒu loµi ®éng vËt hoang d· ®ang cã nguy c¬ tuyÖt chñng.

4 Sù suy gi¶m diÖn tÝch vµ chÊt l­îng cña rõng tù nhiªn ch¼ng nh÷ng ®· lµm xuèng cÊp mét nguån tµi nguyªn cã kh¶ n¨ng cung cÊp liªn tôc nh÷ng s¶n phÈm ®a d¹ng cho cuéc sèng con ng­êi, mµ cßn kÐo theo nh÷ng biÕn ®æi nguy hiÓm cña ®iÒu kiÖn sinh th¸i trªn hµnh tinh. HËu qu¶ quan träng nhÊt cña mÊt rõng trong thÕ kû qua lµ lµm cho khÝ hËu biÕn ®æi, nguån n­íc kh«ng æn ®Þnh, ®Êt ®ai bÞ hoang ho¸, quy m« vµ c­êng ®é cña nh÷ng thiªn tai nh­ giã b·o, h¹n h¸n, lò lôt, ch¸y rõng ngµy mét gia t¨ng. Sù mÊt rõng ®· trë thµnh nguyªn nh©n trùc tiÕp cña sù ®ãi nghÌo ë nhiÒu quèc gia, lµ nguyªn nh©n cña hiÓm ho¹ sinh th¸i ®e do¹ sù tån t¹i l©u bÒn cña con ng­êi vµ thiªn nhiªn trªn toµn thÕ giíi. Tr­íc t×nh h×nh ®ã mét yªu cÇu cÊp b¸ch ®Æt ra lµ ph¶i qu¶n lý rõng nh­ thÕ nµo ®Ó ng¨n chÆn ®­îc t×nh tr¹ng mÊt rõng, qu¶n lý mµ trong ®ã viÖc khai th¸c nh÷ng gi¸ trÞ kinh tÕ cña rõng kh«ng m©u thuÉn víi viÖc duy tr× diÖn tÝch vµ chÊt l­îng cña nã, duy tr× vµ ph¸t huy nh÷ng chøc n¨ng sinh th¸i to lín víi sù tån t¹i l©u bÒn cña con ng­êi vµ thiªn nhiªn.

§©y còng lµ xuÊt ph¸t ®iÓm cña nh÷ng ý t­ëng qu¶n lý rõng bÒn v÷ng - qu¶n lý rõng nh»m ph¸t huy ®ång thêi nh÷ng gi¸ trÞ vÒ kinh tÕ, x· héi vµ m«i tr­êng cña rõng[12]. Trong nhiÒu thËp kû qua, vÊn ®Ò sö dông ®Êt ®ai, tµi nguyªn rõng bÒn v÷ng ®· ®­îc c¸c nhµ khoa häc trªn thÕ giíi vµ trong n­íc cã sù quan t©m ®Æc biÖt. Nghiªn cøu vÒ hiÖu qu¶ kinh tÕ, x· héi, m«i tr­êng cña vÊn ®Ò sö dông ®Êt ®ai, tµi nguyªn rõng cña mçi quèc gia ®Òu phô thuéc c¸ch nh×n nhËn vµ tr×nh ®é qu¶n lý, tr×nh ®é tiÕp cËn khoa häc kü thuËt cña nh©n lo¹i. Quan ®iÓm vÒ sö dông ®Êt ®ai, tµi nguyªn rõng bÒn v÷ng ®· ®­îc nhiÒu ®Ò tµi ë c¸c quèc gia kh¸c nhau ®Ò cÊp tíi, viÖc ®­a ra mét quan ®iÓm thèng nhÊt lµ mét ®iÒu khã cã thÓ thùc hiÖn, nh­ng c¸c kh¸i niÖm ®Òu cho thÊy nh÷ng ®iÓm gièng nhau khi nãi ®Õn qu¶n lý sö dông ®Êt ®ai tµi nguyªn rõng bÒn v÷ng ®Òu ®­îc thÓ hiÖn ë ba vÊn ®Ò: Kinh tÕ, x· héi vµ m«i tr­êng.

5 Do sù kh¸c biÖt nhau vÒ ®iÒu kiÖn tù nhiªn, ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi vµ c¸c nhu cÇu cña con ng­êi ë c¸c quèc gia, vïng l·nh thæ nªn c«ng t¸c qu¶n lý sö dông tµi nguyªn rõng bÒn v÷ng còng gÆp nh÷ng khã kh¨n, phøc t¹p vµ ®a d¹ng cho mçi vïng sinh th¸i kh¸c nhau. Nh­ng cuèi cïng ng­êi ta còng ®· cè g¾ng ®­a ra mét ®Þnh nghÜa vÒ QLRBV nh»m diÔn ®¹t b¶n chÊt cña nã, ®ång thêi ®Ó tõ ®ã x©y dùng nªn nh÷ng nguyªn t¾c c¬ b¶n trong c«ng t¸c QLRBV. Kh¸i niÖm vÒ QLRBV ®· ®­îc h×nh thµnh tõ ®Çu thÕ kû 18. Ban ®Çu chØ chó träng ®Õn khai th¸c, sö dông gç ®­îc l©u dµi, liªn tôc.

Cïng víi sù tiÕn bé cña khoa häc, kü thuËt vµ ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi QLRBV ®· chuyÓn tõ qu¶n lý kinh doanh gç sang qu¶n lý kinh doanh nhiÒu mÆt tµi nguyªn rõng, qu¶n lý hÖ thèng sinh th¸i rõng vµ cuèi cïng lµ QLRBV trªn c¬ së c¸c tiªu chuÈn, tiªu chÝ ®­îc x¸c lËp chÆt chÏ, toµn diÖn vÒ c¸c lÜnh vùc kinh tÕ, x· héi vµ méi tr­êng. QLRBV lµ viÖc ®ãng gãp cña c«ng t¸c l©m nghiÖp ®èi víi sù ph¸t triÓn. Sù ph¸t triÓn ®ã ph¶i mang lîi Ých kinh tÕ, m«i tr­êng vµ x· héi, cã thÓ c©n b»ng gi÷a nhu cÇu hiÖn t¹i vµ t­¬ng lai. QLRBV hiÖn nay ®­îc xem nh­ tæng hîp cña ho¹t ®éng s¶n xuÊt bao gåm b¶o vÖ nguån n­íc, ®Êt vµ c¸c khu v¨n hãa còng nh­ c©y rõng cho gç [9].