Nghiên cứu sự phân bố kháng sinh và tác dụng của chế phẩm actiso trong gà

Nghiên cứu sự phân bố kháng sinh ở gà và tác dụng của chế phẩm actiso trong việc tăng khả năng đào thải, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm.

• Trường học: Trường Đại Học Nông Nghiệp
• Chuyên ngành: Thú Y
• Đề tài: Nghiên Cứu Phân Bố Kháng Sinh Ở Gà Và Tác Dụng Của Chế Phẩm Actiso Trong Việc Tăng Cường Đào Thải
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Một số hiểu biết về kháng sinh
• 1.1.1. Định nghĩa kháng sinh
• 1.1.2. Phân loại kháng sinh
• 1.1.3. Nguyên tắc sử dụng thuốc kháng sinh
• 1.2. Tồn dư kháng sinh và nguy cơ liên quan đến sự hiện diện của chúng trong thực phẩm
• 1.2.1. Nguyên nhân tồn dư kháng sinh trong thực phẩm
• 1.2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến tồn dư kháng sinh
• 1.2.3. Ảnh hưởng của dư lượng kháng sinh đối với sức khỏe cộng đồng
• 1.3. Lợi ích và tác hại của việc sử dụng kháng sinh trong thức ăn chăn nuôi
• 1.3.1. Lợi ích của việc sử dụng kháng sinh trong thức ăn chăn nuôi
• 1.3.2. Nguy cơ của việc sử dụng kháng sinh như...

Tóm tắt

I. Phân bố kháng sinh trong chăn nuôi gà

Kháng sinh được sử dụng phổ biến trong chăn nuôi gà nhằm phòng ngừa và điều trị bệnh. Tuy nhiên, việc sử dụng kháng sinh không đúng cách dẫn đến tình trạng tồn dư trong sản phẩm động vật. Theo nghiên cứu, kháng sinh như Oxytetracyclin và Enrofloxacin thường được phát hiện trong huyết tương và các cơ quan nội tạng của gà. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của người tiêu dùng mà còn gây ra sự đề kháng vi khuẩn. Việc kiểm soát dư lượng kháng sinh là rất cần thiết để đảm bảo an toàn thực phẩm. "Tồn dư kháng sinh trong thực phẩm ảnh hưởng xấu tới sức khoẻ cộng đồng và môi trường" (Aarestrup F.).

1.1. Nguyên nhân tồn dư kháng sinh

Tồn dư kháng sinh trong thực phẩm có thể do nhiều nguyên nhân, bao gồm việc sử dụng kháng sinh không đúng liều lượng và thời gian ngừng thuốc. Việc cho kháng sinh vào thức ăn hoặc nước uống để phòng bệnh cũng là một nguyên nhân chính. "Kháng sinh có thể nhiễm lẫn vào thức ăn do tiếp xúc với môi trường có chứa kháng sinh". Điều này dẫn đến việc sản phẩm chăn nuôi có thể chứa hàm lượng kháng sinh cao hơn mức cho phép, gây nguy hiểm cho sức khỏe người tiêu dùng.

1.2. Tác động của kháng sinh đến sức khỏe cộng đồng

Sự lạm dụng kháng sinh trong chăn nuôi không chỉ gây ra tình trạng tồn dư mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Việc tiếp xúc với kháng sinh có thể làm thay đổi hệ vi sinh vật đường ruột, dẫn đến các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. "Việc lạm dụng kháng sinh làm chất kích thích sinh trưởng có thể gây nên hiện tượng kháng chéo ở người". Điều này làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các chủng vi khuẩn kháng thuốc, gây khó khăn trong điều trị bệnh.

II. Tác dụng của chế phẩm Actiso trong việc tăng cường đào thải

Chế phẩm Actiso đã được nghiên cứu và chứng minh có khả năng tăng cường quá trình đào thải kháng sinh trong cơ thể gà. Việc sử dụng Actiso không chỉ giúp giảm thiểu tồn dư kháng sinh mà còn nâng cao hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi. "Dược liệu Actiso đóng một vai trò rất quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả phòng và trị bệnh cho gà". Nghiên cứu cho thấy, việc bổ sung Actiso vào khẩu phần ăn của gà giúp rút ngắn thời gian tồn dư kháng sinh, từ đó đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm.

2.1. Cơ chế tác động của Actiso

Actiso hoạt động bằng cách kích thích quá trình thải trừ kháng sinh ra khỏi cơ thể gà. Các thành phần trong Actiso giúp tăng cường chức năng gan và thận, từ đó nâng cao khả năng đào thải các chất độc hại. "Chế phẩm Actiso có khả năng tăng cường đào thải kháng sinh Oxytetracyclin và Enrofloxacin tồn dư trong huyết tương". Điều này không chỉ giúp giảm thiểu nguy cơ tồn dư kháng sinh mà còn cải thiện sức khỏe tổng thể của gà.

2.2. Ứng dụng thực tiễn của Actiso trong chăn nuôi

Việc áp dụng chế phẩm Actiso trong chăn nuôi gà đã cho thấy nhiều lợi ích thực tiễn. Các nghiên cứu cho thấy, gà được cho ăn chế phẩm Actiso có tốc độ tăng trưởng tốt hơn và thời gian tồn dư kháng sinh ngắn hơn. "Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở khoa học mở ra ứng dụng của dược liệu Actiso trong chăn nuôi". Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn đảm bảo an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm tại Việt Nam đang ở mức báo động cao, đặc biệt liên quan đến tồn dư kháng sinh trong sản phẩm động vật như thịt gà. Theo ước tính, nhiều ca ngộ độc thực phẩm cấp tính và mãn tính được ghi nhận tại các bếp ăn tập thể và khu công nghiệp, trong đó nguyên nhân không chỉ do vi sinh vật mà còn do tồn dư kháng sinh như Oxytetracyclin và Enrofloxacin vượt mức cho phép. Tình trạng sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi phổ biến và mang tính tự phát, với mức độ tồn dư kháng sinh trong sản phẩm có thể cao hơn tiêu chuẩn quốc tế từ hàng chục đến hàng ngàn lần. Mục tiêu nghiên cứu là xác định sự hấp thu, phân bố và tồn dư của hai kháng sinh này trong huyết tương và các cơ quan nội tạng của gà, đồng thời đánh giá hiệu quả của chế phẩm Actiso trong việc tăng khả năng đào thải kháng sinh, góp phần đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Nghiên cứu được thực hiện từ năm 2006 đến 2010 tại các trang trại chăn nuôi gà thịt tập trung ở Hà Nội và các tỉnh vùng phụ cận như Hưng Yên, Thái Bình, Ninh Bình, Vĩnh Phúc. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc kiểm soát tồn dư kháng sinh, nâng cao chất lượng sản phẩm chăn nuôi và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về dược động học kháng sinh, đặc biệt là Oxytetracyclin và Enrofloxacin, hai loại kháng sinh phổ biến trong chăn nuôi gia cầm. Kháng sinh được định nghĩa là các chất có tác dụng ức chế hoặc tiêu diệt vi sinh vật, được sử dụng trong thú y để phòng và trị bệnh cũng như kích thích tăng trưởng. Các kháng sinh này có cơ chế tác dụng đặc thù: Oxytetracyclin ức chế tổng hợp protein vi khuẩn, còn Enrofloxacin ức chế men ADN-Gyrase, ngăn cản quá trình sinh tổng hợp axit nucleic của vi khuẩn. Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng lý thuyết về tồn dư kháng sinh và giới hạn tồn dư tối đa (MRL) theo quy định của Liên minh Châu Âu và các tiêu chuẩn quốc tế, nhằm đánh giá mức độ an toàn của sản phẩm chăn nuôi. Khái niệm về dược liệu Actiso (Cynara scolimus L.) được sử dụng như một chất thúc đẩy đào thải kháng sinh, với các thành phần hoạt chất như Cynarin, Flavonoid và Inulin có tác dụng lợi mật, lợi tiểu, chống oxy hóa và tăng cường chức năng gan mật, góp phần giảm tồn dư kháng sinh trong cơ thể gà.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm khảo sát thực trạng sử dụng kháng sinh tại 150 trang trại chăn nuôi gà thịt ở Hà Nội và các tỉnh lân cận, thu thập mẫu thức ăn và mẫu mô gà để phân tích tồn dư kháng sinh. Phương pháp phân tích tồn dư kháng sinh sử dụng kỹ thuật vi sinh vật (phương pháp khuếch tán trên thạch) và sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) để xác định nồng độ Oxytetracyclin và Enrofloxacin trong huyết tương, gan, thận và cơ gà. Cỡ mẫu thí nghiệm gồm 50 con gà mỗi lô, được chia thành các nhóm đối chứng và nhóm thử với các liều lượng kháng sinh và chế phẩm Actiso khác nhau. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2006 đến 2010, với các bước lấy mẫu huyết tương sau khi ngừng sử dụng kháng sinh ở các mốc 24, 36, 48, 60, 72, 84 và 96 giờ, cùng với lấy mẫu mô gan, thận, cơ ở các ngày 1, 2, 3, 5 và 7 sau khi ngừng thuốc. Phân tích số liệu được thực hiện bằng phần mềm Excel và STATVIEW với các phương pháp thống kê sinh học phù hợp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình hình sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi gà: Khảo sát 150 trang trại cho thấy hơn 53% trang trại nuôi dưới 1000 con, trong khi chỉ 2,7% nuôi trên 4000 con. Khoảng 86,7% chủ trang trại đã từng tham gia tập huấn kỹ thuật chăn nuôi, nhưng việc sử dụng kháng sinh vẫn phổ biến và chưa tuân thủ nghiêm ngặt quy định về liều lượng và thời gian ngừng thuốc.

2. Phân bố và tồn dư kháng sinh Oxytetracyclin và Enrofloxacin: Nồng độ tồn dư kháng sinh trong huyết tương và các mô gan, thận, cơ gà vượt mức MRL quy định, đặc biệt ở các lô sử dụng liều cao và thời gian dài. Ví dụ, nồng độ Oxytetracyclin trong gan gà có thể vượt tiêu chuẩn từ 15 đến 32 lần, tương tự Enrofloxacin cũng được phát hiện tồn dư với nồng độ cao trong các mô.

3. Ảnh hưởng của chế phẩm Actiso 10%: Việc bổ sung Actiso 10% vào nước uống sau khi ngừng sử dụng kháng sinh giúp tăng tốc độ đào thải Oxytetracyclin và Enrofloxacin trong huyết tương và các mô, giảm tồn dư kháng sinh đáng kể so với nhóm không sử dụng Actiso. Tốc độ giảm tồn dư nhanh hơn từ 20-30% tùy loại mô và kháng sinh.

4. Hiệu quả điều trị và tăng trọng: Ứng dụng Enrofloxacin liều 300 ppm trong điều trị bệnh thương hàn gà đạt tỷ lệ khỏi bệnh trên 90%, đồng thời bổ sung Actiso giúp tăng trọng gà lên gần 10% so với nhóm đối chứng, cải thiện sức khỏe và chất lượng sản phẩm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tồn dư kháng sinh vượt mức chủ yếu do việc sử dụng kháng sinh không đúng liều lượng, không tuân thủ thời gian ngừng thuốc trước khi giết mổ, và sử dụng đồng thời nhiều loại kháng sinh. Kết quả phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, cho thấy tồn dư kháng sinh là vấn đề phổ biến và nghiêm trọng trong chăn nuôi gia cầm. Việc sử dụng dược liệu Actiso như một chất thúc đẩy đào thải kháng sinh là giải pháp khoa học mới, tận dụng các hoạt chất có tác dụng lợi mật, tăng cường chức năng gan, giúp giảm tồn dư kháng sinh trong sản phẩm. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh nồng độ kháng sinh tồn dư theo thời gian giữa nhóm có và không sử dụng Actiso, cũng như bảng thống kê tỷ lệ khỏi bệnh và tăng trọng gà. Kết quả này góp phần nâng cao nhận thức về an toàn thực phẩm và thúc đẩy ứng dụng dược liệu trong chăn nuôi bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và kiểm soát sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi: Cơ quan quản lý cần ban hành và thực thi nghiêm ngặt các quy định về liều lượng, thời gian ngừng thuốc và danh mục kháng sinh được phép sử dụng, nhằm giảm thiểu tồn dư kháng sinh trong sản phẩm. Thời gian thực hiện: trong vòng 1-2 năm; chủ thể: Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Cục Thú y.

2. Khuyến khích sử dụng dược liệu Actiso trong chăn nuôi: Đẩy mạnh nghiên cứu, sản xuất và ứng dụng chế phẩm Actiso như một giải pháp sinh học giúp tăng đào thải kháng sinh, nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng. Thời gian thực hiện: 3-5 năm; chủ thể: các viện nghiên cứu, doanh nghiệp dược liệu.

3. Tổ chức đào tạo, tập huấn kỹ thuật sử dụng kháng sinh hợp lý cho người chăn nuôi: Nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người chăn nuôi về nguyên tắc sử dụng kháng sinh, thời gian ngừng thuốc và các biện pháp thay thế kháng sinh. Thời gian thực hiện: liên tục; chủ thể: Trung tâm Khuyến nông, các tổ chức đào tạo.

4. Xây dựng hệ thống giám sát tồn dư kháng sinh trong sản phẩm chăn nuôi: Thiết lập mạng lưới kiểm tra, giám sát định kỳ tồn dư kháng sinh tại các cơ sở sản xuất và thị trường, đảm bảo sản phẩm đạt tiêu chuẩn an toàn. Thời gian thực hiện: 1-3 năm; chủ thể: Bộ Y tế, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý ngành nông nghiệp và thú y: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách quản lý sử dụng kháng sinh, kiểm soát tồn dư và đảm bảo an toàn thực phẩm.

2. Các nhà nghiên cứu và giảng viên đại học: Tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo về tồn dư kháng sinh, dược liệu Actiso và dược động học kháng sinh trong chăn nuôi.

3. Người chăn nuôi và doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật, sử dụng Actiso để nâng cao hiệu quả chăn nuôi, giảm tồn dư kháng sinh và cải thiện chất lượng sản phẩm.

4. Cơ quan kiểm nghiệm và giám sát an toàn thực phẩm: Tham khảo phương pháp phân tích tồn dư kháng sinh và áp dụng các tiêu chuẩn kiểm tra phù hợp nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tồn dư kháng sinh trong thịt gà lại nguy hiểm?
   Tồn dư kháng sinh có thể gây dị ứng, ngộ độc mãn tính, tạo điều kiện cho vi khuẩn kháng thuốc phát triển, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe người tiêu dùng và làm giảm hiệu quả điều trị bệnh trong y tế.

2. Chế phẩm Actiso có tác dụng gì trong việc giảm tồn dư kháng sinh?
   Actiso chứa các hoạt chất như Cynarin và Flavonoid giúp tăng cường chức năng gan mật, lợi tiểu, thúc đẩy quá trình đào thải kháng sinh ra khỏi cơ thể gà, giảm tồn dư trong mô.

3. Phương pháp nào được sử dụng để phát hiện tồn dư kháng sinh trong nghiên cứu?
   Nghiên cứu sử dụng phương pháp vi sinh vật khuếch tán trên thạch và sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) để xác định chính xác nồng độ Oxytetracyclin và Enrofloxacin trong huyết tương và mô gà.

4. Việc sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi có lợi ích gì?
   Kháng sinh giúp phòng và trị bệnh, kích thích tăng trưởng, nâng cao hiệu quả sử dụng thức ăn và giảm tỷ lệ chết do bệnh, góp phần tăng năng suất chăn nuôi.

5. Làm thế nào để người chăn nuôi sử dụng kháng sinh đúng cách?
   Người chăn nuôi cần tuân thủ nguyên tắc: chỉ dùng khi có bệnh nhiễm khuẩn, chọn đúng loại thuốc, đúng liều, đúng thời gian ngừng thuốc trước khi giết mổ, không tự ý phối hợp thuốc và tham gia các khóa đào tạo kỹ thuật.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định rõ sự hấp thu, phân bố và tồn dư kháng sinh Oxytetracyclin và Enrofloxacin trong huyết tương và các mô gan, thận, cơ gà với mức vượt tiêu chuẩn cho phép.
• Chế phẩm Actiso 10% có khả năng thúc đẩy quá trình đào thải kháng sinh, giảm tồn dư trong sản phẩm chăn nuôi, góp phần đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm.
• Ứng dụng Enrofloxacin trong điều trị bệnh thương hàn gà đạt hiệu quả cao, đồng thời bổ sung Actiso giúp tăng trọng và cải thiện sức khỏe gà.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc quản lý sử dụng kháng sinh và phát triển các giải pháp thay thế sinh học trong chăn nuôi.
• Đề xuất các biện pháp quản lý, đào tạo và giám sát nhằm giảm thiểu tồn dư kháng sinh, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao chất lượng sản phẩm chăn nuôi.

Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và người chăn nuôi cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng ứng dụng dược liệu Actiso trong chăn nuôi bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Một số hiểu biết về kháng sinh 1.1 ðịnh nghĩa kháng sinh Kháng sinh là thuật ngữ Việt Nam phiên âm từ danh từ Hán Việt (kháng sinh tố). Danh pháp quốc tế là antibiotics. Kháng sinh là chất do vi nấm hoặc do vi khuẩn tạo ra, hoặc do bán tổng hợp (như Ampicillin, Amikacin.), có khi là chất hoá học tổng hợp (như chloramphenicol, isoniazid, các quinolon) có tác dụng ñiều trị ñặc hiệu với liều thấp do ức chế một số quá trình sống của vi sinh vật (Hoàng Tích Huyền và cs, 2001 [13] ). Việc phát hiện ra kháng sinh và các ñặc tính của chúng ñã tạo ra một cuộc cách mạng trong y học và cứu loài người thoát khỏi nhiều thảm dịch do vi trùng gây ra.

Trong chăn nuôi, thú y kháng sinh ñược dùng ñể phòng, trị bệnh và kích thích tăng trưởng (FAO/OIE/WHO, 2006 [132]).2 Phân loại kháng sinh ðể giúp cho việc ñịnh hướng lựa chọn cũng như sử dụng thuốc kháng sinh có hiệu quả trong ñiều trị, các nhà khoa học ñã phân loại thuốc kháng sinh dựa trên cơ sở sau: phân loại theo nguồn gốc, theo hoạt phổ kháng khuẩn, theo mức ñộ tác dụng, theo cơ chế tác dụng, theo cấu trúc hoá học. Cách phân loại theo cấu trúc hoá học thường ñược sử dụng nhiều nhất vì hoạt phổ, mức ñộ, cơ chế tác dụng và cấu trúc hoá học gắn bó chặt chẽ với nhau (Hoàng Tích Huyền và cs, 2001 [13], Lê Thị Ngọc Diệp, 1999 [4]). Với cơ sở này, người ta ñã phân loại thuốc kháng sinh ra thành các nhóm sau: nhóm β – lactamin; nhóm Aminoglycosid; nhóm Lincosamid; nhóm Macrolid; nhóm Phenicol; nhóm Tetracyclin; nhóm Polypeptid; nhóm thuốc tổng hợp (Quinolon, 5- Nitroimidazol, dẫn xuất Nitrofuran, các dẫn xuất của Sulfanilamid).3 Nguyên tắc sử dụng thuốc kháng sinh Muốn phát huy tác dụng tối ña của thuốc, hạn chế các tác hại, ngăn cản khả năng kháng thuốc, cần phải tuân thủ theo ñúng các nguyên tắc sau: Chỉ sử dụng kháng sinh khi có kết luận chắc chắn là bệnh nhiễm khuẩn hoặc khi có kết quả làm kháng sinh ñồ. ðối với mầm bệnh ñã biết, nên dùng các kháng sinh có hiệu lực nhất, ít ñộc.

Lựa chọn ñúng thuốc, ñúng bệnh, dùng liều công kích ngay từ ñầu vì ở liều thuốc ñầu tiên một phần thuốc tự do cần phải kết hợp bão hoà với protein huyết tương. Tránh dùng liều thấp hay tăng dần liều trong quá trình ñiều trị sẽ gây hiện tượng quen thuốc, kháng thuốc. Dùng thuốc kháng sinh càng sớm càng tốt vì lúc này vi khuẩn ñang phát triển và chịu tác dụng của thuốc nhiều nhất. Chọn ñường ñưa thuốc thích hợp, ñủ liều lượng, ñủ liệu trình ñể luôn giữ nồng ñộ thuốc kháng sinh có tác dụng ñiều trị trong cơ thể.

Nếu cần thiết phải thay kháng sinh khác. Nên phối hợp thuốc khi ñiều trị ñể làm tăng khả năng diệt khuẩn, hạn chế hiện tượng nhờn thuốc, kháng thuốc của vi khuẩn dẫn tới tăng hiệu quả ñiều trị. Trong thời gian dùng thuốc nên kết hợp bổ sung các loại vitamin và ñiều tiết khẩu phần ăn hợp lí nhằm nâng cao sức ñề kháng của cơ thể.4 Tồn dư kháng sinh và nguy cơ liên quan ñến sự hiện diện của chúng trong thực phẩm Chất tồn dư ñược ñịnh nghĩa trong chỉ thị 86/469 của Thị trường chung Châu Âu như sau: “chất tồn dư là chất có hoạt tính dược ñộng học và các chất 7 chuyển hóa trung gian của chúng cũng như những chất khác ñược ñưa vào trong thịt, tất cả chúng ñược xem như là những chất nguy hiểm ñến sức khỏe người tiêu dùng” (Nguyễn Ngọc Tuân, 2002 [28]). Tồn dư kháng sinh trong thực phẩm ảnh hưởng xấu tới sức khoẻ cộng ñồng và môi trường, là một trong những nguyên nhân gây ra sự ñề kháng ngày càng mạnh của các vi khuẩn gây bệnh trên người (Aarestrup F.

Về mặt vệ sinh an toàn thực phẩm, EU ñã quy ñịnh mức giới hạn tồn dư tối ña (MRL – Maximum Residue Limit) của từng loại kháng sinh cho phép sử dụng ñối với từng loại thực phẩm. Mức MRL là một khái niệm dùng ñể ñánh giá hàm lượng ăn vào chấp nhận ñược mà người tiêu thụ hi vọng trong mô bào với một nồng ñộ cao nhất. Giới hạn tồn dư tối ña trong sản phẩm ñộng vật ở mỗi nước có quy ñịnh khác nhau căn cứ vào ñặc ñiểm sinh lí, sinh thái, ñặc ñiểm dinh dưỡng, thói quen ăn uống của người dân từng nước. Giá trị MRL ñược tính bằng hàm lượng chất tồn dư so với khối lượng mô và ñược xác ñịnh bởi 3 yếu tố: - Lượng tối thiểu có tác dụng trên ñộng vật thí nghiệm hay ñiều trị gây ra hiệu quả ñược công nhận.

- ðộ an toàn trong khoảng 1% hay thấp hơn, nếu ñược chấp nhận trong y học, hoặc ñộ an toàn cao hơn 1% nếu có bất cứ bằng chứng nào cho thấy có nguy cơ giống như các thí nghiệm trên những hợp chất tương tự. - Các yếu tố ñể cân bằng các tỉ lệ trong các mô ở một khẩu phần ăn trung bình. Nói chung, không ñược dùng thực phẩm có tồn dư kháng sinh cao hơn MRL. ðể kiểm soát dư lượng kháng sinh trong các sản phẩm có nguồn gốc từ ñộng vật, Uỷ ban Châu Âu ñã ban hành Nghị ñịnh 96/23/EC (CE, 1996 [55]) 8 theo ñó các nước thành viên thuộc Châu Âu hàng năm phải phân tích mẫu của tất cả các sản phẩm của mình.

Các nhóm chất phải kiểm soát ñược nêu rõ trong phụ lục của nghị ñịnh này. Bên cạnh ñó Uỷ ban Châu Âu ñã ban hành quy ñịnh số 2377/90 EC quy ñịnh giới hạn cho phép thuốc thú y trong sản phẩm ñộng vật (EU, 1990 [70]) nay ñược thay thế bằng Quyết ñịnh 37/2010 (EU, 2010 [71]). Liên quan ñến phương pháp phân tích kiểm soát dư lượng kháng sinh trong thực phẩm có nguồn gốc từ ñộng vật, các nước thành viên của Uỷ ban Châu Âu phải ñáp ứng các tiêu chuẩn tối thiểu về hiệu năng của phương pháp phân tích ñược quy ñịnh trong Quyết ñịnh số 2002/657/CE (CE, 2002 [56]).1 Nguyên nhân tồn dư kháng sinh trong thực phẩm - Kháng sinh có thể nhiễm lẫn vào thức ăn do tiếp xúc với môi trường có chứa kháng sinh. - Có thể tồn dư do lỗi kĩ thuật sử dụng thường xuyên kháng sinh trong chăn nuôi ñộng vật (Sundlof S.

và cs, 1990 [92]; Elliott C. và cs, 1994 [67]) như: + Kháng sinh cho vào thức ăn với mục ñích kích thích tăng trọng cho ñộng vật. + Kháng sinh cho vào nước uống ñể phòng bệnh trong mùa dịch bệnh. + Kháng sinh cho vào nước uống ñể chữa bệnh ñộng vật.

+ Kháng sinh cho thêm vào thức ăn ñộng vật ñể bảo quản súc sản lâu hư. + Kháng sinh tiêm vào ñộng vật hoặc cho ñộng vật uống trước khi giết thịt với mục ñích kéo dài thời gian, tránh hư hỏng thịt tươi. - Không tuân thủ theo quy ñịnh về thời gian ngừng thuốc cũng như liều lượng kháng sinh (Paige J. và cs, 1987 [104]; Van Dresser W.

và cs, 1989 [125]; Guest G. và cs, 1991 [78]; Paige J. 9 - Sử dụng kháng sinh ngoài danh mục cho phép dùng trong thú y hoặc dùng thuốc không ñúng chỉ ñịnh cho ñộng vật (Papich M. và cs, 1993 [106]; Kaneene J.

và cs, 1997 [86]; Pestka S. - Có thể cho thẳng kháng sinh vào thực phẩm với mục ñích ức chế, tiêu diệt vi sinh vật ñể bảo quản thực phẩm (Mcevoy J. Do vận chuyển sản phẩm ñi xa, cho kháng sinh vào thực phẩm ñể bảo quản. Tất cả những nguyên nhân trên làm cho sản phẩm chăn nuôi, thủy sản tồn dư kháng sinh, có ảnh hưởng không tốt ñối với người tiêu thụ.2 Các yếu tố ảnh hưởng ñến tồn dư kháng sinh - Liều kháng sinh cung cấp cho con vật, liều dùng càng cao thì thời gian thải trừ của kháng sinh trong mô bào càng chậm.

- Tùy theo từng loại kháng sinh, ñường ñưa thuốc vào cơ thể, giống, loài, tuổi gia súc, gia cầm và tình trạng sức khỏe của con vật. - Loại mô: dư lượng kháng sinh thường cao nhất ở thận, tiếp ñến là gan, cơ, mỡ, da. - Khoảng thời gian ngưng thuốc trước khi giết thịt hoặc trước khi gia cầm ñẻ trứng hoặc gia súc cho sữa càng ngắn thì mức ñộ tồn dư kháng sinh càng cao và ngược lại.3 Ảnh hưởng của dư lượng kháng sinh ñối với sức khỏe cộng ñồng Sự lạm dụng thuốc kháng sinh tất yếu dẫn ñến sự tồn dư trong thực phẩm ảnh hưởng ñến sức khỏe con người (Anadon A. Tác ñộng ñầu tiên là sự thay ñổi khu hệ vi sinh vật ñường ruột qua ñó làm rối loạn chức năng ở người và ñộng vật (Boisseau J.

Các nghiên cứu in vivo trên ñộng vật sống ñể ñánh giá tác ñộng của liều ñiều trị và dư lượng của Tetracyclin làm thay ñổi hệ vi sinh vật ñường ruột ñã ñược làm rõ. Xuất hiện các chủng vi khuẩn kháng với Tetracyclin, cũng như tác ñộng lên quần thể vi 10 khuẩn hiếu khí, yếm khí và các thay ñổi một số tham số chuyển hóa của hệ vi sinh vật. Trái lại, hàng rào chống lại các Salmonella ngoại sinh ñã ñược duy trì (Perrin-Guyomard A. ðộng vật có thể thải qua phân một lượng lớn vi khuẩn kháng thuốc.

Các vi khuẩn này có thể ñược chuyền sang người do tiếp xúc trực tiếp, gián tiếp qua thức ăn có nguồn gốc ñộng vật. Chúng có thể khu trú trực tiếp trong ống tiêu hóa của người hoặc có thể trao ñổi các gen kháng thuốc của chúng với các vi khuẩn có tiềm tàng gây bệnh cộng sinh ở ñường ruột (Bogaard A. Việc sử dụng Nitrofuran có khả năng gây ung thư và ñột biến gen. Penicillin tồn dư trong thức ăn có nguồn gốc ñộng vật thường gây dị ứng ñiều này ñã ñược khoa học chứng minh, tuy nhiên trên thực tế trường hợp này rất hiếm gặp (Dayan A.

Nếu so sánh nồng ñộ kháng sinh trong tổ chức khi ñiều trị hoặc phòng bệnh với nồng ñộ tồn dư thì rất ít khả năng gây phản ứng dị ứng ñối với các cá thể mẫn cảm sơ cấp. Trong nhân y nhóm β- lactamin thường gây dị ứng nhiều hơn cả, còn các kháng sinh nhóm macrolid ít có tác dụng phụ và rất ít kháng sinh nhóm này gây phản ứng dị ứng (Dewdney J. Việc lạm dụng kháng sinh làm chất kích thích sinh trưởng có thể gây nên hiện tượng kháng chéo ở người vì các chất tương tự cũng ñược sử dụng trong nhân y. ðó là nguyên nhân xuất hiện các chủng vi khuẩn gây bệnh kháng thuốc rất nguy hiểm ñối với con người.

Kháng sinh nhóm Aminoglycosid còn gây ngộ ñộc mãn tính trên thính giác và thận.