Nghiên Cứu Nhóm Văn Bản Mân Hành Của Lý Văn Phức (1785-1849)

Luận án tiến sĩ phân tích nghiên cứu nhóm văn bản mân hành của lý văn phức 1785 1849, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri thức mới cho ngành.

• Tác giả: Phan Thị Thu Hiền
• Người hướng dẫn: PGS. Trịnh Khắc Mạnh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Hán Nôm
• Đề tài: Nghiên Cứu Nhóm Văn Bản Mân Hành Của Lý Văn Phức (1785-1849)
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Văn Bản Mân Hành của Lý Văn Phức

Nghiên cứu về Văn bản Mân Hành của Lý Văn Phức (1785-1849) là một mảng đề tài quan trọng trong việc tìm hiểu văn học sử Việt Nam. Các công trình nghiên cứu trước đây đã bước đầu giới thiệu về sự nghiệp và tác phẩm của ông, đặc biệt là những sáng tác trong các chuyến đi sứ. Tuy nhiên, vẫn còn thiếu những nghiên cứu chuyên sâu về văn bản học Hán Nôm, đặc biệt là về nhóm Văn bản Mân Hành đồ sộ. Việc xác định thiện bản, phiên dịch và đánh giá giá trị nội dung, nghệ thuật của nhóm văn bản này là vô cùng cần thiết. Như Từ điển văn học (bộ mới) đã viết: "Thơ văn chữ Hán của Lý Văn Phức viết trong dịp đi công cán ra nước ngoài đã cho người đọc hiểu được cảm xúc và suy nghĩ của tác giả trên con đường sứ trình...". Nghiên cứu này sẽ góp phần làm sáng tỏ hơn về thân thế, sự nghiệp và tư tưởng của nhà thơ Lý Văn Phức.

1.1. Tổng Quan Sự Nghiệp Văn Chương Lý Văn Phức

Lý Văn Phức không chỉ là một nhà thơ mà còn là một nhà ngoại giao nổi tiếng thời nhà Nguyễn. Các tác phẩm của ông, đặc biệt là Tây Hành Kiến Văn Kỷ Lược và Mân Hành Thi Thoại Tập, ghi lại những trải nghiệm và suy tư của ông trong các chuyến đi sứ. Việc nghiên cứu sự nghiệp của Lý Văn Phức giúp ta hiểu rõ hơn về bối cảnh lịch sử, xã hội và văn hóa của Việt Nam đầu thế kỷ 19. Ngoài ra, một số tác phẩm của Lý Văn Phức vẫn chưa được nghiên cứu chuyên sâu, nên việc nghiên cứu này cần được chú trọng hơn. Các nghiên cứu văn học cần làm rõ những đóng góp của ông cho văn học Việt Nam.

1.2. Các Công Trình Biên Mục Về Lý Văn Phức

Các công trình biên mục, thư mục đóng vai trò quan trọng trong việc giới thiệu và hệ thống hóa các tác phẩm của Lý Văn Phức. Các công trình tiêu biểu như "Lược truyện các tác gia Việt Nam" của Trần Văn Giáp, "Thư mục sách Hán Nôm" của Dương Thái Minh, và "Di sản Hán Nôm Việt Nam - Thư mục đề yếu" đã cung cấp những thông tin ban đầu về cuộc đời, sự nghiệp và các tác phẩm chính của ông. Những công trình này, tuy nhiên, vẫn còn hạn chế và cần được bổ sung thêm thông tin.

II. Thách Thức Thiếu Nghiên Cứu Sâu Về Văn Bản Mân Hành

Mặc dù có nhiều công trình nghiên cứu về Lý Văn Phức, song sự chú ý dành cho nhóm Văn bản Mân Hành vẫn còn hạn chế. Hiện nay, số lượng nghiên cứu chuyên sâu về văn bản học, phiên dịch, và phân tích giá trị nội dung, nghệ thuật của nhóm văn bản này còn ít. Điều này gây khó khăn cho việc tiếp cận và đánh giá toàn diện di sản văn học của ông. Cần có những nghiên cứu chuyên sâu hơn để làm sáng tỏ những giá trị lịch sử, văn hóa, và văn chương ẩn chứa trong nhóm Văn bản Mân Hành.

2.1. Vấn Đề Về Xác Định Thiện Bản Văn Bản Mân Hành

Một trong những thách thức lớn nhất trong nghiên cứu Văn bản Mân Hành là xác định thiện bản (văn bản đáng tin cậy). Do có nhiều bản sao chép khác nhau, việc đối chiếu, so sánh và phân tích dị văn là vô cùng cần thiết để lựa chọn ra bản có giá trị nhất. Xác định thiện bản có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính chính xác và khách quan của các nghiên cứu về sau. Việc này đòi hỏi kiến thức sâu rộng về Hán Nôm và sự tỉ mỉ, cẩn trọng trong quá trình nghiên cứu.

2.2. Hạn Chế Trong Việc Dịch Thuật Văn Bản Mân Hành

Việc dịch thuật Văn bản Mân Hành cũng gặp nhiều khó khăn do tính chất cổ kính của ngôn ngữ và sự phức tạp của nội dung. Nhiều đoạn văn còn chứa đựng những điển tích, điển cố, đòi hỏi người dịch phải có kiến thức uyên bác về lịch sử, văn hóa Trung Hoa và Việt Nam. Hơn nữa, việc truyền tải được tinh thần và phong cách nghệ thuật của Lý Văn Phức cũng là một thách thức không nhỏ. Cần có những bản dịch chất lượng cao, chú trọng đến cả tính chính xác và tính thẩm mỹ.

III. Cách Tiếp Cận Nghiên Cứu Văn Bản Học Nhóm Mân Hành

Nghiên cứu này tập trung vào phương pháp tiếp cận văn bản học Hán Nôm để giải quyết những thách thức trên. Quá trình này bao gồm việc hệ thống hóa, đối chiếu, so sánh, và phân tích dị văn giữa các bản Văn bản Mân Hành. Mục tiêu là xác định thiện bản, phục vụ cho việc phiên dịch và nghiên cứu sâu hơn về nội dung, nghệ thuật của tác phẩm. Cách tiếp cận này sẽ góp phần làm sáng tỏ hơn về giá trị đích thực của di sản văn học Lý Văn Phức.

3.1. Hệ Thống Hóa Các Văn Bản Mân Hành Hiện Có

Bước đầu tiên trong nghiên cứu này là hệ thống hóa tất cả các Văn bản Mân Hành hiện đang được lưu trữ tại các thư viện, viện nghiên cứu. Việc này bao gồm việc thu thập thông tin về nguồn gốc, niên đại, hình thức, nội dung và các đặc điểm khác của từng văn bản. Một hệ thống dữ liệu đầy đủ và chính xác sẽ tạo nền tảng vững chắc cho các bước nghiên cứu tiếp theo. cần ghi chép lại thông tin đầy đủ về nguồn gốc văn bản.

3.2. Đối Chiếu và So Sánh Các Dị Bản Mân Hành

Sau khi hệ thống hóa, các Văn bản Mân Hành sẽ được đối chiếu và so sánh một cách kỹ lưỡng. Quá trình này nhằm phát hiện ra những điểm tương đồng và khác biệt giữa các dị bản, từ đó đánh giá độ tin cậy của từng văn bản. Việc phân tích dị văn cần được thực hiện một cách khách quan và khoa học, dựa trên kiến thức chuyên môn vững chắc về văn bản học Hán Nôm.

IV. Giải Pháp Phân Tích Giá Trị Lịch Sử Văn Hóa Văn Chương

Nghiên cứu không chỉ dừng lại ở việc xác định thiện bản mà còn đi sâu vào phân tích giá trị lịch sử, văn hóa, và văn chương của Văn bản Mân Hành. Tác phẩm này cung cấp những thông tin quý giá về chuyến đi công cán năm 1831, về bối cảnh xã hội, chính trị, và văn hóa của Việt Nam và Trung Quốc đầu thế kỷ 19. Đồng thời, nghiên cứu còn khám phá những giá trị nghệ thuật độc đáo trong thơ văn của Lý Văn Phức.

4.1. Giá Trị Tư Liệu Lịch Sử Từ Mân Hành Thi Thoại Tập

Mân Hành Thi Thoại Tập cung cấp tư liệu lịch sử về chuyến công cán năm 1831 của phái đoàn Việt Nam. Mục đích chuyến đi là hộ tống người nước Thanh là Giám sinh Trần Khải cùng gia quyến gặp nạn gió bão dạt vào vùng biển Bình Định trở về trên con thuyền Thụy Long. Tác phẩm còn mô tả chi tiết lịch trình, diễn biến ngoại giao và thái độ ứng xử của các thành viên trong phái đoàn. Việc phân tích những thông tin này giúp ta hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa Việt Nam và Trung Quốc trong bối cảnh lịch sử cụ thể.

4.2. Thông Tin Địa Lý Văn Hóa Xã Hội Trung Hoa Đầu Thế Kỷ XIX

Tác phẩm MHTTT không chỉ ghi lại những sự kiện lịch sử mà còn cung cấp thông tin về địa lý khu vực, bộ máy chính trị và đời sống văn hoá của xã hội Trung Hoa đầu thế kỷ XIX. Tác phẩm mô tả các địa danh, hệ thống quan chế, giới quan viên tỉnh Phúc Kiến và các phong tục tập quán của người dân Trung Hoa. Việc nghiên cứu những thông tin này giúp ta có cái nhìn toàn diện hơn về xã hội Trung Quốc đương thời.

V. Ứng Dụng Giới Thiệu Giá Trị Văn Chương Lý Văn Phức

Kết quả nghiên cứu sẽ được ứng dụng để giới thiệu rộng rãi giá trị văn chương của Lý Văn Phức đến công chúng. Bản dịch Văn bản Mân Hành sẽ được công bố, kèm theo những phân tích, bình luận sâu sắc. Nghiên cứu này cũng có thể được sử dụng trong việc biên soạn giáo trình, tài liệu tham khảo cho sinh viên, học viên cao học ngành Hán Nôm, Văn học, và Lịch sử. Từ đó, góp phần bảo tồn và phát huy di sản văn hóa của dân tộc.

5.1. Giá Trị Nội Dung Cảm Hứng Học Thuật Kiến Văn

Giá trị nội dung của Mân Hành Thi Thoại Tập thể hiện qua cảm hứng học thuật kiến văn của Lý Văn Phức. Tác phẩm không chỉ là một nhật trình ghi lại những sự kiện mà còn là một cuốn sách ghi chép kiến thức về địa lý, lịch sử, văn hóa của Trung Hoa. Bên cạnh đó, lòng trung quân, ý thức trách nhiệm và ý thức tự tôn dân tộc cũng được thể hiện rõ nét trong tác phẩm.

5.2. Giá Trị Nghệ Thuật Tính Kỷ Sự và Chuyên Đối

Giá trị hình thức nghệ thuật của Mân Hành Thi Thoại Tập thể hiện qua tính "kỷ sự" của một tập thơ văn nhật trình và tính "chuyên đối" của một tập thơ văn bang giao. Tác phẩm không chỉ ghi lại những sự kiện một cách khách quan mà còn thể hiện những cảm xúc, suy tư của tác giả. Đồng thời, tác phẩm cũng là một tài liệu quý giá về hoạt động bang giao giữa Việt Nam và Trung Quốc.

VI. Kết Luận Hướng Đi Mới Cho Nghiên Cứu Văn Học Sử

Nghiên cứu về nhóm Văn bản Mân Hành của Lý Văn Phức mở ra những hướng đi mới cho việc nghiên cứu văn học sử Việt Nam. Việc tiếp cận theo hướng văn bản học không chỉ giúp ta hiểu rõ hơn về tác phẩm mà còn cung cấp những thông tin quý giá về lịch sử, văn hóa, và xã hội. Hy vọng rằng, nghiên cứu này sẽ góp phần khơi gợi sự quan tâm của giới nghiên cứu và công chúng đối với di sản văn học của Lý Văn Phức và các tác gia Hán Nôm khác.

6.1. Vai Trò Của Nghiên Cứu Hán Nôm Trong Văn Học Việt Nam

Nghiên cứu Hán Nôm đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa của dân tộc. Nhiều tác phẩm văn học quý giá được viết bằng chữ Hán và chữ Nôm, chứa đựng những giá trị lịch sử, văn hóa, và nghệ thuật to lớn. Việc nghiên cứu, dịch thuật và giới thiệu những tác phẩm này giúp ta hiểu rõ hơn về quá khứ, từ đó xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn. Cần có sự đầu tư và quan tâm hơn nữa đối với lĩnh vực nghiên cứu Hán Nôm.

6.2. Tiếp Tục Nghiên Cứu và Khám Phá Các Tác Phẩm Hán Nôm Khác

Nghiên cứu về Văn bản Mân Hành chỉ là một bước khởi đầu. Vẫn còn rất nhiều tác phẩm Hán Nôm khác chưa được nghiên cứu và khám phá. Cần có những nỗ lực không ngừng để bảo tồn, phát huy và lan tỏa những giá trị văn hóa quý giá của dân tộc. Hy vọng rằng, thế hệ trẻ sẽ tiếp nối truyền thống yêu văn hóa và say mê nghiên cứu Hán Nôm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 - Nghiên cứu về Lý Văn Phức với dung lƣợng kháđáng kể là hơn 40 trang, chia làm 3 mục: 1. Tiểu sử Lý Văn Phức; 2. Thời đại tác giả (1785 - 1849); 3. Sự nghiệp sáng tác của Lý Văn Phức.Về tiểu sử Lý Văn Phức, Nguyễn Thị Ngânđã căn cứ vào nhiều tƣ liệu lịch sử và văn tịch Hán Nôm để dựng lại phả hệ của Lý Lân Chi, bức tranh gia đình cũng nhƣ những biến cố thăng trầm trong cuộc đời ông.

Tác giảluận án cho rằng: “Lý Văn Phức sinh ra trong một gia đình nhà Nho, trải học hành, thi cử rồi ra làm quan. Đó nhƣ là nét chung của cuộc đời các sĩđại phu truyền thống, nhƣng con đƣờng làm quan của Lý Văn Phức có lắm thăng trầm và cuộc đời ông có nhiều chuyến công du hải ngoại Đông Tây” [75, 29]. Vềtrƣớc tác của Lý Văn Phức, luận án viết: “Nhƣ một tác gia Hán Nôm tiêu biểu của văn học trung đại Việt Nam, Lý Văn Phức đãđể lại một số lƣợng khá lớn những tác phẩm mang đậm dấu ấn thời đại. Ông vừa tiêu biểu cho khuynh hƣớng văn chƣơng Nho giáo, vừa đại diện cho trào lƣu và xu thế của văn học trung đại Việt Nam giai đoạn đầu thế kỷ XIX: duy trìđạo đức xã hội đồng thời quan tâm đến số phận vàđời sống hiện thực con ngƣời” [75, 57].

Theo kết quả thống kê của Nguyễn Thị Ngân, Lý Văn Phức có tất cả 44 tác phẩm, chia thành 4 nhóm: Thơ văn chữ Hán (17 tác phẩm); Thơ văn chữ Nôm (14 tác phẩm); Các tác phẩm văn hóa, lịch sử khác (6 tác phẩm); Tác phẩm soạn chung với các tác giả khác (7 tác phẩm). Trần Ích Nguyên (Đài Loan)là tác giả của công trìnhViệt Nam Hán tịch văn hiến thuật luận(2011) [148], đã đƣợc dịch ra tiếng Việt với tiêu đềThuật bàn về tư liệu sách chữ Hán ở Việt Nam [82]. Cuốn sách tập hợp một chùm bài viết liên quan đến Lý Văn Phức và tác phẩm của ông. Trong chƣơng 7 - Duyên thơ trượt sát bên nhau giữa Lý Văn Phức của Việt Nam và Thái Đình Lan của Đài Loan, tác giả đã tìm hiểu những sự tƣơng đồng trong hành trạng cũng nhƣ hồn thơ của viên quan họ Lý với Tiến sĩ Thái Đình Lan (1801-1859).

Về sự trùng hợp thú vị này, Trần Ích 16 (LUAN.1849) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1849) Nguyên viết: "Nhƣng họ lại chỉđi qua bên nhau chứ chƣa hề gặp mặt, khiến ai nấy đều tiếc nuối. Cóđiều, thông qua tác phẩm thơ văn chữ Hán chan chứa nhiệt tình mà hai ông để lại, chúng ta có thể thấy rõ hình ảnh đan xen của hai nhà thơ chữ Hán Trung - Việt ở khu vực Đông Nam Á nửa đầu thế kỷ XIX (năm 1830), đồng thời thấy cảm động sâu sắc về họ" [82, 242].Có thể thấy đây là một sự tiếp cận tác gia Lý Văn Phức theo hƣớng so sánh, đối chiếu với tác gia khác kháđộc đáo. Chƣơng 8 - Văn hóa ẩm thực châu Áđầu thế kỷ XIX dưới ngòi bút của Lý Văn Phức, Việt Namđã khai thác sáng tác của Lý Văn Phức dƣới một góc nhìn rất thú vị, đó là văn hóa ẩm thực. Trần Ích Nguyên cho rằng: "Có thể thấy Lý Văn Phức là một ngƣời không coi trọng việc ăn ngon, và hơn nữa là thơ viết nhiều hơn văn.

Sau khi hiểu đƣợc sở thích ăn uống và thói quen viết lách của ông, ta cũng sẽ không kỳ vọng đƣợc hiểu biết về văn hóa ẩm thực của ông từ những ghi chép du ký" [82, 289]. Thế nhƣng "Nhìn từ một góc độ khác, văn hóa ẩm thực châu Áđầu thế kỷ XIX (đặc biệt là thói quen ăn uống của châu Âu lƣu truyền vào châu Á năm đó), đối với một nhà thơ Việt Nam nhƣ Lý Văn Phức mà nói, ít nhiều cũng có những điều mới lạ, khiến ông không thể không ghi chép lại" [82, 289-290].Tiếp đó, Trần Ích Nguyên đã khai thác thông tin từ các tác phẩm trong những chuyến công du của Lý Văn Phức để giới thiệu về văn hóa ẩm thực châu Áđầu thế kỷ XIX, gồm cả văn hóa ẩm thực của Đông Nam Á và Nam Á năm 1830, văn hóa ẩm thực của Philippines (Lữ Tống) năm 1832 và của Trung Quốc 1831-1841. Những hành vi của ẩm thực nhƣ uống rƣợu vang đỏ, hút thuốc, dụng cụăn, đồăn, cách thức ăn… của các dân tộc khác biệt đều đƣợc Lý Văn Phức mô tả chân thực và sinh động. Và Trần Ích Nguyên đãđi đến kết luận là: "Qua tác phẩm của ông, chúng ta phát hiện văn hóa ẩm thực châu Áđầu thế kỷ XIX thực ra mang đậm màu sắc phƣơng Tây, còn văn hóa ẩm thực truyền thống phƣơng Đông có lẽ tƣơng đối gần gũi nên mọi ngƣời không thấy nổi bật" [82, 304-305].Phụ lục cho chƣơng 8 là hai bài văn: Lữ Tống phong tục ký vàTây Dương trí phú biện cùng một số bài thơ khác, chép trong Lý Văn Phức di văn.Chƣơng 9 - Thế giới mới ởĐông Nam Á trong văn học chữ Hán của Việt Nam có đối tƣợng khảo sát là thời kỳ những năm 30 của thế kỷ XX.

Trần Ích Nguyên đã giới thiệu các 17 (LUAN.1849) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1849) tác phẩm văn học có liên quan đến Nam Dƣơng của 4 nhân vật mà hoạn lộ của họđều từng có những chuyến hải ngoại viễn du là: Lý Văn Phức, Đặng Văn Khải, Hà Tông Quyền và Phan Thanh Giản. Trong đó, với Lý Văn Phức, tác giảđã giới thiệu 2 chùm tác phẩm liên quan đến hai hƣớng trong lộ trình đi sứ của ông, cả "Tây hành" và "Đông hành":Đó làTây hành thi kỷ, Tây hành kiến văn kỷ lược (1830) ghi lại lộ trình: Việt Nam - Singapore - Penang - Bangladesh - Jakata; vàĐông hành thi thuyết thảo (1832) ghi lại lộ trình Việt Nam - Philippines. Qua việc khảo cứu, phân tích các tác phẩm này, Trần Ích Nguyên đãđƣa ra nhận định: "Nhìn chung, Lý Văn Phức tỏ ra tƣơng đối hiếu kỳ về thực dân Anh Cát Lợi trong chuyến Tây hành năm 1830, ví dụ trong cách ăn đồ Tây, trình tự uống rƣợu Tây, thậm chí ngay cả chi tiết việc vợ chồng chủ tiệc ngồi cùng bàn với khách, ông đều không quên ghi chép lại, nhƣng lại thiếu sót về phần văn hóa ẩm thực ở vùng Nam Á vàĐông Nam Á lúc bấy giờ" [82, 330-331]. Còn "văn hóa của ngƣời Tây Ban Nha trên đất Philippines năm 1832 và của ngƣời Anh Cát Lợi ởĐông Nam Á và Nam Á, thậm chí là của ngƣời BồĐào Nha ởÁo Môn năm 1833 và1836 không có nhiều khác biệt rõ rệt" [82, 347].

Hạ Lộ(Trung Quốc) với công trình Chuyến đi Quảng Đông, Áo Môn của Lý Văn Phức và giao lưu văn học Trung Việt (2013) [142] đã tập trung khai thác tƣ liệu về 4 chuyến công cán Quảng Đông của Lý Văn Phức liên tiếp trong các năm 1833, 1834, 1835 và 1836. Từ những chuyến đi này mà một loạt tác phẩm của Lý Văn Phức đã ra đời nhƣ: Việt hành ngâm thảo, Áo Môn chí hành thi sao, Việt hành tục ngâm thảo, Tam chi Việt tập thảo, Tiên thành lữ thoại tập, Nhị thập tứ hiếu diễn ca, Kính hải tục ngâm. Nhƣng Hạ Lộ chú ý hơn đến những cuộc thù tạc giao lƣu ứng đối của Lý Văn Phức với các văn sĩ Quảng Đông. Đặc biệt trong cuộc xƣớng hoạ thơ văn ở chùa Hải Châu, sáng tác của Lý Văn Phức cùng với 9 vị văn nhân Trung - Việt khác đã đƣợc tập hợp lại trong cuốn Trung ngoại quần anh hội.

Theo khảo cứu của Hạ Lộ,Quần anh hội là do Mậu Cấn Liên Tiên Lƣu Mặc Trì lập ra, trong hội có 5 sứ thần Việt Nam là Lý Văn Phức, Nguyễn Văn Chƣơng, Lê Văn Khiêm, Hoàng Văn Quýnh, Nhữ Bá Sĩ. Ban đầu lấy tên là Kỳ anh hội theo tên Kỳ anh hội của Văn Ngạn Bác, Tƣ Mã Quang đời Tống lập ra lúc ở Lạc Dƣơng, sau mới đổi thành Quần 18 (LUAN.1849) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Trọng tâm của công trình này, Hạ Lộ dành cho việc nghiên cứu về mối giao dutốt đẹp giữa Lý Văn Phức và những văn nhân đất Việt (Quảng Đông) mà tiêu biểu hơn cả là Mậu Cấn Liên Tiên(1766-1835). Dấu ấn của mối quan hệ mật thiết này còn đƣợc ghi lại trong tác phẩm Việt hành ngâm thảo của viên quan họ Lý, cũng nhƣ trong đôi bài thơ xƣớng hoạ Tập Đường ký hoài Mậu Liên Tiên của Lý Văn Phức và Hoạ tập Đường kiến tặng nguyên vận của Mậu Liên Tiên.

Tiếc thay, lần thứ 3 Lý Văn Phức trở lại Quảng Đông, thì Mậu Cấn đã không còn nữa. Lý Lân Chi làm bài Điếu Liên Tiên văn để khóc thƣơng [142, 154]. Hạ Lộ còn tìm hiểu về những tri thức, kiến văn mới mẻ có xuất xứ từ phƣơng Tây mà Lý Văn Phức lần đầu tiên đƣợc tiếp xúc khi đến Áo Môn (nhƣ nhiệt kế, cửa kính, bút chì. Một chi tiết thú vị là tuy rất thán phục trƣớc kỹ thuật tiến tiến văn minh của phƣơng Tây, nhƣng Lý Văn Phức vẫn gọi ngƣời Bồ Đào Nha là "Di", gọi Tây Âu là "Tây Di", cho thấy quan niệm Hoa - Di đƣợc hun đúc bởi nền giáo dục Nho học đã in dấu sâu đậm trong tâm thức viên quan họ Lý.

Phần cuối cùng của chuyên luận, Hạ Lộ đã dành cho việc khảo cứu ảnh hƣởng của chuyến đi Quảng Đông, Áo Môn đến bộ phận sáng tác bằng chữ Nôm của Lý Văn Phức. Hạ Lộ cho rằng, thực thi nhiệm vụ sƣu tầm thƣ tịch của sứ tiết Việt Nam, Lý Văn Phức đã có cơ hội tiếp xúc với nhiều trƣớc tác cổ điển Trung Hoa, từ đó mà phát sinh ảnh hƣởng lớn đến những tác phẩm diễn Nôm của ông nhƣ Nhị thập tứ hiếu diễn ca, Ngọc Kiều Lê, Tây sương truyện. Dƣơng Đại Vệ (Trung Quốc) vớiluận văn Thạc sĩ Nghiên cứu sứ thần Việt Nam Lý Văn Phức và quan hệ Thanh - Việt đầu thế kỷ XIX (2014) [141] đã triển khai 5 chƣơng nghiên cứu: Chƣơng 1 - Cuộc đời Lý Văn Phức và quan hệ Thanh - Việt thời kỳ này; Chƣơng 2 - Khảo về những chuyến đi Trung Hoa của Lý Văn Phức; Chƣơng 3 - Khảo thuật về con đường nhập cống của Lý Văn Phức; Chƣơng 4 - Hiện thực xã hội Mân (Phúc Kiến), Việt (Quảng Đông) phản ảnh trong thơ văn Yên hành của Lý Văn Phức; Chƣơng 5 - Cái nhìn Trung Quốc của Lý Văn Phức. Có thể thấy, công trình này đã nghiên cứu khá tổng thể và tƣờng tận về 6 chuyến đi sứ phƣơng Bắc của Lý Văn Phức, để qua đó thấy đƣợc tình hình bang giao Thanh - 19 (LUAN.1849) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1849) Việt đầu thế kỷ XIX.