Đặt vấn đề Ngày nay xã hội phát triển, các khu đô thị mọc lên ở khắp nơi. Từ thành thị đến nông thôn đều phát triển theo mô hình đô thị hóa. Đời sống người dân cũng được nâng cao vì vậy nhu cầu trang trí làm đẹp nhà vườn được mọi người chú trọng và quan tâm. Do có nhu cầu thẩm mĩ cao, có giá trị kinh tế và dễ trồng nên hoa cúc đã được nhiều người ưa chuộng.
Hoa cúc được trồng ở một số nước trên thế giới như Nhật Bản, Trung Quốc, Đài Loan, Việt Nam. Ở Việt Nam, hoa cúc được trồng ở hầu hết các tỉnh thành và trở thành loài hoa không thể thiếu. Và Cúc cổ là loại hoa đặc biệt xuấ t hiê ̣n từ lâu đời, khi trồ ng mang lại giá trị thẩm mĩ cao nên đang được nhiều người tìm kiếm và nhân giống. Hoa cúc là một trong 4 cây tượng trưng cho người quân tử, tượng trưng cho 4 mùa “Tứ quí”: “Đua chen Thu Cúc, Xuân Đào Lựu phun lửa hạ, Mai chào gió đông” Trích bài thơ “ Bích Câu Kỳ Ngộ- Khuyết danh” Hoa Cúc cổ là một trong các loài hoa được ưa chuộng với đặc điểm nổi bật trồng càng lâu hoa càng to và có màu sắc sặc sỡ, hoa nở rất bền, mô ̣t đặt tính mà không phải bất kỳ loài hoa nào cũng có.
Thời gian ra hoa kéo dài từ tháng 11 đến tháng 4. Tuy nhiên, hoa cúc cổ lại có số lượng giống rất ít và hiếm. Vì vậy, cần có biện pháp tăng số lượng cây. Việc nhân giống bằng phương pháp giâm cành vẫn còn gặp nhiều khó khăn.
Thứ nhất: Về chất lượng giống, các giống hoa Cúc hiện có ở Việt Nam tuy được nhập nội và trồng chưa lâu nhưng bước đầu tiên đã giảm chất lượng do sâu bệnh, làm giảm chất lượng sản phẩm như: bông không to, cành ngắn nhỏ… Vì vậy chưa đáp ứng nhu cầu của thị trường. Thứ hai: Về kỹ thuật nhân giống, cây hoa Cúc chủ yếu được nhân giống bằng phương pháp giâm cành nên hệ số nhân giống chưa cao, 1 cây không sạch bệnh. Hơn nữa phương pháp nhân giống này còn phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết, khí hậu gây khó khăn cho việc nhân giống trên đồng ruộng. Ngoài ra trong công cuộc chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng sản xuất sản phẩm nông nghiệp hàng hóa có giá trị cao, việc phát triển hoa nói chung và hoa Cúc nói riêng phục vụ tiêu dùng và xuất khẩu đang có sự bùng phát như vậy việc nghiên cứu nhân giống nhanh là việc rất cần thiết.
Để giải quyết các vấn đề này, em thực hiện phương pháp nhân giống bằng nuôi cấy mô để gia tăng số lượng cây con trong thời gian ngắn, để cây con đạt chất lượng tốt nhất, cây sạch bệnh và có thể tạo cây con quanh năm, từ đó em chọn đề tài “Nghiên cứu nhân in vitro một số giống Cúc cổ tại Gia Lâm -Hà Nội” 1.2 Mục đích và yêu cầu 1.1 Mục đích Xây dựng quy trình nhân giống cây hoa cúc cổ giai đoạn tái sinh chồ i, nhân chồ i và tạo cây hoàn chỉnh trong phòng nuôi cấy mô và giai đoạn huấn luyện cây con ngoài vườn ươm.2 Yêu cầu - Xác đinh ̣ đươ ̣c môi trường thić h hơp̣ để tái sinh chồ i cho các giống Cúc cổ - Xác đinh ̣ đươ ̣c môi trường nhân nhanh cho các giố ng Cúc cổ - Xác đinh ̣ đươ ̣c môi trường ra rễ thić h hơ ̣p cho các giố ng Cúc cổ - Đánh giá đươ ̣c sinh trưởng của cây in vitro các giố ng Cúc cổ ở vườn ươm 2 PHẦN II. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Giới thiệu chung về cây Cúc 2. Vị trí phân loại, nguồn gốc, phân bố 2.1 Vị trí phân loại, nguồn gốc Hoa Cúc (Chrysanthemum sp.) thuộc họ Cúc (Asteraceae), bộ Asterales, lớp Hai lá mầm, bộ Hạt kín, giới Thực vật. Hoa Cúc là cây cảnh có nguồn gốc đầ u tiên từ Trung Quốc, Nhật Bản và một số nước Châu Âu.
Các nhà khảo cổ học Trung Quốc đã chỉ ra rằng từ thời Khổng Tử, người ta đã dùng hoa Cúc để ăn mừng chiến thắng và kể từ đó nó đã được sử dụng trong các các bài hô ̣i ho ̣a và tác phẩm điêu khắc. Ở nước Nhật, coi hoa cúc là quốc hoa, thường được dùng trong các nghi lễ quan trọng, người Nhật coi hoa cúc là người ba ̣n tâm tin ̀ h (Đặng Văn Đông & cs., 2003) Theo các tài liệu cổ của Trung Quốc thì Hoa cúc có từ 3. Trong thơ văn cổ Hán, hoa cúc có đến 30-40 tên gọi khác nhau, như hoa cái, hoa cam, hoa diên vĩ, v. Từ một số loài Dendranthema hoang dã, trong quá trình nhân giống và trồng trọt chọn lọc, từ đột biến để có được các giống hoa cúc hiện nay (Đặng Văn Đông, 2005; Đào Thanh Vân & Đặng Thị Tố Nga, 2007).
Ở Việt Nam hoa cúc đã được du nhập từ thế kỷ XV, người Việt Nam coi cúc là biểu hiện của sự thanh cao, là một trong bốn loài thảo mộc được xếp vào hàng tứ quý “Tùng, Cúc, Trúc, Mai” hoặc “Mai, Lan, Trúc, Cúc” (Trương Hữu Tuyên, 1979). Hoa cúc không chỉ được ưa chuộng bởi màu sắc, hình dáng mà còn đặc tính bền lâu hơn các loại hoa khác.2 Phân bố Trong số các loài hoa phổ biến, hoa cúc là một trong những loài hoa lâu đời nhất, phổ biến nhất và được trồng nhiều nhất trên thế giới. Nhiều thế kỷ trước, người Trung Quốc và Nhật Bản đã trồng nhiều loại hoa cúc trong vườn của họ. Hiện nay, hoa cúc được trồng nhiều hơn ở Nhật Bản, Pháp, Hoa Kỳ, Trung Quốc, Hà Lan và Colombia (Đào Thanh Vân & Đặng Thị Tố Nga, 2007).
3 Hiê ̣n nay, hoa cúc hiện đang được trồng trên khắp cả nước ta. Nó có mặt ở khắp mọi nơi, từ miền núi cao đến đồng bằng, từ nông thôn đến thành thị. nhưng chủ yếu tập trung vào các khu vực trồng hoa truyền thống của thành phố, khu công nghiệp, khu du lịch. Ở miền Bắc, hoa cúc được trồng nhiều ở Ngọc Hà, Quảng An, Nhật Tân (Hà Nội), Đằng Hải, Đằng Lâm (Hải Phòng), Hoành Bồ, Hạ Long (Quảng Ninh).
Miề n Nam thì Đà Lạt là nơi có diện tích trồng hoa cúc lớn nhất cả nước.2 Đặc điểm thực vật học của chi Chrysanthemum Cây hoa cúc là loại cây thân thảo nhỏ, có nhiều khớp xương giòn và dễ gãy, càng lớn chúng càng dai. Cây mọc thẳng hoặc mọc leo. Rễ cúc đa số là rễ chùm mọc ngang, mọc lan ở tầng đất phía trên 5-20cm. Lá phần lớn là lá đơn, mọc xen kẽ, phiến lá chia thùy lông chim, phiến lá mềm có thể to hoặc nhỏ, màu sắc khác nhau tùy thuộc vào giống xanh đậm hay nhạt.
Phiến lá phủ một lớp lông hút, mặt trên nhẵn, gân guốc, trong một chu kỳ sinh trưởng cây có 30-50 lá trên thân. Hoa cúc có hai dạng chính là hoa lưỡng tính (có nhị và nhụy) và hoa đơn tính (chỉ có nhị hoặc nhụy). Đôi khi hoa là vô tính (không có nhụy hoặc nhị hoa). Khi hoa cúc ra hoa, các hoa nhỏ tập hợp trên một chùm chung tạo thành cụm hoa da ̣ng đầ u tra ̣ng, mỗi đầu có hình cánh hoa.
Quả cúc bế, đóng, chứa, chứa một hạt, quả có chùm lông do đài tồn tại để phát tán hạt, phôi thẳng không có nội nhũ (Đặng Văn Đông, 2005). Yêu cầu ngoại cảnh của cây hoa Cúc 2.1 Nhiệt độ Hoa Cúc có nguồn gốc từ khí hậu ôn đới vì vậy là loại cây ưa khí hậu mát mẻ. Nhiệt độ thích hợp cho Cúc phát triển là 15 – 23ºC. Nó có thể chịu được nhiệt độ trong ngưỡng cho phép từ 10 – 35ºC, trên 35ºC và dưới 10ºC Cúc sinh trưởng phát triển kém, kìm hãm sự phát triển của hoa, ảnh hưởng đến màu sắc và độ bền của hoa.
Nhiệt độ ảnh hưởng rất lớn đến tốc độ phát 4 dục, phát triển của nụ, thúc đẩy quá trình ra hoa. Nhiệt độ ảnh hưởng đến chất lượng và màu sắc hoa (Đặng Văn Đông, 2005).2 Ánh sáng Hoa Cúc là cây ngày ngắn, ưa sáng và đêm ưa lạnh, khí hậu mát mẻ. Hầu hết các giống hoa Cúc trong thời kỳ sinh trưởng cần ánh sáng ngày dài trên 13h, nhưng đặc biệt vào giai đoạn hoa trỗ cần ánh sáng ngày ngắn hơn 10 – 11 giờ. Quang chu kỳ ảnh hưởng đến sự ra hoa của Cúc.
Thời gian chiếu sáng càng kéo dài, dẫn đến cây sinh trưởng phát triển mạnh, tập trung phát triển thân lá, hoa nở muộn nhưng chất lượng hoa tăng (Đào Thanh Vân & Đặng Thị Tố Nga, 2007). Độ ẩm Cúc là cây yêu cầu và tiêu hao nhiều nước, nhưng không chịu được ngập úng và cũng chịu hạn kém. Độ ẩm thích hợp cho cây sinh trưởng phát triển tốt là 60 – 70%, độ ẩm không khí là 55 – 65%. Nếu độ ẩm không khí quá cao, hoa dễ bị nhiễm sâu bệnh, hoa bị nhàu nát, cây con dễ đổ và khó cho việc thu hoạch (Đặng Văn Đông & Đinh Thế Lộc, 2003).
Dinh dưỡng Cũng như các cây trồng khác phân bón là một trong những yếu tố quan trọng nhất. Nguyên tố dinh dưỡng đã lượng N, P, K và trung vi lượng Ca, Mg, Mn,. có vai trò quan trọng đối với sinh trưởng, phát triển, năng suất phẩm chất hoa. Đạm (N) có tác dụng thúc đẩy quá trình sinh trưởng của Cúc và ảnh hưởng đến thời kỳ phát triển Cúc.
Cây hoa Cúc thiếu đạm cây cằn cỗi, lá chuyển vàng úa, hoa nhỏ, không bền. Chú ý cung cấp dinh dưỡng đầy đủ và cân đối giai đoạn Cúc phân cành và thời kỳ phân hóa mầm hoa. Giúp cho Cúc sinh trưởng phát triển khỏe, hạn chế sâu bệnh hại. Lượng đạm nguyên chất dùng cho 1ha là 140 – 160kg.
5 Lân (P2O5) khi bón và bổ sung đầy đủ cho Cúc, giúp thân cứng, hoa bền, màu sắc đẹp ra hoa nhanh chóng, giúp cho việc hấp thụ dinh dưỡng khác được thuận lợi. Thiếu lân rễ phát triển kém, hoa chóng tàn, màu hoa nhạt, hoa ra muộn. Lượng lân nguyên chất sử dụng cho 1 ha là 120 – 140 kg. Dinh dưỡng trung và vi lượng làm tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng, hạn chế sâu bệnh hại, tăng phẩm chất cho hoa (Đào Thanh Vân & Đặng Thị Tố Nga, 2007).
Giá trị của cây hoa Cúc Cây hoa Cúc có ứng dụng quan tro ̣ng trong trang trí cảnh quan, làm đẹp cho mọi không gian. Mặt khác hoa Cúc là một thảo dược thanh nhiệt rất tốt. Đặc biệt các chế phẩm từ hoa Cúc như trà hoa Cúc, hoa Cúc khô luôn là một trong những vị thuốc chữa bệnh trong dân gian Việt Nam. Giá trị trang trí cảnh quan Hoa Cúc giúp làm đẹp không gian sống.