Nghiên Cứu Nhân Giống Cúc Cổ Bằng Phương Pháp In Vitro Tại Gia Lâm, Hà Nội

Nghiên cứu nhân giống cúc cổ in vitro tại Gia Lâm, Hà Nội mở ra hướng đi mới cho việc bảo tồn và phát triển… 106 trang · Học viện Nông nghiệp Việt Nam · 2022.

• Tác giả: Lê Thị Hải Yến
• Người hướng dẫn: TS. Phùng Thị Thu Hà
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thực vật
• Đề tài: Nghiên Cứu Nhân Giống Cúc Cổ Bằng Phương Pháp In Vitro Tại Gia Lâm, Hà Nội
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT, KÍ HIỆU
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• TÓM TẮT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
• 1. PHẦN I: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục đích và yêu cầu
• 1.2.1. Mục đích
• 1.2.2. Yêu cầu
• 2. PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Giới thiệu chung về cây Cúc
• 2.1.1. Vị trí phân loại, nguồn gốc, phân bố
• 2.1.2. Đặc điểm thực vật học của chi Chrysanthemum
• 2.1.3. Yêu cầu ngoại cảnh của cây hoa Cúc
• 2.1.4. Giá trị của cây hoa Cúc
• 2.2. Tình hình sản xuất cây Cúc trên thế giới và ở Việt Nam
• 2.2.1. Tình hình sản xuất cây Cúc trên thế giới
• 2.2.2. Tình hình sản xuất cây Cúc ở Việt Nam
• 2.3. Cơ sở khoa học của phương pháp nhân giống in vitro
• 2.3.1. Cơ sở khoa học
• 2.3.2. Các giai đoạn nhân giống in vitro
• 2.3.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến nhân giống in vitro
• 2.3.3.1. Ảnh hưởng của ánh sáng tới sự sinh trưởng, phát triển của cây in vitro
• 2.3.3.2. Ảnh hưởng của một số nhân tố trong môi trường nuôi cấy đến quá trình nhân giống in vitro
• 2.3.4. Ưu, nhược điểm của nhân giống in vitro
• 2.3.4.1. Nhược điểm
• 2.4. Tình hình nghiên cứu cây Cúc trên thế giới và Việt Nam
• 2.4.1. Tình hình nghiên cây Cúc trên thế giới
• 2.4.2. Tình hình nghiên cứu cây Cúc ở Việt Nam
• 3. PHẦN III: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 3.1.1. Vật liệu nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu và bố trí thí nghiệm
• 3.4.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.4.2. Cách lấy mẫu
• 3.4.3. Điều kiện nuôi cấy
• 3.5. Các chỉ tiêu theo dõi
• 3.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN IV: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Xác đinḥ môi trường thích hơp̣ cho giai đoạn tái sinh chồi của một số giống Cúc cổ
• 4.2. Xác đinḥ môi trường thích hơp̣ cho giai đoạn nhân chồi của một số giống Cúc cổ
• 4.2.1. Ảnh hưởng của BAP tới khả năng nhân nhanh chồi của Cúc cổ
• 4.2.2. Ảnh hưởng của hàm lượng BAP kết hợp với NAA đến khả năng nhân nhanh chồi của các giống Cúc Cổ
• 4.2.3. Ảnh hưởng của BAP và NAA kết hơp̣ với nước dừa đến khả năng nhân nhanh của các giống Cúc Cổ
• 4.3. Xác đinḥ môi trường ra rễ thích hơp̣ cho giai đoạn tạo cây hoàn chỉnh của một số giống Cúc cổ
• 4.3.1. Ảnh hưởng của NAA đến khả năng ra rễ của của các giống Cúc Cổ
• 4.3.2. Ảnh hưởng của than hoạt tính đến khả năng ra rễ của của các giống Cúc Cổ
• 4.4. Đánh giá khả năng sinh trưởng của cây con trong giai đoạn vườn ươm của một số giống Cúc cổ
• 4.5. Giá thành cây con
• 5. PHẦN V: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Nhân Giống Cúc Cổ In Vitro Tại Gia Lâm

Nghiên cứu nhân giống cúc cổ in vitro tại Gia Lâm, Hà Nội mở ra hướng đi mới cho việc bảo tồn và phát triển các giống cúc quý. Phương pháp nhân giống in vitro giúp tạo ra số lượng lớn cây giống đồng đều, sạch bệnh trong thời gian ngắn. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các giống cúc cổ Việt Nam đang dần bị mai một. Nghiên cứu tập trung vào việc tối ưu hóa quy trình nhân giống invitro tại nhà, từ khâu chọn mẫu, nuôi cấy mô đến giai đoạn huấn luyện cây con ngoài vườn ươm. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc ứng dụng rộng rãi phương pháp nhân giống vô tính cúc cổ trong thực tế sản xuất, góp phần bảo tồn và phát triển nguồn gen quý giá của cúc cổ Hà Nội.

1.1. Giới thiệu về cây cúc cổ và giá trị văn hóa

Cúc cổ Việt Nam không chỉ là loài hoa trang trí mà còn mang giá trị văn hóa, lịch sử sâu sắc. Từ xa xưa, cúc đã được xem là biểu tượng của sự thanh cao, trường thọ và là một trong "tứ quý" (Tùng, Cúc, Trúc, Mai). Các giống cúc cổ thường có vẻ đẹp độc đáo, màu sắc rực rỡ và hương thơm đặc trưng, gắn liền với ký ức và truyền thống của người Việt. Việc bảo tồn và phát triển các giống cúc cổ không chỉ là bảo tồn nguồn gen quý mà còn là bảo tồn giá trị văn hóa của dân tộc.

1.2. Tầm quan trọng của nhân giống in vitro cho cúc cổ

Phương pháp nhân giống in vitro đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển các giống cúc cổ. So với phương pháp nhân giống cúc bằng nuôi cấy mô truyền thống như giâm cành, nhân giống in vitro có nhiều ưu điểm nhân giống in vitro vượt trội như: hệ số nhân giống cao, tạo ra cây giống sạch bệnh, đồng đều và có thể sản xuất quanh năm, không phụ thuộc vào mùa vụ. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các giống cúc cổ có số lượng ít, khó nhân giống cúc cổ bằng phương pháp truyền thống.

II. Thách Thức Trong Nhân Giống Cúc Cổ và Giải Pháp In Vitro

Việc nhân giống cúc cổ gặp nhiều thách thức do số lượng giống ít, khả năng sinh trưởng kém và dễ bị nhiễm bệnh. Phương pháp giâm cành truyền thống cho hệ số nhân giống thấp và chất lượng cây giống không ổn định. Nhân giống in vitro là giải pháp hiệu quả để khắc phục những hạn chế này. Tuy nhiên, việc xây dựng quy trình nhân giống in vitro cúc cổ tối ưu đòi hỏi nghiên cứu kỹ lưỡng về môi trường nuôi cấy, chế độ dinh dưỡng và các yếu tố ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của cây. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định các yếu tố tối ưu cho quy trình nhân giống in vitro cúc cổ tại Gia Lâm, Hà Nội.

2.1. Các vấn đề thường gặp khi nhân giống cúc cổ truyền thống

Phương pháp nhân giống cúc cổ truyền thống như giâm cành thường gặp nhiều khó khăn do hệ số nhân giống thấp, cây con dễ bị nhiễm bệnh và chất lượng không đồng đều. Ngoài ra, phương pháp này còn phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết, khí hậu, gây khó khăn cho việc sản xuất quanh năm. Các giống cúc cổ thường có khả năng sinh trưởng kém hơn so với các giống cúc hiện đại, làm cho việc nhân giống cúc cổ bằng phương pháp truyền thống càng trở nên khó khăn hơn.

2.2. Ưu điểm nhân giống in vitro so với phương pháp truyền thống

Nhân giống in vitro mang lại nhiều ưu điểm nhân giống in vitro so với phương pháp truyền thống, bao gồm: hệ số nhân giống cao, tạo ra cây giống sạch bệnh, đồng đều và có thể sản xuất quanh năm, không phụ thuộc vào mùa vụ. Phương pháp này cũng cho phép bảo tồn và nhân nhanh các giống cúc cổ quý hiếm có số lượng ít, khó nhân giống cúc cổ bằng phương pháp truyền thống. Ngoài ra, nhân giống in vitro còn giúp giảm chi phí sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế.

2.3. Yếu tố ảnh hưởng đến thành công của nhân giống in vitro

Thành công của nhân giống in vitro phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm: chất lượng mẫu cấy, thành phần môi trường nuôi cấy, điều kiện ánh sáng, nhiệt độ và độ ẩm. Việc lựa chọn mẫu cấy khỏe mạnh, sạch bệnh là yếu tố quan trọng hàng đầu. Môi trường nuôi cấy cần cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết cho sự sinh trưởng và phát triển của cây. Điều kiện ánh sáng, nhiệt độ và độ ẩm cần được kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo cây sinh trưởng tốt nhất. Nghiên cứu này tập trung vào việc tối ưu hóa các yếu tố này để đạt được hiệu quả nhân giống in vitro cao nhất.

III. Phương Pháp Nhân Giống In Vitro Cúc Cổ Tại Phòng Thí Nghiệm

Nghiên cứu sử dụng phương pháp nhân giống in vitro để tạo ra cây cúc cổ sạch bệnh và số lượng lớn. Quy trình bao gồm các giai đoạn: tạo chồi, nhân chồi và tạo rễ. Môi trường MS được sử dụng làm nền tảng, bổ sung các chất điều hòa sinh trưởng như BAP và NAA để kích thích sự phát triển của chồi và rễ. Các thí nghiệm được thực hiện để xác định nồng độ tối ưu của các chất điều hòa sinh trưởng cho từng giai đoạn. Kết quả cho thấy, BAP và NAA có ảnh hưởng đáng kể đến khả năng tái sinh và nhân nhanh chồi của cúc cổ.

3.1. Giai đoạn 1 Tái sinh chồi từ mẫu cấy cúc cổ

Giai đoạn tái sinh chồi là bước đầu tiên và quan trọng trong quy trình nhân giống in vitro. Mẫu cấy được chọn từ các bộ phận khác nhau của cây cúc cổ, như lá, thân hoặc đỉnh sinh trưởng. Mẫu cấy được khử trùng và đặt vào môi trường nuôi cấy thích hợp, chứa các chất điều hòa sinh trưởng như BAP và NAA để kích thích sự hình thành chồi. Tỷ lệ tái sinh chồi phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm loại mẫu cấy, giống cúc cổ và thành phần môi trường nuôi cấy.

3.2. Giai đoạn 2 Nhân nhanh chồi cúc cổ trong môi trường in vitro

Sau khi chồi được tái sinh, chúng được chuyển sang môi trường nhân nhanh chồi để tăng số lượng. Môi trường này thường chứa nồng độ BAP cao hơn để kích thích sự phát triển của nhiều chồi từ một mẫu cấy. Các chồi được tách ra và chuyển sang môi trường mới định kỳ để duy trì sự sinh trưởng và phát triển. Hệ số nhân chồi là một chỉ số quan trọng để đánh giá hiệu quả của giai đoạn này.

3.3. Giai đoạn 3 Tạo rễ cho chồi cúc cổ để tạo cây hoàn chỉnh

Giai đoạn tạo rễ là bước cuối cùng trong quy trình nhân giống in vitro. Chồi được chuyển sang môi trường tạo rễ, chứa các chất điều hòa sinh trưởng như NAA hoặc IBA để kích thích sự hình thành rễ. Sau khi rễ phát triển đầy đủ, cây con được chuyển sang giai đoạn huấn luyện ngoài vườn ươm để thích nghi với điều kiện tự nhiên.

IV. Ứng Dụng Thực Tế và Đánh Giá Sinh Trưởng Cây Cúc Cổ

Cây cúc cổ sau khi được nhân giống in vitro và tạo cây hoàn chỉnh, được chuyển ra vườn ươm để đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm chiều cao cây, số lượng lá, đường kính thân và khả năng chống chịu sâu bệnh. Kết quả cho thấy, cây cúc cổ được nhân giống in vitro có khả năng sinh trưởng tốt và thích nghi với điều kiện môi trường vườn ươm. Điều này mở ra triển vọng ứng dụng rộng rãi phương pháp nhân giống in vitro trong sản xuất giống cúc cổ quy mô lớn.

4.1. Đánh giá khả năng sinh trưởng của cây cúc cổ tại vườn ươm

Sau khi trải qua quá trình nhân giống in vitro, cây cúc cổ được chuyển ra vườn ươm để đánh giá khả năng thích nghi và sinh trưởng trong điều kiện tự nhiên. Các yếu tố như ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm và chế độ dinh dưỡng được điều chỉnh để tạo điều kiện tốt nhất cho cây phát triển. Các chỉ số sinh trưởng như chiều cao cây, số lượng lá và đường kính thân được theo dõi định kỳ để đánh giá hiệu quả của quy trình nhân giống in vitro.

4.2. So sánh sinh trưởng giữa cây cúc cổ in vitro và cây giâm cành

Để đánh giá ưu điểm nhân giống in vitro, cây cúc cổ được nhân giống in vitro được so sánh với cây cúc cổ được nhân giống cúc bằng nuôi cấy mô bằng phương pháp giâm cành truyền thống. Các chỉ số sinh trưởng và khả năng chống chịu sâu bệnh được so sánh để đánh giá hiệu quả của từng phương pháp. Kết quả cho thấy, cây cúc cổ được nhân giống in vitro có khả năng sinh trưởng tốt hơn và ít bị nhiễm bệnh hơn so với cây giâm cành.

4.3. Ứng dụng thực tiễn của nhân giống in vitro cúc cổ tại Gia Lâm

Kết quả nghiên cứu được ứng dụng vào thực tế sản xuất giống cúc cổ tại Gia Lâm, Hà Nội. Quy trình nhân giống in vitro được chuyển giao cho các hộ nông dân và các doanh nghiệp sản xuất hoa để tăng số lượng và chất lượng giống cúc cổ. Việc ứng dụng phương pháp nhân giống in vitro giúp bảo tồn và phát triển các giống cúc cổ quý hiếm, góp phần làm phong phú thêm nguồn gen cây trồng của Việt Nam.

V. Kết Luận và Hướng Phát Triển Nhân Giống In Vitro Cúc Cổ

Nghiên cứu đã xây dựng thành công quy trình nhân giống in vitro cho một số giống cúc cổ tại Gia Lâm, Hà Nội. Quy trình này có thể được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất giống cúc cổ quy mô lớn, góp phần bảo tồn và phát triển nguồn gen quý giá của loài hoa này. Hướng phát triển tiếp theo là nghiên cứu tối ưu hóa quy trình nhân giống in vitro cho các giống cúc cổ khác và ứng dụng các kỹ thuật tiên tiến như nuôi cấy tế bào trần để tạo ra các giống cúc cổ mới có giá trị kinh tế cao.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu về nhân giống in vitro cúc cổ

Nghiên cứu đã xác định được môi trường nuôi cấy tối ưu cho từng giai đoạn của quy trình nhân giống in vitro cúc cổ, bao gồm giai đoạn tái sinh chồi, nhân nhanh chồi và tạo rễ. Kết quả cho thấy, BAP và NAA có ảnh hưởng đáng kể đến khả năng tái sinh và nhân nhanh chồi của cúc cổ. Cây cúc cổ được nhân giống in vitro có khả năng sinh trưởng tốt và thích nghi với điều kiện môi trường vườn ươm.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo về nhân giống cúc cổ

Để nâng cao hiệu quả và mở rộng ứng dụng của phương pháp nhân giống in vitro cúc cổ, cần tiếp tục nghiên cứu các vấn đề sau: tối ưu hóa quy trình nhân giống in vitro cho các giống cúc cổ khác, ứng dụng các kỹ thuật tiên tiến như nuôi cấy tế bào trần để tạo ra các giống cúc cổ mới có giá trị kinh tế cao, nghiên cứu về khả năng chống chịu sâu bệnh của cây cúc cổ được nhân giống in vitro.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình đô thị hóa và nâng cao chất lượng cuộc sống, nhu cầu sử dụng hoa và cây cảnh phục vụ trang trí cảnh quan, không gian sống ngày càng tăng cao. Trong các chủng loại hoa thương mại, hoa cúc (Chrysanthemum sp.) giữ vị trí đặc biệt quan trọng nhờ giá trị thẩm mỹ, độ bền hoa, hiệu quả kinh tế cũng như giá trị dược liệu truyền thống. Nhóm cúc cổ là nguồn gen hoa bản địa quý, có đặc điểm sinh trưởng càng lâu hoa càng to, màu sắc sặc sỡ, độ bền hoa cao và thời gian ra hoa kéo dài từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau. Tuy nhiên, số lượng giống cúc cổ hiện nay còn hạn chế và nguồn giống trở nên khan hiếm.

Phương pháp nhân giống truyền thống bằng hình thức giâm cành trên đồng ruộng đang bộc lộ nhiều điểm hạn chế:

• Nguồn giống nhanh chóng bị suy giảm chất lượng do tích lũy nấm bệnh và virus, dẫn đến hiện tượng thoái hóa giống, bông hoa nhỏ, cành ngắn và giảm giá trị thương phẩm.
• Hệ số nhân giống thấp, cây giống không đảm bảo tính sạch bệnh.
• Quá trình nhân giống phụ thuộc chặt chẽ vào thời tiết và điều kiện ngoại cảnh, gây khó khăn cho việc chủ động cung ứng cây giống quy mô hàng hóa quanh năm.

Nhằm giải quyết những hạn chế trên, đề tài khóa luận "Nghiên cứu nhân in vitro một số giống Cúc cổ tại Gia Lâm - Hà Nội" được thực hiện nhằm ứng dụng kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào thực vật để xây dựng quy trình vi nhân giống hoàn chỉnh, cung cấp cây giống sạch bệnh, đồng đều với số lượng lớn trong thời gian ngắn.

Mục tiêu nghiên cứu: Xây dựng quy trình nhân giống in vitro một số giống hoa cúc cổ từ giai đoạn tái sinh chồi, nhân nhanh chồi, tạo cây hoàn chỉnh trong phòng thí nghiệm đến giai đoạn huấn luyện và thích ứng cây con ngoài vườn ươm.

Nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Xác định môi trường thích hợp để tái sinh chồi cho các giống cúc cổ từ các nguồn mẫu cấy khác nhau.
2. Xác định môi trường dinh dưỡng và hàm lượng chất điều hòa sinh trưởng phù hợp cho giai đoạn nhân nhanh chồi.
3. Xác định môi trường kích thích ra rễ tối ưu nhằm tạo cây cúc cổ in vitro hoàn chỉnh.
4. Đánh giá khả năng sinh trưởng và tỷ lệ sống của cây con in vitro trong giai đoạn thuần dưỡng tại vườn ươm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Bình chồi vô trùng của 2 giống cúc cổ ký hiệu là H1 và H2, được cung cấp bởi Bộ môn Thực vật – Khoa Nông học – Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Phòng thí nghiệm Công nghệ tế bào thực vật và khu nhà lưới thuộc Bộ môn Thực vật – Khoa Nông học – Học viện Nông nghiệp Việt Nam (Gia Lâm, Hà Nội).
• Phạm vi thời gian: Đề tài được triển khai thực hiện từ tháng 01/2022 đến tháng 07/2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý thuyết

Nghiên cứu dựa trên các nguyên lý sinh học tế bào thực vật và kỹ thuật vi nhân giống:

• Tính toàn năng của tế bào thực vật (Cellular Totipotency): Khái niệm do Gottlieb Haberlandt đề xuất năm 1902, khẳng định mỗi tế bào thực vật đều chứa toàn bộ hệ gen cần thiết để tái sinh thành một cơ thể hoàn chỉnh khi được cung cấp điều kiện dinh dưỡng và tín hiệu sinh hóa phù hợp.
• Hiện tượng phân hóa và phản phân hóa tế bào: Quá trình chuyển hóa các tế bào đã chuyên hóa trở lại trạng thái phôi sinh có khả năng phân chia mạnh mẽ, hình thành mô sẹo (callus) hoặc tái sinh cơ quan trực tiếp/gián tiếp.
• Quy trình vi nhân giống 5 giai đoạn (theo Nguyễn Quang Thạch & cs., 2005): Bao gồm (1) Khử trùng tạo nguồn mẫu vô trùng ban đầu; (2) Tái sinh mẫu nuôi cấy; (3) Nhân nhanh cụm chồi; (4) Tạo cây hoàn chỉnh in vitro; (5) Huấn luyện và thích ứng cây con ngoài điều kiện tự nhiên.
• Hệ chất điều hòa sinh trưởng thực vật: Sự phối hợp tỷ lệ giữa nhóm Cytokinin (chủ đạo là 6-Benzylaminopurine - BAP) kích thích phân chia tế bào, phá vỡ ưu thế ngọn và bật chồi nách; cùng nhóm Auxin ($\alpha$-Naphthaleneacetic acid - NAA, Indole-3-butyric acid - IBA) kích thích hình thành mô sẹo và cảm ứng tạo rễ bất định.

Phương pháp nghiên cứu và bố trí thí nghiệm

Các thí nghiệm được thiết kế theo phương pháp bố trí hoàn toàn ngẫu nhiên (Completely Randomized Design - CRD):

• Môi trường nuôi cấy nền: Môi trường Murashige & Skoog giảm một nửa khoáng đa lượng (1/2 MS), bổ sung 30 g/l đường sucrose, 6,5 g/l agar, độ pH được điều chỉnh về mức 5,86 trước khi hấp khử trùng ở 121°C, áp suất 1,1 atm trong 20 phút.
• Điều kiện buồng nuôi cấy: Nhiệt độ phòng nuôi duy trì $25 \pm 2^\circ\text{C}$, độ ẩm không khí 75–85%, nguồn sáng sử dụng đèn LED tuýp Điện quang với cường độ chiếu sáng khoảng 2000 Lux, quang chu kỳ 10 giờ sáng/14 giờ tối.
• Thiết kế các nội dung thí nghiệm:
  • Thí nghiệm 1 (Tái sinh chồi): Khảo sát 4 công thức phối hợp BAP (1,0–2,0 mg/l) và NAA (0–0,5 mg/l) trên 3 loại mẫu cấy: mắt ngủ (V1), phiến lá (V2), cuống lá (V3). Mỗi công thức cấy 5 bình (30 ml môi trường/bình), 6 mẫu/bình, theo dõi 18 mẫu.
  • Thí nghiệm 2 & 3 (Nhân chồi): Khảo sát ảnh hưởng của BAP đơn lẻ (0; 0,3; 0,5; 0,7 mg/l) và tổ hợp BAP kết hợp NAA (0,1–0,3 mg/l) sử dụng mẫu đoạn thân mang 1 mắt ngủ (chiều dài 0,7–1,0 cm).
  • Thí nghiệm 4 (Bổ sung chất hữu cơ): Đánh giá hiệu quả bổ sung nước dừa tự nhiên (5%, 10%, 15%) vào môi trường nhân nhanh tối ưu.
  • Thí nghiệm 5 & 6 (Ra rễ tạo cây hoàn chỉnh): Khảo sát nồng độ NAA (0; 0,1; 0,3; 0,5 mg/l) và than hoạt tính (0; 0,1; 0,3; 0,5 g/l) trên các đoạn chồi đạt chiều cao 2 cm.
  • Thí nghiệm 7 (Vườn ươm): Đánh giá khả năng sinh trưởng của cây con in vitro trên giá thể phối trộn đất phù sa + peatmoss (tỷ lệ 1:1) trong khay xốp 104 lỗ, lặp lại 3 lần, mỗi lần 10 cây.

Chỉ tiêu theo dõi và phương pháp xử lý số liệu

• Chỉ tiêu in vitro: Thời gian tái sinh (ngày), tỷ lệ tái sinh (%), hệ số tái sinh/nhân chồi (chồi/mẫu), khối lượng cụm chồi (g/bình), chiều cao chồi (cm), số lượng rễ (rễ/chồi), chiều dài rễ (cm), hình thái và màu sắc chồi/rễ.
• Chỉ tiêu vườn ươm: Tỷ lệ sống sau ra ngôi (%), chiều cao cây (cm), số lá (lá/cây), kích thước lá (chiều dài, chiều rộng phiến lá - cm), đường kính tán (cm).
• Xử lý số liệu: Dữ liệu thí nghiệm được thu thập, tính toán giá trị trung bình bằng phần mềm Microsoft Excel 2016 và phân tích phương sai (ANOVA), so sánh sai khác có ý nghĩa thống kê bằng trắc nghiệm LSD ở mức ý nghĩa $P < 0,05$ trên phần mềm IRRISTAT.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần I: Mở đầu

Phần này trình bày tính cấp thiết của việc phát triển và bảo tồn nguồn gen hoa cúc cổ tại Việt Nam, phân tích các rào cản kỹ thuật của phương pháp nhân giống vô tính truyền thống bằng cành giâm (dễ lây lan mầm bệnh virus, hệ số nhân thấp, chất lượng cành hoa suy giảm). Tác giả xác định mục đích nghiên cứu là xây dựng quy trình vi nhân giống in vitro đồng bộ từ khâu tái sinh đến thuần dưỡng ngoài vườn ươm, đồng thời đề ra 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể gắn với các mốc theo dõi chỉ tiêu sinh học.

Phần II: Tổng quan tài liệu

Tác giả tổng hợp toàn diện các tài liệu khoa học liên quan đến chi Chrysanthemum:

• Vị trí phân loại và đặc điểm sinh học: Cây cúc thuộc chi Chrysanthemum, họ Asteraceae, bộ Asterales; là cây thân thảo, rễ chùm ăn nông (5–20 cm), phiến lá chia thùy lông chim, cụm hoa dạng đầu trạng mang hai loại hoa (hoa lưỡng tính ở giữa và hoa đơn tính/vô tính dạng hình lưỡi xung quanh).
• Yêu cầu sinh thái: Cây ưa khí hậu mát mẻ (ngưỡng nhiệt thích hợp 15–23°C), là thực vật phản ứng quang chu kỳ ngày ngắn khi phân hóa mầm hoa (< 10–11 giờ chiếu sáng), độ ẩm đất yêu cầu 60–70%.
• Giá trị sử dụng: Vai trò trong trang trí cảnh quan đô thị, giá trị kinh tế thương phẩm và giá trị dược liệu thanh nhiệt, giải độc trong y học cổ truyền.
• Tình hình sản xuất và nghiên cứu: Tổng quan diện tích sản xuất hoa cúc tại các vùng chuyên canh trong nước (Đà Lạt, Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh) và trên thế giới (Hà Lan, Colombia, Nhật Bản); lược sử các công trình nghiên cứu nuôi cấy in vitro trên thế giới (Levin, Bhattacharya, Roest & Bokelmann, Shatnawi, Tymoszuk & Kulus) và tại Việt Nam (Phan Xuân Huyên, Bùi Thị Thu Hương, Nguyễn Bá Nam, Lâm Ngọc Phương, Văn Hoàng Long).

Phần III: Vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Mô tả chi tiết nguồn gốc vật liệu thực vật (bình chồi cúc cổ H1, H2 của Bộ môn Thực vật), các trang thiết bị phân tích, dụng cụ vô trùng và quy cách hóa chất sử dụng. Trình bày chi tiết công thức môi trường và phương pháp bố trí cho 7 thí nghiệm tương ứng với 4 nội dung chuyên môn; quy định các tiêu chuẩn chọn mẫu cấy, quy chuẩn đo đạc các chỉ tiêu hình thái học và phương pháp toán học xử lý số liệu thí nghiệm.

Phần IV: Kết quả và thảo luận

Chương này công bố và thảo luận các phát hiện thực nghiệm qua từng giai đoạn nhân giống:

• Giai đoạn tái sinh chồi: Nồng độ BAP và NAA ảnh hưởng khác nhau giữa hai giống. Với giống H1, mẫu phiến lá (V2) trên môi trường 1/2 MS bổ sung 2,0 mg/l BAP + 0,5 mg/l NAA (CT4) cho kết quả tái sinh chồi tốt nhất (đạt 4 chồi/mẫu sau 20 ngày). Ngược lại, giống H2 khó tái sinh từ phiến lá và cuống lá (mô cấy chủ yếu sùi mô sẹo hoặc chết nâu sau 4 tuần); mẫu mắt ngủ (V1) trên môi trường bổ sung 1,5 mg/l BAP đơn độc (CT1) cho tỷ lệ bật chồi cao nhất đạt 83,3%, hệ số tái sinh 1,5 chồi/mẫu sau 7 ngày.
• Giai đoạn nhân nhanh chồi: BAP đơn độc và tổ hợp BAP + NAA kích thích tăng sinh chồi rõ rệt. Với cúc cổ H1, môi trường tối ưu là 1/2 MS + 0,3 mg/l BAP + 0,1 mg/l NAA cho hệ số nhân chồi 1,5 chồi/mẫu, chiều dài chồi đạt 2,75 cm. Với cúc cổ H2, môi trường tối ưu là 1/2 MS + 0,5 mg/l BAP + 0,1 mg/l NAA đạt hệ số nhân 1,44 chồi/mẫu, chiều dài chồi 2,72 cm. Việc bổ sung nước dừa hữu cơ không làm biến động đáng kể hệ số nhân chồi nhưng giúp thân lá phát triển to mập, sinh khối xanh tốt hơn.
• Giai đoạn ra rễ (tạo cây hoàn chỉnh): NAA kích thích ra rễ rất mạnh với tỷ lệ ra rễ đạt 100% ở cả hai giống. Cúc cổ H1 tạo rễ tốt nhất ở nồng độ 0,1 mg/l NAA (đạt 4,8 rễ/chồi, chiều dài rễ 1,1 cm sau 10 ngày). Cúc cổ H2 thích hợp ở nồng độ 0,3 mg/l NAA (đạt 4,05 rễ/chồi, chiều dài rễ 1,67 cm). Việc bổ sung than hoạt tính chưa đem lại hiệu quả kích thích ra rễ rõ rệt so với môi trường bổ sung auxin NAA.
• Giai đoạn sinh trưởng vườn ươm: Cây con in vitro đạt tiêu chuẩn (chiều cao > 2 cm, có 4–5 rễ) khi đưa ra trồng trên giá thể đất phù sa + peatmoss (tỷ lệ 1:1) trong khay 104 lỗ cho khả năng thích ứng cao, trong đó giống H1 có tốc độ tăng trưởng và mức độ thích nghi vượt trội hơn giống H2.

Phần V: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết các thông số môi trường tối ưu nhất cho từng giai đoạn nuôi cấy của hai giống cúc cổ H1 và H2; đồng thời đưa ra các kiến nghị kỹ thuật nhằm tiếp tục hoàn thiện quy trình nhân giống quy mô công nghiệp.

---

Kết quả và đóng góp

Bảng tổng hợp các thông số kỹ thuật tối ưu theo từng giai đoạn

Giai đoạn nhân giống	Chỉ tiêu / Thông số kỹ thuật	Giống Cúc cổ H1	Giống Cúc cổ H2
1. Tái sinh chồi	- Mẫu cấy thích hợp nhất - Môi trường tối ưu - Thời gian bật chồi - Hệ số tái sinh chồi	Phiến lá (V2) 1/2 MS + 2,0 mg/l BAP + 0,5 mg/l NAA 20 ngày 4,00 chồi/mẫu	Mắt ngủ (V1) 1/2 MS + 1,5 mg/l BAP 7 ngày 1,50 chồi/mẫu (tỷ lệ 83,3%)
2. Nhân nhanh chồi	- Môi trường tối ưu - Hệ số nhân chồi - Chiều dài chồi trung bình	1/2 MS + 0,3 mg/l BAP + 0,1 mg/l NAA 1,50 chồi/mẫu 2,75 cm	1/2 MS + 0,5 mg/l BAP + 0,1 mg/l NAA 1,44 chồi/mẫu 2,72 cm
3. Ra rễ tạo cây	- Môi trường tối ưu - Số lượng rễ trung bình - Chiều dài rễ trung bình - Tỷ lệ ra rễ	1/2 MS + 0,1 mg/l NAA 4,80 rễ/chồi 1,10 cm 100%	1/2 MS + 0,3 mg/l NAA 4,05 rễ/chồi 1,67 cm 100%
4. Vườn ươm	- Loại giá thể thích hợp - Khả năng thích nghi	Đất phù sa + Peatmoss (1:1) Thích nghi rất tốt, sinh trưởng mạnh	Đất phù sa + Peatmoss (1:1) Thích nghi ở mức trung bình - khá

Giải pháp và kiến nghị kỹ thuật của tác giả

• Ứng dụng công thức môi trường nền giảm khoáng (1/2 MS) phối hợp với nồng độ auxin và cytokinin thấp để vừa tiết kiệm chi phí hóa chất, vừa giảm thiểu hiện tượng thủy tinh hóa mô chồi.
• Chọn lọc đúng loại mẫu cấy ban đầu cho từng giống: Ưu tiên sử dụng phiến lá đối với giống H1 để tận dụng hệ số tái sinh chồi cao; với giống H2 cần sử dụng mẫu đốt thân mang mắt ngủ để đảm bảo tỷ lệ sống và khả năng phát triển chồi.
• Cây con trước khi đưa ra vườn ươm cần mở nắp bình nuôi cấy từ 1–2 tuần để huấn luyện thích nghi với biên độ nhiệt và ẩm độ tự nhiên.

Đóng góp của nghiên cứu

• Thiết lập quy trình vi nhân giống in vitro hoàn chỉnh từ khâu tái sinh mô, tăng sinh cụm chồi, kích thích ra rễ đến huấn luyện ngoài vườn ươm cho 2 giống cúc cổ H1 và H2 tại khu vực Gia Lâm - Hà Nội.
• Cung cấp dẫn liệu khoa học chính xác về phản ứng sinh học khác biệt giữa các kiểu gen cúc cổ đối với các tổ hợp chất điều hòa sinh trưởng thực vật BAP và NAA.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế được đề cập trong nghiên cứu

• Khả năng đáp ứng mẫu cấy của giống H2 còn kém: Mẫu phiến lá và cuống lá của giống cúc cổ H2 phản ứng kém với các công thức BAP và NAA thử nghiệm; sau 4 tuần nuôi cấy phần lớn mô cấy chỉ dừng lại ở giai đoạn sùi mô sẹo hoặc bị thâm đen, chưa kịp phân hóa thành chồi hoàn chỉnh.
• Hiệu quả của than hoạt tính chưa cao: Việc bổ sung than hoạt tính vào môi trường ra rễ không mang lại hiệu quả vượt trội so với môi trường bổ sung chất kích thích sinh trưởng NAA.
• Nước dừa chưa cải thiện hệ số nhân chồi: Bổ sung nước dừa chỉ có tác dụng tăng sinh khối và sức sống chồi, không làm gia tăng số lượng chồi tạo thành trên mỗi mẫu cấy.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Tiếp tục khảo sát các tổ hợp chất điều hòa sinh trưởng mới (như phối hợp Kinetin, TDZ hoặc IBA) nhằm kích thích khả năng tái sinh chồi từ mô lá và cuống lá cho giống cúc cổ H2.
• Kéo dài thời gian theo dõi giai đoạn tạo mô sẹo và tái sinh chồi ở các công thức sùi mô để đánh giá khả năng tạo phôi vô tính gián tiếp.
• Thử nghiệm các tỷ lệ phối trộn giá thể hữu cơ khác ngoài vườn ươm và đánh giá chất lượng hoa thương phẩm của cây in vitro khi bước vào giai đoạn ra hoa trên đồng ruộng.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo: Sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu chuyên ngành Nông học, Công nghệ sinh học thực vật, Khoa học cây trồng và Hoa viên cây cảnh.
• Nội dung giá trị nhất để ứng dụng:
  • Quy trình pha chế môi trường dinh dưỡng 1/2 MS kết hợp tỷ lệ BAP/NAA cho từng giai đoạn sinh trưởng của cây cúc.
  • Kỹ thuật lựa chọn nguồn mẫu cấy thích hợp cho từng giống hoa cúc cổ bản địa.
  • Phương pháp thuần dưỡng cây con in vitro chuyển từ môi trường thạch vô trùng sang giá thể đất phù sa + peatmoss (1:1).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Môi trường nhân nhanh chồi tối ưu cho từng giống Cúc cổ H1 và H2 là gì?

Đối với giống Cúc cổ H1, môi trường nhân nhanh tối ưu là $1/2\text{ MS} + 0,3\text{ mg/l BAP} + 0,1\text{ mg/l NAA}$, cho hệ số nhân chồi 1,5 chồi/mẫu và chiều dài chồi đạt 2,75 cm sau 4 tuần. Đối với giống Cúc cổ H2, môi trường nhân nhanh thích hợp nhất là $1/2\text{ MS} + 0,5\text{ mg/l BAP} + 0,1\text{ mg/l NAA}$, đạt hệ số nhân 1,44 chồi/mẫu và chiều dài chồi 2,72 cm.

2. Loại mẫu cấy nào cho khả năng tái sinh chồi cao nhất ở giống Cúc cổ H1?

Ở giống Cúc cổ H1, mẫu phiến lá (V2) cấy trên môi trường $1/2\text{ MS} + 2,0\text{ mg/l BAP} + 0,5\text{ mg/l NAA}$ cho khả năng tái sinh chồi tốt nhất, đạt hệ số tái sinh 4 chồi/mẫu sau 20 ngày nuôi cấy.

3. Nồng độ NAA nào thích hợp nhất cho giai đoạn ra rễ của hai giống Cúc cổ?

Nồng độ NAA tối ưu để tạo rễ hoàn chỉnh là 0,1 mg/l đối với giống Cúc cổ H1 (đạt trung bình 4,8 rễ/chồi, chiều dài rễ 1,1 cm) và 0,3 mg/l đối với giống Cúc cổ H2 (đạt trung bình 4,05 rễ/chồi, chiều dài rễ 1,67 cm). Cả hai công thức đều đạt tỷ lệ ra rễ 100%.

4. Bổ sung than hoạt tính vào môi trường có mang lại hiệu quả ra rễ tốt cho hai giống Cúc cổ không?

Kết quả nghiên cứu cho thấy môi trường bổ sung than hoạt tính chưa thích hợp để làm môi trường ra rễ cho 2 giống Cúc cổ H1 và H2 khi so sánh với môi trường bổ sung auxin NAA.

5. Cây con in vitro được thuần dưỡng trên loại giá thể nào tại vườn ươm?

Cây con in vitro của cả hai giống được ra ngôi và thuần dưỡng trên giá thể phối trộn giữa đất phù sa và peatmoss theo tỷ lệ thể tích 1:1, trồng trong khay xốp 104 lỗ đặt tại điều kiện nhà lưới.

---

Kết luận

Khóa luận đã xây dựng thành công quy trình nhân giống in vitro hoàn chỉnh cho hai giống Cúc cổ H1 và H2 tại Gia Lâm - Hà Nội, trải qua đầy đủ các giai đoạn từ tái sinh, nhân nhanh, tạo rễ đến thuần dưỡng vườn ươm. Kết quả nghiên cứu khẳng định sự khác biệt về phản ứng phát sinh hình thái giữa hai kiểu gen, trong đó giống H1 thích hợp tái sinh từ phiến lá và giống H2 phù hợp nhân giống từ mắt ngủ. Đề tài cung cấp cơ sở khoa học và quy trình thực nghiệm có giá trị thực tiễn cao nhằm bảo tồn, nhân nhanh nguồn giống hoa cúc cổ sạch bệnh, đáp ứng nhu cầu sản xuất hoa thương phẩm chất lượng cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Ngày nay xã hội phát triển, các khu đô thị mọc lên ở khắp nơi. Từ thành thị đến nông thôn đều phát triển theo mô hình đô thị hóa. Đời sống người dân cũng được nâng cao vì vậy nhu cầu trang trí làm đẹp nhà vườn được mọi người chú trọng và quan tâm. Do có nhu cầu thẩm mĩ cao, có giá trị kinh tế và dễ trồng nên hoa cúc đã được nhiều người ưa chuộng.

Hoa cúc được trồng ở một số nước trên thế giới như Nhật Bản, Trung Quốc, Đài Loan, Việt Nam. Ở Việt Nam, hoa cúc được trồng ở hầu hết các tỉnh thành và trở thành loài hoa không thể thiếu. Và Cúc cổ là loại hoa đặc biệt xuấ t hiê ̣n từ lâu đời, khi trồ ng mang lại giá trị thẩm mĩ cao nên đang được nhiều người tìm kiếm và nhân giống. Hoa cúc là một trong 4 cây tượng trưng cho người quân tử, tượng trưng cho 4 mùa “Tứ quí”: “Đua chen Thu Cúc, Xuân Đào Lựu phun lửa hạ, Mai chào gió đông” Trích bài thơ “ Bích Câu Kỳ Ngộ- Khuyết danh” Hoa Cúc cổ là một trong các loài hoa được ưa chuộng với đặc điểm nổi bật trồng càng lâu hoa càng to và có màu sắc sặc sỡ, hoa nở rất bền, mô ̣t đặt tính mà không phải bất kỳ loài hoa nào cũng có.

Thời gian ra hoa kéo dài từ tháng 11 đến tháng 4. Tuy nhiên, hoa cúc cổ lại có số lượng giống rất ít và hiếm. Vì vậy, cần có biện pháp tăng số lượng cây. Việc nhân giống bằng phương pháp giâm cành vẫn còn gặp nhiều khó khăn.

Thứ nhất: Về chất lượng giống, các giống hoa Cúc hiện có ở Việt Nam tuy được nhập nội và trồng chưa lâu nhưng bước đầu tiên đã giảm chất lượng do sâu bệnh, làm giảm chất lượng sản phẩm như: bông không to, cành ngắn nhỏ… Vì vậy chưa đáp ứng nhu cầu của thị trường. Thứ hai: Về kỹ thuật nhân giống, cây hoa Cúc chủ yếu được nhân giống bằng phương pháp giâm cành nên hệ số nhân giống chưa cao, 1 cây không sạch bệnh. Hơn nữa phương pháp nhân giống này còn phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết, khí hậu gây khó khăn cho việc nhân giống trên đồng ruộng. Ngoài ra trong công cuộc chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng sản xuất sản phẩm nông nghiệp hàng hóa có giá trị cao, việc phát triển hoa nói chung và hoa Cúc nói riêng phục vụ tiêu dùng và xuất khẩu đang có sự bùng phát như vậy việc nghiên cứu nhân giống nhanh là việc rất cần thiết.

Để giải quyết các vấn đề này, em thực hiện phương pháp nhân giống bằng nuôi cấy mô để gia tăng số lượng cây con trong thời gian ngắn, để cây con đạt chất lượng tốt nhất, cây sạch bệnh và có thể tạo cây con quanh năm, từ đó em chọn đề tài “Nghiên cứu nhân in vitro một số giống Cúc cổ tại Gia Lâm -Hà Nội” 1.2 Mục đích và yêu cầu 1.1 Mục đích Xây dựng quy trình nhân giống cây hoa cúc cổ giai đoạn tái sinh chồ i, nhân chồ i và tạo cây hoàn chỉnh trong phòng nuôi cấy mô và giai đoạn huấn luyện cây con ngoài vườn ươm.2 Yêu cầu - Xác đinh ̣ đươ ̣c môi trường thić h hơp̣ để tái sinh chồ i cho các giống Cúc cổ - Xác đinh ̣ đươ ̣c môi trường nhân nhanh cho các giố ng Cúc cổ - Xác đinh ̣ đươ ̣c môi trường ra rễ thić h hơ ̣p cho các giố ng Cúc cổ - Đánh giá đươ ̣c sinh trưởng của cây in vitro các giố ng Cúc cổ ở vườn ươm 2 PHẦN II. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Giới thiệu chung về cây Cúc 2. Vị trí phân loại, nguồn gốc, phân bố 2.1 Vị trí phân loại, nguồn gốc Hoa Cúc (Chrysanthemum sp.) thuộc họ Cúc (Asteraceae), bộ Asterales, lớp Hai lá mầm, bộ Hạt kín, giới Thực vật. Hoa Cúc là cây cảnh có nguồn gốc đầ u tiên từ Trung Quốc, Nhật Bản và một số nước Châu Âu.

Các nhà khảo cổ học Trung Quốc đã chỉ ra rằng từ thời Khổng Tử, người ta đã dùng hoa Cúc để ăn mừng chiến thắng và kể từ đó nó đã được sử dụng trong các các bài hô ̣i ho ̣a và tác phẩm điêu khắc. Ở nước Nhật, coi hoa cúc là quốc hoa, thường được dùng trong các nghi lễ quan trọng, người Nhật coi hoa cúc là người ba ̣n tâm tin ̀ h (Đặng Văn Đông & cs., 2003) Theo các tài liệu cổ của Trung Quốc thì Hoa cúc có từ 3. Trong thơ văn cổ Hán, hoa cúc có đến 30-40 tên gọi khác nhau, như hoa cái, hoa cam, hoa diên vĩ, v. Từ một số loài Dendranthema hoang dã, trong quá trình nhân giống và trồng trọt chọn lọc, từ đột biến để có được các giống hoa cúc hiện nay (Đặng Văn Đông, 2005; Đào Thanh Vân & Đặng Thị Tố Nga, 2007).

Ở Việt Nam hoa cúc đã được du nhập từ thế kỷ XV, người Việt Nam coi cúc là biểu hiện của sự thanh cao, là một trong bốn loài thảo mộc được xếp vào hàng tứ quý “Tùng, Cúc, Trúc, Mai” hoặc “Mai, Lan, Trúc, Cúc” (Trương Hữu Tuyên, 1979). Hoa cúc không chỉ được ưa chuộng bởi màu sắc, hình dáng mà còn đặc tính bền lâu hơn các loại hoa khác.2 Phân bố Trong số các loài hoa phổ biến, hoa cúc là một trong những loài hoa lâu đời nhất, phổ biến nhất và được trồng nhiều nhất trên thế giới. Nhiều thế kỷ trước, người Trung Quốc và Nhật Bản đã trồng nhiều loại hoa cúc trong vườn của họ. Hiện nay, hoa cúc được trồng nhiều hơn ở Nhật Bản, Pháp, Hoa Kỳ, Trung Quốc, Hà Lan và Colombia (Đào Thanh Vân & Đặng Thị Tố Nga, 2007).

3 Hiê ̣n nay, hoa cúc hiện đang được trồng trên khắp cả nước ta. Nó có mặt ở khắp mọi nơi, từ miền núi cao đến đồng bằng, từ nông thôn đến thành thị. nhưng chủ yếu tập trung vào các khu vực trồng hoa truyền thống của thành phố, khu công nghiệp, khu du lịch. Ở miền Bắc, hoa cúc được trồng nhiều ở Ngọc Hà, Quảng An, Nhật Tân (Hà Nội), Đằng Hải, Đằng Lâm (Hải Phòng), Hoành Bồ, Hạ Long (Quảng Ninh).

Miề n Nam thì Đà Lạt là nơi có diện tích trồng hoa cúc lớn nhất cả nước.2 Đặc điểm thực vật học của chi Chrysanthemum Cây hoa cúc là loại cây thân thảo nhỏ, có nhiều khớp xương giòn và dễ gãy, càng lớn chúng càng dai. Cây mọc thẳng hoặc mọc leo. Rễ cúc đa số là rễ chùm mọc ngang, mọc lan ở tầng đất phía trên 5-20cm. Lá phần lớn là lá đơn, mọc xen kẽ, phiến lá chia thùy lông chim, phiến lá mềm có thể to hoặc nhỏ, màu sắc khác nhau tùy thuộc vào giống xanh đậm hay nhạt.

Phiến lá phủ một lớp lông hút, mặt trên nhẵn, gân guốc, trong một chu kỳ sinh trưởng cây có 30-50 lá trên thân. Hoa cúc có hai dạng chính là hoa lưỡng tính (có nhị và nhụy) và hoa đơn tính (chỉ có nhị hoặc nhụy). Đôi khi hoa là vô tính (không có nhụy hoặc nhị hoa). Khi hoa cúc ra hoa, các hoa nhỏ tập hợp trên một chùm chung tạo thành cụm hoa da ̣ng đầ u tra ̣ng, mỗi đầu có hình cánh hoa.

Quả cúc bế, đóng, chứa, chứa một hạt, quả có chùm lông do đài tồn tại để phát tán hạt, phôi thẳng không có nội nhũ (Đặng Văn Đông, 2005). Yêu cầu ngoại cảnh của cây hoa Cúc 2.1 Nhiệt độ Hoa Cúc có nguồn gốc từ khí hậu ôn đới vì vậy là loại cây ưa khí hậu mát mẻ. Nhiệt độ thích hợp cho Cúc phát triển là 15 – 23ºC. Nó có thể chịu được nhiệt độ trong ngưỡng cho phép từ 10 – 35ºC, trên 35ºC và dưới 10ºC Cúc sinh trưởng phát triển kém, kìm hãm sự phát triển của hoa, ảnh hưởng đến màu sắc và độ bền của hoa.

Nhiệt độ ảnh hưởng rất lớn đến tốc độ phát 4 dục, phát triển của nụ, thúc đẩy quá trình ra hoa. Nhiệt độ ảnh hưởng đến chất lượng và màu sắc hoa (Đặng Văn Đông, 2005).2 Ánh sáng Hoa Cúc là cây ngày ngắn, ưa sáng và đêm ưa lạnh, khí hậu mát mẻ. Hầu hết các giống hoa Cúc trong thời kỳ sinh trưởng cần ánh sáng ngày dài trên 13h, nhưng đặc biệt vào giai đoạn hoa trỗ cần ánh sáng ngày ngắn hơn 10 – 11 giờ. Quang chu kỳ ảnh hưởng đến sự ra hoa của Cúc.

Thời gian chiếu sáng càng kéo dài, dẫn đến cây sinh trưởng phát triển mạnh, tập trung phát triển thân lá, hoa nở muộn nhưng chất lượng hoa tăng (Đào Thanh Vân & Đặng Thị Tố Nga, 2007). Độ ẩm Cúc là cây yêu cầu và tiêu hao nhiều nước, nhưng không chịu được ngập úng và cũng chịu hạn kém. Độ ẩm thích hợp cho cây sinh trưởng phát triển tốt là 60 – 70%, độ ẩm không khí là 55 – 65%. Nếu độ ẩm không khí quá cao, hoa dễ bị nhiễm sâu bệnh, hoa bị nhàu nát, cây con dễ đổ và khó cho việc thu hoạch (Đặng Văn Đông & Đinh Thế Lộc, 2003).

Dinh dưỡng Cũng như các cây trồng khác phân bón là một trong những yếu tố quan trọng nhất. Nguyên tố dinh dưỡng đã lượng N, P, K và trung vi lượng Ca, Mg, Mn,. có vai trò quan trọng đối với sinh trưởng, phát triển, năng suất phẩm chất hoa. Đạm (N) có tác dụng thúc đẩy quá trình sinh trưởng của Cúc và ảnh hưởng đến thời kỳ phát triển Cúc.

Cây hoa Cúc thiếu đạm cây cằn cỗi, lá chuyển vàng úa, hoa nhỏ, không bền. Chú ý cung cấp dinh dưỡng đầy đủ và cân đối giai đoạn Cúc phân cành và thời kỳ phân hóa mầm hoa. Giúp cho Cúc sinh trưởng phát triển khỏe, hạn chế sâu bệnh hại. Lượng đạm nguyên chất dùng cho 1ha là 140 – 160kg.

5 Lân (P2O5) khi bón và bổ sung đầy đủ cho Cúc, giúp thân cứng, hoa bền, màu sắc đẹp ra hoa nhanh chóng, giúp cho việc hấp thụ dinh dưỡng khác được thuận lợi. Thiếu lân rễ phát triển kém, hoa chóng tàn, màu hoa nhạt, hoa ra muộn. Lượng lân nguyên chất sử dụng cho 1 ha là 120 – 140 kg. Dinh dưỡng trung và vi lượng làm tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng, hạn chế sâu bệnh hại, tăng phẩm chất cho hoa (Đào Thanh Vân & Đặng Thị Tố Nga, 2007).

Giá trị của cây hoa Cúc Cây hoa Cúc có ứng dụng quan tro ̣ng trong trang trí cảnh quan, làm đẹp cho mọi không gian. Mặt khác hoa Cúc là một thảo dược thanh nhiệt rất tốt. Đặc biệt các chế phẩm từ hoa Cúc như trà hoa Cúc, hoa Cúc khô luôn là một trong những vị thuốc chữa bệnh trong dân gian Việt Nam. Giá trị trang trí cảnh quan Hoa Cúc giúp làm đẹp không gian sống.