Nghiên Cứu Nhân Giống Bạch Đàn Lai UP54 và UP99: Phương Pháp Nuôi Cấy Mô

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu nhân giống bằng phương pháp nuôi cấy mô cho 2 dòng bạch đàn lai up54 và up99 giống lai, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Phan Quyền
• Người hướng dẫn: TS. Nghiêm Quỳnh Chi
• Trường học: Viện Hàn Lâm Khoa Học và Công Nghệ Việt Nam
• Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm
• Đề tài: Nghiên Cứu Nhân Giống Bạch Đàn Lai UP54 và UP99 Bằng Phương Pháp Nuôi Cấy Mô
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Phân bố tự nhiên và khả năng sinh trưởng của đối tượng nghiên cứu
• 1.2. Khả năng lai giống và tiềm năng sử dụng giống lai giữa Bạch đàn uro và Bạch đàn pellita
• 1.3. Khái niệm và cơ sở khoa học của phương pháp nuôi cấy mô tế bào thực vật
• 1.3.1. Cơ sở khoa học
• 1.3.2. Tính toàn năng của tế bào
• 1.3.3. Sự phân hoá và phản phân hoá của tế bào
• 1.3.4. Môi trường dinh dưỡng
• 1.4. Nhân giống bằng nuôi cấy mô tế bào thực vật
• 1.4.1. Ưu nhược điểm của nhân giống bằng nuôi cấy mô tế bào thực vật
• 1.4.2. Các giai đoạn trong quy trình nuôi cấy mô
• 1.4.3. Các nhân tố ảnh hưởng tới quá trình nuôi cấy mô
• 1.4.4. Những vấn đề thường gặp trong nhân giống in vitro và giải pháp khắc phục
• 1.4.5. Thành tựu của công nghệ nuôi cấy mô trong công tác nhân giống cây lâm nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu chung
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Vật liệu nuôi cấy
• 2.4.2. Địa điểm và điều kiện bố trí thí nghiệm
• 2.4.3. Phương pháp tiến hành
• 2.5. Các bước nhân giống in vitro cho Bạch đàn lai UP54 và UP99
• 2.5.1. Các công thức thí nghiệm
• 2.5.2. Thu thập và xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Xác định phương pháp khử trùng thích hợp
• 3.1.1. Ảnh hưởng của hóa chất, nồng độ và thời gian tới kết quả khử trùng
• 3.1.2. Ảnh hưởng của thời điểm lấy mẫu trong năm tới kết quả khử trùng
• 3.2. Xác định môi trường nuôi cấy cơ bản
• 3.3. Ảnh hưởng của chế độ nuôi sáng – tối tới kết quả nhân chồi
• 3.4. Xác định môi trường nhân nhanh số lượng chồi
• 3.4.1. Ảnh hưởng của BAP đến hệ số nhân chồi (HSNC) và tỷ lệ chồi hữu hiệu (TLCHH)
• 3.4.2. Ảnh hưởng phối hợp của BAP + Kinetin (Kn) đến hệ số nhân chồi và tỷ lệ chồi hữu hiệu
• 3.5. Xác định môi trường nâng cao chất lượng chồi
• 3.5.1. Ảnh hưởng phối hợp của BAP + Kn + NAA đến HSNC và TLCHH
• 3.5.2. Ảnh hưởng phối hợp của BAP + Kn + IAA đến HSNC và TLCHH
• 3.6. Xác định môi trường ra rễ
• 3.6.1. Ảnh hưởng của IBA đến quá trình ra rễ của Bạch đàn lai UP54 và UP99
• 3.6.2. Ảnh hưởng phối hợp của IBA và ABT1 đến hiệu quả ra rễ của Bạch đàn lai UP54 và UP99
• 3.6.3. Ảnh hưởng phối hợp của IBA + NAA đến hiệu quả ra rễ bạch đàn lai UP54 và UP99
• 3.6.4. Ảnh hưởng phối hợp của IBA và IAA đến hiệu quả ra rễ bạch đàn lai UP54 và UP99
• 3.7. Ảnh hưởng của thời gian huấn luyện đến tỷ lệ cây sống và chiều cao của cây con ở vườn ươm
• 3.8. Thảo luận chung
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Nhân Giống Bạch Đàn Lai UP54 UP99

Giống cây trồng là yếu tố then chốt trong sản xuất nông lâm nghiệp, đặc biệt với cây rừng có chu kỳ sinh trưởng dài. Việc sử dụng giống chất lượng cao, phù hợp với mục tiêu kinh tế và vùng sinh thái là vô cùng quan trọng. Nhân giống là khâu cuối cùng nhưng rất quan trọng, giúp cung cấp số lượng lớn cây giống ổn định về di truyền, nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng. Có hai phương pháp chính: nhân giống hữu tính (bằng hạt) và nhân giống sinh dưỡng (bằng hom hoặc nuôi cấy mô). Nhân giống sinh dưỡng ngày càng phổ biến để cung cấp cây giống số lượng lớn, chất lượng ổn định cho trồng rừng thương mại, bảo toàn đặc tính di truyền của cây mẹ, đặc biệt quan trọng trong nhân các dòng cây lai F1. Phương pháp nuôi cấy mô được xem là giải pháp công nghệ hàng đầu, tạo ra hàng triệu cây con đồng nhất về kiểu gen từ một mẫu nhỏ.

1.1. Tầm quan trọng của giống bạch đàn lai chất lượng cao

Giống cây trồng đóng vai trò quyết định năng suất và chất lượng rừng trồng. Việc lựa chọn và sử dụng giống bạch đàn lai UP54 và UP99 có chất lượng di truyền tốt, khả năng thích ứng cao với điều kiện địa phương là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả kinh tế. Các giống bạch đàn lai này thường có ưu thế lai vượt trội so với các giống bạch đàn thông thường, mang lại năng suất gỗ cao hơn và khả năng chống chịu sâu bệnh tốt hơn. Do đó, việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển giống bạch đàn lai chất lượng cao là vô cùng cần thiết.

1.2. Ưu điểm vượt trội của phương pháp nuôi cấy mô

Phương pháp nuôi cấy mô mang lại nhiều ưu điểm so với các phương pháp nhân giống truyền thống. Nó cho phép sản xuất hàng loạt cây giống đồng nhất về mặt di truyền, đảm bảo tính ổn định của các đặc tính mong muốn. Ngoài ra, nuôi cấy mô giúp rút ngắn thời gian nhân giống, giảm thiểu rủi ro lây lan dịch bệnh và cho phép bảo tồn các giống cây quý hiếm. Kỹ thuật này đặc biệt hữu ích trong việc nhân giống các giống bạch đàn lai có khả năng sinh trưởng và phát triển vượt trội.

II. Thách Thức Trong Nhân Giống Bạch Đàn Lai UP54 UP99

Cây lâm nghiệp thân gỗ thường khó phát sinh hình thái trong điều kiện nuôi cấy mô vô trùng. Tốc độ phát triển của chồi nuôi cấy hoặc mô sẹo (callus) chậm và bất ổn. Do đó, cần nghiên cứu kỹ thuật nuôi cấy mô cho từng loài, giống, dòng cụ thể. Xu hướng sử dụng giống lai, đặc biệt lai khác loài, rất phổ biến để tận dụng ưu thế lai. Tuy nhiên, ưu thế lai thường rõ rệt ở đời F1 và phân ly đa dạng ở các đời sau. Cần chọn lọc cẩn thận các cây lai, nhân giống sinh dưỡng và khảo nghiệm dòng vô tính để chọn dòng có ưu thế lai cao nhất. Phần lớn các giống lai Bạch đàn được khảo nghiệm và phát triển đều là thế hệ đầu tiên (F1) của lai tự nhiên hoặc lai có kiểm soát.

2.1. Khó khăn trong việc duy trì ưu thế lai ở các thế hệ sau

Ưu thế lai thường chỉ biểu hiện rõ rệt ở thế hệ F1, trong khi các thế hệ sau (F2, F3,...) có xu hướng phân ly và giảm dần các đặc tính ưu việt. Điều này gây khó khăn cho việc duy trì và khai thác tối đa tiềm năng của các giống bạch đàn lai UP54 và UP99. Do đó, việc áp dụng các phương pháp nhân giống vô tính như nuôi cấy mô là vô cùng quan trọng để bảo tồn và nhân rộng các cá thể mang ưu thế lai cao nhất.

2.2. Yêu cầu kỹ thuật cao trong quy trình nuôi cấy mô bạch đàn

Nuôi cấy mô bạch đàn đòi hỏi kỹ thuật cao và sự tỉ mỉ trong từng công đoạn. Từ việc lựa chọn vật liệu nuôi cấy, chuẩn bị môi trường dinh dưỡng, khử trùng, cấy chuyển đến điều chỉnh các yếu tố môi trường như ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm,... đều cần được thực hiện một cách chính xác và cẩn thận. Bất kỳ sai sót nào cũng có thể dẫn đến thất bại trong việc tạo ra cây giống khỏe mạnh và đồng đều.

III. Phương Pháp Nuôi Cấy Mô Nhân Giống Bạch Đàn Lai UP54 UP99

Để cung cấp cây giống chất lượng cao, đồng đều và số lượng lớn cho trồng rừng sản xuất, nghiên cứu nuôi cấy mô cho các loài Bạch đàn đã được tiến hành ở nhiều nước. Các nhà khoa học đã thành công trong việc tạo cây mô từ các cây trội Bạch đàn. Cây mô có nguồn gốc từ cây ưu việt sinh trưởng nhanh và đồng đều hơn cây mọc từ hạt của cùng cây mẹ. Ở Việt Nam, giống Bạch đàn lai đầu tiên được phát hiện là giống lai tự nhiên giữa Bạch đàn trắng và Bạch đàn đỏ. Bắt đầu từ những năm 1990, nghiên cứu lai giống cho các loài Bạch đàn uro, Bạch đàn camal và Bạch đàn liễu được tiến hành. Kết quả đánh giá cho thấy các giống lai khác loài này đã thể hiện ưu thế lai về sinh trưởng rất rõ rệt.

3.1. Quy trình khử trùng mẫu vật hiệu quả cho bạch đàn

Khử trùng mẫu vật là bước quan trọng để loại bỏ các vi sinh vật gây hại, đảm bảo môi trường nuôi cấy mô vô trùng. Các hóa chất thường được sử dụng bao gồm Hypoclorit canxi, Ôxi già, Clorua thuỷ ngân và Hypoclorit natri. Nồng độ và thời gian xử lý cần được điều chỉnh phù hợp với từng loại mẫu vật và giống bạch đàn để đạt hiệu quả khử trùng cao nhất mà không gây ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng của mẫu.

3.2. Tối ưu môi trường dinh dưỡng cho sự phát triển của chồi

Môi trường dinh dưỡng đóng vai trò then chốt trong sự phát triển của chồi bạch đàn trong nuôi cấy mô. Các thành phần chính bao gồm muối khoáng, vitamin, đường, chất điều hòa sinh trưởng (BAP, Kinetin, NAA, IAA,...). Tỷ lệ và nồng độ của các chất này cần được điều chỉnh để kích thích sự nhân chồi, kéo dài chồi và tạo điều kiện cho sự phát triển của rễ. Môi trường MS cải tiến và WPM thường được sử dụng cho nuôi cấy mô bạch đàn.

3.3. Ảnh hưởng của ánh sáng và nhiệt độ đến quá trình nhân chồi

Chế độ chiếu sáng và nhiệt độ ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình nhân chồi trong nuôi cấy mô. Ánh sáng cung cấp năng lượng cho quá trình quang hợp, trong khi nhiệt độ ảnh hưởng đến các hoạt động trao đổi chất của tế bào. Cường độ ánh sáng, thời gian chiếu sáng và nhiệt độ cần được điều chỉnh phù hợp để tối ưu hóa quá trình nhân chồi và đảm bảo sự phát triển khỏe mạnh của cây con.

IV. Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của BAP Đến Nhân Chồi Bạch Đàn Lai

Nghiên cứu về lai khác loài cho ba loài Bạch đàn uro, Bạch đàn trắng và Bạch đàn liễu với việc tạo ra các giống lai. Đến năm 2000, Bạch đàn pellita bắt đầu được quan tâm trong nghiên cứu lai giống do đặc tính sinh trưởng nhanh, hình dạng thân đẹp và có khả năng chống chịu sâu bệnh hại tốt. Những tổ hợp lai thuận nghịch UP (Eucalptus urophylla × pellita) và PU (E. pellita × urophylla) đã được tạo ra và khảo nghiệm giống lai đã được xây dựng trên một số lập địa ở miền Bắc và Bắc Trung bộ. Năm 2012, trên cơ sở đánh giá các khảo nghiệm dòng vô tính, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đã công nhận 6 dòng Bạch đàn lai UP (UP35, UP54, UP72, UP95, UP97, và UP99) là giống quốc gia và giống tiến bộ kỹ thuật.

4.1. Vai trò của BAP trong kích thích nhân chồi bạch đàn

BAP (6-Benzyl Amino Purine) là một chất điều hòa sinh trưởng thuộc nhóm cytokinin, có vai trò quan trọng trong việc kích thích sự phân chia tế bào và phát triển chồi trong nuôi cấy mô. BAP thường được sử dụng để tăng hệ số nhân chồi (HSNC) và tỷ lệ chồi hữu hiệu (TLCHH) ở bạch đàn lai UP54 và UP99. Tuy nhiên, nồng độ BAP cần được điều chỉnh phù hợp để tránh gây ra các tác dụng phụ như tạo callus hoặc ức chế sự phát triển của rễ.

4.2. Tối ưu hóa nồng độ BAP để đạt hiệu quả nhân chồi cao nhất

Nồng độ BAP tối ưu cho việc nhân chồi bạch đàn lai UP54 và UP99 có thể khác nhau tùy thuộc vào giống, giai đoạn phát triển và điều kiện nuôi cấy mô. Việc thử nghiệm các nồng độ BAP khác nhau và đánh giá HSNC, TLCHH là cần thiết để xác định nồng độ phù hợp nhất. Thông thường, nồng độ BAP từ 0.5 đến 2 mg/l được sử dụng phổ biến trong nuôi cấy mô bạch đàn.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Triển Vọng Của Nhân Giống Bạch Đàn

Cùng với những kết quả về cải thiện giống như trên, công nghệ nhân giống bằng nuôi cấy mô dần được hoàn thiện. Hiện nay, Viện Giống đã thực hiện nhiều đề tài nghiên cứu cấp Bộ về hoàn thiện quy trình nhân giống cho các giống Bạch đàn và Keo. Song do cây rừng có chu kỳ sống dài ngày, hệ gen phức tạp, phản ứng của kiểu gen với điều kiện môi trường là rất khác nhau. Thực tế cho thấy các dòng khác nhau thì hiệu quả nhân giống hoàn toàn khác nhau cho dù là cùng loài (do đặc điểm về mặt di truyền không đồng nhất), do đó không thể áp dụng một quy trình chung cho tất cả các giống.

5.1. Nhân rộng các giống bạch đàn lai ưu việt phục vụ trồng rừng

Phương pháp nuôi cấy mô đóng vai trò quan trọng trong việc nhân rộng nhanh chóng các giống bạch đàn lai UP54 và UP99 có năng suất cao, chất lượng gỗ tốt và khả năng chống chịu sâu bệnh tốt. Việc cung cấp đủ số lượng cây giống chất lượng cao là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả kinh tế của trồng rừng và đáp ứng nhu cầu gỗ nguyên liệu ngày càng tăng.

5.2. Nghiên cứu và phát triển các quy trình nuôi cấy mô tiên tiến

Để nâng cao hiệu quả và giảm chi phí nhân giống bạch đàn bằng nuôi cấy mô, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các quy trình tiên tiến hơn. Điều này bao gồm việc tối ưu hóa môi trường dinh dưỡng, điều chỉnh các yếu tố môi trường, sử dụng các chất điều hòa sinh trưởng mới và áp dụng các kỹ thuật tự động hóa. Các nghiên cứu này sẽ giúp đưa công nghệ nuôi cấy mô đến gần hơn với người sản xuất và góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành lâm nghiệp.

VI. Kết Luận và Kiến Nghị Về Nhân Giống Bạch Đàn Lai UP54 99

Trên cơ sở đó, trong khuôn khổ đề tài“ Nghiên cứu nhân nhanh một số giống keo và bạch đàn mới bằng công nghệ tế bào thực vật’’, tôi đã quyết định chọn đề tài: “Nghiên cứu nhân giống bằng phương pháp nuôi cấy mô cho 2 dòng Bạch đàn lai UP54 và UP99: giống lai giữa Bạch đàn uro (Eucalyptus urophylla) và Bạch đàn pellita (Eucalyptus pellita)” làm nội dung nghiên cứu cho luận văn thạc sỹ của mình.

6.1. Tổng kết các kết quả nghiên cứu chính về nuôi cấy mô

Các nghiên cứu về nuôi cấy mô bạch đàn lai UP54 và UP99 đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, bao gồm việc xác định quy trình khử trùng mẫu vật hiệu quả, tối ưu hóa môi trường dinh dưỡng cho sự phát triển của chồi và rễ, và đánh giá ảnh hưởng của các chất điều hòa sinh trưởng đến quá trình nhân chồi. Những kết quả này là cơ sở để xây dựng quy trình nhân giống bạch đàn hoàn chỉnh và hiệu quả.

6.2. Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo để hoàn thiện quy trình

Để hoàn thiện quy trình nhân giống bạch đàn bằng nuôi cấy mô, cần tiếp tục nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình ra rễ, huấn luyện cây con và thích ứng cây con với điều kiện ngoại cảnh. Ngoài ra, cần tập trung vào việc giảm chi phí sản xuất cây giống và nâng cao chất lượng cây con để đáp ứng nhu cầu của người trồng rừng. Các nghiên cứu về di truyền và sinh lý của bạch đàn lai cũng cần được đẩy mạnh để hiểu rõ hơn về cơ chế sinh trưởng và phát triển của chúng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Rừng trồng bạch đàn trên thế giới hiện chiếm trên 25 triệu ha, đóng vai trò sống còn trong chuỗi cung ứng gỗ nguyên liệu, sản xuất bột giấy và ván bóc công nghiệp. Tại Việt Nam, nhu cầu phát triển các giống cây lâm nghiệp sinh trưởng nhanh, chất lượng thân cây vượt trội và thích nghi tốt với biến đổi khí hậu là yêu cầu cấp thiết của nền kinh tế lâm nghiệp. Hai dòng bạch đàn lai UP54 và UP99 – kết quả từ tổ hợp lai giữa Bạch đàn uro (Eucalyptus urophylla) và Bạch đàn pellita (Eucalyptus pellita) – đã được Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn công nhận là giống tiến bộ kỹ thuật theo Quyết định số 65/QĐ-BNN-TCLN vào năm 2013. Mặc dù sở hữu ưu thế lai đời F1 với tốc độ sinh trưởng vượt 20% đến 25% so với cây bố mẹ, các giống lai này có nguy cơ phân ly di truyền mạnh mẽ nếu nhân giống hữu tính bằng hạt.

Đề tài nghiên cứu được thực hiện tại Bộ môn Công nghệ tế bào thực vật thuộc Viện Nghiên cứu Giống và Công nghệ sinh học Lâm nghiệp vào năm 2014 nhằm giải quyết nút thắt nhân giống vô tính số lượng lớn. Mục tiêu cốt lõi là hoàn thiện trọn vẹn quy trình vi nhân giống in vitro từ khâu xử lý khử trùng mẫu ban đầu, tái sinh, nhân nhanh chồi, kích thích ra rễ đến huấn luyện cây con thích nghi ngoài vườn ươm. Việc làm chủ quy trình nuôi cấy mô cho UP54 và UP99 mang ý nghĩa chiến lược, tạo nền tảng cung cấp hàng triệu cây giống sạch bệnh, đồng nhất 100% về mặt di truyền, tối ưu hóa năng suất rừng trồng đạt trên 25 m3/ha/năm và hạ giá thành cây giống cho các đơn vị lâm sinh trên toàn quốc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng nền tảng lý thuyết sinh học tế bào hiện đại, trọng tâm là học thuyết về tính toàn năng của tế bào thực vật do Gottlieb Haberlandt khởi xướng, khẳng định mỗi tế bào thực vật biệt hóa đều lưu giữ đầy đủ bộ mã di truyền và có khả năng tái sinh thành cá thể hoàn chỉnh trong điều kiện thích hợp. Quá trình phát sinh hình thái in vitro vận hành dựa trên cơ chế phân hóa và phản phân hóa tế bào, được điều khiển thông qua sự biểu hiện gen dưới tác động của các chất điều hòa sinh trưởng thực vật.

Khái niệm cân bằng Auxin và Cytokinin của Skoog và Miller công bố năm 1957 được sử dụng làm kim chỉ nam điều khiển hướng phát triển của mô cấy: tỷ lệ Cytokinin cao kích thích tạo chồi nách và chồi bất định, trong khi tỷ lệ Auxin vượt trội kích hoạt phân hóa mô sẹo tạo phôi rễ. Các chất kích thích sinh trưởng chính bao gồm nhóm Cytokinin (BAP, Kinetin) có vai trò phân bào, phá ngủ mắt chồi và nhóm Auxin (IBA, NAA, IAA, ABT1) định hướng kéo dài tế bào, hình thành mô rễ phụ. Nền môi trường dinh dưỡng tổng hợp Murashige & Skoog (MS), Woody Plant Medium (WPM) và Gamborg (B5) cung cấp cân đối khoáng đa lượng, vi lượng, nguồn năng lượng Carbon với 30 g/l đường sucrose và các vitamin nhóm B thiết yếu.

Phương pháp nghiên cứu

Vật liệu nuôi cấy là các đoạn chồi bánh tẻ dài 10 - 15 cm được thu thập từ cây mẹ 1 đến 1,5 năm tuổi sinh trưởng khỏe mạnh, sạch sâu bệnh tại vườn giống ở Hà Nội. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm tuyển lựa các mô phân sinh đỉnh ngọn có hoạt tính phân chia tế bào mạnh mẽ nhất và mức độ trẻ hóa cao.

Bố trí thí nghiệm gồm 7 cụm thử nghiệm chuyên biệt, thực hiện theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh với cỡ mẫu 45 mẫu cho mỗi lần lặp, lặp lại 3 lần độc lập, tương đương 135 mẫu cho mỗi công thức nghiệm thức. Môi trường nuôi cấy duy trì nhiệt độ phòng 25 ± 2 độ C, cường độ ánh sáng 2000 - 3000 Lux với thời gian chiếu sáng 10 - 12 giờ/ngày. Toàn bộ số liệu thu thập được phân tích phương sai một nhân tố (ANOVA) thông qua phần mềm SPSS 11.0 và MS Excel. Phương pháp phân tích phương sai kết hợp tiêu chuẩn kiểm định Duncan được lựa chọn vì tính chính xác cao trong việc kiểm soát sai số loại I, giúp so sánh trung bình giữa nhiều công thức nghiệm thức ở mức ý nghĩa thống kê p < 0,05 để tìm ra nồng độ hóa chất tối ưu nhất cho từng dòng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thí nghiệm khử trùng cho thấy chất khử trùng clorua thủy ngân HgCl2 nồng độ 0,1% trong thời gian 7 phút mang lại hiệu quả vượt trội nhất cho cả hai dòng bạch đàn. Tỷ lệ bật chồi hữu hiệu của dòng UP99 đạt 11,2% và UP54 đạt 9,75%, cao hơn từ 36% đến 83% so với nghiệm thức sử dụng hypoclorit canxi Ca(OCl)2 5% chỉ đạt lần lượt 6,11% và 6,12%. Tỷ lệ mẫu sống đạt 81,02% ở dòng UP99 và 58,75% ở dòng UP54 sau 25 ngày theo dõi. Thời điểm vào mẫu tối ưu nhất được xác định rơi vào các tháng từ tháng 4 đến tháng 6 hàng năm, thời kỳ cây mẹ có tốc độ sinh trưởng mô sinh dưỡng mạnh mẽ nhất.

Trong giai đoạn nhân nhanh, môi trường MS cơ bản kết hợp BAP 0,5 - 1,0 mg/l và Kinetin 0,2 - 0,5 mg/l cho hệ số nhân chồi cao, đạt từ 4,5 đến trên 6,0 lần sau chu kỳ cấy chuyển 15 ngày. Để nâng cao chất lượng chồi hữu hiệu đạt chiều cao tiêu chuẩn trên 1,5 cm, việc bổ sung phối hợp 0,1 mg/l NAA hoặc IAA giúp chồi vươn dài khỏe, lá xanh dày, hạn chế hiện tượng thủy tinh hóa dưới 5%. Khi chuyển sang giai đoạn tạo rễ, môi trường 1/2 MS bổ sung IBA nồng độ 1,0 - 1,5 mg/l kết hợp với 0,1 mg/l ABT1 kích thích tạo rễ mạnh mẽ nhất, tỷ lệ ra rễ đạt trên 85% với số rễ trung bình từ 3 đến 5 rễ/chồi và chiều dài rễ trung bình vượt 1,2 cm. Cây mầm sau 7 đến 10 ngày huấn luyện thích nghi ngoài phòng sáng đạt tỷ lệ sống ngoài vườn ươm trên 92% sau 30 ngày cấy vào bầu giá thể.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả xử lý mẫu phụ thuộc chặt chẽ vào cơ chế thẩm thấu của chất khử trùng và cấu trúc giải phẫu vỏ mô của loài bạch đàn lai. Việc HgCl2 0,1% cho tỷ lệ chồi sống sạch bệnh cao hơn hẳn Ca(OCl)2 là do tính năng diệt khuẩn bề mặt cực mạnh, triệt tiêu bào tử nấm nội sinh mà không làm cháy mô sinh dưỡng non khi được kiểm soát đúng 7 phút. Dữ liệu thực nghiệm này có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua bảng phân tích đa chiều biểu thị tương quan nghịch giữa thời gian xử lý và tỷ lệ nhiễm khuẩn, cùng biểu đồ cột thể hiện sự chênh lệch có ý nghĩa của tỷ lệ bật chồi hữu hiệu giữa các nghiệm thức.

Sự tương tác đồng vận giữa Cytokinin hoạt tính mạnh (BAP) và Cytokinin nhóm purine tự nhiên (Kinetin) đã kích hoạt đồng thời sự phân chia tế bào vách ngăn và nảy chồi nách, vượt trội hơn hẳn so với việc sử dụng BAP đơn lẻ. Khi đối chiếu với các nghiên cứu nhân giống dòng bạch đàn PN2 hay Keo lai của các tác giả trước đó, hệ số nhân chồi và tỷ lệ ra rễ của UP54 và UP99 đều tương đương hoặc nhỉnh hơn từ 10% đến 15%, minh chứng cho thấy công thức dinh dưỡng 1/2 MS kết hợp Auxin đa thành phần (IBA + ABT1) đã tạo áp suất thẩm thấu lý tưởng, thúc đẩy quá trình cảm ứng rễ mà không gây hiện tượng tạo mô sẹo quá mức ở phần gốc chồi.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa và chuyển giao quy trình kỹ thuật nhân giống in vitro hai dòng bạch đàn UP54 và UP99 cho các vườn ươm công nghệ cao và trung tâm giống lâm nghiệp cấp tỉnh. Doanh nghiệp lâm nghiệp cần áp dụng ngay công thức khử trùng bằng HgCl2 0,1% trong 7 phút và môi trường nhân chồi chuyên biệt (MS bổ sung BAP 0,5 mg/l + Kinetin 0,2 mg/l + NAA 0,1 mg/l) nhằm duy trì hệ số nhân giống ổn định trên 5,0 lần/chu kỳ, thực hiện từ quý I năm tới do các kỹ thuật viên phòng thí nghiệm chủ trì.

Thứ hai, thiết lập vùng vườn giống đầu dòng vô tính tiêu chuẩn với quy mô 2 - 3 ha tại các vùng sinh thái trọng điểm như Đông Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên. Chủ thể thực hiện là Viện Khoa học Lâm nghiệp phối hợp cùng các Công ty Lâm nghiệp nhằm cung cấp 100% nguồn mẫu chồi bánh tẻ sạch bệnh, đạt tuổi sinh lý 1 - 2 năm tuổi, đảm bảo tỷ lệ bật chồi ban đầu luôn đạt trên 10%.

Thứ ba, đầu tư nâng cấp hệ thống nhà kính luyện cây và tự động hóa hệ thống tưới phun sương kiểm soát ẩm độ trên 85% tại các vườn ươm xuất vườn. Thời gian triển khai trong vòng 6 tháng tới do ban quản lý dự án giống thực hiện, hướng đến mục tiêu nâng cao tỷ lệ sống của cây mô sau khi ra giá thể đạt trên 95% và hạ tỷ lệ hao hụt cây giống thương phẩm xuống dưới 3%.

Thứ tư, đẩy mạnh nghiên cứu hoàn thiện môi trường nuôi cấy lỏng tĩnh hoặc hệ thống ngập chìm tạm thời (TIS) nhằm tăng năng suất nhân chồi lên 1,5 lần và cắt giảm 30% chi phí hóa chất agar. Các nhóm nghiên cứu sinh học tế bào thực vật cần chủ trì đề tài thử nghiệm này trong lộ trình 12 tháng tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm nhà khoa học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Công nghệ sinh học, Nông - Lâm nghiệp: Luận văn cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm chuẩn xác về phản ứng phát sinh hình thái in vitro của giống lai thân gỗ, là tài liệu đối sánh giá trị để phát triển các đề tài vi nhân giống cây rừng khó tính.

Nhóm kỹ sư công nghệ và cán bộ quản lý phòng thí nghiệm nuôi cấy mô: Tài liệu là cẩm nang hướng dẫn thao tác chi tiết từng bước, từ pha chế nồng độ Phytohormone, chế độ nuôi cấy quang chu kỳ đến quy trình khử trùng vô trùng, phục vụ trực tiếp công tác vận hành sản xuất thương mại với tỷ lệ hao hụt dưới 5%.

Nhóm doanh nghiệp sản xuất giống cây lâm nghiệp và công ty trồng rừng nguyên liệu: Luận văn mang lại cơ sở dữ liệu kinh tế - kỹ thuật tin cậy để lập dự án đầu tư mở rộng dây chuyền sản xuất cây giống bạch đàn lai vô tính năng suất cao, phục vụ các vùng nguyên liệu giấy và gỗ xẻ với quy mô hàng triệu cây mỗi năm.

Nhóm sinh viên, học viên cao học khối ngành Khoa học Tự nhiên và Sinh học Thực nghiệm: Công trình là hình mẫu chuẩn mực về phương pháp bố trí thí nghiệm nhân giống thực vật, phương pháp xử lý thống kê sinh học ANOVA trên SPSS với kiểm định Duncan và cách tiếp cận giải quyết bài toán nông lâm nghiệp ứng dụng.

Câu hỏi thường gặp

Hóa chất khử trùng nào mang lại hiệu quả tốt nhất cho mẫu cấy bạch đàn lai UP54 và UP99? Hóa chất HgCl2 ở nồng độ 0,1% với thời gian xử lý 7 phút cho hiệu quả cao nhất. Thử nghiệm thực tế cho thấy tỷ lệ bật chồi hữu hiệu đạt 11,2% ở UP99 và 9,75% ở UP54, vượt trội hơn so với dung dịch Ca(OCl)2 5% chỉ đạt xấp xỉ 6,11%.

Thời điểm nào trong năm thích hợp nhất để thu thập mẫu vật liệu vào cấy? Giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 6 hàng năm là thời điểm tối ưu nhất để lấy mẫu chồi. Vào mùa này, cây mẹ 1 đến 1,5 năm tuổi ở vườn ươm bước vào giai đoạn sinh trưởng mô dinh dưỡng mạnh mẽ nhất, tế bào có độ trẻ hóa cao giúp mẫu nhanh bật chồi và giảm thiểu tỷ lệ nhiễm khuẩn nội sinh.

Làm thế nào để nâng cao chất lượng chồi và hạn chế hiện tượng thủy tinh hóa trong nuôi cấy in vitro? Cần phối hợp Cytokinin với Auxin liều lượng thấp như NAA hoặc IAA ở nồng độ 0,1 mg/l trên nền MS cơ bản, đồng thời kiểm soát nồng độ agar ở mức 7 g/l và duy trì độ thông thoáng khí trong bình nuôi cấy để tỷ lệ chồi hữu hiệu cao trên 1,5 cm đạt trên 80%.

Môi trường dinh dưỡng nào kích thích ra rễ tối ưu cho hai dòng bạch đàn UP54 và UP99? Môi trường 1/2 MS khoáng giảm một nửa kết hợp với 1,0 - 1,5 mg/l IBA và bổ sung thêm 0,1 mg/l ABT1 là tối ưu nhất. Công thức này giúp tỷ lệ ra rễ đạt trên 85%, rễ mập mạp với số lượng trung bình 3 - 5 rễ/chồi mà không sinh mô sẹo cản trở dẫn truyền nước.

Cần thực hiện chế độ huấn luyện cây con như thế nào trước khi chuyển ra vườn ươm? Cây mầm in vitro cần được chuyển sang phòng sáng tự nhiên và mở nắp bình dần dần trong thời gian từ 7 đến 10 ngày để hình thành lớp cutin lá và thích nghi với ẩm độ môi trường bên ngoài, giúp tỷ lệ sống khi cấy vào bầu đất đạt trên 92%.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác lập thành công quy trình khử trùng mẫu chồi bạch đàn lai UP54 và UP99 bằng dung dịch HgCl2 0,1% trong 7 phút, cho tỷ lệ bật chồi hữu hiệu đạt đỉnh 9,75% và 11,2%.
• Môi trường MS bổ sung BAP 0,5 - 1,0 mg/l kết hợp Kinetin 0,2 - 0,5 mg/l và NAA 0,1 mg/l cho hệ số nhân chồi ổn định từ 4,5 đến 6,0 lần, chồi khỏe đạt tiêu chuẩn hữu hiệu trên 80%.
• Môi trường 1/2 MS phối hợp IBA 1,0 - 1,5 mg/l và ABT1 0,1 mg/l kích thích tỷ lệ ra rễ đạt trên 85%, tạo bộ rễ cân đối cho cây con hoàn chỉnh.
• Thời gian huấn luyện cây mầm 7 - 10 ngày đảm bảo tỷ lệ cây sống ngoài vườn ươm đạt trên 92% sau 30 ngày đưa vào giá thể.
• Công trình tạo ra giải pháp công nghệ nhân giống hoàn chỉnh, loại bỏ hoàn toàn nguy cơ thoái hóa giống do phân ly di truyền của bạch đàn lai F1.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là hoàn thiện gói quy trình kỹ thuật vi nhân giống in vitro đồng bộ từ phòng thí nghiệm ra đến vườn ươm cho hai dòng bạch đàn lai tiến bộ kỹ thuật UP54 và UP99. Kế hoạch tiếp theo trong 6 - 12 tháng tới là mở rộng quy mô thử nghiệm tại các xưởng sản xuất giống lâm nghiệp công nghiệp với sản lượng mục tiêu 1 - 2 triệu cây mô mỗi năm. Các đơn vị lâm sinh và quý bạn đọc quan tâm hãy liên hệ với tác giả hoặc cơ sở nghiên cứu để tiếp nhận chuyển giao kỹ thuật và thúc đẩy ứng dụng công nghệ giống mới vào thực tiễn trồng rừng bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Giống là một trong những khâu quan trọng nhất của sản xuất nông lâm nghiệp, đặc biệt cây rừng có đời sống dài ngày, lâu thu hoạch sản phẩm, diện tích canh tác lớn và khó có điều kiện áp dụng các biện pháp kỹ thuật thâm canh như các cây nông nghiệp, nên việc sử dụng giống có chất lượng di truyền được cải thiện, phù hợp với mục tiêu kinh tế được đặt ra và phù hợp với từng vùng sinh thái là vô cùng quan trọng. Các hoạt động cho một chương trình cải thiện giống cây rừng tuần tự như sau: Chọn lọc và khảo nghiệm loài  xuất xứ  chọn lọc cây trội  xây dựng rừng giống và vườn giống  lai giống  nhân giống  rừng trồng mới. Như vậy có thể thấy nhân giống là khâu cuối cùng trong công tác giống, song rất quan trọng bởi nó giúp cung cấp giống với số lượng lớn và chất lượng di truyền ổn định, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng. Có hai phương pháp nhân giống chủ yếu, đó là (i) nhân giống hữu tính (bằng hạt), được thực hiện ở các cấp khác nhau (rừng giống hay vườn giống); (ii) nhân giống sinh dưỡng bằng hom và bằng mô tế bào.

Tuỳ từng đối tượng cụ thể mà áp dụng phương pháp nhân giống thích hợp nhằm đưa lại hiệu quả cao nhất. Tuy nhiên, nhân giống sinh dưỡng hiện được dùng phổ biến để cung cấp cây giống với số lượng lớn và chất lượng ổn định cho trồng rừng thương mại, bởi nhân giống sinh dưỡng là phương thức nhân giống dựa trên cơ sở của phân bào nguyên nhiễm, lối phân bào không có sự tái tổ hợp của thể nhiễm sắc trong quá trình phân chia, do đó cây hom hoặc cây mô sẽ giữ được các đặc tính di truyền của cây giống, đặc biệt là để nhân các dòng cây lai đời F1. Hiện nay, nhân giống sinh dưỡng bằng phương pháp nuôi cấy mô (tissue culture) được xem là giải pháp công nghệ hàng đầu bởi từ một mẫu nuôi cấy, chủ yếu là các bộ phận tách rời của thực vật (các mô phân sinh như mô đỉnh chồi và cành có kích thước 0,1mm – 1,0 cm) có thể tạo ra hàng triệu Số hóa bởi trung tâm Học liệu– ĐHTN http://www.vn c 2 cây con đồng nhất về kiểu gen nếu đủ thời gian cấy chuyển. Tuy nhiên, cây lâm nghiệp (cây thân gỗ) với đặc tính khó phát sinh hình thái trong điều kiện nuôi cấy vô trùng (in vitro) (so với cây thân thảo) do tốc độ phát triển của chồi nuôi cấy hoặc mô sẹo (callus) cũng như sự tái sinh các mô nuôi cấy là rất chậm và bất ổn, thì việc nghiên cứu kỹ thuật nuôi cấy mô cho từng đối tượng loài/ giống/ dòng cụ thể là bắt buộc.

Đối với các loài Bạch đàn, xu thế sử dụng giống lai, đặc biệt lai khác loài, là rất phổ biến để tận dụng ưu thế lai (heterosis hoặc hibrid vigour) gia đình (tổ hợp lai) và cá thể do bố mẹ thường ở thể dị hợp tử (Lê Đình Khả 2001). Tuy nhiên, ưu thế lai thường biểu hiện rõ rệt ở đời F1, có tính phân ly hết sức đa dạng ở các đời sau (từ F2). Vì thế, muốn sử dụng giống lai một cách có hiệu quả phải chọn lọc cẩn thận các cây lai, tiến hành nhân giống sinh dưỡng và khảo nghiệm dòng vô tính để chọn dòng có ưu thế lai cao nhất. Phần lớn các giống lai Bạch đàn được khảo nghiệm và phát triển đều là thế hệ đầu tiên (F1) của lai tự nhiên (lai ngẫu nhiên) hoặc lai có kiểm soát.

Các giống Bạch đàn lai được phát triển thành giống thương mại hiện nay là giống lai thuận nghịch của E. camaldulensis, và lai một chiều của các loài E. Các giống lai này chiếm phần lớn trong hơn 25 triệu ha diện tích rừng trồng Bạch đàn trên thế giới, và đã góp phần nâng cao năng suất rừng trồng và đóng một vai trò rất quan trọng trong sản xuất lâm nghiệp cung cấp gỗ nguyên liệu cho sản xuất bột giấy, ván nhân tạo, ván bóc, gỗ xẻ và sợi cellulose cho công nghiệp dệt. Để cung cấp cây giống chất lượng cao, đồng đều và với số lượng lớn cho trồng rừng sản xuất, nghiên cứu nuôi cấy mô cho các loài Bạch đàn đã được tiến hành ở nhiều nước trên thế giới như Trung Quốc, Nam Phi, Ấn Độ, Số hóa bởi trung tâm Học liệu– ĐHTN http://www.vn c 3 Thái Lan.

Các nhà khoa học Ấn Độ thành công trong việc tạo cây mô từ các cây trội Bạch đàn E. Cây mô có nguồn gốc từ cây ưu việt sinh trưởng nhanh gấp 3 lần và đồng đều hơn là cây mọc từ hạt của cùng cây mẹ. Ở Trung Quốc đến nay đã có hàng chục xưởng nuôi cấy mô của các công ty trồng rừng cũng như các vườn ươm tư nhân chuyên nhân giống các dòng Bạch đàn lai phục vụ trồng rừng với tổng công suất khoảng 300 triệu cây mô sản xuất hàng năm (Xu Jianmin-trao đổi). Ở Thái Lan, công ty AA và công ty SCG cũng có hàng chục nhà nuôi cấy mô chuyên nhân giống các dòng Bạch đàn lai K7, H4, K62 với tổng công suất khoảng 30 triệu cây mô được sản xuất hàng năm.

Ở Việt Nam, giống Bạch đàn lai đầu tiên được phát hiện là giống lai tự nhiên giữa Bạch đàn trắng (E. camaldulensis) và Bạch đàn đỏ (E. robusta) vào cuối những năm 1960 tại các tỉnh miền Bắc có thể tích thân cây gấp 3 – 4 lần các loài cây bố mẹ (Lê Đình Khả, 1970) [5]. Bắt đầu từ những năm 1990, nghiên cứu lai giống cho các loài Bạch đàn uro (E.

urophylla), Bạch đàn camal (E. camaldulensis) và Bạch đàn liễu (E. exserta) được tiến hành (Nguyễn Việt Cường và ctv 2002). Kết quả đánh giá cho thấy các giống lai khác loài này đã thể hiện ưu thế lai về sinh trưởng rất rõ rệt, so với các loài bố mẹ, đặc biệt là hậu thế thụ phấn tự do của các cây bố mẹ tham gia lai giống, (Nguyễn Việt Cường, 2002).

Đến năm 2000, Bạch đàn pellita (E. pellita) bắt đầu được quan tâm trong nghiên cứu lai giống do đặc tính sinh trưởng nhanh, hình dạng thân đẹp và có khả năng chống chịu sâu bệnh hại tốt. Những tổ hợp lai thuận nghịch UP (Eucalptus urophylla × pellita) và PU (E. pellita × urophylla) đã được tạo ra và khảo nghiệm giống lai đã được xây dựng trên một số lập địa ở miền Bắc và Bắc Trung bộ.

Năm 2012, trên cơ sở đánh giá các khảo nghiệm dòng vô tính, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đã công nhận 6 dòng Bạch đàn lai UP (UP35, UP54, UP72, UP95, UP97, và Số hóa bởi trung tâm Học liệu– ĐHTN http://www.vn c 4 UP99) là giống quốc gia và giống tiến bộ kỹ thuật (theo Quyết định số 65/QĐ-BNN-TCLN, ngày 11/1/2013 của Bộ NN & PTNT). Cùng với những kết quả về cải thiện giống như trên, công nghệ nhân giống bằng nuôi cấy mô dần được hoàn thiện. Hiện nay, Viện Giống đã thực hiện nhiều đề tài nghiên cứu cấp Bộ về hoàn thiện quy trình nhân giống cho các giống Bạch đàn và Keo. Song do cây rừng có chu kỳ sống dài ngày, hệ gen phức tạp, phản ứng của kiểu gen với điều kiện môi trường là rất khác nhau.

Thực tế cho thấy các dòng khác nhau thì hiệu quả nhân giống hoàn toàn khác nhau cho dù là cùng loài (do đặc điểm về mặt di truyền không đồng nhất), do đó không thể áp dụng một quy trình chung cho tất cả các giống. Trên cơ sở đó, trong khuôn khổ đề tài“ Nghiên cứu nhân nhanh một số giống keo và bạch đàn mới bằng công nghệ tế bào thực vật’’, tôi đã quyết định chọn đề tài: “Nghiên cứu nhân giống bằng phương pháp nuôi cấy mô cho 2 dòng Bạch đàn lai UP54 và UP99: giống lai giữa Bạch đàn uro (Eucalyptus urophylla) và Bạch đàn pellita (Eucalyptus pellita)” làm nội dung nghiên cứu cho luận văn thạc sỹ của mình. Số hóa bởi trung tâm Học liệu– ĐHTN http://www.vn c 5 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Phân bố tự nhiên và khả năng sinh trƣởng của đối tƣợng nghiên cứu.

Bạch đàn uro (Eucalyptus urophylla S.Blake) Bạch đàn urô (Eucalyptus urophylla) có phân bố tự nhiên tại các quần đảo thuộc Indonesia và Đông Timor, bao gồm đảo Flores (Egon và Lewotobi), Adona, Pantar, Wetar và Timor, trải dài từ 7030 đến 100 vĩ độ Nam và 122 – 1270 kinh độ Đông (Hình 1.1), tập trung ở các dốc núi và trong các thung lũng trên các loại đất bazan, diệp thạch (schits) và phiến thạch, đôi khi mọc ở núi đá vôi. Bạch đàn urô có phân bố ở độ cao 300 – 2960 m so với mực nước biển (chủ yếu ở độ cao 1000 – 2000 m), lượng mưa trung bình hàng năm 600 – 2200 mm, với 2 – 8 tháng khô, nhiệt độ trung bình tối cao 290C, nhiệt độ trung bình tối thấp 8 – 120C. Tại nơi nguyên sản Bạch đàn urô có thể cao 25 – 45 m, cá biệt có thể cao 55 m, đường kính có thể đạt 1 – 2 m. Ở những nơi thấp Bạch đàn urô có thể mọc lẫn với Bạch đàn E.

Bạch đàn urô có khả năng thích nghi với nhiều dạng lập địa và đang được gây trồng rộng rãi ở nhiều nước trên thế giới như Indonesia, Malaysia, Australia, Brazil, Nam Phi, Congo, Trung Quốc, v. Ở Việt Nam, Bạch đàn urô là loài cây thích hợp với các lập địa có đất sâu ẩm ở các tỉnh miền Bắc, Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên. Các xuất xứ có triển vọng nhất cho vùng Trung tâm miền Bắc là Lewotobi và Egon Flores (Nguyễn Dương Tài, 1994; Lê Đình Khả, 1996), cho vùng Tây Nguyên (Mang Linh và Lang Hanh – Đà Lạt) là Egon Flores (Lê Đình Khả, 1996; Phạm Văn Tuấn và c.s, 2001), cho vùng Bắc Trung bộ (Đông Hà – Quảng Trị) là Lembata (Lê Đình Khả 2005). Trong điều kiện canh tác thông thường sau 8,5 năm, các xuất xứ này có thể đạt chiều cao 13,2 m với đường kính ngang ngực 11,4 cm, thể tích thân cây 154,4 dm3.

Số hóa bởi trung tâm Học liệu– ĐHTN http://www. Phân bố tự nhiên của bạch đàn uro (nguồn: Eldridge et al, 1993) 1. Bạch đàn pellita (Eucalyptus pellita F. Muell) Bạch đàn pellita (Eucalyptus pellita) có 3 vùng phân bố chính, đó là Irian Jaya của Indonesia, Keru của Papua New Guinea và Đông bắc Queensland (Qld) của Australia.

Bạch đàn pellita được phân bố từ 7 đến 190 vĩ độ Bắc, song tập trung chủ yếu ở 14 – 150 vĩ độ Bắc (Hình 1.2), tại các vùng ven biển có lượng mưa 1200 – 2300 mm/ năm (Harwood, 1998). Bạch đàn pellita là cây gỗ lớn, ở nơi nguyên sản có thể cao 25 - 40 m, đường kính có thể đạt trên 1 m.