Nghiên cứu mối liên quan giữa kháng thể kháng nucleosome và c1q với mức độ hoạt động của bệnh và tổn thương thận trong lupus ban đỏ hệ thống trẻ em

Nghiên cứu mối liên quan giữa kháng thể kháng nucleosome và c1q với hoạt động bệnh và tổn thương thận trong lupus ban đỏ hệ thống trẻ em.

• Tác giả: Bùi Song Hương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Thị Minh Hương
• Trường học: Đại học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Nhi khoa
• Đề tài: Nghiên Cứu Mối Liên Quan Giữa Kháng Thể Kháng Nucleosome Và C1q Trong Lupus Ban Đỏ Hệ Thống Trẻ Em
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ y học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Dịch tễ học Lupus ban đỏ hệ thống
• 1.2. Cơ chế bệnh sinh Lupus ban đỏ hệ thống
• 1.2.1. Các con đường miễn dịch chính trong Lupus
• 1.2.2. Vai trò của tế bào B, T và tự kháng thể trong bệnh Lupus
• 1.2.3. Nucleosome và vai trò trong sinh bệnh Lupus
• 1.3. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, chẩn đoán và điều trị Lupus
• 1.3.1. Đặc điểm lâm sàng
• 1.3.2. Đặc điểm cận lâm sàng
• 1.3.3. Tiêu chuẩn chẩn đoán
• 1.3.4. Điều trị và quản lý bệnh Lupus ban đỏ hệ thống
• 1.4. Đánh giá mức độ hoạt động của bệnh Lupus
• 1.5. Viêm thận Lupus. Vai trò của các tự kháng thể trong bệnh Lupus
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.3.2. Quy trình nghiên cứu
• 2.4. Tiêu chuẩn phân loại SLICC 2012 và thang điểm SLEDAI
• 2.4.1. Tiêu chuẩn phân loại SLICC 2012
• 2.4.2. Thang điểm SLEDAI
• 2.5. Các chỉ số nghiên cứu
• 2.5.1. Các chỉ số nghiên cứu theo mục tiêu 1
• 2.5.2. Các chỉ số nghiên cứu theo mục tiêu 2
• 2.5.3. Các chỉ số nghiên cứu theo mục tiêu 3
• 2.6. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.7. Phân tích và xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung nhóm nghiên cứu
• 3.2. Tuổi khởi phát bệnh
• 3.3. Phân bố bệnh nhân theo tuổi khởi phát bệnh
• 3.4. Phân bố bệnh nhân theo giới
• 3.5. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của bệnh Lupus ban đỏ hệ thống
• 3.5.1. Đặc điểm lâm sàng
• 3.5.2. Đặc điểm cận lâm sàng
• 3.6. Liên quan giữa các tự kháng thể với mức độ hoạt động bệnh Lupus
• 3.6.1. Liên quan giữa AnuAb và AC1qAb với các dấu ấn miễn dịch khác
• 3.6.2. Điểm SLEDAI trung bình
• 3.6.3. Biến đổi các dấu ấn miễn dịch và điểm SLEDAI theo thời gian
• 3.7. Liên quan giữa các tự kháng thể với mức độ hoạt động bệnh
• 3.8. Liên quan giữa kháng thể với tổn thương thận
• 3.9. Liên quan giữa các dấu ấn miễn dịch với viêm thận
• 3.10. Giá trị chẩn đoán viêm thận của các kháng thể
• 3.11. Tổn thương giải phẫu bệnh thận
• 3.12. Liên quan kháng thể với tổn thương thận
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung nhóm nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của bệnh Lupus ban đỏ hệ thống
• 4.2.1. Đặc điểm lâm sàng
• 4.2.2. Đặc điểm cận lâm sàng
• 4.3. Liên quan giữa kháng thể với mức độ hoạt động bệnh Lupus
• 4.3.1. Liên quan giữa AnuAb và AC1qAb với các dấu ấn miễn dịch khác
• 4.3.2. Điểm SLEDAI trung bình
• 4.3.3. Biến đổi các dấu ấn miễn dịch và điểm SLEDAI theo thời gian
• 4.3.4. Liên quan giữa KT với điểm SLEDAI
• 4.4. Liên quan giữa kháng thể với tổn thương thận
• 4.4.1. Liên quan giữa các dấu ấn miễn dịch với viêm thận
• 4.4.2. Giá trị chẩn đoán viêm thận của các kháng thể
• 4.4.3. Tổn thương giải phẫu bệnh thận
• 4.4.4. Liên quan kháng thể với tổn thương thận
• NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA ĐỀ TÀI
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Lupus Ban Đỏ Hệ Thống Trẻ Em

Lupus ban đỏ hệ thống (LBĐHT) là một bệnh tự miễn mạn tính với biểu hiện lâm sàng đa dạng. Tần suất bệnh có xu hướng tăng. Bệnh có thể khởi phát ở mọi lứa tuổi, nhưng thường gặp nhất ở phụ nữ 15-44 tuổi. Trẻ em chiếm 15-20% tổng số bệnh nhân Lupus, bệnh thường nặng, cấp tính, và hay gặp viêm thận (VT) với tỷ lệ 20-75%. Việc phát hiện sớm và điều trị phù hợp với mức độ hoạt động của bệnh (MĐHĐ) và tổn thương thận là yếu tố then chốt để cải thiện tiên lượng. Do đó, các yếu tố đánh giá MĐHĐ và theo dõi VT có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Nghiên cứu này tập trung vào vai trò của kháng thể kháng nucleosome (AnuAb) và kháng thể kháng C1q (AC1qAb) trong đánh giá MĐHĐ và tổn thương thận ở bệnh nhi LBĐHT.

1.1. Dịch Tễ Học và Đặc Điểm Lâm Sàng Lupus Trẻ Em

Tỷ lệ LBĐHT khác nhau giữa các nước, dân tộc, giới tính và thay đổi theo thời gian. Nữ giới chiếm 80-90% tổng số ca Lupus. LBĐHT trẻ em thường biểu hiện ở nữ sau tuổi dậy thì, với tuổi khởi phát trung bình là 12 tuổi. Bệnh ở trẻ em khởi phát nặng nề hơn, nhiều đợt tiến triển bệnh hơn, dễ dẫn đến tử vong gấp 2-3 lần so với người lớn. Trẻ có thể bị trì hoãn dậy thì, giảm tăng trưởng, đặc biệt khi bệnh xuất hiện ở trẻ nhỏ hay giai đoạn đầu vị thành niên.

1.2. Cơ Chế Bệnh Sinh Phức Tạp Của Lupus Ban Đỏ Hệ Thống

Căn nguyên LBĐHT chưa rõ ràng, nhưng các nghiên cứu gợi ý đến ảnh hưởng phức tạp của các yếu tố di truyền, miễn dịch, hormon giới tính và môi trường. Các tác nhân môi trường như tia cực tím, thuốc, nhiễm trùng hay virus có thể làm khởi phát Lupus. Hơn 100 gen được biết có liên quan đến LBĐHT. Ba con đường miễn dịch chính trong Lupus là rối loạn quá trình chết tế bào theo chương trình, giảm khả năng dọn dẹp tế bào chết và hoạt hóa bất thường tế bào lympho T, B, từ đó sinh ra các tự kháng thể.

II. Thách Thức Trong Chẩn Đoán và Theo Dõi Lupus Trẻ Em

Việc đánh giá MĐHĐ ở trẻ em không hề đơn giản. MĐHĐ được tính theo thang điểm, đánh giá dựa trên nhiều chỉ số, mất nhiều thời gian và chưa có thang điểm chung thống nhất trên thế giới. Tổn thương thận thể hiện qua các biểu hiện lâm sàng, xét nghiệm máu và nước tiểu nhiều khi không tương ứng và kịp thời. Sinh thiết thận giúp chẩn đoán chính xác tổn thương mô bệnh học VT nhưng không thể làm thường xuyên. Các biện pháp thay thế sinh thiết thận để đánh giá VT đã được sử dụng như theo dõi nồng độ kháng thể kháng chuỗi kép DNA (Anti-dsDNA), bổ thể nhưng vẫn không đủ để dự đoán đợt tiến triển VT. Theo nghiên cứu, Anti-dsDNA nên được coi là một trong nhiều TKT được tìm thấy ở bệnh nhân LBĐHT, có giá trị giới hạn trong chẩn đoán, theo dõi hoạt động bệnh và dự báo đợt tiến triển bệnh.

2.1. Hạn Chế Của Các Phương Pháp Đánh Giá Hoạt Tính Bệnh Hiện Tại

Các thang điểm đánh giá hoạt tính bệnh như SLEDAI, BILAG đòi hỏi nhiều thời gian và công sức. Các xét nghiệm thường quy như Anti-dsDNA và bổ thể có độ nhạy và độ đặc hiệu chưa cao trong việc dự đoán các đợt tiến triển bệnh, đặc biệt là viêm thận Lupus. Sinh thiết thận, mặc dù là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán tổn thương thận, lại là một thủ thuật xâm lấn và không thể thực hiện thường xuyên.

2.2. Nhu Cầu Tìm Kiếm Các Biomarker Mới Trong Lupus Trẻ Em

Do những hạn chế của các phương pháp hiện tại, việc tìm kiếm các biomarker mới có độ nhạy và độ đặc hiệu cao hơn là vô cùng cần thiết. Các biomarker này sẽ giúp chẩn đoán sớm, theo dõi sát sao và điều chỉnh phác đồ điều trị kịp thời, từ đó cải thiện tiên lượng cho bệnh nhân LBĐHT trẻ em.

III. Vai Trò Của Kháng Thể Kháng Nucleosome AnuAb Trong Lupus

AnuAb là một dấu ấn miễn dịch có độ nhạy, độ đặc hiệu cao cho chẩn đoán LBĐHT và có thể vượt trội Anti-dsDNA. Nucleosome, đơn vị cơ bản của nhiễm sắc thể, là thành phần hoạt động nhất trong số các KN của nhân, được coi là KN chính, đóng vai trò quan trọng trong sinh bệnh LBĐHT và có khả năng miễn dịch mạnh hơn so với dsDNA hoặc histone tự nhiên và tạo phản ứng mạnh của tế bào T helper. Tế bào chết theo chương trình giải phóng các mảnh vỡ hạt nhân làm tăng các nucleosome trong tuần hoàn.

3.1. Cơ Chế Liên Quan Giữa AnuAb và Bệnh Sinh Lupus

Khiếm khuyết trong quá trình thực bào dẫn đến thay đổi các nucleosome và được công nhận bởi tế bào T helper. Các tế bào T hoạt hóa sau đó kích thích tế bào B sản xuất AnuAb, tiếp theo là Anti-dsDNA và kháng thể kháng histone. AnuAb có thể xuất hiện nhiều năm trước khi khởi phát lâm sàng LBĐHT, cho thấy vai trò quan trọng trong giai đoạn sớm của bệnh.

3.2. Giá Trị Của AnuAb Trong Chẩn Đoán và Theo Dõi Lupus

AnuAb có độ nhạy và độ đặc hiệu cao trong chẩn đoán LBĐHT, đặc biệt ở những bệnh nhân âm tính với Anti-dsDNA. Nồng độ AnuAb có thể thay đổi theo MĐHĐ, giúp theo dõi đáp ứng điều trị và dự đoán các đợt tiến triển bệnh.

IV. Kháng Thể Kháng C1q AC1qAb và Liên Quan Đến Viêm Thận

AC1qAb có tương quan với MĐHĐ và các đợt tiến triển VT trong Lupus. C1q là thành phần đầu tiên của hệ thống bổ thể cổ điển, đóng vai trò quan trọng trong việc loại bỏ các phức hợp miễn dịch. AC1qAb ức chế hoạt động của C1q, dẫn đến tích tụ các phức hợp miễn dịch trong thận, gây viêm và tổn thương. Ở Việt Nam, một số nghiên cứu về AnuAb và AC1qAb trên LBĐHT người lớn cho thấy AnuAb có giá trị trong theo dõi MĐHĐ và AC1qAb có liên quan đến viêm thận.

4.1. Vai Trò Của C1q Trong Hệ Thống Bổ Thể và Bệnh Sinh Lupus

C1q là thành phần quan trọng của hệ thống bổ thể, tham gia vào việc loại bỏ các phức hợp miễn dịch và tế bào chết. Thiếu hụt C1q có liên quan đến tăng nguy cơ mắc LBĐHT. AC1qAb ức chế hoạt động của C1q, làm suy yếu khả năng loại bỏ các phức hợp miễn dịch, dẫn đến tích tụ trong các cơ quan, đặc biệt là thận.

4.2. Mối Liên Hệ Giữa AC1qAb và Tổn Thương Thận Trong Lupus

Nhiều nghiên cứu đã chứng minh mối liên hệ giữa nồng độ AC1qAb cao và nguy cơ viêm thận Lupus. AC1qAb có thể được sử dụng như một biomarker để dự đoán và theo dõi tổn thương thận ở bệnh nhân LBĐHT. Tuy nhiên, cần có thêm nghiên cứu để xác định ngưỡng AC1qAb tối ưu để dự đoán viêm thận.

V. Nghiên Cứu Mối Liên Quan AnuAb AC1qAb và Lupus Trẻ Em

Để tìm hiểu giá trị của AnuAb và AC1qAb trong đánh giá MĐHĐ và tổn thương thận ở bệnh nhi LBĐHT, chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu mối liên quan giữa kháng thể kháng nucleosome và C1q với mức độ hoạt động của bệnh và tổn thương thận trong Lupus ban đỏ hệ thống trẻ em”. Mục tiêu của nghiên cứu là mô tả một số đặc điểm lâm sàng và xét nghiệm của bệnh Lupus ban đỏ hệ thống ở trẻ em, phân tích mối liên quan giữa kháng thể kháng nucleosome và C1q với mức độ hoạt động của bệnh Lupus ban đỏ hệ thống trẻ em theo thang điểm SLEDAI, và đánh giá mối liên quan giữa kháng thể kháng nucleosome và C1q với tổn thương thận trong Lupus ban đỏ hệ thống trẻ em.

5.1. Thiết Kế Nghiên Cứu và Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp [Mô tả thiết kế nghiên cứu]. Đối tượng nghiên cứu là [Mô tả đối tượng nghiên cứu]. Dữ liệu được thu thập thông qua [Mô tả phương pháp thu thập dữ liệu], bao gồm các thông tin về lâm sàng, xét nghiệm và kết quả sinh thiết thận (nếu có).

5.2. Phân Tích Thống Kê và Đánh Giá Kết Quả Nghiên Cứu

Dữ liệu được phân tích bằng phần mềm thống kê [Tên phần mềm]. Các phương pháp thống kê được sử dụng bao gồm [Liệt kê các phương pháp thống kê]. Kết quả nghiên cứu được đánh giá dựa trên các chỉ số thống kê như [Liệt kê các chỉ số thống kê].

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Lupus Trẻ Em

Nghiên cứu này cung cấp thêm bằng chứng về vai trò của AnuAb và AC1qAb trong LBĐHT trẻ em. Kết quả nghiên cứu có thể giúp cải thiện việc chẩn đoán, theo dõi và điều trị bệnh. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu với cỡ mẫu lớn hơn và thiết kế chặt chẽ hơn để khẳng định vai trò của các biomarker này và xác định các ngưỡng giá trị tối ưu để dự đoán các biến chứng của bệnh.

6.1. Tóm Tắt Các Phát Hiện Chính Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra [Tóm tắt các phát hiện chính của nghiên cứu], bao gồm mối liên quan giữa AnuAb, AC1qAb và [Liệt kê các yếu tố liên quan]. Các phát hiện này có ý nghĩa quan trọng trong việc [Nêu ý nghĩa của các phát hiện].

6.2. Đề Xuất Các Hướng Nghiên Cứu Mở Rộng Trong Tương Lai

Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào [Đề xuất các hướng nghiên cứu], bao gồm việc đánh giá vai trò của AnuAb và AC1qAb trong [Liệt kê các khía cạnh cần nghiên cứu thêm], cũng như việc phát triển các phương pháp điều trị mới dựa trên cơ chế bệnh sinh của LBĐHT.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ y học với đề tài "Nghiên cứu mối liên quan giữa kháng thể kháng nucleosome và C1q với mức độ hoạt động của bệnh và tổn thương thận trong Lupus ban đỏ hệ thống trẻ em" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Bùi Song Hương, chuyên ngành Nhi khoa (Mã số: 62720135) tại Trường Đại học Y Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Lê Thị Minh Hương và TS. Trần Thị Chi Mai.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Lupus ban đỏ hệ thống (LBĐHT) là bệnh tự miễn mạn tính có biểu hiện lâm sàng đa dạng, tổn thương nhiều hệ cơ quan do sự lắng đọng phức hợp miễn dịch và kích hoạt phản ứng viêm. Bệnh nhi chiếm khoảng 15–20% tổng số bệnh nhân LBĐHT; ở nhóm đối tượng này, bệnh thường khởi phát cấp tính, diễn tiến nặng nề hơn và có tỷ lệ tổn thương thận (viêm thận Lupus - VTL) cao, dao động từ 20% đến 75%. Tổn thương thận là một trong những biến chứng nghiêm trọng nhất, diễn tiến âm thầm và là yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến suy thận mạn tính cũng như tử vong.

Trong thực hành lâm sàng, sinh thiết thận là tiêu chuẩn vàng để xác định tổn thương mô bệnh học nhưng là kỹ thuật xâm lấn, tiềm ẩn nguy cơ tai biến (tỷ lệ tụ máu sau sinh thiết ở trẻ em theo y văn là 8,1%, cao hơn so với người lớn) nên không thể thực hiện lặp lại thường xuyên. Các dấu ấn miễn dịch kinh điển như kháng thể kháng chuỗi kép DNA (Anti-dsDNA) và nồng độ bổ thể (C3, C4) có giá trị nhất định nhưng còn hạn chế trong việc phản ánh chính xác mức độ hoạt động bệnh hoặc dự báo sớm đợt tiến triển viêm thận. Do đó, việc tìm kiếm các tự kháng thể không xâm lấn, có thể định lượng định kỳ như kháng thể kháng nucleosome (AnuAb) và kháng thể kháng C1q (AC1qAb) có ý nghĩa thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả theo dõi và điều trị bệnh ở trẻ em.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định 3 mục tiêu cụ thể:

1. Mô tả một số đặc điểm lâm sàng và xét nghiệm của bệnh Lupus ban đỏ hệ thống ở trẻ em.
2. Phân tích mối liên quan giữa kháng thể kháng nucleosome và C1q với mức độ hoạt động của bệnh Lupus ban đỏ hệ thống trẻ em theo thang điểm SLEDAI.
3. Đánh giá mối liên quan giữa kháng thể kháng nucleosome và C1q với tổn thương thận trong Lupus ban đỏ hệ thống trẻ em.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: 125 bệnh nhi được chẩn đoán xác định mắc LBĐHT theo tiêu chuẩn phân loại SLICC 2012, độ tuổi từ trên 1 tháng đến dưới 16 tuổi, được khám và điều trị tại Bệnh viện Nhi Trung ương.
• Tiêu chuẩn loại trừ: Bệnh nhi mắc LBĐHT phối hợp với các bệnh tự miễn khác (viêm khớp dạng thấp, viêm đa cơ, Hội chứng Sharp, xơ cứng bì, hội chứng kháng phospholipid) hoặc Lupus do thuốc.
• Phạm vi không gian: Bệnh viện Nhi Trung ương (Khoa Thận và Lọc máu, Khoa Dị ứng Miễn dịch Khớp, Khoa Sinh hóa, Khoa Xét nghiệm Huyết học).
• Phạm vi thời gian: Thu thập dữ liệu từ tháng 01 năm 2015 đến tháng 12 năm 2017, với thiết kế theo dõi dọc tại 3 mốc thời điểm: khi nhập viện (T0), sau 3 tháng (T3) và sau 6 tháng điều trị (T6).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trong nước và quốc tế

Tác giả đã hệ thống hóa các tài liệu chuyên ngành về dịch tễ học, cơ chế bệnh sinh, công cụ đánh giá lâm sàng và giá trị của các dấu ấn tự miễn:

• Dịch tễ và lâm sàng LBĐHT trẻ em: Các nghiên cứu của Mina và cộng sự chỉ ra trẻ em mắc LBĐHT có nguy cơ xuất hiện ban cánh bướm cao hơn và nguy cơ phát triển VTL cao gấp 3,03 lần so với người lớn (OR = 3,03). Bundhun ghi nhận bệnh nhi thường có tỷ lệ co giật, sốt cao và mức độ hoạt động bệnh ban đầu nặng nề hơn người lớn.
• Thang điểm đánh giá mức độ hoạt động bệnh (MĐHĐ): Y văn ghi nhận nhiều công cụ như BILAG, BILAG-2004, SLAM, SLAM-R, ECLAM, SELENA-SLEDAI và SLEDAI-2K. Nghiên cứu của Bombardier và cộng sự (1992) chuẩn hóa thang điểm SLEDAI gồm 24 chỉ số thuộc 9 hệ cơ quan. Brunner và cộng sự xác nhận SLEDAI có độ tin cậy cao, nhạy cảm với biến đổi lâm sàng và ổn định khi áp dụng trên đối tượng bệnh nhi.
• Phân loại mô bệnh học và tổn thương thận: Phân loại ISN/RPS 2003 của Hội Thận học Quốc tế và Hội Bệnh học Thận chia VTL thành 6 nhóm tổn thương. Austin và cộng sự xây dựng bảng điểm chỉ số hoạt động (A - tối đa 24 điểm) và chỉ số mạn tính (C - tối đa 12 điểm). Chỉ số tổn thương SLICC/ACR cho thận đánh giá mức suy giảm lọc cầu thận, protein niệu kéo dài và suy thận giai đoạn cuối.
• Vai trò của kháng thể kháng nucleosome (AnuAb): Nucleosome (gồm lõi 8 phân tử histone H2A, H2B, H3, H4 quấn quanh bởi 146–148 cặp base DNA) là kháng nguyên chính kích thích tế bào lympho T helper và tế bào B sản xuất AnuAb. Các công trình của Saigal, Abdalla và cs., Allawi và cs., Min, Manson, Cozzani cho thấy AnuAb có độ nhạy cao (dao động từ 47,5% đến 74,7%), tương quan chặt chẽ với điểm SLEDAI (Allawi ghi nhận r = 0,947) và có thể xuất hiện sớm trước khi Anti-dsDNA dương tính.
• Vai trò của kháng thể kháng C1q (AC1qAb): Phân tử C1q khởi động con đường bổ thể cổ điển để dọn dẹp tế bào chết và phức hợp miễn dịch. Sự xuất hiện của AC1qAb (gắn vào vùng collagen của C1q) làm cản trở quá trình thực bào, gây lắng đọng phức hợp miễn dịch tại cầu thận. Kwok, Chi, Kabeerdoss, Bizzano ghi nhận AC1qAb xuất hiện ở 30–48% bệnh nhân LBĐHT, tăng cao trong các đợt bùng phát VTL và có giá trị tiên đoán âm tính cao đối với tổn thương thận nặng.
• Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam: Nghiên cứu của Lê Hữu Doanh ghi nhận mối liên quan giữa Anti-Sm với điểm SLEDAI. Nghiên cứu tại Bệnh viện Chợ Rẫy trên 120 bệnh nhân khảo sát mối liên quan của ANA, Anti-dsDNA, kháng phospholipid với các tổn thương cơ quan. Một số công trình tại Bệnh viện Bạch Mai bước đầu khảo sát AnuAb và AC1qAb trên người trưởng thành.

Khoảng trống nghiên cứu luận án giải quyết

Mặc dù AnuAb và AC1qAb đã được nghiên cứu ở nhiều quốc gia, phần lớn dữ liệu tập trung trên bệnh nhân người lớn. Tại Việt Nam, chưa có công trình nào đánh giá toàn diện, tiến cứu và đồng thời cả hai tự kháng thể AnuAb và AC1qAb trên đối tượng bệnh nhi LBĐHT để phân tích mối tương quan giữa nồng độ kháng thể với mức độ hoạt động bệnh (SLEDAI) theo thời gian điều trị (T0, T3, T6), cũng như xác định giá trị chẩn đoán của chúng đối với viêm thận Lupus và các nhóm tổn thương mô bệnh học thận theo phân loại ISN/RPS 2003.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án tiếp cận dựa trên cơ sở miễn dịch học bệnh sinh của LBĐHT:

1. Rối loạn quá trình chết theo chương trình (apoptosis) và hiện tượng NETosis của bạch cầu trung tính giải phóng lượng lớn các mảnh vỡ nhân (nucleosome).
2. Sự khiếm khuyết trong dọn dẹp phức hợp miễn dịch và mảnh vỡ tế bào dẫn đến việc trình diện nucleosome cho tế bào lympho T, kích hoạt tế bào B sản xuất tự kháng thể AnuAb.
3. AC1qAb liên kết với C1q đã cố định tại màng đáy cầu thận hoặc cản trở chức năng thanh thải của C1q, dẫn đến hoạt hóa bổ thể tại chỗ, gây viêm cầu thận tăng sinh và hoại tử tế bào podocyte.

Mục tiêu 2: MĐHĐ bệnh                           Mục tiêu 3: Tổn thương thận
- Điểm SLEDAI (0, 1-5, 6-10, 11-19, >=20)       - Phân nhóm: Viêm thận vs Không viêm thận
- Nồng độ AnuAb, AC1qAb, Anti-dsDNA             - Sinh thiết thận: ISN/RPS 2003 (I - VI)
- Nồng độ C3, C4 huyết thanh                    - Chỉ số hoạt động (A) & Mạn tính (C)
- Tương quan Pearson / Spearman                 - Phân tích đường cong ROC, Se, Sp, PPV, NPV

Phương pháp nghiên cứu thực tế

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả tiến cứu một loạt ca bệnh (longitudinal cohort study).
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Chọn mẫu thuận tiện toàn bộ bệnh nhi thỏa mãn tiêu chuẩn chọn mẫu trong giai đoạn 2015–2017, đạt quy mô 125 bệnh nhân.
• Quy trình thu thập mẫu và kỹ thuật xét nghiệm:
  • Bệnh nhân được thu thập dữ liệu lâm sàng, xét nghiệm sinh hóa, huyết học và miễn dịch tại 3 thời điểm: T0 (lúc vào viện/bắt đầu nghiên cứu), T3 (sau 3 tháng) và T6 (sau 6 tháng).
  • Lấy 2 ống máu tĩnh mạch (mỗi ống 2 ml): 1 ống chống đông làm công thức máu và nghiệm pháp Coombs; 1 ống không chống đông tách huyết thanh để định lượng sinh hóa (ure, creatinin, protein, albumin, men gan ALT/AST, bilan lipid, điện giải đồ, nồng độ bổ thể C3, C4) và định lượng tự kháng thể (ANA, Anti-dsDNA, AnuAb, AC1qAb, kháng phospholipid).
  • Xét nghiệm nước tiểu: Đánh giá protein niệu 24 giờ, tỷ lệ protein/creatinin nước tiểu (PCU), cặn lắng nước tiểu (hồng cầu niệu, bạch cầu niệu, trụ niệu).
  • Đánh giá mô bệnh học: Bệnh nhân có chỉ định được sinh thiết thận, phân loại tổn thương theo ISN/RPS 2003, tính chỉ số hoạt động (A) và chỉ số mạn tính (C) theo thang điểm của Austin và cs., đồng thời nhuộm miễn dịch huỳnh quang (IgG, IgA, IgM, C3, C1q, fibrinogen).
• Kỹ thuật phân tích dữ liệu: Sử dụng các thuật toán thống kê y học để so sánh tỷ lệ (test Chi-square, Fisher's exact test), so sánh giá trị trung bình/trung vị, phân tích tương quan tuyến tính (hệ số r) giữa nồng độ kháng thể với điểm SLEDAI và chỉ số mô bệnh học. Đánh giá giá trị chẩn đoán thông qua diện tích dưới đường cong ROC (AUC), độ nhạy (Se), độ đặc hiệu (Sp), giá trị tiên đoán dương (PPV) và giá trị tiên đoán âm (NPV).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 trình bày chi tiết bức tranh tổng quan về LBĐHT:

• Dịch tễ và cơ chế sinh bệnh: Tỷ lệ mắc bệnh thay đổi theo chủng tộc, giới tính (nữ/nam ở trẻ em trước dậy thì là 3/1, sau dậy thì là 9/1). Các gen liên quan như STAT4, TREX1 và nhiễm sắc thể X đóng vai trò quan trọng trong tính nhạy cảm với bệnh. Cơ chế bệnh sinh tập trung vào 3 con đường: rối loạn apoptosis/NETosis, giảm thanh thải tế bào chết và kích hoạt tế bào lympho T, B tạo tự kháng thể.
• Cấu trúc kháng nguyên: Cấu trúc chi tiết của nucleosome (phân tử DNA quấn quanh bát phân tử histone) và phân tử C1q được minh họa rõ nét, giải thích cơ chế gắn kết của AnuAb và AC1qAb vào màng đáy cầu thận.
• Tiêu chuẩn chẩn đoán và phân loại: So sánh chi tiết giữa tiêu chuẩn ACR 1997 và SLICC 2012, nhấn mạnh ưu điểm của SLICC 2012 trong việc mở rộng các thể tổn thương da và đưa tiêu chuẩn giảm bổ thể vào phân loại.
• Đánh giá mức độ hoạt động và viêm thận: Phân tích các thang điểm SLEDAI, SLEDAI-2K, BILAG, SLAM; tiêu chuẩn chẩn đoán viêm thận theo ACR; phân loại mô bệnh học ISN/RPS 2003 (từ nhóm I đến nhóm VI); chỉ số tổn thương SLICC/ACR cho thận.

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương này mô tả chi tiết quy trình chọn bệnh, thu thập dữ liệu và tiêu chuẩn đánh giá:

• Tiêu chuẩn chọn 125 bệnh nhân dựa trên SLICC 2012, tuổi < 16.
• Tiêu chuẩn phân độ hoạt động bệnh theo SLEDAI:
  • SLEDAI = 0: Không hoạt động.
  • SLEDAI = 1–5: Hoạt động nhẹ.
  • SLEDAI = 6–10: Hoạt động trung bình.
  • SLEDAI = 11–19: Hoạt động mạnh.
  • SLEDAI ≥ 20: Hoạt động rất mạnh.
  • Đợt tiến triển/tái phát khi điểm SLEDAI tăng > 3 điểm; thuyên giảm khi giảm > 3 điểm.
• Quy trình nghiên cứu tiến cứu 3 đợt (T0, T3, T6): Mô tả quy cách lấy mẫu máu, ly tâm tách huyết thanh, bảo quản mẫu và thực hiện kỹ thuật xét nghiệm định lượng AnuAb, AC1qAb và Anti-dsDNA tại Bệnh viện Nhi Trung ương.

Mốc đánh giá	Thời điểm	Nội dung thực hiện chính
T0	Lúc thu nhận vào nghiên cứu	Khám lâm sàng toàn diện, tính điểm SLEDAI, xét nghiệm máu (huyết học, sinh hóa, C3, C4, ANA, Anti-dsDNA, AnuAb, AC1qAb), xét nghiệm nước tiểu, sinh thiết thận (nếu có chỉ định).
T3	Sau điều trị 3 tháng	Tái khám lâm sàng, đánh giá biến đổi triệu chứng, tính điểm SLEDAI, xét nghiệm công thức máu, sinh hóa, định lượng lại C3, C4, Anti-dsDNA, AnuAb, AC1qAb.
T6	Sau điều trị 6 tháng	Đánh giá đáp ứng điều trị, tính điểm SLEDAI, xét nghiệm toàn bộ bilan miễn dịch, sinh hóa, huyết học và đánh giá chỉ số tổn thương thận.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 tổng hợp toàn bộ số liệu thu được từ 125 bệnh nhi thông qua 25 bảng số liệu và 10 biểu đồ:

• Đặc điểm chung nhóm nghiên cứu: Phân bố bệnh nhân theo nhóm tuổi khởi phát (tuổi trung bình khởi phát bệnh ở trẻ em, tập trung quanh lứa tuổi dậy thì), ưu thế rõ rệt ở trẻ gái.
• Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng: Tỷ lệ tổn thương da niêm mạc (ban cánh bướm, nhạy cảm ánh sáng, loét miệng), tổn thương khớp, sốt, thiếu máu, giảm bạch cầu/tiểu cầu, tăng máu lắng, giảm nồng độ bổ thể C3, C4 và tỷ lệ dương tính của các kháng thể ANA, Anti-dsDNA.
• Mối liên quan giữa AnuAb, AC1qAb với mức độ hoạt động bệnh:
  • Tỷ lệ dương tính và nồng độ trung bình của AnuAb và AC1qAb biến thiên thuận chiều theo điểm SLEDAI qua các mốc thời gian T0, T3 và T6.
  • Bệnh nhân có điểm SLEDAI ở mức hoạt động mạnh (11–19 điểm) và rất mạnh (≥ 20 điểm) có nồng độ AnuAb và AC1qAb cao hơn rõ rệt so với nhóm hoạt động nhẹ hoặc không hoạt động.
  • Tồn tại mối tương quan thuận có ý nghĩa thống kê giữa nồng độ AnuAb, AC1qAb với điểm số SLEDAI tại các thời điểm T0, T3 và T6.
• Mối liên quan giữa kháng thể với tổn thương thận:
  • Tỷ lệ dương tính và nồng độ của AnuAb và AC1qAb ở nhóm bệnh nhân có viêm thận Lupus cao hơn đáng kể so với nhóm không có tổn thương thận.
  • Phân tích đường cong ROC xác định diện tích dưới đường cong (AUC), độ nhạy và độ đặc hiệu của AnuAb, AC1qAb và Anti-dsDNA trong chẩn đoán viêm thận.
  • Ở nhóm bệnh nhân được sinh thiết thận: Đánh giá mối liên quan giữa nồng độ các kháng thể với tổn thương mô bệnh học nhóm III và IV (viêm thận tăng sinh khu trú và lan tỏa), cũng như tương quan với chỉ số hoạt động mô học (A) và chỉ số mạn tính (C).

Chương 4: Bàn luận

Tác giả phân tích, so sánh kết quả nghiên cứu với các y văn trong nước và quốc tế:

• Về biểu hiện lâm sàng và huyết học: Bàn luận về tính chất khởi phát nặng nề ở trẻ em, giải thích cơ chế thiếu máu, giảm tế bào máu do tự kháng thể và cơ chế tổn thương đa cơ quan.
• Về biến động của AnuAb và AC1qAb theo mức độ hoạt động bệnh: Đối chiếu với các nghiên cứu của Abdalla, Allawi, Bizzano; giải thích vai trò của nucleosome như một kháng nguyên kích thích chủ chốt, chứng minh nồng độ AnuAb phản ánh mức độ viêm toàn thân tốt tương đương hoặc vượt trội Anti-dsDNA, đặc biệt có giá trị theo dõi ở những bệnh nhân có Anti-dsDNA âm tính.
• Về vai trò của AC1qAb và AnuAb trong viêm thận: Phân tích sự cố định của phức hợp miễn dịch tại cầu thận; bàn luận về độ nhạy, độ đặc hiệu và giá trị tiên đoán âm tính của AC1qAb trong tổn thương thận; nhấn mạnh sự phối hợp giữa nồng độ bổ thể C3, C4 thấp với AC1qAb và AnuAb dương tính là chỉ dấu cảnh báo mạnh mẽ cho đợt bùng phát viêm thận tăng sinh (nhóm III, IV) và chỉ số hoạt động mô học A cao.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và khoa học

1. Cung cấp bộ dữ liệu có hệ thống về đặc điểm dịch tễ, lâm sàng, cận lâm sàng và mô bệnh học thận trên một quần thể mẫu gồm 125 bệnh nhi mắc LBĐHT tại Việt Nam.
2. Khẳng định vai trò bệnh sinh của kháng thể kháng nucleosome (AnuAb) và kháng thể kháng C1q (AC1qAb) trong LBĐHT trẻ em; chứng minh sự biến thiên nồng độ của hai kháng thể này song hành cùng mức độ hoạt động của bệnh theo thang điểm SLEDAI qua các mốc theo dõi 3 tháng và 6 tháng.
3. Xác lập giá trị khoa học của AnuAb và AC1qAb như các dấu ấn sinh học miễn dịch phản ánh tổn thương viêm thận Lupus, có liên quan chặt chẽ với các nhóm tổn thương mô bệnh học tăng sinh (nhóm III, IV theo ISN/RPS 2003) và chỉ số hoạt động mô học (A).

Đóng góp về mặt thực tiễn lâm sàng

• Đề xuất bổ sung xét nghiệm định lượng AnuAb và AC1qAb vào quy trình theo dõi định kỳ bệnh nhi LBĐHT bên cạnh các xét nghiệm truyền thống (Anti-dsDNA, C3, C4).
• Ứng dụng AnuAb như một công cụ hỗ trợ đánh giá mức độ hoạt động bệnh và chẩn đoán LBĐHT trong các trường hợp Anti-dsDNA âm tính nhưng lâm sàng nghi ngờ cao.
• Sử dụng AC1qAb và AnuAb để sàng lọc, tiên lượng sớm tổn thương thận tiến triển và đợt bùng phát viêm thận, hỗ trợ bác sĩ lâm sàng đưa ra quyết định chỉ định sinh thiết thận kịp thời hoặc điều chỉnh cường độ điều trị ức chế miễn dịch mà không hoàn toàn phụ thuộc vào các thủ thuật xâm lấn.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Thiết kế chọn mẫu: Nghiên cứu áp dụng phương pháp lấy mẫu thuận tiện tại một trung tâm duy nhất (Bệnh viện Nhi Trung ương), mặc dù cỡ mẫu 125 bệnh nhi là tương đối lớn đối với bệnh hiếm ở trẻ em nhưng tính đại diện cho toàn bộ các vùng địa lý khác nhau có thể còn giới hạn.
• Thời gian theo dõi: Thời gian theo dõi dọc trong nghiên cứu là 6 tháng (T0, T3, T6), đủ để đánh giá đáp ứng điều trị ngắn và trung hạn nhưng chưa đủ dài để theo dõi trọn vẹn tổn thương cơ quan tích lũy mạn tính theo thang điểm SLICC/ACR Damage Index qua nhiều năm.
• Tỷ lệ sinh thiết thận: Do tính chất xâm lấn và các chống chỉ định lâm sàng, không phải 100% bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu đều được thực hiện sinh thiết thận, dẫn đến số lượng mẫu mô bệnh học để phân tích các phân nhóm hiếm (nhóm I, VI) còn ít.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng nghiên cứu đa trung tâm với thời gian theo dõi dài hạn (từ 2 đến 5 năm) để đánh giá giá trị tiên lượng của AnuAb và AC1qAb đối với sự tiến triển thành bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối.
• Đi sâu nghiên cứu các phân lớp kháng thể (như AnuAb dưới nhóm IgG3) và khảo sát sự phối hợp đa dấu ấn sinh học mới trong nước tiểu và huyết thanh nhằm xây dựng mô hình dự báo không xâm lấn cho viêm thận Lupus hoạt động.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho nhiều đối tượng trong ngành y tế:

• Bác sĩ chuyên khoa Nhi, Thận - Lọc máu, Dị ứng - Miễn dịch lâm sàng: Tham khảo các số liệu lâm sàng, phác đồ theo dõi MĐHĐ theo thang điểm SLEDAI và ứng dụng xét nghiệm tự kháng thể mới (AnuAb, AC1qAb) trong chẩn đoán sớm và quản lý viêm thận Lupus ở trẻ em.
• Học viên sau đại học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Nhi khoa và Miễn dịch học: Tham khảo khung phương pháp luận nghiên cứu tiến cứu theo dõi dọc, cách thiết kế bảng thu thập dữ liệu lâm sàng/cận lâm sàng, kỹ thuật phân tích đường cong ROC và đối chiếu biến số miễn dịch với giải phẫu bệnh thận.
• Các nhà quản lý y tế và xây dựng hướng dẫn chẩn đoán: Cung cấp bằng chứng thực tiễn tại Việt Nam để xem xét đưa các chỉ số xét nghiệm miễn dịch tiên tiến vào danh mục kỹ thuật và hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh tự miễn ở trẻ em.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Thang điểm nào được luận án sử dụng để đánh giá mức độ hoạt động của bệnh LBĐHT ở trẻ em?

Luận án sử dụng thang điểm SLEDAI (Systemic Lupus Erythematosus Disease Activity Index) gồm 24 chỉ số lâm sàng và xét nghiệm của 9 hệ cơ quan (tổng điểm tối đa 105 điểm). Mức độ hoạt động được phân chia thành: không hoạt động (0 điểm), hoạt động nhẹ (1–5 điểm), hoạt động trung bình (6–10 điểm), hoạt động mạnh (11–19 điểm) và hoạt động rất mạnh (≥ 20 điểm).

2. Tiêu chuẩn chẩn đoán LBĐHT nào được áp dụng để tuyển chọn bệnh nhân vào nghiên cứu?

Nghiên cứu áp dụng tiêu chuẩn phân loại của Hiệp hội lâm sàng quốc tế Lupus năm 2012 (SLICC 2012). Bệnh nhân được chẩn đoán xác định khi thỏa mãn ít nhất 4 trong số 17 tiêu chuẩn (phải có ít nhất 1 tiêu chuẩn lâm sàng và 1 tiêu chuẩn miễn dịch), hoặc có tổn thương viêm thận trên sinh thiết thận kết hợp với kháng thể kháng nhân (ANA) hoặc Anti-dsDNA dương tính.

3. Vì sao kháng thể kháng nucleosome (AnuAb) được đánh giá là dấu ấn tiềm năng thay thế hoặc bổ sung cho Anti-dsDNA?

Nucleosome là kháng nguyên nhân chính kích thích tế bào T helper mạnh mẽ hơn dsDNA tự nhiên và xuất hiện sớm trong quá trình chết tế bào. AnuAb có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, tương quan chặt chẽ với điểm hoạt động bệnh SLEDAI, và đặc biệt có thể xuất hiện dương tính ở những bệnh nhân có Anti-dsDNA âm tính, hỗ trợ tích cực cho chẩn đoán và theo dõi bệnh.

4. Kháng thể kháng C1q (AC1qAb) có ý nghĩa như thế nào đối với tổn thương thận trong Lupus?

AC1qAb liên kết với phân tử C1q cố định ở màng đáy cầu thận, làm biến đổi hoạt hóa bổ thể và cản trở quá trình dọn dẹp phức hợp miễn dịch, dẫn đến tổn thương mô thận tại chỗ. Nồng độ AC1qAb tăng cao ở bệnh nhân có viêm thận hoạt động (đặc biệt là các thể tăng sinh nhóm III, IV theo ISN/RPS 2003) và có giá trị tiên đoán âm tính cao để loại trừ tổn thương thận nặng khi kháng thể này âm tính.

5. Nghiên cứu thực hiện theo dõi bệnh nhân tại các mốc thời gian nào?

Nghiên cứu thực hiện theo dõi tiến cứu tại 3 mốc thời gian xác định: T0 (thời điểm ban đầu thu nhận vào viện), T3 (sau 3 tháng điều trị) và T6 (sau 6 tháng điều trị). Tại mỗi thời điểm, bệnh nhi đều được khám lâm sàng, tính lại điểm SLEDAI và lấy máu định lượng đồng thời các chỉ số huyết học, sinh hóa, C3, C4, Anti-dsDNA, AnuAb và AC1qAb.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Bùi Song Hương là công trình nghiên cứu lâm sàng tiến cứu có hệ thống về vai trò của hai tự kháng thể AnuAb và AC1qAb trên 125 bệnh nhi mắc Lupus ban đỏ hệ thống tại Bệnh viện Nhi Trung ương. Kết quả nghiên cứu đã chứng minh nồng độ AnuAb và AC1qAb tương quan thuận chặt chẽ với mức độ hoạt động của bệnh theo thang điểm SLEDAI và có giá trị cao trong chẩn đoán, theo dõi tổn thương viêm thận Lupus cũng như mức độ hoạt động mô bệnh học thận. Công trình cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng, mở ra hướng ứng dụng các xét nghiệm miễn dịch không xâm lấn nhằm nâng cao chất lượng chẩn đoán, điều trị và tiên lượng cho bệnh nhi LBĐHT tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Dịch tễ học Lupus ban đỏ hệ thống Tỷ lệ LBĐHT rất khác nhau giữa các nước, các dân tộc, theo giới tính và thay đổi theo thời gian. Tỷ lệ LBĐHT ở người da đen cao gấp 2,3 lần người da trắng [9]. Tỷ lệ hiện mắc LBĐHT trên 100000 dân dao động từ 3,2 – 70,4 trong các nghiên cứu ở châu Á, 46,7 – 161,0 dân châu Á di cư, 20,6 - 78,5 ở Nam Mỹ và 24,6-91,0 ở châu Âu [9].

Ở Mỹ, tỷ lệ hiện mắc LBĐHT là 143,7/100000 dân, trong đó 21,5% là viêm thận Lupus (VTL) với tỷ lệ hiện mắc VTL là 30,9/100000 dân [10]. Tỷ lệ mới mắc LBĐHT thấp nhất ở châu Phi và Ukraine là 0,3/100 000 người/năm [11]. Nữ chiếm 80-90% tổng số trường hợp Lupus [1]. LBĐHT trẻ em thường biểu hiện ở nữ sau tuổi dậy thì, với tuổi khởi phát trung bình là 12 tuổi.

Tỷ lệ nam/nữ là 1/3 trước tuổi dậy thì, sau tuổi dậy thì là 1/9 [12]. Lupus người lớn gấp 10 lần trẻ em [13]. Bệnh ở trẻ em khởi phát nặng nề hơn, nhiều đợt tiến triển bệnh hơn,dễ dẫn đến tử vong gấp 2-3 lần so với người lớn [13]. Trẻ có thể bị trì hoãn dậy thì, giảm tăng trưởng, nhất là khi bệnh xuất hiện ở trẻ nhỏ hay giai đoạn đầu vị thành niên.

Trẻ sẽ phát triển tốt hơn, bắt kịp tốc độ phát triển thông thường khi bệnh được kiểm soát tốt và liều corticoid giảm [14]. Việt Nam chưa có nghiên cứu về dịch tễ học bệnh LBĐHT. Theo Trung tâm Dị ứng–Miễn dịch lâm sàng, bệnh viện Bạch Mai có khoảng 400- 500 bệnh nhân vào trung tâm điều trị hàng năm, chiếm hơn 1/3 tổng số bệnh nhân điều trị nội trú [15] và hiện đang quản lý khoảng 2 000 hồ sơ điều trị ngoại trú hàng năm. Bệnh viện Nhi Trung ương những năm gần đây có 4 khoảng 140 lượt bệnh nhân LBĐHT vào viện điều trị mỗi năm và Câu lạc bộ Lupus hiện có hơn 100 bệnh nhân tham gia.

Cơ chế bệnh sinh Lupus ban đỏ hệ thống Căn nguyên LBĐHT chưa rõ ràng nhưng các nghiên cứu cũng gợi ý đến ảnh hưởng phức tạp của các yếu tố di truyền, miễn dịch, hormon giới tính và môi trường, gây tổn thương hệ miễn dịch, từ đó sinh ra đáp ứng miễn dịch hình thành các TKT chống lại các kháng nguyên (KN) nội sinh. Những tác nhân môi trường có thể làm khởi phát Lupus như tia cực tím, thuốc, nhiễm trùng hay virus. Ánh sáng mặt trời là yếu tố môi trường rõ ràng nhất có thể làm trầm trọng bệnh. Hơn 100 gen được biết có liên quan đến LBĐHT.

Một số vị trí gen có thể giải thích tính nhậy cảm với bệnh, tính mẫn cảm với các cơ quan tổn thương đích cũng như mức độ nặng của bệnh. 0,4% bệnh nhân có tiền sử gia đình bệnh LBĐHT [16]. Người ta đã xác định được trên 80 locus liên quan tới tăng tính nhạy cảm với LBĐHT. Một trong những locus có nguy cơ sinh bệnh Lupus mạnh nhất nằm ngoài vùng HLA là STAT4-chuyển đổi tín hiệu và hoạt hóa quá trình phiên mã (STAT4-signal transducer and activator of transcription).

SNPs - đa hình đơn nucleotide (SNPs - single-nucleotide polymorphisms) là phối hợp có ý nghĩa nhất trong STAT4 nằm ở vị trí intron thứ ba của gen. Đột biến di truyền trong STAT4 liên quan đến một kiểu hình bệnh nặng hơn với khởi phát bệnh sớm hơn, tăng nguy cơ bị đột quỵ và viêm thận với suy thận nặng [17]. TREX1 (3′ repair exonuclease 1) là một gen chính trong Lupus nằm trên nhiễm sắc thể 3p21.31, có chức năng như enzyme giáng hóa DNA (Deoxyribonucleic acid) trong quá trình chết tế bào theo chương trình qua trung gian granzyme A.