Luận văn thạc sĩ y học đặc điểm lâm sàng và mối liên quan chỉ số non hdl c với các thể y học cổ truyền ở bệnh nhân rối loạn lipid máu tại bệnh viện đa khoa gò vấp

Luận văn thạc sĩ y học phân tích mối liên quan giữa chỉ số non HDL-C và các thể y học cổ truyền trong rối loạn lipid máu tại bệnh viện Gò Vấp.

• Tác giả: Trần Đức Lưu
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Minh Tâm
• Trường học: Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Nghiên cứu mối liên quan giữa chỉ số non-HDL-C và thể bệnh y học cổ truyền ở bệnh nhân rối loạn lipid máu
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Khái niệm về Lipid và chuyển hóa Lipid
• 1.1.1. Thành phần Lipid máu và Lipoprotein
• 1.1.1.1. Cấu trúc và thành phần lipoprotein
• 1.1.1.2. Phân loại lipoprotein
• 1.2. Hội chứng rối loạn lipid máu theo y học hiện đại
• 1.2.1. Khái niệm rối loạn lipid máu
• 1.2.2. Phân loại rối loạn lipid máu
• 1.2.3. Nguyên nhân rối loạn lipid máu
• 1.2.4. Chẩn đoán lâm sàng và cận lâm sàng
• 1.2.4.1. Chẩn đoán lâm sàng
• 1.2.4.2. Chẩn đoán cận lâm sàng
• 1.2.5. Chỉ số non-HDL-C và những mục tiêu trong điều trị rối loạn lipid máu
• 1.3. Hội chứng rối loạn lipid máu theo Y học cổ truyền
• 1.3.1. Sự vận chuyển tân dịch trong cơ thể
• 1.3.2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh đàm ẩm
• 1.3.3. Mối liên quan giữa chứng đàm ẩm và nguyên nhân gây bệnh của y học hiện đại
• 1.3.4. Một số cách phân loại thể bệnh RLLPM theo YHCT trong y văn
• 1.3.4.1. Theo y văn trên thế giới
• 1.3.4.2. Theo y văn tại Việt Nam
• 1.4. Một số nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam
• 1.4.1. Một số nghiên cứu trên thế giới
• 1.4.2. Một số nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.5. Giới thiệu chung về Bệnh viện đa khoa Gò Vấp
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.1. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.1.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.1.4. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Thiết kế nghiên cứu
• 2.3. Cỡ mẫu và chọn mẫu nghiên cứu
• 2.4. Biến số và chỉ số nghiên cứu
• 2.5. Công cụ và quy trình thu thập thông tin
• 2.5.1. Điều tra viên, công cụ nghiên cứu
• 2.5.2. Quy trình thu thập thông tin
• 2.5.3. Cách đánh giá
• 2.5.3.1. Đánh giá về BMI
• 2.5.3.2. Đánh giá chỉ số Lipid máu
• 2.5.3.3. Đánh giá chỉ số Huyết áp
• 2.5.3.4. Cách phân loại thể bệnh Y học cổ truyền đối với rối loạn lipid máu
• 2.6. Sai số và biện pháp khắc phục sai số
• 2.7. Xử lý và phân tích số liệu
• 2.8. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm về người bệnh nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm người bệnh theo nhóm tuổi và giới
• 3.1.2. Đặc điểm người bệnh theo nghề nghiệp
• 3.1.3. Đặc điểm người bệnh theo tiền sử bệnh tật
• 3.1.4. Đặc điểm người bệnh theo chỉ số BMI và giới
• 3.1.5. Đặc điểm người bệnh theo chỉ số lipid máu và giới
• 3.1.6. Tỷ lệ người bệnh rối loạn lipid máu theo giới tính
• 3.2. Đặc điểm người bệnh theo chứng trạng Y học cổ truyền
• 3.2.1. Đặc điểm người bệnh theo chứng trạng thuộc phạm vi vọng chẩn
• 3.2.2. Đặc điểm người bệnh theo chứng trạng thuộc phạm vi văn chẩn
• 3.2.3. Đặc điểm người bệnh theo chứng trạng thuộc phạm vi vấn chẩn
• 3.2.4. Đặc điểm người bệnh theo chứng trạng thuộc phạm vi thiết chẩn
• 3.3. Tỷ lệ các thể bệnh Y học cổ truyền ở người bệnh rối loạn lipid máu theo nhóm tuổi
• 3.4. Tỷ lệ các thể bệnh Y học cổ truyền ở người bệnh rối loạn lipid máu theo nhóm BMI
• 3.5. Một số yếu tố nguy cơ ở người bệnh rối loạn lipid máu
• 3.5.1. Một số thói quen sinh hoạt ở người bệnh rối loạn lipid máu
• 3.5.2. Người bệnh có các bệnh đồng mắc ở người bệnh rối loạn lipid máu
• 3.6. Tỷ lệ các thể bệnh Y học cổ truyền với các chỉ số lipid máu
• 3.6.1. Mối liên quan giữa thể bệnh YHCT và non-HDL-C
• 3.6.2. Tỷ lệ các thể bệnh YHCT theo giới
• 3.6.3. Mối liên quan giữa thể bệnh Y học cổ truyền và Cholesterol toàn phần
• 3.6.4. Mối liên quan giữa thể bệnh Y học cổ truyền và Triglyceride
• 3.6.5. Mối liên quan giữa thể bệnh YHCT và LDL-C
• 3.6.6. Mối liên quan giữa thể bệnh YHCT và HDL-C
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.1.1. Đặc điểm người bệnh theo nhóm tuổi và giới
• 4.1.2. Đặc điểm người bệnh theo nghề nghiệp
• 4.1.3. Đặc điểm người bệnh theo tiền sử bệnh
• 4.1.4. Đặc điểm người bệnh rối loạn lipid theo chỉ số BMI và giới
• 4.1.5. Đặc điểm người bệnh theo chỉ số lipid máu và giới
• 4.1.6. Đặc điểm người bệnh theo chứng trạng Y học cổ truyền
• 4.2. Phân loại thể bệnh
• 4.3. Liên quan giữa các thể bệnh với các chỉ số rối loạn lipid máu
• 4.3.1. Mối liên quan giữa thể bệnh với non-HDL-C
• 4.3.2. Mối liên hệ giữa thể bệnh với TC
• 4.3.3. Mối liên quan giữa thể bệnh với TG
• 4.3.4. Mối liên quan giữa thể bệnh với LDL-C
• 4.3.5. Mối liên quan giữa thể bệnh với HDL-C
• 4.4. Đặc điểm lâm sàng các chứng trạng thường gặp ở người bệnh rối loạn lipid máu
• 4.5. Mối liên quan giữa chỉ số non-HDL-C với 6 thể bệnh y học cổ truyền ở người bệnh rối loạn lipid máu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH - SƠ ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng quan về chỉ số non HDL C và rối loạn lipid máu

Chỉ số non-HDL-C là một trong những chỉ số quan trọng trong việc đánh giá nguy cơ tim mạch. Nó được tính bằng cách lấy tổng cholesterol trừ đi cholesterol HDL. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chỉ số này có thể dự đoán nguy cơ bệnh tim mạch tốt hơn so với chỉ số LDL-C đơn thuần. Rối loạn lipid máu (RLLPM) là tình trạng có sự thay đổi bất thường trong các chỉ số lipid trong máu, bao gồm cholesterol toàn phần, triglycerid, LDL-C và HDL-C. Việc hiểu rõ mối liên quan giữa chỉ số non-HDL-C và RLLPM là rất cần thiết để có phương pháp điều trị hiệu quả.

1.1. Khái niệm về chỉ số non HDL C và vai trò của nó

Chỉ số non-HDL-C bao gồm tất cả các loại cholesterol có khả năng gây xơ vữa động mạch. Nó bao gồm LDL-C, VLDL và Lp(a). Nghiên cứu cho thấy rằng chỉ số này có thể dự đoán nguy cơ tim mạch độc lập với nồng độ triglycerid. Việc theo dõi chỉ số này giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn tình trạng sức khỏe của bệnh nhân.

1.2. Tình hình rối loạn lipid máu tại Việt Nam

Rối loạn lipid máu đang gia tăng nhanh chóng tại Việt Nam, với tỷ lệ người mắc bệnh ngày càng cao. Theo thống kê, khoảng 39% người trưởng thành mắc RLLPM. Điều này đặt ra thách thức lớn cho hệ thống y tế trong việc phát hiện và điều trị kịp thời.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu chỉ số non HDL C

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về chỉ số non-HDL-C, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc áp dụng nó vào thực tiễn lâm sàng. Một trong những vấn đề chính là thiếu thông tin về mối liên quan giữa chỉ số này và các thể bệnh trong y học cổ truyền. Điều này dẫn đến việc chưa có phương pháp điều trị tối ưu cho bệnh nhân RLLPM.

2.1. Những khó khăn trong việc chẩn đoán RLLPM

Chẩn đoán RLLPM thường gặp khó khăn do sự đa dạng của các chỉ số lipid. Việc xác định chính xác chỉ số non-HDL-C cần phải có các phương pháp xét nghiệm chính xác và đáng tin cậy.

2.2. Thiếu thông tin về mối liên quan giữa non HDL C và y học cổ truyền

Y học cổ truyền có những cách tiếp cận riêng trong việc điều trị RLLPM. Tuy nhiên, hiện tại chưa có nhiều nghiên cứu chỉ ra mối liên quan giữa chỉ số non-HDL-C và các thể bệnh trong y học cổ truyền, điều này cần được nghiên cứu thêm.

III. Phương pháp nghiên cứu mối liên quan giữa non HDL C và thể bệnh

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích hồi cứu để đánh giá mối liên quan giữa chỉ số non-HDL-C và các thể bệnh trong y học cổ truyền. Dữ liệu được thu thập từ bệnh nhân RLLPM tại Bệnh viện Đa khoa Gò Vấp. Phương pháp này giúp xác định rõ hơn các yếu tố ảnh hưởng đến chỉ số lipid trong máu.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và đối tượng tham gia

Nghiên cứu được thực hiện trên một nhóm bệnh nhân RLLPM tại Bệnh viện Đa khoa Gò Vấp. Các tiêu chí lựa chọn bệnh nhân được xác định rõ ràng để đảm bảo tính chính xác của kết quả.

3.2. Quy trình thu thập và phân tích dữ liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua các xét nghiệm lipid máu và các phương pháp chẩn đoán y học cổ truyền. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng các phần mềm thống kê hiện đại để đảm bảo độ tin cậy.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối liên quan rõ rệt giữa chỉ số non-HDL-C và các thể bệnh trong y học cổ truyền. Những bệnh nhân có chỉ số non-HDL-C cao thường có các triệu chứng tương ứng với thể bệnh đàm thấp trong y học cổ truyền. Điều này mở ra hướng đi mới trong việc điều trị RLLPM.

4.1. Mối liên quan giữa chỉ số non HDL C và thể bệnh

Nghiên cứu chỉ ra rằng bệnh nhân có chỉ số non-HDL-C cao thường có các triệu chứng của thể bệnh đàm thấp. Điều này cho thấy cần có sự kết hợp giữa y học hiện đại và y học cổ truyền trong điều trị.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong việc xây dựng các phác đồ điều trị cho bệnh nhân RLLPM, giúp cải thiện sức khỏe cộng đồng và giảm thiểu nguy cơ bệnh tim mạch.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu này đã chỉ ra mối liên quan giữa chỉ số non-HDL-C và thể bệnh trong y học cổ truyền. Điều này mở ra cơ hội cho các nghiên cứu tiếp theo nhằm tìm hiểu sâu hơn về cơ chế bệnh sinh và phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn cho bệnh nhân RLLPM.

5.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu chỉ số non HDL C

Chỉ số non-HDL-C không chỉ là một chỉ số quan trọng trong việc đánh giá nguy cơ tim mạch mà còn có thể giúp phát hiện sớm các vấn đề liên quan đến lipid máu.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần có thêm nhiều nghiên cứu để xác định rõ hơn mối liên quan giữa chỉ số non-HDL-C và các thể bệnh trong y học cổ truyền, từ đó phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Rối loạn lipid máu là yếu tố nguy cơ tim mạch hàng đầu, đóng vai trò then chốt trong quá trình hình thành mảng xơ vữa động mạch và các biến cố mạch vành cấp tính. Theo ước tính từ Tổ chức Y tế Thế giới, tỷ lệ người trưởng thành mắc rối loạn lipid máu trên toàn cầu đã chạm mức khoảng 39%, cướp đi sinh mạng của khoảng 17 triệu người mỗi năm do các biến chứng tim mạch. Tại Việt Nam, kết quả điều tra quốc gia các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm cho thấy có đến 30,2% dân số trưởng thành bị tăng cholesterol toàn phần và 15,6% người thuộc nhóm thừa cân béo phì. Mặc dù nồng độ LDL-Cholesterol từ lâu được xem là mục tiêu điều trị kinh điển, song chỉ số non-HDL-Cholesterol hiện nay được y văn quốc tế đánh giá là thông số đại diện toàn diện hơn cho toàn bộ các lipoprotein có khả năng gây xơ vữa động mạch.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Y học cổ truyền của tác giả Trần Đức Lưu thực hiện tại Học viện Y - Dược học cổ truyền Việt Nam tập trung giải quyết bài toán giao thoa giữa cận lâm sàng hiện đại và biện chứng luận trị Đông y. Nghiên cứu xác định hai mục tiêu cụ thể: khảo sát đặc điểm lâm sàng theo các thể bệnh y học cổ truyền và đánh giá mối liên quan giữa chỉ số non-HDL-Cholesterol với các thể bệnh này trên 400 bệnh nhân rối loạn lipid máu tại Bệnh viện Đa khoa Gò Vấp trong giai đoạn 2018-2019. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc chuẩn hóa chẩn đoán tích hợp, giúp nâng cao độ chính xác trong phân thể bệnh danh, từ đó tối ưu hóa phác đồ điều trị kết hợp Đông - Tây y cho cộng đồng y khoa tuyến quận huyện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa lý luận y học cổ truyền và các hướng dẫn thực hành y học hiện đại:

• Lý luận về chứng Đàm ẩm trong Y học cổ truyền: Y văn cổ không có thuật ngữ rối loạn lipid máu mà xếp hội chứng này vào phạm vi chứng Đàm thấp, Đàm ẩm, Huyễn vựng, Đầu thống và Tâm quý. Cơ chế bệnh sinh cốt lõi tuân theo nguyên lý bản hư tiêu thực, trong đó Tỳ hư bất vận, Thận dương suy yếu hoặc Can khí uất kết là bản (gốc rễ), còn đàm trọc ứ trệ và huyết ứ kinh mạch là tiêu (ngọn ngành biểu hiện).
• Khung phân loại thể bệnh lâm sàng: Áp dụng hệ thống phân loại 6 thể bệnh chuẩn hóa trong giảng dạy sau đại học bao gồm: Thể Đàm trọc ứ trệ (đàm thấp nội trở), Thể Âm hư dương cang (phủ thực), Thể Tỳ thận dương hư, Thể Can thận âm hư, Thể Khí trệ huyết ứ và Thể Can uất tỳ hư.
• Khung chẩn đoán sinh hóa theo Y học hiện đại: Dựa trên hướng dẫn của Ủy ban Quốc gia về Giáo dục Cholesterol Hoa Kỳ (NCEP - ATP III) và khuyến cáo của Hội Tim mạch học Quốc gia Việt Nam năm 2015. Chỉ số non-HDL-Cholesterol được xác định bằng hiệu số giữa Cholesterol toàn phần và HDL-Cholesterol, với ngưỡng giới hạn bình thường là dưới 4,10 mmol/L và ngưỡng bệnh lý là từ 4,10 mmol/L trở lên.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang trên quần thể 400 bệnh nhân từ 18 tuổi trở lên, được chẩn đoán xác định mắc rối loạn lipid máu và chưa từng dùng thuốc hạ lipid máu hoặc đã ngừng thuốc tối thiểu 2 tuần trước khi thăm khám. Cỡ mẫu nghiên cứu được tính toán theo công thức ước lượng một tỷ lệ trong quần thể với mức ý nghĩa thống kê 95%, chọn mẫu theo phương pháp thuận tiện có kiểm soát chặt chẽ tiêu chuẩn chọn và tiêu chuẩn loại trừ tại Khoa Khám bệnh và Khoa Y học cổ truyền thuộc Bệnh viện Đa khoa Gò Vấp từ tháng 12/2018 đến tháng 11/2019.

Bộ công cụ thu thập thông tin bao gồm bệnh án nghiên cứu chuẩn hóa khai thác 62 chứng trạng tứ chẩn (Vọng, Văn, Vấn, Thiết) và hệ thống xét nghiệm sinh hóa tự động Beckman Coulter AU640 sản xuất năm 2018. Số liệu được làm sạch và nhập liệu bằng phần mềm EpiData 3.1, sau đó phân tích thống kê trên phần mềm SPSS 20.0. Các biến số định lượng được mô tả qua giá trị trung bình kèm độ lệch chuẩn và kiểm định bằng T-test; các biến số định tính được biểu diễn bằng tần số, tỷ lệ phần trăm và kiểm định mối liên quan bằng phép kiểm Chi-square hoặc Fisher's exact test với ngưỡng ý nghĩa p < 0,05. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này nhằm đảm bảo tính khách quan trong việc tìm kiếm mối tương quan đa biến giữa các chỉ dấu hóa sinh hiện đại và các hội chứng biện chứng Đông y.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Đặc điểm nhân khẩu học và bệnh lý nền: Trong tổng số 400 bệnh nhân, nữ giới chiếm tỷ lệ 57,75% (231 người) với độ tuổi trung bình 68,74 ± 12,14 tuổi, nam giới chiếm 42,25% (169 người) với độ tuổi trung bình 64,01 ± 12,12 tuổi. Tỷ lệ thừa cân béo phì (BMI từ 23 trở lên) chiếm ưu thế rõ rệt ở cả hai giới với 51,48% ở nam và 50,65% ở nữ. Tiền sử bệnh ghi nhận tỷ lệ tăng huyết áp chiếm 37,75% và đái tháo đường chiếm 34,50%.
• Đặc điểm rối loạn lipid máu và chỉ số non-HDL-Cholesterol: Nồng độ trung bình của Cholesterol toàn phần là 6,15 ± 1,46 mmol/L và Triglycerid là 2,74 ± 1,62 mmol/L. Tỷ lệ bệnh nhân có tăng Cholesterol toàn phần chiếm 75,25%, giảm HDL-Cholesterol chiếm 76,50% và tăng non-HDL-Cholesterol chiếm 49,50%. Đáng chú ý, nồng độ non-HDL-Cholesterol trung bình toàn mẫu đạt mức 5,12 ± 1,43 mmol/L, trong đó nữ giới có tỷ lệ tăng non-HDL-Cholesterol lên đến 61,47%, cao hơn rõ rệt so với nam giới chỉ chiếm 33,14% với sự khác biệt mang ý nghĩa thống kê rất cao (p < 0,0001).
• Đặc điểm chứng trạng tứ chẩn Y học cổ truyền: Khảo sát 62 chứng trạng cho thấy các biểu hiện nổi bật nhất gồm hình thể béo trệ (46,75%), tính tình cáu gắt (23,00%), mất ngủ (36,75%), đầu nặng căng tức (22,00%), chân tay tê mỏi ma mộc (21,50%), mạch huyền hoạt (22,75%) và mạch trầm tế (19,50%).

Thảo luận kết quả

Khi xem xét cấu trúc phân bố dữ liệu, các chỉ số sinh hóa và triệu chứng lâm sàng có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột so sánh nồng độ lipid theo giới tính và bảng đối chiếu chéo giữa 6 thể bệnh với nồng độ non-HDL-Cholesterol. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự tương đồng sâu sắc với các công trình nghiên cứu trước đây tại Việt Nam; cụ thể, một nghiên cứu tại Bệnh viện Tuệ Tĩnh ghi nhận thể Đàm trọc chiếm tỷ lệ 25,10%, trong khi một khảo sát khác trên bệnh nhân đái tháo đường cao tuổi ghi nhận tỷ lệ tăng non-HDL-Cholesterol đạt mức 36,60%.

Cơ chế bệnh sinh được làm sáng tỏ khi nồng độ non-HDL-Cholesterol gia tăng phản ánh sự ứ đọng của các phần tử lipoprotein giàu apo B mang tính sinh xơ vữa cao (gồm LDL, VLDL, IDL). Hiện tượng này tương ứng chặt chẽ với bản chất của đàm trọc tà khí trong Đông y, vốn phát sinh khi tạng Tỳ suy giảm chức năng kiện vận thủy cốc, kết hợp cùng Thận khí suy giảm ở người cao tuổi khiến tân dịch hóa đục, ngưng tụ thành đàm và làm tắc nghẽn kinh mạch. Do đó, việc theo dõi non-HDL-Cholesterol cung cấp cơ sở sinh học thuyết phục cho chẩn đoán thể Đàm trọc ứ trệ và thể Khí trệ huyết ứ trên lâm sàng.

Đề xuất và khuyến nghị

• Tích hợp xét nghiệm non-HDL-Cholesterol vào quy trình khám chữa bệnh Y học cổ truyền: Ban giám đốc và các bác sĩ lâm sàng tại các bệnh viện tuyến quận huyện cần đưa việc tính toán chỉ số non-HDL-Cholesterol thành chỉ tiêu thường quy khi tiếp nhận bệnh nhân có biểu hiện đàm trệ, hướng tới mục tiêu nâng cao độ chính xác trong phân thể bệnh lên trên 80% trong vòng 12 tháng áp dụng.
• Xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa kết hợp Đông - Tây y: Hội đồng chuyên môn cần ban hành hướng dẫn điều trị phối hợp thuốc hạ lipid máu y học hiện đại với các bài thuốc cổ phương giáng trọc hóa đàm (như Nhị trần thang, Ôn đởm thang gia giảm) theo từng chu kỳ điều trị từ 3 đến 6 tháng, nhằm tối ưu hóa việc kiểm soát cả 4 thành phần lipid máu và giảm thiểu biến cố mạch vành.
• Thiết lập chương trình can thiệp lối sống và phục hồi chức năng: Bác sĩ điều trị và nhân viên y tế dự phòng cần triển khai hướng dẫn chế độ ăn tiết chế chất béo bão hòa kết hợp luyện tập dưỡng sinh, khí công hoặc đi bộ tối thiểu 150 phút mỗi tuần, đặt mục tiêu giảm từ 5% đến 10% trọng lượng cơ thể sau 6 tháng cho các bệnh nhân thuộc nhóm thừa cân béo phì thể Đàm trọc.
• Tổ chức đào tạo liên tục và đồng bộ hóa dữ liệu nghiên cứu: Phòng Kế hoạch tổng hợp phối hợp cùng các viện nghiên cứu tổ chức các lớp tập huấn chuyên đề định kỳ 6 tháng một lần cho khoảng 100 y bác sĩ tuyến cơ sở, tập trung vào kỹ năng kết hợp tứ chẩn với các biomarker tim mạch mới nhằm chuẩn hóa hồ sơ bệnh án điện tử tích hợp y học cổ truyền.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Bác sĩ và Dược sĩ chuyên ngành Y học cổ truyền: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm về 62 chứng trạng tứ chẩn và cơ sở khoa học để ứng dụng các bài thuốc kiện tỳ trừ đàm, hoạt huyết hóa ứ một cách chuẩn xác trên từng thể bệnh rối loạn chuyển hóa.
• Bác sĩ chuyên khoa Tim mạch, Nội tiết và Lão khoa: Hỗ trợ góc nhìn toàn diện về giá trị tiên lượng xơ vữa của chỉ số non-HDL-Cholesterol trên nhóm bệnh nhân cao tuổi có nhiều bệnh đồng mắc như tăng huyết áp (37,75%) và đái tháo đường (34,50%).
• Học viên sau đại học và các Nhà nghiên cứu y dược: Tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu mô tả cắt ngang, cách thức thiết kế bệnh án nghiên cứu kết hợp Đông - Tây y và phương pháp xử lý thống kê trên cỡ mẫu 400 đối tượng.
• Nhà quản lý y tế và Cán bộ hoạch định chính sách y tế cơ sở: Cung cấp dữ liệu dịch tễ học thực tiễn tại bệnh viện tuyến quận nhằm xây dựng mô hình phòng khám tích hợp y học cổ truyền và y học hiện đại, giúp nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu.

Câu hỏi thường gặp

• Chỉ số non-HDL-Cholesterol là gì và tại sao lại có giá trị dự báo tim mạch vượt trội? Chỉ số non-HDL-Cholesterol được tính bằng hiệu số giữa Cholesterol toàn phần và HDL-Cholesterol, phản ánh toàn bộ lượng cholesterol nằm trong các lipoprotein gây xơ vữa như LDL, VLDL và IDL. Nghiên cứu trên 400 bệnh nhân cho thấy nồng độ trung bình của chỉ số này là 5,12 mmol/L, có giá trị tiên lượng biến cố mạch vành độc lập ngay cả khi nồng độ Triglycerid tăng cao vượt mức kiểm soát.
• Cơ chế nào giải thích sự tương đồng giữa rối loạn lipid máu và chứng Đàm ẩm trong Đông y? Rối loạn chuyển hóa chất béo trong y học hiện đại tương ứng với sự ngưng trệ tân dịch trong Đông y. Khi tạng Tỳ vận hóa kém, chất tinh vi biến thành đàm trọc vô hình lưu hành trong huyết mạch, gây ra các chứng trạng điển hình như hình thể béo trệ (chiếm 46,75% trong nghiên cứu), nặng đầu, ngực sườn bí tức và mạch huyền hoạt.
• Phân bố rối loạn lipid máu giữa nam giới và nữ giới trong nghiên cứu có điểm gì khác biệt? Nghiên cứu chỉ ra tỷ lệ nữ giới mắc bệnh chiếm 57,75% với độ tuổi trung bình 68,74 tuổi. Nữ giới có nồng độ Cholesterol toàn phần trung bình (6,34 mmol/L) và tỷ lệ tăng non-HDL-Cholesterol (61,47%) cao hơn đáng kể so với nam giới (33,14%), phản ánh sự thay đổi chuyển hóa rõ rệt ở phụ nữ sau giai đoạn mãn kinh.
• Chỉ số khối cơ thể BMI có mối liên quan như thế nào với tình trạng rối loạn chuyển hóa mỡ máu? Tỷ lệ bệnh nhân thừa cân béo phì với BMI từ 23 trở lên chiếm tới 51,48% ở nam và 50,65% ở nữ giới trong nghiên cứu. Thể trạng béo trệ liên quan mật thiết với sự tích tụ đàm thấp nội sinh, làm suy giảm độ nhạy insulin và gia tăng nguy cơ đồng mắc các bệnh lý chuyển hóa tim mạch mạn tính.
• Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn điều trị kết hợp Đông - Tây y như thế nào? Thầy thuốc có thể sử dụng chỉ số non-HDL-Cholesterol trên ngưỡng 4,10 mmol/L làm căn cứ sinh hóa bổ trợ cho biện chứng thể Đàm trọc hoặc Huyết ứ. Từ đó, phác đồ kết hợp thuốc hạ lipid máu với bài thuốc kiện tỳ hóa đàm sẽ giúp gia tăng hiệu quả điều trị và rút ngắn thời gian đạt mục tiêu lipid máu cho người bệnh.

Kết luận

• Khẳng định tỷ lệ tăng Cholesterol toàn phần (75,25%) và giảm HDL-Cholesterol (76,50%) chiếm ưu thế vượt trội trên mẫu nghiên cứu 400 bệnh nhân.
• Xác lập nồng độ non-HDL-Cholesterol trung bình đạt mức 5,12 ± 1,43 mmol/L, với tỷ lệ bệnh nhân có tăng non-HDL-Cholesterol chiếm 49,50%.
• Hệ thống hóa thành công 62 chứng trạng tứ chẩn đặc trưng, trong đó hình thể béo (46,75%), mất ngủ (36,75%) và mạch huyền hoạt (22,75%) là những dấu chứng xuất hiện với tần suất cao nhất.
• Chứng minh mối liên quan sinh học và biện chứng mật thiết giữa chỉ số lipid xơ vữa non-HDL-Cholesterol với các thể bệnh Đàm ẩm của Y học cổ truyền.
• Cung cấp cơ sở khoa học thực chứng vững chắc cho việc ứng dụng mô hình chẩn đoán và điều trị kết hợp Đông - Tây y tại các cơ sở y tế tuyến quận huyện.

Đóng góp then chốt của luận văn là xây dựng hoàn chỉnh bộ dữ liệu lâm sàng và cận lâm sàng về mối tương quan giữa non-HDL-Cholesterol và biện chứng Y học cổ truyền trên quy mô mẫu lớn đầu tiên tại Bệnh viện Đa khoa Gò Vấp. Kế hoạch tiếp theo cần mở rộng nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng trong giai đoạn 2024-2026 nhằm đánh giá hiệu quả của các bài thuốc cổ phương trên chỉ số non-HDL-Cholesterol. Các cơ sở y tế chuyên khoa và tuyến cơ sở được khuyến nghị sớm áp dụng quy trình chẩn đoán tích hợp này vào thực tiễn khám chữa bệnh nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa biến cố tim mạch cho người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Rối loạn lipid máu là yếu tố nguy cơ hàng đầu của tiến trình xơ vữa mạch máu và biến cố mạch vành, đã và đang là vấn đề sức khỏe đƣợc quan tâm bậc nhất trên thế giới với tỷ lệ tử vong cao. Theo ƣớc tính của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tỷ lệ số ngƣời mắc rối loạn lipid trên thế giới ngày càng tăng cao, năm 2008, tỉ lệ rối loạn lipid máu ở ngƣời trƣởng thành là 39% [56], hàng năm có khoảng 17 triệu ngƣời bị tử vong do bệnh tim mạch. Hầu hết các bệnh lý tim mạch hiện nay là do xơ vữa động mạch [49], [54]. Trong đó, rối loạn lipid máu (RLLPM) là yếu tố quan trọng cho việc hình thành và phát triển của bệnh vữa xơ động mạch (VXĐM), bệnh động mạch vành, động mạch não [8], [20], [35], [40], [55], [57], [58], [59], [60].

Rối loạn chuyển hóa lipid là danh từ dùng để miêu tả một bệnh mạn tính đƣợc đặc trƣng bởi sự thay đổi các chỉ số lipid trong máu. Bilan lipid tiêu chuẩn bao gồm: Cholesterol toàn phần (TC), HDL - Cholesterol (HDL- C), LDL - Cholesterol (LDL - C) và Triglycerid (TG). Mặc dù, mức độ LDL - C là chỉ số chính trong việc sàng lọc rối loạn lipid, nhƣng chỉ dựa vào mục tiêu LDL - C đơn thuần có thể dẫn đến sai lầm ở những ngƣời bệnh có VLDL-C và IDL - C cao kèm các hạt LDL - C nhỏ, đậm đặc, mặc dù giá trị LDL-C ở mức bình thƣờng. Chỉ số cholesterol không phải là lipoprotein tỷ trọng cao hay non-HDL-Cholesterol (non-HDL-C) [4], là sự khác biệt giữa nồng độ TC và nồng độ HDL - C.

Non – HDL - C cung cấp một chỉ số duy nhất cho tất cả cholesterol xơ vữa bao gồm IDL,VLDL, Lp(a) và LDL. Vì vậy, chỉ số non-HDL-C có thể là một yếu tố dự báo mạnh mẽ hơn về nguy cơ tim mạch so với LDL - C. Gần đây, một số nghiên cứu trên thế giới chỉ ra rằng Non-HDL-C có giá trị dự đoán hơn so với riêng LDL - C đơn lẻ dự đoán nguy cơ tim mạch. Ngoài ra, non-HDL-C đƣợc cho là một yếu tố dự báo độc lập của các bệnh mạch vành bất kể nồng độ TG trong khi LDL - C bị mất giá trị tiên đoán khi TG > 400 mg/dl.

Cùng với sự phát triển của Y học hiện đại (YHHĐ), Y học cổ truyền (YHCT) đã và đang khẳng định đƣợc mình, đồng thời có những đóng góp không nhỏ vào công tác chăm sóc sức khỏe cho cộng đồng. Theo YHCT, các biểu hiện rối loạn 2 lipid máu, xơ vữa động mạch, thừa cân…đƣợc miêu tả trong một số chứng bệnh do đàm thấp gây nên [21]. Các y văn của y học cổ truyền cũng nêu ra một số phƣơng pháp chẩn đoán cũng nhƣ điều trị các chứng bệnh này [2], [21], [58], [59], [60]. Tuy nhiên, đến nay tại các bệnh viện ở phía nam Việt Nam chƣa có nhiều các nghiên cứu về rối loạn lipid máu cũng nhƣ mối liên quan của chỉ số non-HDL-C ở các ngƣời bệnh rối loạn lipid máu [5]… Câu hỏi đặt ra vậy RLLPM theo YHHĐ biểu hiện lâm sàng tƣơng ứng thế nào đối với YHCT và những thể bệnh YHCT có liên quan gì đến chỉ số non-HDL-C trên bệnh nhân RLLPM hay không ? Để trả lời câu hỏi trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đ iể g ối i u h ố non-HDL-C ới hể y họ ổ u ề ệ h h ối i i u i ệ h viện Đ khoa Gò Vấp” với hai mục tiêu: 1.

theo y học cổ truyền a khoa Gò Vấp ă 2019. a giữa - - ọc cổ truyền ười b nh r i lo n lipid máu t i B nh vi n a khoa Gò Vấp. 3 Chƣơ g 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. h i iệ ề Li i hu ể h Li i 1.

Th h hầ Li i u Li i Lipid chính có mặt trong huyết tƣơng là acid b o, triglyceride, cholesterol và phospholipid. Một số thành phần khác của lipid có khả năng hòa tan trong huyết tƣơng và có mặt với số lƣợng ít hơn rất nhiều nhƣng giữ vai trò sinh lý quan trọng, bao gồm các hormone steroid, các vitamin tan trong mỡ [12]. Theo Trauber, lipid là các thành phần không tan trong nƣớc, chiết rút đƣợc từ tổ chức bởi các dung môi ether, cloroform hay một số dung môi hữu cơ [16]. Theo định nghĩa hóa học, lipid là những este hoặc amid của acid béo với alcol hoặc aminoalcol [15].

Cấu ú h h hầ i i Lipoprotein (LP) là những phân tử hình cầu bao gồm phần l i không phân cực là triglycerid và cholesterol este hóa, phần vỏ bao quanh là phospholipid, cholesterol và protein- apolipoprotein (hay apoprotein). Phần vỏ đảm bảo tính tan của lipoprotein trong huyết tƣơng, vận chuyển các lipid không tan [12]. Cấu trúc lipoprotein (Nguồn: https://www.uk/research/evans-group) 4 1. Ph i i i Bằng phƣơng pháp siêu ly tâm ngƣời ta phân ra các loại LP chính theo tỷ trọng tăng dần là: - Chylomicron (CM): có tỷ trọng 0,96, là những hạt mỡ nhũ tƣơng hóa lơ lửng trong huyết tƣơng và đƣợc tạo thành độc nhất bởi các tế bào màng ruột.

Chylomicron chỉ có mặt trong thời gian ngắn ở huyết tƣơng, sau bữa ăn giàu mỡ và làm cho huyết tƣơng có màu đục, trắng nhƣ sữa. Chylomicron biến mất sau ăn vài giờ và bởi vậy, huyết tƣơng của ngƣời bình thƣờng khi đói phải trong. Chylomicron chứa chủ yếu là triglyceride. Chức năng chính của chylomicron là vận chuyển triglyceride và cholesterol ngoại sinh (từ thức ăn) tới gan [1], [7].

- Li i ọ g ấ hấ : (very low density lipoprotein - VLDL) có tỷ trọng 0,96- 1,006, đƣợc tạo thành ở tế bào gan và là dạng vận chuyển triglycerid nội sinh- đƣợc tổng hợp ở gan- vào hệ tuần hoàn. VLDL chứa nhiều triglycerid, vận chuyển hơn 90 triglycerid nội sinh [5], [14]. - Li i ọ g hấ : (low density lipoprotein - LDL) có tỷ trọng 1,006-1,063, là sản phẩm thoái hóa của VLDL trong máu, LDL chứa nhiều cholesterol. Chức năng chính của LDL là vận chuyển phần lớn cholesterol từ máu tới các mô để sử dụng.

LDL đƣợc gắn vào receptor đặc hiệu ở màng tế bào, rồi đƣợc đua vào trong tế bào. Nồng độ LDL trong huyết tƣơng từ 3,38 đến 4,16 mmol/l [14], [20]. - Li i ọ g u g gi :(intermediate density lipoprotein - IDL) là loại lipoprotein có tỷ trọng giữa VLDL và LDL, còn gọi là VLDL tàn dƣ. IDL có trong máu tuần hoàn với số lƣợng nhỏ nhƣng có thể tích lũy khi có rối loạn bệnh lý về chuyển hóa của lipoprotein [24],[38].

- Li i ọ g : (high density lipoprotein – HDL) có tỷ trọng 1,063- 1,210, đƣợc tổng hợp tại gan, một phần đƣợc tổng hợp ở ruột và một phần do chuyển hóa của VLDL trong máu ngoại vi. HDL chứa nhiều protein, chức năng chính của HDL là vận chuyển ngƣợc các phân tử cholesterol từ các mô ngoại vi về gan. Tại gan, cholesterol đƣợc thoái hóa thành acid mật và đƣợc đào thải qua đƣờng mật. ngƣời, HDL tăng dần theo tuổi.

5 - Lipoprotein (a) hay Lp(a) là lipoprotein không xếp loại với chức năng chƣa biết r , Lp(a) có kích thƣớc và số lƣợng lớn hơn LDL nhƣng có thành phần cấu tạo tƣơng tự LDL ngoại trừ có thêm một phân tử apoprotein (a) trong các phân tử apo B-100. Apo(a) gần giống nhƣ plasminogen. Sự tang của Lp(a) nhƣ là yếu tố nguy cơ của bệnh mạch vành [1]. Chu ể h Li i Chuyển hóa của lipid lƣu hành đã đƣợc biết rất r.

Bao gồm 2 con đƣờng: chuyển hóa của lipid ngoại sinh và chuyển hóa lipid nội sinh [24]. Sơ ồ hu ể h ủ T ig i u g i i h ội sinh (Nguồ : Đỗ T u g Qu : “Chẩ iều trị bệ h i h ƣờ g”) * Nhữ g h ơ ủ hu ể h i i : - Triglycerid thức ăn đƣợc vận chuyển trong CM đến các mô. Tại các mô triglycerid có thể đƣợc sử dụng nhƣ nguồn cung cấp năng lƣợng hoặc dự trữ. - Triglycerid nội sinh đƣợc tổng hợp ở gan, rồi đƣợc vận chuyển trong VLDL đến các mô nhƣ nguồn sinh năng lƣợng hoặc dự trữ.

6 - Cholesterol do gan tổng hợp (nội sinh) đƣợc vận chuyển đến các mô trong LDL-C sản phẩm thoái hóa của VLDL. Cholesterol từ thức ăn ( ngoại sinh) đƣợc đƣa đến gan trong CM tàn dƣ. - HDL lấy cholesterol từ tế bào ngoại vi và từ các lipoprotein khác, rồi đƣợc este hóa bởi LCAT. Cholesterol este đƣợc vận chuyển đến các phần tử tàn dƣ và rồi đƣợc đƣa đến gan.

Tại gan, cholesterol đƣợc bài tiết theo mật sau khi chuyển hóa thành acid mật [55], [58]. - Tính chất và chức năng của các lipprotein đƣợc quyết định bởi các protein của chúng- đó là những apoprotein tham gia trong cấu trúc của các lipoprotein, chúng có vai trò vận chuyển lipid trong máu và có thể là ligand đối với receptor của một số lipoprotein hoặc là cofactor của một số enzyme thủy phân lipid. Hội hứ g ối i i u h họ hiệ i 1. Khái niệm rối lo n lipid máu Rối loạn lipid máu (RLLPM) là tình trạng bệnh lý khi có một hoặc nhiều thông số lipid bị rối loạn (tăng cholesterol toàn phần hoặc tăng triglicerid, hoặc tăng LDL-C, hoặc giảm HDL-C…).

RLLPM thƣờng đƣợc phát hiện cùng lúc với mội số bệnh lý tim mạch, nội tiết, chuyển hóa. Đồng thời RLLPM cũng là yếu tố nguy cơ dẫn đến một số bệnh lý khác bệnh lý khác [37], [38], [39], [41], [44], [45], [50]. Theo khuyến cáo Hội tim mạch Quốc gia Việt Nam 2015 về chẩn đoán và điều trị rối loạn lipid máu [23]: - Tăng Cholesterol toàn phần: ≥ 200 mg/dl (≥ 5,20 mmol/l). - Tăng Triglycerid: ≥ 200mg/dl (≥ 1,70 mmol/l).

- Tăng LDL-C: ≥ 130 mg/dl (3,40 mmol/l). - Giảm HDL-C: 40 mg/dl ( 1,03 mmol/l) [53]. Rối loạn kiểu hỗn hợp: khi tăng cholesterol kết hợp với tăng triglyceride 1. Phân lo i rối lo n lipid máu Có nhiều cách phân loại RLLPM, tuy nhiên mỗi cách phân loại đều có những ƣu điểm, nhƣợc điểm.

Phân loại của Frederickson có tính chất mô tả tình trạng RLLPM, tƣơng đối khó áp dụng trong thực hành lâm sàng. Phân loại của De Gennes và phân loại của Hiệp hội Tim mạch Châu u (EAS) đơn giản hơn và dễ áp 7 dụng trên lâm sàng hơn (tăng TC đơn thuần, tăng triglycerid đơn thuần, tăng cả cholesterol và triglycerid) [53].  P R P e theo Fredrickson/WHO g 1.