Nghiên Cứu, Ứng Dụng Mô Hình “Liên Kết Bốn Nhà” Vào Thực Tiễn Sản Xuất Nông Nghiệp Tỉnh Trà Vinh

Luận án tiến sĩ nông nghiệp phân tích nghiên cứu ứng dụng mô hình liên kết bốn nhà vào thực tiễn sản xuất nông nghiệp tỉnh trà vinh, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực

• Tác giả: Võ Hữu Phước
• Người hướng dẫn: Trần Đình Thiên
• Trường học: Học Viện Khoa Học Xã Hội
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Nghiên Cứu, Ứng Dụng Mô Hình “Liên Kết Bốn Nhà” Vào Thực Tiễn Sản Xuất Nông Nghiệp Nông Thôn Tỉnh Trà Vinh
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Tổng quan tài liệu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Nội dung nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ VAI TRÒ, CHỨC NĂNG VÀ QUAN HỆ LIÊN KẾT BỐN NHÀ
• 2.1. Những vấn lý luận đề chung
• 2.2. Bản chất của quan hệ liên kết “bốn nhà”
• 2.3. Vai trò của “các nhà” trong liên kết
• 2.4. Nhóm chỉ tiểu phản ánh liên kết “bốn nhà”
• 2.5. Kinh nghiệm ở Việt Nam và thế giới về các mô hình liên kết
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG LIÊN KẾT “BỐN NHÀ” TRONG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TỈNH TRÀ VINH
• 3.1. Những yếu tố hình thành liên kết trong sản xuất nông nghiệp tỉnh Trà Vinh
• 3.2. Thực trạng liên kết trong sản xuất nông nghiệp tỉnh Trà Vinh
• 3.3. Thực trạng nhu cầu liên kết phát sinh trong tổ chức sản xuất nông nghiệp tỉnh Trà Vinh
• 3.4. Quy trình tổ chức sản xuất kinh doanh sản phẩm trồng trọt có qua chế biến phát sinh các nhu cầu liên kết
• 3.5. Quá trình tổ chức sản xuất kinh doanh sản phẩm trồng trọt không qua chế biến phát sinh các nhu cầu liên kết
• 3.6. Quá trình tổ chức sản xuất kinh doanh sản phẩm chăn nuôi phát sinh các nhu cầu liên kết
• 3.7. Hoạt động sản xuất kinh doanh theo quy trình trên đã phát sinh các nhu cầu liên kết
• 3.8. Thực trạng các nội dung liên kết “bốn nhà” thực hiện trong sản xuất nông nghiệp tỉnh Trà Vinh
• 3.9. Đánh giá thực trạng và những vấn đề đặt ra đối với liên kết “bốn nhà” trong sản xuất nông nghiệp tỉnh Trà Vinh
• 3.10. Đánh giá thực trạng nhu cầu liên kết trong sản xuất nông nghiệp Trà Vinh
• 3.11. Nhận thức về quan hệ liên kết trong sản xuất nông nghiệp, nông thôn tỉnh Trà Vinh
• 3.12. Phân tích vai trò, mức độ, cơ chế liên kết lợi ích của “bốn nhà” trong phát triển nông nghiệp tỉnh Trà Vinh
• 3.13. Những yếu tố hình thành nhu cầu liên kết “bốn nhà” trong sản xuất nông nghiệp tỉnh Trà Vinh
• 3.14. Hiệu quả liên kết “bốn nhà” trong sản xuất nông nghiệp tỉnh Trà Vinh
• 3.15. Tác động của liên kết “bốn nhà” đến sự phát triển nông nghiệp tỉnh Trà Vinh
• 3.16. Liên kết “bốn nhà” ở tỉnh Trà Vinh, thuận lợi, thách thức và cơ hội
• 3.17. Sự cần thiết của liên kết “bốn nhà” ở tỉnh Trà Vinh
• 3.18. Liên kết “bốn nhà” ở Trà Vinh còn bộc lộ những hạn chế
• 3.19. Một số vấn đề cần thực hiện trong liên kết “bốn nhà” ở tỉnh Trà Vinh
• 3.20. Cơ sở đề xuất giải pháp và mô hình liên kết “bốn nhà” trong sản xuất nông nghiệp tỉnh Trà Vinh
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP VÀ MÔ HÌNH LIÊN KẾT TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TỈNH TRÀ VINH
• 4.1. Định dạng mô hình trong phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn tỉnh Trà Vinh
• 4.2. Mô hình liên kết “bốn nhà” trong sản xuất nông nghiệp tỉnh Trà Vinh theo xu hướng phát triển bền vững
• 4.3. Mô hình liên kết thông qua hợp đồng kinh tế
• 4.4. Mô hình liên kết trong sản xuất và tiêu thụ nông sản theo hướng bền vững
• 4.5. Tạo lập, phát triển hoạt động liên kết “bốn nhà” trong sản xuất nông nghiệp, nông thôn tỉnh Trà Vinh
• 4.6. Đề xuất giải pháp thực hiện các mô hình liên kết “bốn nhà” trong sản xuất nông nghiệp tỉnh Trà Vinh
• 4.7. Phát huy vai trò nhà nước trong quản lý quan hệ liên kết “bốn nhà” nhằm phát triển kinh tế nông nghiệp
• 4.8. Phát huy vai trò Doanh nghiệp trong quan hệ liên kết “bốn nhà” nhằm phát triển kinh tế nông nghiệp tỉnh Trà Vinh
• 4.9. Tác động của sự liên kết “bốn nhà” đối với phát triển doanh nghiệp
• 4.10. Giải pháp tăng cường năng lực cho Nhà nông, Nhà khoa học và Doanh nghiệp
• 4.11. Đổi mới phương thức hợp đồng và tăng cường hiệu lực thực hiện hợp đồng tiêu thụ nông sản theo đúng các quy định của pháp luật
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Mô Hình Liên Kết Bốn Nhà

Mô hình liên kết bốn nhà trong phát triển nông nghiệp tỉnh Trà Vinh đang trở thành một chủ đề nóng hổi. Mô hình này bao gồm sự hợp tác giữa nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân. Sự liên kết này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp. Theo nghiên cứu của Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, việc áp dụng mô hình này có thể giải quyết nhiều vấn đề trong sản xuất nông nghiệp hiện nay.

1.1. Tính Cấp Thiết Của Mô Hình Liên Kết Bốn Nhà

Mô hình liên kết bốn nhà là cần thiết để phát huy tiềm năng sản xuất nông nghiệp. Nó giúp nông dân tiếp cận công nghệ mới và thị trường tiêu thụ. Theo báo cáo, sự liên kết này đã giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp tại Trà Vinh.

1.2. Lợi Ích Của Mô Hình Liên Kết Trong Nông Nghiệp

Mô hình này mang lại nhiều lợi ích cho các bên liên quan. Doanh nghiệp có thể giảm chi phí sản xuất, trong khi nông dân được đảm bảo đầu ra cho sản phẩm. Nghiên cứu cho thấy, sự hợp tác này đã giúp tăng cường khả năng cạnh tranh cho nông sản Trà Vinh.

II. Thách Thức Trong Việc Thực Hiện Mô Hình Liên Kết Bốn Nhà

Mặc dù mô hình liên kết bốn nhà mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc thực hiện vẫn gặp nhiều thách thức. Sự thiếu hụt thông tin và sự không đồng nhất trong nhận thức giữa các bên là những vấn đề chính. Theo nghiên cứu, nhiều nông dân vẫn chưa nhận thức rõ về lợi ích của việc liên kết.

2.1. Vấn Đề Thiếu Thông Tin

Thiếu thông tin về thị trường và công nghệ là một trong những rào cản lớn. Nhiều nông dân không biết cách tiếp cận thông tin cần thiết để tham gia vào mô hình liên kết. Điều này dẫn đến việc họ không thể tận dụng tối đa lợi ích từ mô hình.

2.2. Sự Không Đồng Nhất Trong Nhận Thức

Sự không đồng nhất trong nhận thức giữa các bên tham gia cũng là một thách thức lớn. Nhiều doanh nghiệp chưa hiểu rõ vai trò của nông dân trong chuỗi giá trị. Điều này làm giảm hiệu quả của mô hình liên kết bốn nhà.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Mô Hình Liên Kết Bốn Nhà

Để nghiên cứu mô hình liên kết bốn nhà, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng. Việc khảo sát thực địa và phỏng vấn sâu với các bên liên quan là rất quan trọng. Theo tài liệu, phương pháp này giúp thu thập thông tin chính xác và đầy đủ hơn.

3.1. Phương Pháp Khảo Sát Thực Địa

Khảo sát thực địa giúp nắm bắt tình hình thực tế của mô hình liên kết. Qua đó, có thể đánh giá được mức độ hiệu quả và những vấn đề cần khắc phục. Nghiên cứu cho thấy, việc khảo sát này đã giúp phát hiện nhiều điểm yếu trong mô hình.

3.2. Phỏng Vấn Sâu Với Các Bên Liên Quan

Phỏng vấn sâu với nông dân, doanh nghiệp và nhà khoa học giúp thu thập thông tin chi tiết. Điều này giúp hiểu rõ hơn về nhu cầu và mong muốn của từng bên trong mô hình liên kết. Kết quả phỏng vấn cho thấy, sự hợp tác giữa các bên cần được cải thiện.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Mô Hình Liên Kết Bốn Nhà

Mô hình liên kết bốn nhà đã được áp dụng thành công tại một số địa phương trong tỉnh Trà Vinh. Các mô hình này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn cải thiện thu nhập cho nông dân. Theo báo cáo, nhiều nông dân đã có thu nhập ổn định hơn nhờ vào sự hỗ trợ từ doanh nghiệp.

4.1. Mô Hình Liên Kết Giữa Nông Dân Và Doanh Nghiệp

Mô hình liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp đã giúp nông dân tiếp cận thị trường tốt hơn. Doanh nghiệp cung cấp giống, kỹ thuật và hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm. Kết quả cho thấy, nông dân có thể tăng thu nhập lên đến 30%.

4.2. Mô Hình Hợp Tác Giữa Nhà Khoa Học Và Nông Dân

Sự hợp tác giữa nhà khoa học và nông dân giúp nâng cao chất lượng sản phẩm. Nhà khoa học cung cấp kiến thức và công nghệ mới, trong khi nông dân áp dụng vào thực tiễn. Nghiên cứu cho thấy, mô hình này đã giúp cải thiện đáng kể năng suất cây trồng.

V. Kết Luận Về Mô Hình Liên Kết Bốn Nhà Tại Trà Vinh

Mô hình liên kết bốn nhà là một giải pháp hiệu quả cho phát triển nông nghiệp tỉnh Trà Vinh. Tuy nhiên, để mô hình này hoạt động hiệu quả, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức liên quan. Việc nâng cao nhận thức và cải thiện thông tin là rất cần thiết.

5.1. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện Mô Hình

Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện mô hình liên kết bốn nhà. Việc tổ chức các buổi hội thảo, đào tạo cho nông dân và doanh nghiệp là rất cần thiết. Điều này sẽ giúp nâng cao nhận thức và khả năng hợp tác giữa các bên.

5.2. Tương Lai Của Mô Hình Liên Kết Bốn Nhà

Mô hình liên kết bốn nhà có tiềm năng phát triển lớn trong tương lai. Nếu được triển khai hiệu quả, mô hình này sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông sản Trà Vinh. Nghiên cứu cho thấy, sự phát triển này sẽ tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu "Nghiên cứu, ứng dụng mô hình “liên kết bốn nhà” vào thực tiễn sản xuất nông nghiệp nông thôn tỉnh Trà Vinh" được tác giả Võ Hữu Phước thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Trần Đình Thiên và TS. Trần Trọng Khuê. Luận án được bảo vệ tại Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam vào năm 2014, thuộc chuyên ngành Kinh tế phát triển, mã số 62 31 01 50.

Hạng mục thông tin	Nội dung chi tiết
Tên đề tài	Nghiên cứu, ứng dụng mô hình “liên kết bốn nhà” vào thực tiễn sản xuất nông nghiệp nông thôn tỉnh Trà Vinh
Nghiên cứu sinh	Võ Hữu Phước
Người hướng dẫn khoa học	1. PGS.TS. Trần Đình Thiên 2. TS. Trần Trọng Khuê
Cơ sở đào tạo	Học viện Khoa học Xã hội – Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam
Chuyên ngành / Mã số	Kinh tế phát triển / 62 31 01 50
Năm hoàn thành	2014
Địa bàn nghiên cứu	Tỉnh Trà Vinh

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, nông nghiệp Việt Nam đứng trước yêu cầu phải nâng cao sức cạnh tranh, tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị và gắn kết thị trường. Nhằm thúc đẩy tiêu thụ nông sản, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 80/2002/QĐ-TTg ngày 24/06/2002 về chính sách khuyến khích tiêu thụ nông sản hàng hóa thông qua hợp đồng, tạo cơ sở hình thành chương trình liên kết “bốn nhà” (Nhà nước – Nhà khoa học – Doanh nghiệp – Nhà nông). Tuy nhiên, sau hơn 10 năm triển khai, mối liên kết này trên thực tế vẫn còn lỏng lẻo và hiệu quả đạt được chưa cao.

Tại tỉnh Trà Vinh, nông nghiệp giữ vai trò quan trọng trong việc tạo việc làm, sinh kế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Mặc dù vậy, sản xuất nông nghiệp của tỉnh chủ yếu vẫn ở quy mô nhỏ lẻ, manh mún, phân tán, thiếu sự liên kết chặt chẽ giữa các chủ thể. Các mô hình tổ hợp tác, hợp tác xã chưa đảm bảo khả năng tự chủ, tích lũy vốn và mở rộng đầu tư. Tình trạng vi phạm hợp đồng kinh tế diễn ra thường xuyên; một bộ phận nông dân còn chạy theo lợi ích trước mắt trong khi doanh nghiệp chưa tôn trọng đầy đủ các cam kết thu mua, vai trò của nhà khoa học chưa được phát huy do thiếu cơ chế rõ ràng. Trước bối cảnh phát triển công nghiệp làm gia tăng khoảng cách kinh tế - xã hội giữa thành thị và nông thôn, việc nghiên cứu cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và đề xuất mô hình liên kết “bốn nhà” phù hợp với điều kiện thực tế tỉnh Trà Vinh là một yêu cầu bức thiết.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định 4 mục tiêu nghiên cứu cụ thể được đánh số như sau:

1. Hệ thống hóa những luận cứ khoa học và lý luận về liên kết và vai trò của “bốn nhà” trong phát triển kinh tế - xã hội nông nghiệp nông thôn.
2. Làm rõ tính tất yếu của mối liên kết giữa nhà nông – nhà nước – nhà doanh nghiệp – nhà khoa học (bốn nhà).
3. Đánh giá thực trạng về liên kết trong sản xuất nông nghiệp tỉnh Trà Vinh.
4. Đề xuất mô hình liên kết “bốn nhà” và giải pháp nâng cao hiệu quả các mối liên kết “giữa các nhà” trong sản xuất nông nghiệp tỉnh Trà Vinh.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Vấn đề liên kết bốn nhà trong phát triển nông nghiệp ở tỉnh Trà Vinh.
• Phạm vi nội dung: Nghiên cứu tính tất yếu của mối liên kết giữa bốn chủ thể (Nhà nông, Nhà nước, Nhà doanh nghiệp, Nhà khoa học) và thực trạng vận hành của mối liên kết này trong sản xuất nông nghiệp tỉnh Trà Vinh.
• Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Trà Vinh trong mối liên hệ với vùng Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước.
• Phạm vi thời gian: Giới hạn từ giai đoạn đổi mới đến thời điểm thực hiện nghiên cứu; trọng tâm phân tích từ khi ban hành Quyết định số 80/2002/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ trở lại đây và định hướng những năm tiếp theo.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu của luận án điểm luận các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước xoay quanh kinh tế hộ, tổ chức hợp tác của nông dân, chuỗi giá trị và mối quan hệ liên kết trong nông nghiệp:

Các hướng nghiên cứu lý thuyết và quốc tế

• Về kinh tế hộ và tính kinh tế nhờ quy mô: Ellis Frank (1993) định nghĩa nông hộ nhỏ (peasant farm household) dựa trên đặc tính sống bằng nông nghiệp, dùng lao động gia đình và tham gia không hoàn toàn vào thị trường đầu vào, đầu ra; qua đó phân biệt với các nông trại doanh nghiệp (family farm enterprises). Boussard (1987) cùng Brossier và cộng sự (1997) phân tích các rào cản về giá đất và tư hữu đất đai đối với sự tập trung vốn và tích tụ ruộng đất. Dhondyal (1990) chỉ ra những bất lợi của nông trại nhỏ (hạn chế kết hợp nguồn lực, chi phí cố định trên đơn vị sản phẩm cao, khó cải thiện quy trình canh tác) và khẳng định vai trò của việc hình thành tổ chức hợp tác để tăng quyền điều đình trả giá (bargaining power) và giảm chi phí giao dịch.
• Về liên kết chuỗi giá trị và nông nghiệp hợp đồng: Jonathan Coulter và cộng sự nhấn mạnh mô hình sản xuất theo hợp đồng (contract farming) kết hợp với tổ chức của nông dân giúp tăng khả năng tiếp cận thị trường và dịch vụ đầu tư thâm canh. Bingen (1999) nghiên cứu tác động của liên kết ngang và liên kết dọc với các chuỗi siêu thị và doanh nghiệp kinh doanh nông sản ở các nước đang phát triển. Dillon và Hardaker (1993) phân tích những bất lợi của nông dân sản xuất nhỏ ven đô nếu không liên kết. Phil Simmons (2006) và UMR MOISA (2006) chỉ rõ sự thiếu hụt liên kết giữa các hộ sản xuất là nguyên nhân khiến nông hộ bị phụ thuộc và giảm giá trị gia tăng. Staveren phân tích xu hướng củng cố vốn xã hội (social capital) trong phát triển nông thôn mới.
• Về lý thuyết năng lực cạnh tranh: Michael Porter với lý thuyết về chuỗi giá trị và tư duy liên kết ngành hàng nhằm phát huy lợi thế so sánh.

Các công trình nghiên cứu trong nước

• Đặng Kim Sơn (2006) phân tích sự hạn chế của kinh tế hộ tiểu nông trước nền sản xuất hàng hóa lớn và yêu cầu phát triển các hình thức kinh tế hợp tác mới. Đặng Kim Sơn và Vũ Trọng Bình (2006) nghiên cứu mô hình hợp tác xã và hiệp hội ngành nghề tại Hà Lan.
• Đào Thế Tuấn (2006) phân tích các khiếm khuyết của Luật Hợp tác xã, đề xuất mô hình tổ chức nông dân kiểu mới, đa dạng, dễ thích ứng và nhấn mạnh việc liên kết dọc theo ngành hàng để thực thi Quyết định 80/2002/QĐ-TTg.
• Nguyễn Từ (2007) chỉ ra thực trạng sản xuất nông nghiệp Việt Nam với 13 triệu hộ trên 70 triệu thửa ruộng manh mún, khiến chất lượng nông sản và vệ sinh an toàn thực phẩm thấp, năng lực cạnh tranh kém. Báo cáo của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB, 2005) nhấn mạnh vai trò của liên minh hợp tác xã và hiệp hội ngành nghề trong việc đại diện nông dân ký kết hợp đồng nhằm giảm chi phí giao dịch.
• Các bài viết học thuật và tham luận thực tiễn: Vũ Tiến Dũng (2009) về quan hệ nông dân - doanh nhân; Vũ Trọng Khải (2009) về các điểm nghẽn của liên kết bốn nhà; Công Phiên (2009) về vai trò hợp tác xã; Mai Văn Quyền (2010) về vai trò chuyển giao kỹ thuật; các bài báo về mô hình lúa chất lượng cao tại Hà Nội (2010); kỷ yếu Hội thảo Cần Thơ ngày 10/12/2010 và Hội thảo tháng 12/2012 về xây dựng nông thôn mới và chuyển dịch cơ cấu kinh tế Đồng bằng sông Cửu Long.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

Mặc dù các nghiên cứu trước đã đề cập đến vai trò của hợp tác xã, liên kết dọc, liên kết ngang và thực trạng triển khai Quyết định số 80/2002/QĐ-TTg, song phần lớn mới dừng lại ở phạm vi lý luận chung hoặc tổng kết từng mô hình đơn lẻ. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống về việc nghiên cứu một cách có hệ thống cơ chế vận hành của mô hình "liên kết bốn nhà" áp dụng trực tiếp vào điều kiện sản xuất nông nghiệp của một tỉnh cụ thể là Trà Vinh, phân tích chi tiết nhu cầu liên kết phát sinh qua từng nhóm sản phẩm chuyên biệt (trồng trọt qua chế biến, trồng trọt không qua chế biến, chăn nuôi).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và các khái niệm cốt lõi

• Khái niệm liên kết kinh tế: Là hình thức hợp tác và phối hợp thường xuyên các hoạt động do các đơn vị kinh tế tự nguyện tiến hành để cùng đề ra và thực hiện các chủ trương, biện pháp liên quan đến sản xuất kinh doanh nhằm thúc đẩy hiệu quả cao nhất trên nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, cùng có lợi thông qua hợp đồng kinh tế và khuôn khổ pháp luật.
• Khái niệm liên kết bốn nhà: Là sự liên kết giữa Nhà nông, Doanh nghiệp, Nhà khoa học dưới sự hỗ trợ, điều phối của Nhà nước nhằm gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông sản hàng hóa, thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững quy mô lớn.
• Bản chất của các chủ thể trong liên kết:
  • Nhà nước: Đóng vai trò "nhạc trưởng", kiến tạo hành lang pháp lý, quy hoạch vùng nguyên liệu, hỗ trợ vốn, hạ tầng, xúc tiến thương mại và làm trọng tài giải quyết tranh chấp hợp đồng.
  • Nhà doanh nghiệp: Là lực lượng quyết định đầu vào và đầu ra, quy định tiêu chuẩn sản phẩm, cung ứng vốn/vật tư và thực hiện bao tiêu nông sản.
  • Nhà khoa học: Giữ vai trò nghiên cứu, lai tạo giống mới, chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, quy trình canh tác và giải pháp công nghệ sau thu hoạch.
  • Nhà nông (hộ nông dân, tổ hợp tác, hợp tác xã, trang trại): Giữ vị trí trung tâm, là "trục" của mối liên kết, trực tiếp thực hiện quy trình sản xuất và cung ứng nông sản.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  MÔI TRƯỜNG KINH TẾ QUỐC TẾ - THỊ TRƯỜNG                 |
+-------------------------------------------------------------------------+

Hệ thống chỉ tiêu phản ánh liên kết "bốn nhà"

Luận án thiết lập hệ thống các chỉ tiêu định tính và định lượng phục vụ khảo sát, đánh giá:

Nhóm chỉ tiêu	Các chỉ tiêu thành phần cụ thể
Quy mô và phương thức tham gia	- Tỷ lệ tham gia liên kết, tỷ lệ liên kết chính thống và phi chính thống. - Thời gian tham gia liên kết, thời điểm liên kết (đầu vụ, cuối vụ, suốt chu kỳ). - Căn cứ hình thành liên kết (theo nhu cầu tự thân hoặc theo kế hoạch).
Giao dịch và tài chính	- Hình thức thanh toán (nhận toàn bộ sau khi bán, nhận một phần, nhận nhiều lần, ứng trước). - Nhận xét về giá thực hiện (giá thỏa thuận, chấp nhận giá thị trường). - Lượng vốn vay, mức lãi suất (cao, ưu đãi, bình thường), thời hạn vay và thủ tục vay vốn.
Cung ứng vật tư và kỹ thuật	- Đánh giá chất lượng giống, phân bón, thức ăn chăn nuôi (đảm bảo, không đảm bảo). - Khả năng mua giống chịu, hỗ trợ vận chuyển, tính kịp thời của vật tư. - Mức độ tiếp nhận thông tin phòng trừ dịch bệnh và nâng cao kỹ năng kỹ thuật.
Kết quả và hiệu quả kinh tế	- Biến động về chi phí, doanh thu, thu nhập hỗn hợp và lợi nhuận. - Tính ổn định của sản lượng bao tiêu, giá bán và khả năng tiếp cận thông tin thị trường.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp tiếp cận hệ thống: Triển khai nghiên cứu từ hệ thống tổng thể (kinh tế vĩ mô, hội nhập quốc tế) đến hệ thống bộ phận (ngành hàng, từng chủ thể liên kết và địa bàn tỉnh Trà Vinh).
• Phương pháp so sánh: So sánh theo không gian (đối chiếu Trà Vinh với các địa phương khác và mô hình quốc tế) và thời gian (trước và sau khi áp dụng Quyết định 80/2002/QĐ-TTg).
• Phương pháp tổng hợp thực tiễn và đối chiếu lý thuyết: Phân tích thực tế hoạt động chuỗi sản xuất nông sản tại Trà Vinh để đối chiếu với các mô hình lý luận về chuỗi giá trị và kinh tế hợp tác.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu

Chương 1 trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ đòi hỏi tái cơ cấu nông nghiệp tỉnh Trà Vinh theo Quyết định 80/2002/QĐ-TTg. Tác giả tổng quan các tài liệu lý thuyết về kinh tế hộ (Ellis Frank, Dhondyal, Boussard), kinh tế hợp tác và chuỗi giá trị (Đặng Kim Sơn, Đào Thế Tuấn, Jonathan Coulter, Michael Porter). Chương này xác định rõ mục tiêu, 6 nội dung nghiên cứu chính, đối tượng, phạm vi không gian/thời gian và khung phương pháp luận tiếp cận hệ thống để giải quyết vấn đề.

Chương 2: Lý luận cơ bản về vai trò, chức năng và quan hệ liên kết bốn nhà

Chương 2 làm rõ bản chất kinh tế - xã hội của quan hệ liên kết bốn nhà. Tác giả phân tích cụ thể vai trò của từng chủ thể: Nhà nước ban hành cơ chế chính sách, quy hoạch và làm trọng tài; Doanh nghiệp làm đầu mối thị trường, cung ứng vật tư và bao tiêu sản phẩm; Nhà khoa học tạo giống, chuyển giao quy trình kỹ thuật; Nhà nông là chủ thể sản xuất trực tiếp.

Chương này tổng kết các bài học kinh nghiệm từ các mô hình thực tiễn tại Việt Nam và quốc tế:

Các mô hình trong nước được phân tích

• Nông trường Sông Hậu: Mô hình liên kết khép kín giữa doanh nghiệp và hộ nông dân, cung cấp vật tư giá thấp, hỗ trợ vốn tín dụng, liên kết với nhà khoa học viện trường về giống và bao tiêu xuất khẩu.
• Công ty Cổ phần Mía đường Lam Sơn (Thanh Hóa): Gắn quyền lợi người trồng mía với nhà máy thông qua đầu tư ứng vốn, vật tư và bảo hiểm giá thu mua.
• Công ty Sữa Vinamilk: Đầu tư vùng nguyên liệu, hỗ trợ kỹ thuật thú y và bao tiêu 100% sữa nguyên liệu theo tiêu chuẩn chất lượng công khai.
• Hợp tác xã Hàm Minh (Bình Thuận): Sản xuất thanh long xuất khẩu theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP nhờ liên kết chặt chẽ với nhà khoa học về xử lý dịch bệnh, chiếu sáng kích thích ra hoa.
• Hợp tác xã Mỹ Thành (Tiền Giang): Sản xuất lúa chất lượng cao đạt chứng nhận GlobalGAP năm 2008 trên diện tích 157 ha, sau đó mở rộng lên 500 ha, được bảo hộ nhãn hiệu tập thể.
• Nhóm nông dân Bùi Xá - Nhữ Thị (Hải Dương) với Công ty CP Công nghệ xanh Yên Bình: Sản xuất giống lúa Tẻ Đỏ xuất khẩu sang Israel, kết hợp Trung tâm Biogro xử lý rơm rạ bằng vi sinh vật; doanh nghiệp thu mua lúa và rơm với giá 9.000 đ/kg (so với giá lúa thường 3.000 đ/kg), đem lại lợi nhuận 40 - 42 triệu đồng/ha.
• Công ty Cổ phần Cao su Sơn La: Nông dân góp đất (1 ha đất quy thành 10 triệu đồng cổ phần), nhận đền bù hoa màu trên đất và được tuyển dụng 1 lao động vào biên chế công ty với thu nhập 1,3 - 1,8 triệu đồng/tháng, kết hợp trồng xen canh hoa màu.
• Phương thức hợp đồng tại An Giang: Áp dụng đa dạng các loại hợp đồng (giá thỏa thuận, giá sàn, giá cố định theo cơ chế bù trừ, hợp đồng gia công chăn nuôi).

Kinh nghiệm quốc tế

• Trung Quốc: Phát triển phương thức "Kinh doanh sản nghiệp hóa nông nghiệp" với 4 hình thức chủ thể chính:
  1. Doanh nghiệp chế biến, gia công làm chủ thể: Doanh nghiệp kết nối thị trường, ký kết hợp đồng, cung cấp dịch vụ và bao tiêu nguyên liệu.
  2. Hợp tác xã nông nghiệp làm chủ thể: Hợp tác xã làm cầu nối đại diện nông dân đàm phán với doanh nghiệp chế biến.
  3. Hiệp hội nông dân chuyên nghiệp: Chia sẻ thông tin, hỗ trợ vốn, kỹ thuật trên nguyên tắc tự nguyện.
  4. Mắt xích thị trường bán buôn: Lấy các chợ đầu mối và công ty thương mại nông sản làm trung tâm điều tiết sản xuất chuyên canh.
• Nhật Bản: Vai trò toàn diện của Hợp tác xã nông nghiệp trong hướng dẫn quy hoạch vùng sản xuất, phổ biến kỹ thuật và tiếp thị. Quá trình phối hợp tiêu thụ trải qua 4 giai đoạn (cùng vận chuyển, cùng lựa chọn hàng, cùng tiêu thụ, chính sách phối hợp điều tiết cung cầu) và vận hành theo 3 nguyên tắc thanh toán (ủy thác vô điều kiện, phí dịch vụ thực tế, thanh toán chung).

Chương 3: Thực trạng liên kết “bốn nhà” trong phát triển nông nghiệp tỉnh Trà Vinh

Chương 3 phân tích thực trạng tổ chức sản xuất và nhu cầu liên kết tại tỉnh Trà Vinh qua 3 quy trình sản xuất chính:

1. Sản phẩm trồng trọt có qua chế biến: Phát sinh nhu cầu liên kết chặt chẽ về cung ứng giống chuẩn, phân bón, quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt và hợp đồng bao tiêu sản phẩm số lượng lớn cho nhà máy.
2. Sản phẩm trồng trọt không qua chế biến: Nhu cầu liên kết chủ yếu tập trung vào khâu bảo quản sau thu hoạch, tiếp cận thông tin giá cả thị trường và mạng lưới phân phối tươi sống.
3. Sản phẩm chăn nuôi: Phát sinh nhu cầu liên kết về con giống an toàn dịch bệnh, thức ăn chăn nuôi (TACN), dịch vụ thú y và hợp đồng bao tiêu giết mổ.

Chương này đánh giá những hạn chế nổi cộm tại Trà Vinh: nhận thức của các bên về liên kết chưa đầy đủ; tính pháp lý của hợp đồng kinh tế yếu; tình trạng bẻ kèo, phá vỡ hợp đồng khi giá thị trường biến động; vai trò của nhà khoa học còn mờ nhạt, hoạt động khuyến nông chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Chương 4: Giải pháp và mô hình liên kết trong sản xuất nông nghiệp tỉnh Trà Vinh

Chương 4 xây dựng định hướng và hệ thống giải pháp tổ chức liên kết:

• Định dạng các mô hình liên kết theo xu hướng phát triển bền vững và liên kết thông qua hợp đồng kinh tế chặt chẽ.
• Hoàn thiện vai trò quản lý của Nhà nước: quy hoạch vùng sản xuất tập trung, đầu tư hạ tầng giao thông - thủy lợi, hỗ trợ tín dụng và thiết lập cơ chế giám sát, xử lý tranh chấp hợp đồng.
• Phát huy vai trò hạt nhân của Doanh nghiệp trong xây dựng chuỗi giá trị và thương hiệu nông sản.
• Nâng cao năng lực cho Nhà nông (thông qua củng cố tổ hợp tác, hợp tác xã) và Nhà khoa học (gắn nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn sản xuất).
• Đổi mới phương thức ký kết hợp đồng nông sản, áp dụng linh hoạt các cơ chế giá (giá sàn, giá thỏa thuận, chia sẻ rủi ro) để nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Luận án hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận về liên kết kinh tế trong nông nghiệp thời kỳ kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.
• Phân định rõ chức năng, bản chất mối quan hệ hữu cơ giữa bốn chủ thể: xác định Nhà nông là trung tâm ("trục"), Doanh nghiệp giữ vai trò định hướng thị trường và quyết định chuỗi giá trị, Nhà nước giữ vai trò "nhạc trưởng" kiến tạo thể chế và điều phối, Nhà khoa học giữ vai trò động lực kỹ thuật và công nghệ.
• Xây dựng hệ thống các tiêu chí và khung phân tích toàn diện nhằm đánh giá thực trạng, nhu cầu và hiệu quả của các mối liên kết đa chiều trong sản xuất nông nghiệp.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Đánh giá toàn diện thực trạng liên kết nông nghiệp tại tỉnh Trà Vinh sau hơn một thập kỷ triển khai Quyết định 80/2002/QĐ-TTg, chỉ rõ nguyên nhân của tình trạng liên kết lỏng lẻo và vi phạm hợp đồng tại địa phương.
• Phân loại và chỉ rõ các nhu cầu liên kết đặc thù theo từng quy trình sản xuất thực tế: nhóm cây trồng qua chế biến, nhóm cây trồng không qua chế biến và nhóm chăn nuôi.
• Đề xuất các mô hình liên kết kinh tế khả thi gắn với chuỗi giá trị nông sản chủ lực và hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao năng lực của các chủ thể, hoàn thiện cơ chế thực thi hợp đồng tiêu thụ nông sản trên địa bàn tỉnh Trà Vinh.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Luận án tập trung khảo sát phạm vi không gian trên địa bàn tỉnh Trà Vinh, do đó một số phát hiện mang tính đặc thù của vùng sinh thái và tập quán sản xuất nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long.
• Về mặt thời gian, dữ liệu và bối cảnh nghiên cứu được tổng kết chủ yếu dựa trên quá trình triển khai Quyết định 80/2002/QĐ-TTg và các chính sách nông nghiệp giai đoạn trước năm 2014.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp pháp lý và bảo hiểm rủi ro trong hợp đồng tiêu thụ nông sản khi Việt Nam tham gia sâu hơn vào các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.
• Khảo sát, mở rộng mô hình liên kết chuỗi giá trị đối với các sản phẩm nông sản xuất khẩu chủ lực có chứng nhận tiêu chuẩn quốc tế (GlobalGAP, tiêu chuẩn hữu cơ) trên địa bàn liên tỉnh vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho nhiều đối tượng:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học, giảng viên: Cung cấp hệ thống tài liệu tổng quan phong phú về kinh tế hộ, lý thuyết chuỗi giá trị và phương pháp luận phân tích liên kết bốn nhà trong kinh tế phát triển.
• Đối với các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý (Sở Nông nghiệp & PTNT, Sở Công thương, chính quyền địa phương): Cung cấp luận cứ thực tiễn để xây dựng quy hoạch vùng nguyên liệu, hoàn thiện chính sách hỗ trợ kinh tế tập thể, tổ chức xúc tiến thương mại và quản lý hợp đồng nông sản tại tỉnh Trà Vinh và các địa phương tương đồng.
• Đối với doanh nghiệp nông nghiệp và hợp tác xã: Cung cấp các bài học kinh nghiệm từ các mô hình thành công (Mỹ Thành, Hàm Minh, Bùi Xá - Nhữ Thị, Cao su Sơn La...) để thiết kế phương thức hợp đồng liên kết cung ứng vật tư và bao tiêu sản phẩm bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định vai trò của "bốn nhà" trong mô hình liên kết như thế nào?

Luận án xác định:

• Nhà nước: Giữ vai trò "nhạc trưởng", định hướng quy hoạch, ban hành cơ chế chính sách, đầu tư hạ tầng, hỗ trợ tín dụng và làm trọng tài pháp lý bảo đảm thực hiện hợp đồng.
• Nhà doanh nghiệp: Quyết định đầu vào và đầu ra, quy định tiêu chuẩn nông sản, cung cấp vốn, vật tư và tổ chức mạng lưới chế biến, tiêu thụ.
• Nhà khoa học: Nghiên cứu lai tạo giống, chuyển giao kỹ thuật canh tác, phòng trừ dịch bệnh và cung cấp giải pháp công nghệ bảo quản sau thu hoạch.
• Nhà nông: Là vị trí trung tâm ("trục"), trực tiếp tổ chức sản xuất, tiếp nhận tiến bộ kỹ thuật và cung ứng nông sản theo hợp đồng.

2. Các văn bản chính sách quan trọng nào của Nhà nước được luận án phân tích làm cơ sở cho liên kết bốn nhà?

Các văn bản pháp lý then chốt bao gồm:

• Nghị quyết số 09/NQ-CP ngày 15/06/2000 của Chính phủ về chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp.
• Quyết định số 80/2002/QĐ-TTg ngày 24/06/2002 của Thủ tướng Chính phủ về chính sách khuyến khích tiêu thụ nông sản hàng hóa thông qua hợp đồng.
• Chỉ thị số 25/2008/CT-TTg ngày 25/08/2008 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường chỉ đạo tiêu thụ nông sản thông qua hợp đồng.
• Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/06/2010 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2020.
• Luật Hợp tác xã năm 2003 và Nghị quyết 26 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về nông nghiệp, nông dân, nông thôn.

3. Trung Quốc áp dụng những hình thức "sản nghiệp hóa nông nghiệp" nào mà luận án đã đúc kết?

Luận án chỉ ra 4 hình thức sản nghiệp hóa nông nghiệp tại Trung Quốc:

1. Hình thức lấy doanh nghiệp chế biến, gia công làm chủ thể kết nối với nông dân và vùng nguyên liệu.
2. Hình thức lấy hợp tác xã nông nghiệp làm chủ thể đứng ra làm cầu nối giữa nông dân và doanh nghiệp.
3. Hình thức hiệp hội nông dân chuyên nghiệp hỗ trợ nhau về vốn, kỹ thuật và tiêu thụ trên cơ sở tự nguyện.
4. Hình thức lấy mắt xích thị trường bán buôn (chợ đầu mối, công ty thương mại) làm trung tâm định hướng sản xuất chuyên canh.

4. Mô hình liên kết tại Nhóm nông dân Bùi Xá - Nhữ Thị (Hải Dương) mang lại kết quả kinh tế cụ thể ra sao?

Nhóm nông dân Bùi Xá và Nhữ Thị liên kết với Công ty CP Công nghệ xanh Yên Bình sản xuất lúa sạch giống Tẻ Đỏ xuất khẩu sang Israel trên diện tích 50 ha, có sự tham gia của Trung tâm Biogro xử lý rơm rạ thành phân vi sinh. Doanh nghiệp thu mua lúa kèm rơm rạ với giá 9.000 đ/kg (trong khi giá lúa thường trên thị trường là 3.000 đ/kg), giúp người nông dân thu lãi từ 40 đến 42 triệu đồng/ha sau 4 tháng canh tác.

5. Kinh nghiệm tổ chức tiêu thụ của Hợp tác xã nông nghiệp Nhật Bản gồm những nguyên tắc thanh toán nào?

Hợp tác xã nông nghiệp Nhật Bản áp dụng 3 nguyên tắc thanh toán chính:

1. Ủy thác vô điều kiện: Nông dân gửi sản phẩm cho hợp tác xã bán mà không đặt yêu cầu cứng về giá, thời gian và địa điểm bán.
2. Phí dịch vụ thực tế: Nông dân trả tiền hoa hồng cho hợp tác xã để trang trải chi phí giao dịch và vận chuyển thực tế phát sinh.
3. Thanh toán chung: Hợp tác xã gom hàng chuyên chở và bán khối lượng lớn để ổn định giá, phân bổ lợi nhuận từ lợi thế quy mô cho xã viên.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Võ Hữu Phước là công trình nghiên cứu chuyên sâu về mặt lý luận và thực tiễn đối với mô hình liên kết "bốn nhà" trong phát triển nông nghiệp nông thôn tại tỉnh Trà Vinh. Tác giả đã làm rõ bản chất kinh tế, vai trò của từng chủ thể và hệ thống hóa bài học từ các mô hình liên kết tiêu biểu trong nước và quốc tế. Trên cơ sở phân tích thực trạng tổ chức sản xuất của 3 nhóm ngành hàng chủ lực tại Trà Vinh, luận án đã đề xuất các mô hình và giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện cơ chế hợp đồng, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và phát huy chuỗi giá trị nông sản bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VÕ HỮU PHƢỚC NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG MÔ HÌNH “LIÊN KẾT BỐN NHÀ” VÀO THỰC TIỄN SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP NÔNG THÔN TỈNH TRÀ VINH Chuyên ngành: KINH TẾ PHÁT TRIỂN Mã số: 62 31 01 50 LUẬN ÁN TIẾN SĨ: KINH TẾ PHÁT TRIỂN Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. Trần Đình Thiên 2. Trần Trọng Khuê HÀ NỘI, năm 2014 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong luận án đều được trích dẫn nguồn trung thực.

Những kết luận khoa học của Luận án chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN VÕ HỮU PHƢỚC MỤC LỤC CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ……………………………… 1 1. Tính cấp thiết của đề tài ………………………………………………. Tổng quan tài liệu ……………………………………………………… 3 1.

Mục tiêu nghiên cứu …………………………………………………. Phạm vi nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu…………………………. Nội dung nghiên cứu …………………………………………………. Phương pháp nghiên cứu ……………………………………………… 12 CHƢƠNG 2: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ VAI TRÒ, CHỨC NĂNG VÀ QUAN HỆ LIÊN KẾT BỐN NHÀ ………………………………………… 16 2.

Những vấn lý luận đề chung …………………………………………… 16 2. Bản chất của quan hệ liên kết “bốn nhà”………………………………. Vai trò của “các nhà” trong liên kết……………………………………. Nhóm chỉ tiểu phản ánh liên kết “bốn nhà”……………….

Kinh nghiệm ở Việt Nam và thế giới về các mô hình liên kết…………. 35 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG LIÊN KẾT “BỐN NHÀ” TRONG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TỈNH TRÀ VINH ………………………………. Những yếu tố hình thành liên kết trong sản xuất nông nghiệp tỉnh Trà Vinh 55 3. Thực trạng liên kết trong sản xuất nông nghiệp tỉnh Trà Vinh …….

Thực trạng nhu cầu liên kết phát sinh trong tổ chức sản xuất nông nghiệp tỉnh Trà Vinh …………………………………………………. Quy trình tổ chức sản xuất kinh doanh sản phẩm trồng trọt có qua chế biến phát sinh các nhu cầu liên kết ………………………………… 58 3. Quá trình tổ chức sản xuất kinh doanh sản phẩm trồng trọt không qua chế biến phát sinh các nhu cầu liên kết ………………………………. Quá trình tổ chức sản xuất kinh doanh sản phẩm chăn nuôi phát sinh các nhu cầu liên kết ……………………………………………….

Hoạt động sản xuất kinh doanh theo quy trình trên đã phát sinh các nhu cầu liên kết……………………………………………………… 62 3. Thực trạng các nội dung liên kết “bốn nhà” thực hiện trong sản xuất nông nghiệp tỉnh Trà Vinh …………………………………………… 65 3. Đánh giá thực trạng và những vấn đề đặt ra đối với liên kết “bốn nhà” trong sản xuất nông nghiệp tỉnh Trà Vinh………………. Đánh giá thực trạng nhu cầu liên kết trong sản xuất nông nghiệp Trà Vinh ……………………………………………………………….

Nhận thức về quan hệ liên kết trong sản xuất nông nghiệp, nông thôn tỉnh Trà Vinh …………………………………………………………… 70 3. Phân tích vai trò, mức độ, cơ chết liên kết lợi ích của “bốn nhà” trong phát triển nông nghiệp tỉnh Trà Vinh …………………………. Những yếu tố hình thành nhu cầu liên kết “bốn nhà” trong sản xuất nông nghiệp tỉnh Trà Vinh ……………………………………………. Hiệu quả liên kết “bốn nhà” trong sản xuất nông nghiệp tỉnh Trà Vinh ………………………………………………………………… 83 3.

Tác động của liên kết “bốn nhà” đến sự phát triển nông nghiệp tỉnh Trà Vinh …………………………………………………………… 86 3. Liên kết “bốn nhà” ở tỉnh Trà Vinh, thuận lợi, thách thức và cơ hội………………………………………………………………… 89 3. Sự cần thiết của liên kết “bốn nhà” ở tỉnh Trà Vinh …………………… 89 3. Liên kết “bốn nhà” ở Trà Vinh còn bộc lộ những hạn chế …………….

Một số vấn đề cần thực hiện trong liên kết “bốn nhà” ở tỉnh Trà Vinh… 96 3. Cơ sở đề xuất giải pháp và mô hình liên kết “bốn nhà” trong sản xuất nông nghiệp tỉnh Trà Vinh ………………………….……………… 99 CHƢƠNG 4: GIẢI PHÁP VÀ MÔ HÌNH LIÊN KẾT TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TỈNH TRÀ VINH ……………………………… 106 4. Định dạng mô hình trong phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn tỉnh Trà Vinh……………………………………………… 106 4. Mô hình liên kết “bốn nhà” trong sản xuất nông nghiệp tỉnh Trà Vinh theo xu hƣớng phát triển bền vững ……………………….

Mô hình liên kết thông qua hợp đồng kinh tế………………………… 108 4. Mô hình liên kết trong sản xuất và tiêu thụ nông sản theo hướng bền vững ……………………………………………………… 109 4. Tạo lập, phát triển hoạt động liên kết “bốn nhà” trong sản xuất nông nghiệp, nông thôn tỉnh Trà Vinh ………………………………. Đề xuất giải pháp thực hiện các mô hình liên kết “bốn nhà” trong sản xuất nông nghiệp tỉnh Trà Vinh ………………………………………….

Phát huy vai trò nhà nước trong quản lý quan hệ liên kết “bốn nhà” nhằm phát triển kinh tế nông nghiệp ………………………………… 119 4. Phát huy vai trò Doanh nghiệp trong quan hệ liên kết “bốn nhà” nhằm phát triển kinh tế nông nghiệp tỉnh Trà Vinh…………………………. Tác động của sự liên kết “bốn nhà” đối với phát triển doanh nghiệp…. Giải pháp tăng cường năng lực cho Nhà nông, Nhà khoa học và Doanh nghiệp ………………………………………………………….

Đổi mới phương thức hợp đồng và tăng cường hiệu lực thực hiện hợp đồng tiêu thụ nông sản theo đúng các quy định của pháp luật. 133 KẾT LUẬN ………………………………………………………………… 136 TÀI LIỆU THAM KHẢO. ………………………………………………… 137 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT HTX Hợp tác xã KHKT Khoa học kĩ thuật TACN Thức ăn chăn nuôi 1 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Tính cấp thiết của đề tài Liên kết là hoạt động cần thiết, tất yếu nhằm phát huy vai trò, đảm bảo khả năng phát triển và tính hiệu quả của các đơn vị sản xuất, quản lý trong kinh tế thị trường.

Quan hệ liên kết về bản chất là quan hệ phối hợp, hợp tác giữa các chủ thể (doanh nghiệp, cơ quan quản lý, ngành, địa phương) nhằm thỏa mãn nhu cầu các bên liên kết. Quan hệ liên kết có thể được tổ chức với các cấp độ khác nhau, song phương, đa phương. Ở Việt Nam, trong thời kỳ nền kinh tế chỉ huy, các quan hệ kinh tế chủ yếu là quan hệ dọc giữa các cơ quan quản lý nhà nước với các doanh nghiệp nhà nước. Trong nền kinh tế hiện đại, với những áp lực thị trường, đòi hỏi phải có những mối liên kết mới được hình thành theo yêu cầu khách quan và với vai trò của liên kết tạo môi trường, điều kiện thuận lợi, hiệu quả trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trong thực tế, quá trình hình thành quan hệ liên kết đã làm xuất hiện liên kết giữa các doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực tài chính, công nghiệp, nông nghiệp… Trong bối cảnh hiện nay cho thấy, địa phương nào, ngành nào tổ chức tốt quan hệ liên kết thì các doanh nghiệp, các ngành, địa phương đó sẽ có cơ hội phát triển với tốc độ cao, bền vững, đó là các mô hình liên kết đã đem đến sự thành công trong sản xuất nông nghiệp như: Hiệp hội mía đường Lam Sơn, mô hình tiêu thụ nông sản hàng hóa qua hợp đồng ở tỉnh An Giang, công ty sữa Vinamilk…Chính vì vậy, vấn đề mở rộng quan hệ liên kết trở thành vấn đề thời sự, chiến lược thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, quản lý ở các ngành, các cấp. Trong phát triển kinh tế xã hội nông nghiệp nông thôn, để hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm và ổn định thị trường, thúc đẩy sự phát triển của sản xuất nông nghiệp, tạo vị thế và nâng cao sức cạnh tranh cho nông sản trong bối cảnh hội nhập, nâng cao thu nhập, Thủ tướng chính phủ đã ban hành quyết định 80/2002/QĐ-TTG về chính sách khuyến khích tiêu thụ nông sản hàng hóa thông qua hợp đồng. Trong quá trình triển khai quyết định, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng Ngân hàng Nhà nước, Hội nông dân Việt Nam…đã tổ chức ký chương trình liên kết “bốn nhà” (nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, nông dân) trong sản xuất – chế biến – tiêu thụ. 2 Mặc dù, đã đạt được một số kết quả nhưng trong thực tế qua tổng kết và đánh giá của các cơ quan chuyên môn, sau hơn 10 năm thực hiện, sự liên kết vẫn rất lỏng lẻo; hiệu quả còn thấp.

Tỉnh Trà Vinh là tỉnh nông nghiệp và về lâu dài, nông nghiệp giữ vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội của tỉnh. Vai trò này được thể hiện trước hết ở mức sản lượng, thu nhập, việc làm được tạo ra từ sản xuất khu vực kinh tế nông nghiệp, nông thôn, ở khả năng phát huy lợi thế so sánh để tạo ra thế ổn định trong phát triển. Do vậy, nền kinh tế nông nghiệp tỉnh Trà Vinh phải có sự liên kết chặt chẽ giữa “các nhà” trong sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, sự liên kết trong sản xuất nông nghiệp chưa chặt chẽ, làm cho việc sản xuất nông nghiệp gặp bất ổn về giá, sản lượng.

Bên cạnh đó, với sự phát triển công nghiệp của tỉnh sẽ làm cho khoảng cách về kinh tế - xã hội vùng thành thị và vùng nông thôn càng thêm lớn. Để giảm sự chênh lệch vai trò của “bốn nhà” là rất lớn, sự phát triển kinh tế - xã hội nông nghiệp nông thôn giữ vai trò quan trọng trong nội dung phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Trà Vinh. Vai trò này thể hiện ở mức sản lượng, thu nhập, việc làm tạo ra từ sản xuất ngành, ở khả năng phát huy lợi thế so sánh để phát triển, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa trên địa bàn. Phát triển nông nghiệp của tỉnh Trà Vinh chỉ dừng lại ở sản xuất với quy mô nhỏ, chưa có sự liên kết hỗ trợ của các chủ thể, hoặc là sự liên kết trong sản xuất nông nghiệp rất lỏng lẻo.

Mô hình liên kết trong sản xuất nông nghiệp của tỉnh như: tổ hợp tác, hợp tác xã chưa đủ khả năng tự chủ sản xuất kinh doanh, khả năng tự tích lũy, mở rộng đầu tư nhằm đảm bảo tồn tại, phát triển theo yêu cầu. Ở tỉnh Trà Vinh, tình trạng vi phạm trong liên kết là vấn đề thường xuyên xảy ra làm cho các mối quan hệ càng thêm lỏng lẻo. Một số nông dân chưa gạt bỏ được tư tưởng hám lợi trước mắt; còn doanh nghiệp chưa tôn trọng các hợp đồng đã ký hay chưa thực hiện đầy đủ các cam kết, việc thiếu cơ chế rõ ràng khiến vai trò của nhà khoa học chưa được đề cao. Những hạn chế và yếu kém của sự liên kết trong nông nghiệp có thể làm giảm năng lực sản xuất, cạnh tranh, khả năng thực hiện mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Do đó, việc tìm mô hình liên kết trong sản xuất nông nghiệp là rất cần thiết đối với tỉnh hiện nay nói riêng và trong phát triển toàn ngành nói chung. Hình thức liên kết “bốn nhà” không chỉ làm tăng năng lực, vai trò, hiệu quả sản xuất của các nhà, điều kiện, môi trường sản xuất kinh doanh thuận lợi, mà sâu xa hơn, sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.