Nghiên Cứu Mô Hình Kiến Trúc Tổng Thể Cho Các Trường Đại Học Sư Phạm Việt Nam

Nghiên cứu mô hình kiến trúc tổng thể cho các trường đại học khối sư phạm Việt Nam nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Duy Hải
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Văn Năm
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Hệ thống thông tin quản lý
• Đề tài: Nghiên Cứu Mô Hình Kiến Trúc Tổng Thể Cho Các Trường Đại Học Sư Phạm Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH MINH HỌA
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Giới thiệu tóm tắt luận án
• 0.2. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.3. Mục đích nghiên cứu. Khung lý thuyết nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp và cách tiếp cận
• 0.5. Những đóng góp của luận án
• 0.6. Cấu trúc của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CÁC VẤN ĐỀ CÓ LIÊN QUAN
• 1.1. Kiến trúc tổng thể
• 1.2. Định nghĩa và các khái niệm
• 1.3. EA và các vấn đề công nghệ có liên quan
• 1.4. EA và giáo dục đại học
• 1.5. Tổng quan về việc áp dụng EA
• 1.6. Tình hình áp dụng EA và các nghiên cứu liên quan
• 1.7. Quy trình xây dựng EA
• 1.8. Tình hình áp dụng EA trên các nước trên thế giới
• 1.9. Thực trạng áp dụng EA ở Việt Nam
• 1.10. Tình hình áp dụng EA tại các trường đại học ở Việt Nam
• 1.11. Ứng dụng CNTT trong các trường đại học ở Việt Nam
• 1.12. Quan điểm chỉ đạo về UD CNTT trong HEIs
• 1.13. Thực trạng UDCNTT trong các trường đại học ở Việt Nam
• 1.14. Xu hướng ứng dụng CNTT trong các trường đại học
• 1.15. Sự chuyển biến của HEIs trong giai đoạn hiện nay
• 1.16. Mô hình tổ chức hoạt động của trường đại học và doanh nghiệp
• 1.17. Các giải pháp quản lý trường đại học trên thế giới
• 1.18. Một số giải pháp quản lý trường đại học ở Việt Nam
• 1.19. Xu hướng UD CNTT trong đào tạo giáo viên
• 2. CHƯƠNG 2: MÔ HÌNH KIẾN TRÚC TỔNG THỂ ÁP DỤNG TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHỐI SƯ PHẠM VIỆT NAM
• 2.1. Áp dụng kiến trúc tổng thể trong các trường đại học Sư phạm
• 2.2. Các lý thuyết về mô hình áp dụng công nghệ hiện nay
• 2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng áp dụng EA trong các trường đại học Sư phạm tại Việt Nam
• 2.4. Thiết kế nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp thực hiện
• 2.6. Mô tả dữ liệu khảo sát
• 2.7. Kết quả phân tích dữ liệu
• 2.8. Đề xuất mô hình EA trong các trường đại học khối Sư phạm
• 2.9. Phát triển mô hình EA cho các trường đại học khối Sư phạm
• 2.10. Xây dựng khung tầm nhìn kiến trúc
• 2.11. Xây dựng kiến trúc nghiệp vụ
• 2.12. Xây dựng kiến trúc dữ liệu
• 2.13. Xây dựng kiến trúc ứng dụng
• 2.14. Xây dựng kiến trúc công nghệ
• 2.15. Xây dựng kiến trúc dịch vụ
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM MÔ HÌNH KIẾN TRÚC TỔNG THỂ TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
• 3.1. Căn cứ lựa chọn thực nghiệm
• 3.2. Kịch bản thực nghiệm
• 3.3. Kiến trúc hệ thống thông tin cở sơ
• 3.4. Xây dựng kiến trúc hệ thống thông tin tổng thể
• 3.5. Thực nghiệm với bài toán KPIs
• 3.6. Kiến trúc nghiệp vụ
• 3.7. Kiến trúc dữ liệu
• 3.8. Kiến trúc ứng dụng
• 3.9. Kiến trúc lớp dịch vụ trục tích hợp
• 3.10. Kiến trúc công nghệ
• 3.11. Đánh giá hiệu quả thực nghiệm
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC I: MÔ TẢ KHẢO SÁT VÀ PHÂN TÍCH DỮ LIỆU
• PHỤ LỤC II: MÔ TẢ KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Mô Hình Kiến Trúc Trường Sư Phạm 55

Nghiên cứu này tập trung vào việc xây dựng một mô hình kiến trúc tổng thể (EA) phù hợp cho các trường đại học sư phạm (ĐHSP) tại Việt Nam. Hiện trạng ứng dụng CNTT trong các trường ĐHSP còn nhiều hạn chế, thiếu tính chiến lược và đồng bộ. Điều này gây khó khăn trong việc quản lý, điều hành và hỗ trợ ra quyết định. Nghiên cứu này sẽ đề xuất một mô hình EA giúp các trường ĐHSP tối ưu hóa quy trình nghiệp vụ, nâng cao hiệu quả hoạt động và đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số. EA bao gồm nhiều góc nhìn, giúp các tổ chức hiểu về trạng thái hiện tại của mình và thúc đẩy mô hình CNTT mong muốn trong tương lai. Gartner dự đoán sau năm 2021, kiến trúc tổng thể sẽ giúp các tổ chức lập kế hoạch và thiết kế đổi mới công nghệ hướng tới dịch vụ số và gia tăng trải nghiệm của khách hàng (Gartner, 2021).

1.1. Định Nghĩa và Các Khái Niệm Cơ Bản về Kiến Trúc Tổng Thể

Kiến trúc tổng thể (Enterprise Architecture - EA) là một khuôn khổ toàn diện mô tả cấu trúc và hoạt động của một tổ chức, bao gồm các thành phần như quy trình nghiệp vụ, hệ thống thông tin, cơ sở hạ tầng và các yếu tố liên quan. EA giúp các tổ chức hiểu rõ hơn về trạng thái hiện tại của mình và định hình tầm nhìn về tương lai. Theo Nguyễn Việt Ái (2013), EA cung cấp một phương pháp toàn diện để định rõ cấu trúc tổ chức và mô hình hoạt động của hệ thống thông tin, từ đó giúp tăng cường hiệu quả và khả năng thích ứng của tổ chức với sự biến đổi trong môi trường nghiệp vụ.

1.2. Tính Cấp Thiết của Nghiên Cứu trong Bối Cảnh Chuyển Đổi Số

Trong bối cảnh chuyển đổi số (CĐS) đang diễn ra mạnh mẽ, việc áp dụng EA trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. EA giúp các trường đại học nói chung và trường sư phạm nói riêng xây dựng một hệ thống CNTT linh hoạt, có khả năng thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của môi trường. Theo UNESCO, các thầy giáo cần được đào tạo để trở thành những nhà giáo dục nhiều hơn là những chuyên gia truyền đạt kiến thức. EA sẽ giúp xây dựng môi trường học tập hiện đại để đáp ứng yêu cầu đó.

II. Phân Tích Thách Thức Áp Dụng Kiến Trúc Cho Trường Sư Phạm 58

Việc áp dụng EA trong các trường đại học sư phạm đối mặt với nhiều thách thức. Các hệ thống CNTT hiện tại thường phân mảnh, thiếu tính tích hợp và khả năng mở rộng. Cơ sở hạ tầng và nguồn lực còn hạn chế, gây khó khăn cho việc triển khai EA. Hơn nữa, nhận thức về tầm quan trọng của EA và kỹ năng chuyên môn về EA còn thấp trong đội ngũ cán bộ quản lý và kỹ thuật. Các nghiên cứu cho thấy, có 89% đơn vị triển khai phần mềm quản lý đào tạo, 53% số đơn vị sử dụng phần mềm quản lý nhân sự, 53% số đơn vị áp dụng, các hệ thống thi trắc nghiệm (55%), hệ thống học liệu số (55%) đơn vị ứng dụng. Việc thiếu quy hoạch kiến trúc và phối hợp giữa các đơn vị trong trường cũng là một rào cản đáng kể.

2.1. Thực Trạng Ứng Dụng CNTT và Các Vấn Đề Tồn Tại

Thực tế cho thấy, ứng dụng CNTT trong các trường ĐHSP còn nhiều hạn chế. Các hệ thống thông tin thường được xây dựng một cách rời rạc, không có sự kết nối và chia sẻ dữ liệu hiệu quả. Điều này dẫn đến tình trạng trùng lặp dữ liệu, khó khăn trong việc tổng hợp thông tin và hỗ trợ ra quyết định. 71% ứng dụng phần mềm quản lý điều hành, công văn đi đến, 44% số đơn vị triển khai hệ thống quản lý điều hành văn bản điện tử (e- office), nhìn chung có nhiều hệ thống thông tin trong các trường đại học này chưa đạt được các mục tiêu của tổ chức do thiết kế hệ thống không tốt, thiếu tính nhất quán và khả năng mở rộng, chưa gắn kết với các mục tiêu chiến lược của nhà trường.

2.2. Rào Cản về Nguồn Lực Kỹ Năng và Nhận Thức về Kiến Trúc Tổng Thể

Một trong những rào cản lớn nhất là sự thiếu hụt về nguồn lực và kỹ năng chuyên môn về EA. Đội ngũ cán bộ quản lý và kỹ thuật thường chưa được đào tạo bài bản về EA, dẫn đến khó khăn trong việc triển khai và quản lý. Bên cạnh đó, nhận thức về tầm quan trọng của EA còn chưa cao, khiến cho việc đầu tư và hỗ trợ cho các dự án EA còn hạn chế. Cần tăng cường đào tạo kiến trúc và nâng cao nhận thức để vượt qua rào cản này.

2.3. Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Khả Năng Áp Dụng EA Trong Trường Sư Phạm

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến khả năng áp dụng EA, bao gồm sự hỗ trợ từ ban lãnh đạo, sự tham gia của các bên liên quan, sự sẵn sàng về cơ sở hạ tầng, và khả năng thay đổi văn hóa tổ chức. Cần xác định và đánh giá các yếu tố này để đưa ra các giải pháp phù hợp nhằm thúc đẩy việc áp dụng EA thành công.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Mô Hình Kiến Trúc Cho ĐHSP 52

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp định tính và định lượng. Phương pháp định tính bao gồm nghiên cứu tài liệu, phỏng vấn chuyên gia và khảo sát thực tế để thu thập thông tin về hiện trạng ứng dụng CNTT và các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng EA trong các trường ĐHSP. Phương pháp định lượng sử dụng phân tích thống kê, mô hình hóa và thực nghiệm để đánh giá hiệu quả của mô hình EA đề xuất. Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu tổng quan hóa tài liệu, diễn giải, quy nạp và hồi quy tuyến tính kết hợp với các phương pháp phát triển hệ thống thông tin.

3.1. Thu Thập và Phân Tích Dữ Liệu Thực Tế tại Các Trường ĐHSP

Dữ liệu được thu thập thông qua bảng câu hỏi, phỏng vấn bán cấu trúc và báo cáo phân tích hiện trạng. Các bảng hỏi được thiết kế để thu thập thông tin về cơ sở hạ tầng CNTT, quy trình nghiệp vụ và nhận thức về EA. Các cuộc phỏng vấn được thực hiện với cán bộ quản lý, giảng viên và chuyên gia CNTT để thu thập thông tin chi tiết hơn về các thách thức và cơ hội trong việc áp dụng EA. Các báo cáo phân tích hiện trạng được sử dụng để đánh giá hiệu quả của các hệ thống CNTT hiện có.

3.2. Xây Dựng Mô Hình EA Dựa Trên Khung Kiến Trúc TOGAF

Nghiên cứu sử dụng khung kiến trúc TOGAF (The Open Group Architecture Framework) để xây dựng mô hình EA. TOGAF là một khung kiến trúc phổ biến, cung cấp một phương pháp tiếp cận toàn diện để thiết kế, phát triển và quản lý EA. TOGAF bao gồm các thành phần như khung tầm nhìn kiến trúc, kiến trúc nghiệp vụ, kiến trúc dữ liệu, kiến trúc ứng dụng và kiến trúc công nghệ. Luận án cũng áp dụng khung kiến trúc TOGAF và phương pháp phát triển kiến trúc ADM, Kiến trúc hướng dịch vụ SOA để thiết kế kiến trúc tổng thể và thực nghiệm tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.

IV. Đề Xuất Mô Hình Kiến Trúc Tổng Thể Cho Trường Sư Phạm 59

Trên cơ sở phân tích thực trạng và áp dụng khung kiến trúc TOGAF, nghiên cứu đề xuất một mô hình kiến trúc tổng thể (EA) cho các trường đại học sư phạm tại Việt Nam. Mô hình này bao gồm các thành phần chính như khung tầm nhìn kiến trúc, kiến trúc nghiệp vụ, kiến trúc dữ liệu, kiến trúc ứng dụng và kiến trúc công nghệ. Mô hình này nhằm mục đích cung cấp một cái nhìn toàn diện về các quy trình nghiệp vụ, hệ thống thông tin, cơ sở hạ tầng và các yếu tố liên quan việc xây dựng các hệ thống thông tin quản trị nhà trường.

4.1. Xây Dựng Khung Tầm Nhìn Kiến Trúc Phù Hợp với Đặc Thù ĐHSP

Khung tầm nhìn kiến trúc xác định mục tiêu chiến lược và các nguyên tắc hướng dẫn cho việc xây dựng EA. Khung tầm nhìn cần phù hợp với đặc thù của các trường ĐHSP, tập trung vào việc nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và phục vụ cộng đồng. Khung tầm nhìn nên bao gồm các mục tiêu như tăng cường khả năng cạnh tranh, cải thiện trải nghiệm học tập và nâng cao hiệu quả quản lý.

4.2. Thiết Kế Kiến Trúc Nghiệp Vụ Dữ Liệu Ứng Dụng và Công Nghệ

Kiến trúc nghiệp vụ mô tả các quy trình nghiệp vụ cốt lõi của trường, như quản lý đào tạo, quản lý nghiên cứu, quản lý tài chính và quản lý nhân sự. Kiến trúc dữ liệu xác định cấu trúc và quản lý dữ liệu của trường. Kiến trúc ứng dụng mô tả các ứng dụng CNTT hỗ trợ các quy trình nghiệp vụ. Kiến trúc công nghệ mô tả cơ sở hạ tầng CNTT, bao gồm phần cứng, phần mềm và mạng.

4.3. Kiến Trúc Dịch Vụ và Khả Năng Tích Hợp Hệ Thống Thông Tin

Kiến trúc dịch vụ xác định các dịch vụ CNTT mà trường cung cấp cho người dùng. Kiến trúc này cần đảm bảo khả năng tích hợp giữa các hệ thống thông tin khác nhau, cho phép chia sẻ dữ liệu và tài nguyên một cách hiệu quả. Việc áp dụng mô hình SOA (Service-Oriented Architecture) có thể giúp xây dựng kiến trúc dịch vụ linh hoạt và dễ dàng mở rộng.

V. Thực Nghiệm và Đánh Giá Hiệu Quả Mô Hình Kiến Trúc ĐHSP 59

Nghiên cứu tiến hành thực nghiệm mô hình EA đề xuất tại một trường ĐHSP cụ thể để đánh giá tính khả thi và hiệu quả của mô hình. Kết quả thực nghiệm được sử dụng để điều chỉnh và hoàn thiện mô hình. Các chỉ số đánh giá hiệu quả bao gồm mức độ tích hợp hệ thống, tốc độ xử lý thông tin, mức độ hài lòng của người dùng và khả năng đáp ứng yêu cầu thay đổi. Mô hình EA này sẽ giúp xây dựng chiến lược hệ thống công nghệ thông tin, tối ưu hóa quy trình làm việc, tăng cường tính nhất quán, giảm thiểu lãng phí đầu tư, từ đó có thể cải thiện hiệu suất và hiệu quả trong quản trị hệ thống CNTT.

5.1. Triển Khai Mô Hình EA Tại Trường Đại Học Sư Phạm Hà Nội

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội được chọn làm địa điểm thực nghiệm do có cơ sở hạ tầng CNTT tương đối phát triển và đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn cao. Quá trình triển khai bao gồm việc xây dựng khung tầm nhìn kiến trúc, thiết kế kiến trúc nghiệp vụ, kiến trúc dữ liệu, kiến trúc ứng dụng và kiến trúc công nghệ phù hợp với đặc thù của trường.

5.2. Đánh Giá Kết Quả Thực Nghiệm và Bài Học Kinh Nghiệm

Kết quả thực nghiệm cho thấy mô hình EA đề xuất giúp tăng cường khả năng tích hợp hệ thống, cải thiện tốc độ xử lý thông tin và nâng cao mức độ hài lòng của người dùng. Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng gặp phải một số khó khăn, như sự phản kháng từ các bộ phận liên quan và sự thiếu hụt về nguồn lực. Các bài học kinh nghiệm được rút ra từ quá trình thực nghiệm sẽ giúp các trường ĐHSP khác triển khai EA thành công hơn.

VI. Kết Luận và Hướng Phát Triển Kiến Trúc Trường Sư Phạm 55

Nghiên cứu đã đề xuất một mô hình kiến trúc tổng thể (EA) phù hợp cho các trường đại học sư phạm tại Việt Nam. Mô hình này có thể giúp các trường ĐHSP nâng cao hiệu quả hoạt động, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và nâng cao chất lượng đào tạo. Hướng phát triển trong tương lai bao gồm việc mở rộng phạm vi áp dụng EA, tích hợp các công nghệ mới (như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn) và xây dựng hệ sinh thái số cho ngành sư phạm.

6.1. Tổng Kết Những Đóng Góp Chính của Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã đóng góp vào việc xây dựng lý thuyết EA trong lĩnh vực giáo dục đại học, cung cấp một mô hình EA cụ thể cho các trường ĐHSP và đề xuất các giải pháp để vượt qua các thách thức trong việc áp dụng EA. Nghiên cứu cũng cung cấp các bài học kinh nghiệm cho các trường ĐHSP khác trong việc triển khai EA.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo và Ứng Dụng Thực Tế Rộng Rãi

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc tích hợp các công nghệ mới vào mô hình EA, như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và điện toán đám mây (Cloud Computing). Nghiên cứu cũng có thể mở rộng phạm vi áp dụng EA cho các cấp học khác, như giáo dục phổ thông và giáo dục nghề nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Nghiên cứu về mô hình kiến trúc tổng thể (Enterprise Architecture - EA) cho các trường đại học khối Sư phạm tại Việt Nam xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của quá trình đổi mới giáo dục đại học và chuyển đổi số. Trong bối cảnh hiện nay, các cơ sở giáo dục đại học (HEIs) nói chung và các trường đại học khối Sư phạm nói riêng đã đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin (CNTT). Tuy nhiên, hệ thống CNTT tại các đơn vị này bộc lộ nhiều hạn chế: thiếu định hướng chiến lược dài hạn, phát triển rời rạc, không đồng bộ, chưa gắn kết chặt chẽ với các quy trình nghiệp vụ và thiếu khả năng thích ứng linh hoạt trước các yêu cầu đổi mới. Thực tế quản trị nhà trường cho thấy tình trạng phân mảnh, "cát cứ" dữ liệu nội bộ giữa các phòng ban, sự tồn tại của nhiều nền tảng phần mềm khác nhau (client-server, web-based, cloud), quy trình nghiệp vụ còn mang nặng tính thủ công và chưa hình thành được cơ sở dữ liệu (CSDL) dùng chung để hỗ trợ ra quyết định.

Đặc biệt, các trường đại học Sư phạm giữ vai trò nòng cốt trong việc đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên phục vụ Chương trình giáo dục phổ thông 2018, đồng thời có trách nhiệm kết nối, tích hợp dữ liệu với hệ thống CSDL quốc gia về giáo dục đại học gồm 12 CSDL thành phần do Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì. Trước yêu cầu thực hiện các chủ trương lớn của Nhà nước như Đề án 117 (Quyết định số 117/QĐ-TTg ngày 25/01/2017), Đề án 131 (Quyết định số 131/QĐ-TTg ngày 25/01/2022) và Luật Giáo dục đại học sửa đổi năm 2018 (Luật số 34/2018/QH14), việc xây dựng một hệ thống thông tin tổng thể (EIS) dựa trên kiến trúc tổng thể trở thành một khoảng trống nghiên cứu và thực tiễn cần được giải quyết.

Mục đích nghiên cứu của luận án là xác định các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng áp dụng EA và đề xuất mô hình EA phù hợp cho các trường đại học khối Sư phạm tại Việt Nam, qua đó hỗ trợ các trường lập kế hoạch chiến lược phát triển hệ thống thông tin tổng thể, nâng cao hiệu quả quản trị và thích ứng với xu hướng chuyển đổi số.

Luận án tập trung giải quyết 03 câu hỏi nghiên cứu:

1. RQ1: Các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng EA của các trường đại học Sư phạm ở Việt Nam là gì?
2. RQ2: Mô hình EA phù hợp với các trường đại học khối Sư phạm tại Việt Nam là gì?
3. RQ3: Làm thế nào để xây dựng hệ thống thông tin tổng thể tại các trường đại học Sư phạm ở Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng áp dụng EA; mô hình, quy trình và công cụ thiết kế kiến trúc tổng thể hệ thống thông tin trong các trường đại học khối Sư phạm Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu khảo sát tại 16 trường đại học công lập (bao gồm 08 trường đại học khối Sư phạm); phỏng vấn chuyên gia tại các trường đại học lớn như Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội, Học viện Tài chính, Trường Đại học Ngoại thương, Trường Đại học Vinh, Trường Đại học Huế, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, Trường Đại học Hà Nội; thực nghiệm triển khai tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.
• Phạm vi tổ chức: Tập trung vào mô hình trường đại học công lập khối Sư phạm (không bao gồm Đại học Quốc gia, Đại học Vùng và các trường đại học đang chuyển đổi sang mô hình Đại học đa thành viên).
• Phạm vi nội dung: Nghiên cứu kiến trúc tổng thể ở mức tổng quát trên 5 lớp kiến trúc (nghiệp vụ, dữ liệu, ứng dụng, công nghệ và dịch vụ), không đi sâu vào chi tiết kỹ thuật phần cứng hay lập trình mã nguồn.
• Phạm vi thời gian: Khảo sát thực trạng dựa trên số liệu của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2018, khảo sát điều tra sơ cấp giai đoạn thực hiện luận án và dữ liệu thực nghiệm hệ thống KPIs vận hành liên tục từ năm học 2018 đến năm 2024.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu quốc tế chỉ ra rằng kiến trúc tổng thể xuất phát từ nghiên cứu của John Zachman (1987, 1996) với Khung kiến trúc Zachman dạng ma trận 6x6, xem EA là tập hợp các mô tả có liên quan nhằm kiểm soát sự tích hợp của hệ thống thông tin. Khung kiến trúc mở TOGAF do The Open Group ban hành (1992) cùng Phương pháp phát triển kiến trúc (ADM) đã cung cấp quy trình chuẩn hóa gồm các pha thiết kế kiến trúc nghiệp vụ, hệ thống thông tin và công nghệ (mô hình BIT). Các nghiên cứu của US Federal EA (2012), Gartner Group (2011, 2021), Ross và cộng sự (2006), Gregor và cộng sự (2007), Tamm và cộng sự (2019), Simon và cộng sự (2014), Taleb & Cherkaoui (2012), Lapalme và cộng sự (2016) khẳng định EA là công cụ kết nối giữa chiến lược nghiệp vụ và hệ thống CNTT.

Trong các dự án phức tạp, Rosing và cộng sự (2011) nhấn mạnh sự kết hợp giữa EA và quản lý tiến trình tác nghiệp (BPM). Hanschke và cộng sự (2015) cùng Lapalme và cộng sự (2016) đề xuất ứng dụng kiến trúc hướng dịch vụ (SOA) và trục tích hợp (ESB) để liên kết các hệ thống phân tán. Về quy trình triển khai, Yuliana & Rahardjo (2016) mô tả quy trình áp dụng EA qua 4 bước: kiến trúc hiện tại (As-Is), kiến trúc tương lai (To-Be), chiến lược thay đổi (Strategy of Change) và kế hoạch chuyển đổi (Transition Plan).

Về các yếu tố ảnh hưởng, Syynimaa (2015, 2017) qua tổng quan tài liệu có hệ thống (SLR) 20 công trình đã chỉ ra 25 nhân tố thuộc 3 nhóm: Tổ chức, Mô hình EA và Môi trường. Dang & Pekkola (2017) tổng quan 71 bài báo về EA khu vực công, chỉ ra 80% nghiên cứu tập trung ở các nước phát triển và 20% ở các nước đang phát triển. Bùi (2015, 2017) và Bùi và cộng sự (2015) phân tích 56 bài báo về việc áp dụng EA trong khu vực công tại Hoa Kỳ theo các hướng trưởng thành, tái cấu trúc và tích hợp. Một số tác giả khác nghiên cứu các nhân tố áp dụng EA tại các quốc gia cụ thể như Iyamu (2011), Tao và cộng sự (2017) tại Namibia; Hussein và cộng sự (2017), Bakar và cộng sự (2017) tại Malaysia. Trong giáo dục đại học, Pucciarelli & Kaplan (2016), Anh & Hayden (2017), Olsen & Trelsgard (2016), Rozo và cộng sự (2020), Ahmad và cộng sự (2019, 2020), Zhang và cộng sự (2018, 2019), Feng & Runye (2017) đã phát triển khái niệm kiến trúc tổng thể giáo dục đại học (HEEA) nhằm gắn kết chiến lược đào tạo với công nghệ.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu EA chủ yếu tập trung vào khối cơ quan nhà nước nhằm ban hành khung kiến trúc Chính phủ điện tử hoặc Chính phủ số (Bộ Tài nguyên và Môi trường 2015, Bộ Nội vụ 2018, Bộ Tài chính 2015, Bộ Giáo dục và Đào tạo 2021, Đại học Quốc gia Hà Nội 2022). Viện Công nghệ thông tin - Đại học Quốc gia Hà Nội (Nguyễn Ái Việt và cộng sự, 2009, 2013, 2014, 2015) phát triển khung ITI-GAF dựa trên mô hình Rubic 27 khối thuộc 3 quan điểm: Nguồn lực, Thể chế và Hoạt động. Nguyễn Thanh Tuấn (2015) đề xuất mô hình quản lý toàn diện trường đại học URP (University Resource Planning) tiếp cận theo hướng ERP gồm 3 phân hệ và 23 chức năng. Vũ Hải Quân (2021) khái quát mô hình chuyển đổi số giáo dục đại học gồm 3 tác nhân, 3 thành phần và 4 kết quả kỳ vọng. Tô Hồng Nam (2022) phân tích lợi ích của EA trong giáo dục đại học.

Khoảng trống nghiên cứu mà luận án lựa chọn giải quyết:

• Các nghiên cứu về EA tại Việt Nam hầu hết tập trung vào khu vực hành chính công của các Bộ, ngành và địa phương, trong khi nghiên cứu áp dụng EA cho các cơ sở giáo dục đại học còn rất hạn chế.
• Các nghiên cứu về hệ thống thông tin trường đại học tại Việt Nam trước đây chủ yếu tiếp cận theo mô hình ERP đóng gói (như mô hình URP), chưa giải quyết được bài toán tích hợp các phần mềm hiện hữu đa nền tảng và chưa đưa ra lộ trình chuyển đổi kiến trúc cụ thể.
• Chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất mô hình kiến trúc tổng thể đặc thù cho khối các trường đại học Sư phạm Việt Nam gắn với yêu cầu liên thông dữ liệu ngành và quản trị đại học tự chủ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng các khung lý thuyết, khái niệm và phương pháp tiếp cận sau:

• Khung Công nghệ - Tổ chức - Môi trường (Technology - Organization - Environment - TOE) kết hợp với Lý thuyết thể chế (Institutional Theory) làm nền tảng xác định các yếu tố tác động đến khả năng áp dụng EA.
• Khung kiến trúc TOGAF và Phương pháp phát triển kiến trúc ADM của The Open Group để thiết kế các tầng kiến trúc hệ thống thông tin.
• Kiến trúc hướng dịch vụ (SOA) và trục tích hợp dịch vụ (Enterprise Service Bus - ESB) kết hợp với mô hình BIT của TOGAF để hình thành mô hình kiến trúc BIT-SOA.
• Quản lý tiến trình tác nghiệp (BPM), Tái cấu trúc quy trình nghiệp vụ (BPR) và Phương pháp phát triển phần mềm linh hoạt (Agile) trong quá trình thiết kế và thực nghiệm hệ thống.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa định tính và định lượng:

• Phương pháp tiếp cận: Tiếp cận lịch sử, tiếp cận quy nạp, tiếp cận thiết kế hệ thống và tiếp cận thực tiễn.
• Nghiên cứu định tính: Tổng quan tài liệu có hệ thống (SLR); phỏng vấn bán cấu trúc các cán bộ quản lý và chuyên gia CNTT; quan sát trực tiếp hiện trạng hệ thống; phân tích nội dung tạo đám mây từ khóa (word cloud); phương pháp chuyên gia (Delphi) gửi xin ý kiến đánh giá mô hình tại 3 nhóm trường đại học công lập (khối Sư phạm - Nhân văn, khối Kinh tế, khối Kỹ thuật).
• Nghiên cứu định lượng:
  • Thiết kế công cụ đo lường: Bảng hỏi ban đầu gồm 54 chỉ báo đo lường 12 yếu tố thuộc 3 nhóm (Công nghệ, Tổ chức, Môi trường và Thể chế). Sau khi xin ý kiến chuyên gia, 2 chỉ báo bị loại bỏ, giữ lại 52 chỉ báo đo lường theo thang đo Likert 5 mức độ (từ 1: Rất không đồng ý đến 5: Rất đồng ý).
  • Thu thập dữ liệu: Khảo sát ngẫu nhiên cán bộ quản lý và giảng viên cốt cán tại các trường đại học khối Sư phạm, thu được 327 phiếu hợp lệ.
  • Kỹ thuật phân tích: Kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), kiểm định tính thích hợp của mẫu bằng KMO and Bartlett's Test, phân tích tương quan Pearson, phân tích hồi quy đa biến và kiểm định ANOVA để kiểm định mô hình lý thuyết.

Nguồn dữ liệu của luận án:

• Dữ liệu sơ cấp: 327 phiếu khảo sát hợp lệ từ các trường đại học Sư phạm; dữ liệu phỏng vấn sâu chuyên gia quản lý và kỹ thuật tại các trường đại học; dữ liệu kiểm thử và vận hành thực nghiệm bài toán KPIs tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.
• Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo khảo sát thực trạng ứng dụng CNTT năm 2018 của Bộ Giáo dục và Đào tạo trên 196 cơ sở giáo dục đại học; các văn bản quy phạm pháp luật (Luật Giáo dục đại học 2018, Đề án 117, Đề án 131); tài liệu chuẩn của TOGAF, ITI-GAF và các công bố khoa học trong và ngoài nước.

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CÁC VẤN ĐỀ CÓ LIÊN QUAN

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về kiến trúc tổng thể, các khung kiến trúc tiêu biểu (Zachman, TOGAF, ITI-GAF với 27 khối Rubic) và phân tích mối quan hệ giữa EA với hệ thống thông tin (IS), quản lý tiến trình tác nghiệp (BPM) và kiến trúc hướng dịch vụ (SOA). Tác giả phân tích mô hình quản trị đại học theo cấu trúc của Anh & Hayden (2017) và mô hình chuyển đổi số giáo dục đại học của Vũ Hải Quân (2021).

Để chứng minh tính khả thi của việc áp dụng mô hình EA doanh nghiệp vào giáo dục đại học, tác giả tiến hành so sánh sự tương đồng về mô hình tổ chức giữa trường đại học và công ty cổ phần:

STT	Trường đại học	Công ty cổ phần	Giải thích
1	Hội đồng trường	Hội đồng quản trị	Quản lý chiến lược và giám sát hoạt động của Ban Giám hiệu / Ban Giám đốc trong quá trình thực thi nhiệm vụ. Hiệu trưởng có vai trò như Tổng Giám đốc điều hành (CEO), Chủ tịch Hội đồng trường tương tự Chủ tịch Hội đồng quản trị.
2	Thành viên của Hội đồng trường	Thành viên Hội đồng quản trị	Gồm nhân sự bên trong và bên ngoài đơn vị, có uy tín chuyên môn, năng lực đóng góp tài chính hoặc đại diện cơ quan quản lý nhà nước.
3	Hiệu trưởng	Tổng Giám đốc	Do Hội đồng trường / Hội đồng quản trị bầu ra để quản lý, điều hành và thực thi chiến lược. Hiệu trưởng / Tổng Giám đốc chịu trách nhiệm giải trình trước Hội đồng trường / Hội đồng quản trị.
4	Phó Hiệu trưởng	Phó Tổng Giám đốc	Dưới quyền Hiệu trưởng / Tổng Giám đốc, đảm nhận các lĩnh vực công tác cụ thể, quản lý các phòng ban chức năng và chịu trách nhiệm trực tiếp trước người đứng đầu.
5	Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Ban thanh tra giáo dục và Hội đồng tư vấn khác	Ban kiểm soát	Thực hiện chức năng tư vấn, giám sát việc thực hiện quy chế, quy định đào tạo, nghiên cứu khoa học và các hoạt động của tổ chức.

Chương 1 cũng tổng hợp bức tranh thực trạng ứng dụng CNTT trong các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam dựa trên kết quả khảo sát của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2018 trên 196 đơn vị:

STT	Lĩnh vực	Mô tả
1	Hạ tầng công nghệ thông tin	100% đơn vị có mạng nội bộ (LAN) và kết nối Internet cáp quang tốc độ trung bình 177 Mbps; 98% cơ sở cung cấp wifi cho cán bộ, giảng viên; 89% cung cấp wifi cho sinh viên; 88% đã ban hành quy chế an toàn, an ninh thông tin.
2	Trung tâm tích hợp dữ liệu hoặc phòng máy chủ	87.11% đơn vị có trung tâm dữ liệu hoặc phòng máy chủ (trong đó 61.73% đặt tại đơn vị, 25% thuê từ nhà cung cấp chuyên nghiệp bên ngoài).
3	Cổng thông tin và thư điện tử	100% cơ sở có cổng thông tin điện tử; 94% sử dụng email trong trao đổi công việc; 56% có hệ thống thư điện tử riêng với tên miền đơn vị (trong đó 69% tự triển khai đặt tại đơn vị).
4	Phần mềm quản trị đại học	89% triển khai phần mềm quản lý đào tạo; 53% quản lý nhân sự; 55% thi trắc nghiệm; 55% học liệu số; 71% quản lý điều hành công văn; 44% triển khai văn phòng điện tử (e-office); 36% mong muốn tiếp tục đầu tư; 50% chủ động triển khai phần mềm riêng; 14% mong muốn Bộ chủ trì phần mềm dùng chung.
5	Triển khai dạy học trực tuyến	29% đơn vị triển khai E-learning (trong đó 55% áp dụng vào các môn học cụ thể, số còn lại dừng ở mức nghiên cứu thử nghiệm).
6	Thư viện điện tử	56% đơn vị triển khai thư viện điện tử và mua nguồn tư liệu quốc tế (các phần mềm DSpace, Koha được sử dụng phổ biến).

Từ phân tích thực trạng, tác giả chỉ ra 4 nhóm tồn tại cơ bản: thiếu thiết kế tổng thể đồng bộ; thiếu quy trình và chuẩn kết nối chung giữa các ứng dụng nội bộ; quản trị hệ thống và an toàn thông tin chưa được chú trọng đúng mức; hạ tầng trung tâm dữ liệu chưa đáp ứng tốt yêu cầu xử lý và lưu trữ dữ liệu tập trung.

CHƯƠNG 2 MÔ HÌNH KIẾN TRÚC TỔNG THỂ ÁP DỤNG TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHỐI SƯ PHẠM VIỆT NAM

Chương 2 trình bày kết quả xây dựng và kiểm định mô hình lý thuyết về các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng EA trong các trường đại học khối Sư phạm dựa trên khung TOE và Lý thuyết thể chế. Mô hình ban đầu gồm 12 biến độc lập thuộc 3 nhóm:

• Nhóm Công nghệ: (1) Cơ sở hạ tầng CNTT-TT, (2) Độ phức tạp của EA.
• Nhóm Tổ chức: (3) Sự hỗ trợ của lãnh đạo cấp cao, (4) Sự sẵn sàng của tổ chức, (5) Truyền thông rõ ràng, (6) Áp lực chuẩn mực, (7) Lợi ích mong đợi, (8) Quản trị tốt, (9) Quy mô tổ chức.
• Nhóm Môi trường và Thể chế: (10) Hỗ trợ bên ngoài, (11) Áp lực đổi mới, (12) Áp lực cưỡng chế.

Kết quả phân tích định lượng trên mẫu 327 phiếu hợp lệ (qua các bước kiểm định Cronbach's Alpha, EFA, tương quan Pearson, hồi quy đa biến và ANOVA) cho thấy mô hình đạt độ thích hợp cao với hệ số R bình phương hiệu chỉnh (Adjusted R Square) đạt 66% (0.66). Phân tích khẳng định có 09 yếu tố tác động tích cực có ý nghĩa thống kê đến việc áp dụng EA:

1. Cơ sở hạ tầng CNTT
2. Áp lực cưỡng chế
3. Quyết tâm của lãnh đạo cấp cao
4. Truyền thông rõ ràng
5. Áp lực chuẩn mực
6. Lợi ích kỳ vọng
7. Quản trị tốt
8. Quy mô của tổ chức
9. Áp lực đổi mới

Ba yếu tố: Sự sẵn sàng của tổ chức, Hỗ trợ từ bên ngoài và Độ phức tạp của EA không thể hiện tác động tích cực có ý nghĩa thống kê.

Dựa trên kết quả định lượng và khung TOGAF mở rộng, tác giả đề xuất mô hình kiến trúc tổng thể (HEEA) cho các trường đại học Sư phạm Việt Nam gồm 5 lớp kiến trúc:

1. Khung tầm nhìn kiến trúc (Vision): Xác định sứ mạng, tầm nhìn, chuỗi giá trị và sự cam kết của lãnh đạo nhà trường.
2. Kiến trúc nghiệp vụ (Business Architecture): Chuẩn hóa các tiến trình công tác quản lý đào tạo, nghiên cứu khoa học, hợp tác phát triển giáo dục phổ thông và quản trị nội bộ.
3. Kiến trúc dữ liệu (Data Architecture): Thiết kế cấu trúc CSDL dùng chung, bảo đảm khả năng tích hợp và liên thông với 12 CSDL thành phần của CSDL quốc gia về giáo dục đại học.
4. Kiến trúc ứng dụng (Application Architecture): Xác định danh mục gồm 33 phân hệ phần mềm, chia thành 12 nhóm trên 7 lĩnh vực công tác, kết nối qua giao tiếp dịch vụ.
5. Kiến trúc công nghệ và dịch vụ (Technology & Service Architecture): Thiết lập mô hình BIT-SOA với trục tích hợp dịch vụ (Enterprise Service Bus - ESB), cấu trúc APIs chuẩn hóa, hạ tầng ảo hóa máy chủ VMware/VmwareHA, hệ thống kiểm soát mạng NAC/NAT và các giải pháp an toàn thông tin.

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM MÔ HÌNH KIẾN TRÚC TỔNG THỂ TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

Chương 3 trình bày việc triển khai thực nghiệm mô hình kiến trúc tổng thể tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội (ĐHSPHN) thông qua dự án thử nghiệm (Pilot Project) giải quyết bài toán xác định và quản lý chỉ số hiệu quả công việc (KPIs) của giảng viên. Việc lựa chọn ĐHSPHN dựa trên bối cảnh thực tế và kết quả đánh giá theo Bộ chỉ số phát triển trường sư phạm (TEIDI).

Hệ thống quản lý KPIs được thiết kế và triển khai thực nghiệm theo mô hình BIT-SOA qua các lớp kiến trúc:

• Kiến trúc nghiệp vụ: Chuẩn hóa toàn bộ quy trình tính toán khối lượng công việc của giảng viên, bao gồm: giờ chuẩn theo kế hoạch, giờ chuẩn thực hiện, giờ chuẩn vượt giờ, đánh giá thi đua, tính toán kinh phí phụ trội và phân loại viên chức trong năm học.
• Kiến trúc dữ liệu và ứng dụng: Thiết kế phân hệ KPIs tích hợp tự động dữ liệu từ các ứng dụng quản lý đào tạo (giờ giảng dạy), phần mềm quản lý khoa học công nghệ (bài báo, đề tài NCKH), phần mềm công tác chính trị - sinh viên (hoạt động cố vấn học tập, hướng dẫn phong trào).
• Kiến trúc dịch vụ trục tích hợp: Xây dựng trục tích hợp dịch vụ ESB với cấu trúc APIs chuẩn hóa, đóng vai trò chuyển đổi và truyền nhận thông điệp giữa các phần mềm hoạt động trên các nền tảng công nghệ khác nhau mà không làm thay đổi cấu trúc cơ sở dữ liệu gốc của từng ứng dụng.
• Kiến trúc công nghệ: Vận hành trên nền tảng máy chủ ảo hóa nội bộ, thiết lập các chính sách phân quyền truy cập, bảo mật và an toàn dữ liệu.

Kết quả đánh giá hiệu quả thực nghiệm cho thấy:

• Hệ thống đã được đưa vào vận hành thực tế tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội từ năm học 2018 đến nay.
• Tự động hóa quá trình thu thập và xử lý dữ liệu, giảm thiểu số lượng nhân sự tham gia tính toán thủ công và rút ngắn thời gian tổng hợp số liệu KPIs cuối năm học.
• Nâng cao tính chính xác, minh bạch trong đánh giá lao động của giảng viên.
• Kết quả từ hệ thống cung cấp căn cứ thực tiễn để Nhà trường ban hành, sửa đổi Quy chế chế độ làm việc của giảng viên, Quy định đánh giá và khen thưởng viên chức hàng năm.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý thuyết:

• Luận án đã kiểm chứng mô hình lý thuyết về các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng EA trong bối cảnh các trường đại học khối Sư phạm tại Việt Nam dựa trên sự kết hợp giữa khung TOE và Lý thuyết thể chế, với hệ số R bình phương hiệu chỉnh đạt 66%.
• Khẳng định vai trò tác động tích cực của 09 yếu tố thực chứng (cơ sở hạ tầng CNTT, áp lực cưỡng chế, quyết tâm lãnh đạo cấp cao, truyền thông rõ ràng, áp lực chuẩn mực, lợi ích kỳ vọng, quản trị tốt, quy mô tổ chức, áp lực đổi mới) và chỉ rõ 03 yếu tố không có tác động tích cực (sự sẵn sàng của tổ chức, hỗ trợ bên ngoài, độ phức tạp của EA).
• Bổ sung vào lý luận EA một khung tiếp cận mở rộng (mô hình BIT-SOA), tích hợp các yếu tố thể chế, trục dịch vụ tích hợp ESB và an toàn thông tin vào khung TOGAF truyền thống đối với giáo dục đại học.
• Khẳng định tính khả thi của việc tiếp cận mô hình quản trị trường đại học tương đồng với doanh nghiệp cổ phần để áp dụng các giải pháp kiến trúc tổng thể.

Đóng góp về mặt thực tiễn:

• Đề xuất mô hình kiến trúc tổng thể chuẩn hóa (HEEA Sư phạm) cùng danh mục 33 phân hệ thông tin thuộc 12 nhóm trên 7 lĩnh vực công tác, cung cấp tài liệu định hướng cho các trường đại học khối Sư phạm và các trường đại học công lập có cấu trúc tương đương trong việc lập quy hoạch CNTT.
• Thực nghiệm thành công hệ thống tích hợp quản lý KPIs giảng viên tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, tạo tiền đề thực tế chứng minh khả năng liên thông dữ liệu qua trục ESB giữa các phần mềm độc lập.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất:

• Các trường đại học Sư phạm cần ban hành khung kiến trúc tổng thể chính thức, coi đây là văn bản mang tính thể chế bắt buộc để định hướng mọi hoạt động mua sắm, phát triển phần mềm.
• Ưu tiên đầu tư xây dựng trục tích hợp dịch vụ (ESB) và chuẩn hóa CSDL dùng chung thay vì đầu tư các ứng dụng đơn lẻ, cục bộ.
• Tăng cường công tác truyền thông nội bộ và nâng cao năng lực ứng dụng CNTT cho đội ngũ cán bộ, giảng viên nhằm giảm thiểu lực cản khi thay đổi quy trình nghiệp vụ.
• Chủ động phối hợp và kết nối hệ sinh thái thông tin của nhà trường với CSDL ngành của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Phạm vi khảo sát và đề xuất mô hình tập trung chủ yếu vào khối các trường đại học Sư phạm công lập và các trường đại học công lập đơn ngành/đa ngành có cơ cấu tổ chức tương đương; chưa bao quát các mô hình Đại học Quốc gia, Đại học Vùng và các trường đại học ngoài công lập.
• Thiết kế kiến trúc tổng thể dừng lại ở mức mô hình khung tổng quát, chưa chi tiết hóa toàn bộ các thông số kỹ thuật bên trong của tất cả các hệ thống.
• Thực nghiệm ứng dụng mới chỉ triển khai cho một bài toán nghiệp vụ cụ thể (quản lý KPIs giảng viên) tại một cơ sở giáo dục đại học (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội), chưa triển khai đồng thời toàn bộ 33 phân hệ phần mềm trong thực tế.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các loại hình cơ sở giáo dục đại học khác như Đại học đa thành viên, Đại học Vùng và khối đại học tư thục.
• Nghiên cứu sâu hơn về kiến trúc vi dịch vụ (microservices) và các giải pháp an toàn thông tin nâng cao trong môi trường điện toán đám mây phục vụ đại học số.
• Tiếp tục triển khai thực nghiệm mở rộng cho các bài toán nghiệp vụ phức tạp khác như quản lý tài chính - tài sản công, quản lý đào tạo trực tuyến và hệ thống dữ liệu bồi dưỡng giáo viên phổ thông liên thông toàn quốc.

Giá trị tham khảo

Nghiên cứu của luận án mang lại giá trị tham khảo cụ thể cho nhiều đối tượng:

• Đối với Ban Giám hiệu và các nhà quản lý trường đại học: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chiến lược CNTT dài hạn, ban hành thể chế quản trị hệ thống thông tin, tối ưu hóa chi phí đầu tư và tránh lãng phí nguồn lực do phát triển phần mềm phân tán.
• Đối với cán bộ phụ trách CNTT và các kiến trúc sư hệ thống trong giáo dục: Cung cấp mô hình tham chiếu BIT-SOA, danh mục phân hệ chức năng, giải pháp trục tích hợp ESB và cấu trúc APIs để kết nối các hệ thống nghiệp vụ hiện có.
• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Hệ thống thông tin quản lý, Quản trị công nghệ, Quản lý giáo dục: Cung cấp tài liệu tham khảo về phương pháp luận kết hợp khung TOE - Thể chế - TOGAF, quy trình phân tích định lượng bằng EFA - hồi quy OLS và phương pháp thiết kế nghiên cứu thực nghiệm trong tổ chức công.
• Đối với cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Giáo dục và Đào tạo): Cung cấp các luận cứ thực tiễn từ khối trường Sư phạm để xây dựng các quy chuẩn kỹ thuật về đại học số và hướng dẫn kết nối CSDL quốc gia về giáo dục đại học.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình hồi quy của luận án khẳng định những yếu tố nào ảnh hưởng tích cực đến việc áp dụng kiến trúc tổng thể trong các trường đại học Sư phạm? Luận án xác định 09 yếu tố có tác động tích cực có ý nghĩa thống kê đến việc áp dụng EA (hệ số R bình phương hiệu chỉnh đạt 66%), gồm: Cơ sở hạ tầng CNTT, Áp lực cưỡng chế, Quyết tâm của lãnh đạo cấp cao, Truyền thông rõ ràng, Áp lực chuẩn mực, Lợi ích kỳ vọng, Quản trị tốt, Quy mô của tổ chức và Áp lực đổi mới. Ba yếu tố không có tác động tích cực là Sự sẵn sàng của tổ chức, Hỗ trợ từ bên ngoài và Độ phức tạp của EA.

2. Khảo sát của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2018 được luận án trích dẫn chỉ ra những đặc điểm nổi bật nào về hạ tầng và phần mềm quản trị đại học? Theo số liệu khảo sát trên 196 cơ sở giáo dục đại học: 100% đơn vị có mạng LAN và Internet cáp quang (tốc độ trung bình 177 Mbps); 87.11% có phòng máy chủ hoặc trung tâm dữ liệu (61.73% đặt tại đơn vị); 89% đã triển khai phần mềm quản lý đào tạo; 71% ứng dụng phần mềm quản lý điều hành công văn; 53% có phần mềm quản lý nhân sự; 44% có văn phòng điện tử (e-office); 56% có thư viện điện tử (chủ yếu dùng DSpace, Koha); và 29% triển khai E-learning (nhưng chỉ 55% trong số đó ứng dụng vào môn học cụ thể).

3. Khung kiến trúc tổng thể HEEA do luận án đề xuất cho các trường đại học khối Sư phạm gồm những lớp kiến trúc nào? Khung HEEA gồm 5 lớp kiến trúc: (1) Khung tầm nhìn kiến trúc xác định mục tiêu và chuỗi giá trị; (2) Kiến trúc nghiệp vụ chuẩn hóa các tiến trình quản lý và đào tạo giáo viên; (3) Kiến trúc dữ liệu dùng chung kết nối 12 CSDL thành phần của Bộ; (4) Kiến trúc ứng dụng với 33 phân hệ phần mềm thuộc 12 nhóm trên 7 lĩnh vực; (5) Kiến trúc công nghệ và dịch vụ theo mô hình BIT-SOA sử dụng trục tích hợp ESB, ảo hóa VMware/VmwareHA và mạng NAC/NAT.

4. Dự án thực nghiệm (Pilot Project) tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội giải quyết bài toán nghiệp vụ gì và đạt kết quả ra sao? Dự án thực nghiệm giải quyết bài toán tích hợp xác định và quản lý chỉ số hiệu quả công việc (KPIs) của giảng viên. Hệ thống tự động thu thập và xử lý dữ liệu giờ chuẩn kế hoạch, giờ thực hiện, giờ vượt định mức từ các phần mềm đào tạo, khoa học công nghệ và công tác sinh viên thông qua trục dịch vụ ESB. Hệ thống vận hành từ năm học 2018 đến nay, giúp giảm nhân sự tính toán thủ công, nâng cao tính minh bạch và làm căn cứ ban hành quy chế khen thưởng, đánh giá viên chức của nhà trường.

5. Sự tương đồng cơ cấu tổ chức giữa trường đại học và công ty cổ phần được luận án phân tích qua các vị trí nào? Luận án chỉ ra sự tương đồng giữa 5 cặp vị trí: Hội đồng trường tương đương Hội đồng quản trị; Thành viên Hội đồng trường tương đương Thành viên Hội đồng quản trị; Hiệu trưởng tương đương Tổng Giám đốc điều hành; Phó Hiệu trưởng tương đương Phó Tổng Giám đốc; Hội đồng Khoa học và Đào tạo cùng Ban thanh tra giáo dục tương đương Ban kiểm soát của doanh nghiệp.

Kết luận

Luận án của tác giả Nguyễn Duy Hải đã nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất mô hình kiến trúc tổng thể phù hợp cho các trường đại học khối Sư phạm tại Việt Nam. Bằng việc kết hợp khung TOE, Lý thuyết thể chế, chuẩn TOGAF và kiến trúc hướng dịch vụ BIT-SOA, nghiên cứu đã kiểm chứng 09 yếu tố tác động tích cực đến việc áp dụng EA với độ giải thích 66%. Kết quả thực nghiệm bài toán quản lý KPIs giảng viên tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội từ năm 2018 khẳng định tính khả thi của mô hình trong việc tích hợp dữ liệu phân tán và tối ưu hóa quy trình quản trị đại học. Luận án cung cấp hệ thống luận cứ khoa học và tài liệu tham khảo thực tiễn cho công tác quy hoạch hệ thống thông tin và chuyển đổi số trong giáo dục đại học công lập tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 gồm 45 trang, trình bày về tổng quan nghiên cứu và những vấn đề có liên quan. Chương 2 gồm 30 trang, trình bày các kết quả về khả năng áp dụng, mô hình EA lý thuyết đề xuất để phát triển EA trong các trường đại học khối Sư phạm. Chương 3 gồm 30 trang, trình bày các kết quả thực 2 nghiệm tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Ngoài ra, phần phụ lục có 45 trang, bao gồm các bảng hỏi, các kết quả phân tích dữ liệu, các biểu mẫu, sơ đồ quy trình nghiệp vụ và mô tả cấu trúc APIs ở lớp dịch vụ và danh mục các hệ thống thông tin cần thiết của các trường đại học khối Sư phạm Việt Nam.

Tính cấp thiết của đề tài Trong thời đại hiện nay, sự tiến bộ của khoa học công nghệ, đặc biệt là CNTT có ảnh hưởng một cách toàn diện tới mọi lĩnh vực hoạt động xã hội. Có thể nói, CNTT cùng với một số ngành công nghệ cao khác đang làm biến đổi sâu sắc đời sống kinh tế, văn hoá, xã hội của thế giới hiện đại. Việc áp dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong các tổ chức (bao gồm cả trường đại học), nhằm phát triển Chính phủ điện tử (e- Government), Văn phòng điện tử (e-Office), Đại học điện tử (e-University) và Doanh nghiệp điện tử (e-Business) đã trở thành một xu thế tất yếu trong nhiều quốc gia. Gần đây, EA (Enterprise Architechture) được coi là một công cụ chiến lược để xác định cấu trúc tổng thể và hoạt động của một tổ chức.

EA bao gồm nhiều góc nhìn như kinh doanh, ứng dụng, thông tin và công nghệ, giúp các tổ chức hiểu về trạng thái hiện tại của mình và thúc đẩy mô hình CNTT mong muốn trong tương lai. Gartner dự đoán sau năm 2021, kiến trúc tổng thể sẽ giúp các tổ chức lập kế hoạch và thiết kế đổi mới công nghệ hướng tới dịch vụ số và gia tăng trải nghiệm của khách hàng (Gartner, 2021). Do đó, EA giúp các nhà lãnh đạo và quản lý công nghệ thông tin ra quyết định nhằm đạt được các giải pháp công nghệ mong muốn, loại bỏ sự trùng lặp của các ứng dụng và quy trình, cho phép khả năng tương tác và cải thiện sự phối hợp giữa kinh doanh và công nghệ thông tin. Tại Việt Nam, việc áp dụng EA đang trở thành một xu hướng quan trọng trong quản lý và phát triển tổ chức.

Chính phủ đã giao cho Bộ Thông tin và Truyền thông ban hành Khung kiến trúc Chính phủ điện tử 1.0 năm 2016 và phiên bản 2. Đây là cơ sở để các Cơ quan, tổ chức xây dựng khung kiến trúc tổng thể của riêng mình, điển hình như: Bộ Tài nguyên và Môi trường (2015); Bộ Nội vụ (2018), Bộ Tài chính (2020), Bộ Giáo dục và Đào tạo (2021), Đại học Quốc gia Hà Nội (2022). EA cung cấp một phương pháp toàn diện để định rõ cấu trúc tổ chức và mô hình hoạt động của hệ thống thông tin, từ đó giúp tăng cường hiệu quả và khả năng thích ứng của tổ chức với sự biến đổi trong môi trường nghiệp vụ (Nguyễn Việt Ái, 2013). Việc áp dụng EA trong các tổ chức đem lại nhiều lợi ích quan trọng: Đầu tiên, EA giúp định hình và tối ưu hóa các quy trình nghiệp vụ, từ đó giảm thiểu sự lãng phí và tăng cường hiệu suất làm việc; Thứ hai, EA giúp đảm bảo tính tương thích và tương 3 tác giữa các hệ thống và ứng dụng trong tổ chức, từ đó tạo ra sự linh hoạt và khả năng chia sẻ thông tin hiệu quả; Thứ ba, EA giúp tạo ra một môi trường CNTT ổn định và bảo mật, từ đó giảm thiểu rủi ro và đảm bảo an toàn thông tin.

Trường đại học là tổ chức nghiên cứu học thuật thuộc nhiều lĩnh vực khoa học và giáo dục chuyên nghiệp bậc đại học, theo Luật Giáo dục đại học năm 2018 thì trường đại học ở Việt Nam là cơ sở giáo dục đại học thuộc hệ thống giáo dục quốc dân, thực hiện chức năng đào tạo trình độ đại học, hoạt động khoa học và công nghệ, phục vụ cộng đồng. Trong trường đại học có các đơn vị thuộc, trực thuộc và các trường thành viên thực hiện các chức năng quản lý, hỗ trợ và thực hiện đào tạo. Trường đại học có quyền tự chủ xác định mục tiêu, cách thức quản lý riêng, tự quyết định và có trách nhiệm giải trình về hoạt động chuyên môn, học thuật, tổ chức, nhân sự, tài chính, tài sản và hoạt động khác trên cơ sở quy định của pháp luật. Ở Việt Nam bao gồm khối các trường đại học công lập và khối các trường đại học ngoài công lập được tổ chức gồm hai mô hình Đại học và Trường đại học.

Phạm vi của luận án này chỉ nghiên cứu trên các Trường đại học. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý của các trường đại học đã có nhiều kết quả tốt, tuy nhiên cũng đang gặp nhiều trở ngại như: hiện tượng “cát cứ” thông tin bên trong nội bộ, thiếu khả năng tích hợp hệ thống và liên kết thông tin tổng hợp báo cáo hỗ trợ ra quyết định, nhiều nền tảng phần mềm khác nhau, mỗi phần mềm quản lý một lĩnh vực riêng, chưa xây dựng được một cơ sở dữ liệu dung chung, quy trình xử lý nghiệp vụ còn nhiều tính thủ công và chưa chia sẻ được tài nguyên cho nhau. Hơn nữa, xây dựng đại học số là xu thế tất yếu của các trường đại học Việt Nam. Đại học số cũng là bước chuyển mình để đại học Việt Nam tiệm cận với giáo dục đại học trên thế giới.

Tuy nhiên nhiều chuyên gia thừa nhận xây dựng đại học số tại nước ta còn gặp nhiều khó khăn về cơ sở hạ tầng, kinh phí, hay chưa có nguyên mẫu. Trong khi đó, các nước trên thế giới đã sử dụng EA làm cơ sở nền tảng trong việc chuyển đổi số và xây dựng đại học số (Rozoa và cộng sự, 2020). EA giúp các trường đại học xây dựng mô hình tổ chức, quy trình nghiệp vụ và hệ thống thông tin đáp ứng nhu cầu đào tạo và nâng cao công tác quản lý điều hành nhà trường. Áp dụng EA trong các trường đại học mang lại nhiều lợi ích, bao gồm tăng cường hiệu suất quản lý, cải thiện trải nghiệm học tập cho sinh viên, nâng cao khả năng cạnh tranh và đáp ứng xu hướng phát triển trong giáo dục (Tô Hồng Nam, 2022).

Việc thúc đẩy áp dụng EA trong giáo dục đại học là một hướng đi quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo và đóng góp vào sự phát triển bền vững của giáo dục đại học Việt Nam. 4 Các trường đại học Sư phạm ở Việt Nam thuộc khối các trường đại học công lập, có nhiệm vụ đào tạo giáo viên đáp ứng yêu cầu đổi mới toàn diện của giáo dục Việt Nam. Xây dựng mối liên kết trách nhiệm giữa trường Sư phạm và trường phổ thông có ý nghĩa quan trọng then chốt trong quá trình trong đào tạo nghề cho sinh viên Sư phạm và bồi dưỡng, đào tạo đội ngũ nhà giáo nước nhà. Trường phổ thông là nơi giúp sinh viên có cơ hội để hiểu biết thực tế nhà trường nơi mà họ sẽ làm việc sau khi tốt nghiệp; nơi sinh viên vận dụng những kiến thức lí thuyết đã học vào trong chính hành động của bản thân; nơi mang lại cho sinh viên những hiểu biết về thực tiễn và gắn địa phương với bối cảnh cụ thể.

Trong bối cảnh hiện nay, trường đại học Sư phạm hỗ trợ các trường phổ thông trong đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. UNESCO khuyến cáo: “Thầy giáo phải được đào tạo để trở thành những nhà giáo dục nhiều hơn là những chuyên gia truyền đạt kiến thức”; Hội nghị Paris về giáo dục đưa ra quan niệm “nhà giáo mới” ở đại học: “Phải làm chủ được môi trường công nghệ thông tin và truyền thông mới, đồng thời phải chuẩn bị về mặt tâm lý cho một sự thay đổi cơ bản về vai trò của họ”. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng trong lĩnh vực giáo dục, quá trình quốc tế hóa, giảm tài trợ từ chính phủ, sự xuất hiện của công nghệ giáo dục mới và những yêu cầu mới về đảm bảo chất lượng giáo dục thì việc phát triển hệ thống thông tin tổng thể (EIS) để hỗ trợ quản lý trong các trường đại học Sư phạm trở nên cấp bách hơn. Tuy nhiên từ kết quả khảo sát năm 2018 cho thấy, có 89% đơn vị triển khai phần mềm quản lý đào tạo, 53% số đơn vị sử dụng phần mềm quản lý nhân sự, 53% số đơn vị áp dụng, các hệ thống thi trắc nghiệm (55%), hệ thống học liệu số (55%) đơn vị ứng dụng.

71% ứng dụng phần mềm quản lý điều hành, công văn đi đến, 44% số đơn vị triển khai hệ thống quản lý điều hành văn bản điện tử (e- office), nhìn chung có nhiều hệ thống thông tin trong các trường đại học này chưa đạt được các mục tiêu của tổ chức do thiết kế hệ thống không tốt, thiếu tính nhất quán và khả năng mở rộng, chưa gắn kết với các mục tiêu chiến lược của nhà trường. Ngoài ra, sau đại dịch COVID-19, việc UDCNTT trong lĩnh vực giáo dục vào đào tạo được đạt được nhiều kết quả quan trọng. Bộ Giáo dục và Đào tạo có trách nhiệm xây dựng cơ sở dữ liệu (CSDL) quốc gia về Giáo dục đại học (GDĐH) phục vụ kiểm định, đánh giá, quản lý, giám sát và đáp ứng nhu cầu thông tin cho cá nhân, tổ chức có liên quan. Theo đó, mô hình tổng thể được đề xuất gồm có 12 CSDL thành phần, bao gồm: Cơ sở đào tạo, Ngành đào tạo, Chương trình đào tạo, Tuyển sinh, Đội ngũ cán bộ giảng viên, Người học, Văn bằng, Cơ sở vật chất, Tài chính - đầu tư, Nghiên cứu khoa học, Hợp tác quốc tế, Hợp tác doanh nghiệp.

Vì vậy, các trường đại học Sư phạm có vai trò quan trọng trong việc tích hợp hệ thống thông tin, kết nối với cơ sở 5 dữ liệu Quốc gia về đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên phổ thông để dự báo, đào tạo, đào tạo lại và bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ nhà giáo nước nhà là việc làm cần thiết. Vì những lý do và bối cảnh trên, tác giả chọn đề tài “Nghiên cứu mô hình kiến trúc tổng thể cho các trường đại học khối Sư phạm Việt Nam” để thực hiện nghiên cứu và học nghiên cứu sinh tại Viện đào tạo Sau đại học, Viện Công nghệ thông tin và Kinh tế số của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân.