PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trang trại là một loại hình sản xuất nông nghiệp xuất hiện sớm trong lịch sử phát triển kinh tế thế giới. Ở Việt Nam, kinh tế trang trại cũng đƣợc hình thành và trải qua nhiều giai đoạn phát triển khác nhau. Nhƣng kinh tế trang trại chỉ thật sự trở thành loại hình sản xuất chủ chốt và có vị trí quan trọng trong nền nông nghiệp Việt Nam từ khi Đảng ta chủ trƣơng thực hiện đƣờng lối đổi mới đất nƣớc sau năm 1986.
Kinh tế trang trại có vai trò rất quan trọng trong khai thác có hiệu quả đất đai, vốn, kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý góp phần phát triển nông nghiệp bền vững; đồng thời tạo thêm việc làm tăng thu nhập, khuyến khích làm giàu đi đôi với xoá đói giảm nghèo; phân công lại lao động ở nông thôn, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới. Thực tế đó khẳng định tính ƣu việt vƣợt trội của kinh tế trang trại – một hình thức tổ chức sản xuất, kinh doanh chủ yếu của nền nông nghiệp hàng hóa nƣớc ta. Phú Giáo là một huyện nằm ở phía Đông Bắc tỉnh Bình Dƣơng, Phía Đông giáp huyện Vĩnh Cửu (Đồng Nai), phía Tây giáp huyện Bến Cát (Bình Dƣơng), phía Nam giáp huyện Bắc Tân Uyên (Bình Dƣơng), phía Bắc giáp huyện Đồng Phú (Bình Phƣớc). Với điều kiện tự nhiên có nhiều thuận lợi, nằm trên địa hình đồi thoải lƣợn sóng và các dải đất hẹp ven Sông Bé, đất có độ cao trung bình thấp và tƣơng đối bằng phẳng.
Đất Phú Giáo chủ yếu là đất bazan xám rất thích hợp cho các cây công nghiệp nhƣ: cao su, điều, tiêu và các loại cây ăn quả. Riêng dải đất ven Sông Bé là đất phù xa mới, trồng lúa và các loại rau đậu tốt. Khí hậu Phú Giáo ôn hòa, mỗi năm có 2 mùa, 6 tháng mùa khô (từ tháng 11 đến tháng 4) và 6 tháng mùa mƣa (từ tháng 5 đến tháng 10). Nhiệt độ trung bình tử 26°C đến 34°C.
Lƣợng mƣa trung bình trên địa bàn huyện là 1947,7mm. Số ngày mƣa trung bình là 163 ngày trong năm. Không khí có độ ẩm cao. Nhìn chung, đất đai, khí hậu và sông suối của huyện Phú Giáo rất thuận lợi để phát triển nông nghiệp và ngành này đang trở thành một thế mạnh của 1 huyện.
Tính đến nay, toàn huyện có hơn 500 trang trại chăn nuôi, trồng trọt, tạo lợi thế đƣa nền nông nghiệp của huyện đi lên theo hƣớng sản xuất lớn. Trong những năm gần đây, sản xuất nông nghiệp của Tỉnh Bình Dƣơng nói chung và huyện Phú Giáo nói riêng có sự phát triển khởi sắc, trong đó, kinh tế trang trại đã và đang từng bƣớc khẳng định vai trò vị trí của nó trong sản xuất nông nghiệp của địa phƣơng. Các loại hình trang trại ở Phú Giáo chủ yếu là các trang trại trồng cây lâu năm (Cao su, điều, cây ăn trái,…), trồng rừng, chăn nuôi, trồng trọt và trang trại kinh doanh tổng hợp. Tuy nhiên, kinh tế trang trại ở Phú Giáo, Bình Dƣơng phát triển chƣa tƣơng xứng với tiềm năng của địa phƣơng.
Bên cạnh một số trang trại đã và đang hoạt động sản xuất kinh doanh có hiệu quả, còn một bộ phận rất lớn các trang trại còn lúng túng trong việc tổ chức sản xuất, áp dụng khoa học kỹ thuật, định hƣớng đầu tƣ cho sản xuất kinh doanh, tìm kiếm thị trƣờng,… Việc tiếp tục nghiên cứu, luận giải làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn về phát triển kinh tế trang trại làm căn cứ để xác định các quan điểm và giải pháp phù hợp, nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế trang trại ở Phú Giáo, Bình Dƣơng đáp ứng yêu cầu đặt ra là vấn đề có ý nghĩa cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn. Với lý do đó, tác giải lựa chọn vấn đề “Kinh tế trang trại huyện Phú Giáo, tỉnh Bình Dương từ năm 2005 đến năm 2015” làm đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lịch sử Việt Nam. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Kinh tế trang trại và phát triển kinh tế trang trại có ý nghĩa quan trọng trong góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế của đất nƣớc nói chung, phát triển nông nghiệp nói riêng theo hƣớng sản xuất hàng hóa. Bởi vậy, đã có nhiều tài liệu, công trình nghiên cứu đề cập đến kinh tế trang trại và phát triển kinh tế trang trại ở các khía cạnh khác nhau.
* Nhóm các công trình nghiên cứu chung về nông nghiệp: Trƣớc hết phải kể đến các công trình nghiên cứu chung về nông nghiệp – nông dân – nông thôn Việt Nam từ thời kỳ đổi mới, bao gồm: Nông nghiệp, nông thôn Việt Nam thời kỳ đổi mới (1986 – 2002) của tác giải Nguyễn Sinh Cúc; Về 2 chính sách đất nông nghiệp ở nƣớc ta hiện nay của tác Trần Thị Minh Châu, xuất bản năm 2007; Nông dân làm giàu của Trung ƣơng Hội Nông dân Việt Nam, xuất bản năm 2010; Chính sách hỗ trợ sản xuất nông nghiệp ở nƣớc ta hiện nay của tác giả Đoàn Xuân Thủy, xuất bản năm 2011; Nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong mô hình tăng trƣởng kinh tế mới giai đoạn 2011 – 2020 của tác giả Nguyễn Thị Tố Quyên xuất bản năm 2012,… Trên cơ sở nghiên cứu các vấn đề lý luận, phân tích các chủ trƣơng, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc, khảo sát đánh giá thực trạng bằng phƣơng pháp khoa học kết hợp định lƣợng và định tính, các tác giả đã luận giải các vấn đề lý luận và thực tiễn về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, trong đó có kinh tế trang trại, từ đó đề ra những định hƣớng và giải pháp cho phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn nói chung, kinh tế trang trại ở Việt Nam nói riêng. * Tiếp đến là các công trình nghiên cứu có tính chất chuyên khảo về kinh tế trang trại và phát triển kinh tế trang trại ở Việt Nam như: Tƣ liệu về kinh tế trang trại do Trần Văn Các chủ biên, năm 2000. Đây đƣợc coi là tác phẩm chuyên khảo đầu tiên đề cập một cách tƣơng đối hoàn chỉnh về kinh tế trang trại Việt Nam. Tác phẩm đƣợc trình bày dƣới dạng kỷ yếu, trong đó tổng hợp có hệ thống các chủ trƣơng, chính sách định hƣớng của Đảng, Nhà nƣớc qua 141 bài nghiên cứu, báo cáo của các nhà nghiên cứu và quản lý kinh tế về phát triển kinh tế trang trại ở nƣớc ta.
Thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế trang trại trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện ở Việt Nam của tác giả Nguyễn Đình Hƣơng, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội. Trong đó, tác giả đã phân tích và đánh giá những thành tựu, hạn chế trong quá trình phát triển kinh tế trang trại ở Việt Nam dƣới góc độ kinh tế ngành, đồng thời đƣa ra những giải pháp mang tầm vĩ mô nhằm chỉ đạo phát triển kinh tế trang trại nƣớc ta trong thời gian tới. Làm giàu bằng kinh tế trang trại – mô hình kinh tế trang trại trẻ của Trần Kiên và Phúc Kỳ, Nxb Thanh niên, năm 2001. Trong công trình nghiên cứu của mình, các tác giả đã đƣa ra quan điểm riêng về kinh tế trang trại cùng con đƣờng, 3 cách thức, biện pháp để làm giàu bằng kinh tế trang trại và phát triển kinh tế trang trại trong tình hình mới.
Kinh tế trang trại với xóa đói giảm nghèo của tác giả Ngô Đức Cát, ấn hành năm 2004. Thông qua khảo sát thực trạng, quy mô của kinh tế trang trại và tìm hiểu các nguyên nhân khách quan về kinh tế – xã hội, năng lực và điều kiện chủ quan của các hộ nông dân, tác giả đã phân tích mối quan hệ qua lại giữa tình trạng đói nghèo với sự phát triển kinh tế trang trại và đi đến khẳng định: vai trò của kinh tế trang trại không chỉ tạo ra khối lƣợng sản phẩm hàng hóa lớn mà còn có vai trò quan trọng trong việc xóa đói giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới. Kinh tế trang trại ở Việt Nam phân tích từ góc độ địa lý kinh tế và sinh thái, năm 2009 của tác giả Nguyễn Viết Thịnh. Với phƣơng pháp tiếp cận mới, phân tích sự phát triển kinh tế trang trại trên cơ sở so sánh với nguồn lực về đất đai, vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, sinh thái của Việt Nam, tác giả đã đƣa ra những số liệu, luận chứng về thành tựu và những tồn tại trong phát triển kinh tế trang trại ở Việt Nam.
Từ đó, tác giả đề xuất một giải pháp một số chính sách, giải pháp về kinh tế – xã hội nhằm thúc đẩy loại hình kinh tế này phát triển bền vững. Bên cạnh đó, do sản xuất nông nghiệp nói chung, kinh tế trang trại nói riêng ở mỗi vùng, tiểu vùng, các địa phƣơng có sự khác biệt về điều kiện tự nhiên và kinh tế – xã hội, nên cũng có những đặc điểm riêng biệt. Vì vậy, ngoài các công trình với không gian nghiên cứu chung trên phạm vi cả nƣớc, còn có các đề tài, bài viết nghiên cứu về kinh tế trang trại và phát triển kinh tế trang trại trong phạm vi vùng hoặc địa phƣơng, nhƣ: Kỷ yếu đề tài khoa học cấp bộ Kinh tế trang trại miền Đông Nam bộ – thực trang và xu hƣớng phát triển đến năm 2005 của Phân viện Thành phố Hồ Chí Minh – Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh công bố năm 1999. Kỷ yếu tập hợp 16 bài viết của các học giả trong nƣớc liên quan đến vấn đề lý luận, quá trình hình thành và thực trạng phát triển kinh tế trang trại ở miền Đông Nam bộ.
Trên cơ sở đánh giá các nguyên nhân khách quan, chủ quan, những yếu tố tác 4 động về kinh tế – xã hội, các tác giả đề cập xu hƣớng phát triển kinh tế trang trại ở miền Đông Nam bộ trong giai đoạn 2000-2005. Đáng lƣu ý, với ý nghĩa khoa học và thời sự của kinh tế trang trại nên đã có khá nhiều luận văn, khóa luận tốt nghiệp các chuyên ngành kinh tế chính trị, kinh tế nông nghiệp, địa lý học, lịch sử,… chọn phát triển kinh tế trang trại của một địa phƣơng làm đề tài nghiên cứu. Trong đó, phải kể đến số lƣợng đáng kể các luận văn nghiên cứu về thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn các tỉnh Thái Nguyên, Bắc Cạn, Gia Lai, Bình Thuận, Hƣng Yên,… Ngô Thị Bích Thuận phân tích kinh tế trang trại tỉnh Đồng Nai từ góc độ địa lý kinh tế – xã hội, Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Địa lý học, năm 2010.