Kiến thức thái độ và thực hành sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi gà của người dân tại xã lâu thượng tỉnh thái nguyên luận văn thạc sĩ y tế công cộng

Luận văn thạc sĩ y tế công cộng về kiến thức, thái độ, thực hành sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi gà tại xã Lâu Thượng, Thái Nguyên. Nghiên cứu năm 2024.

• Tác giả: Nguyễn Lan Vy
• Người hướng dẫn: Phạm Đức Phúc
• Trường học: Trường Đại học Y tế Công cộng
• Chuyên ngành: Y tế Công cộng
• Đề tài: Kiến Thức, Thái Độ Và Thực Hành Sử Dụng Kháng Sinh Trong Chăn Nuôi Gà Của Người Dân Tại Xã Lâu Thượng Tỉnh Thái Nguyên, Năm 2024
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Nguyên tắc sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi
• 1.2. Một số hậu quả khi sử dụng kháng sinh không đúng cách
• 1.3. Thực trạng sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi gà
• 1.4. Thực trạng kiến thức, thái độ, thực hành của người dân về sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi gà và một số yếu tố liên quan
• 1.5. Giới thiệu tóm tắt về địa bàn nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp chọn mẫu
• 2.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.6. Các biến số và chủ đề nghiên cứu
• 2.7. Thang đo và tiêu chuẩn đánh giá
• 2.8. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.9. Vấn đề đạo đức của nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thực trạng kiến thức, thái độ, thực hành về sử dụng kháng sinh của người chăn nuôi gà
• 3.2. Một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ, thực hành sử dụng kháng sinh của người chăn nuôi gà
• 3.3. Phân tích hồi quy logistic đa biến
• 3.4. Quan điểm của người chăn nuôi
• 3.5. Kênh truyền thông, nguồn thông tin
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Thực trạng kiến thức, thái độ, thực hành sử dụng kháng sinh của người chăn nuôi gà
• 4.2. Một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ và thực hành sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi của đối tượng nghiên cứu
• 4.3. Hạn chế của nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan Nghiên cứu sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi gà

Nghiên cứu kiến thức, thái độ, thực hành về sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi gà tại Thái Nguyên năm 2024 là một bước tiến quan trọng. Việc sử dụng kháng sinh không đúng cách dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh (KKS), làm giảm hiệu quả điều trị và tạo ra các chủng vi khuẩn kháng thuốc. Điều này gây khó khăn trong điều trị bệnh cho người và động vật. Sử dụng kháng sinh tràn lan trong chăn nuôi góp phần vào tình trạng KKS trên người, ảnh hưởng đến tính bền vững của hệ thống sản xuất lương thực và gây ô nhiễm môi trường. Nghiên cứu này nhằm mục đích làm rõ thực trạng và tìm ra giải pháp cho vấn đề này.

1.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu KKT về kháng sinh

Việc nghiên cứu Kiến thức, Thái độ và Thực hành (KKT) về sử dụng kháng sinh giúp đánh giá đúng thực trạng và nhận thức của người chăn nuôi. Từ đó, xây dựng các chương trình can thiệp hiệu quả, giảm thiểu KKS và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Theo Nguyễn Lan Vy (2024), việc hiểu rõ KKT là yếu tố then chốt để thay đổi hành vi sử dụng kháng sinh một cách hợp lý. Việc nâng cao nhận thức về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi là vô cùng quan trọng.

1.2. Bối cảnh chăn nuôi gà tại Thái Nguyên và vấn đề KKS

Thái Nguyên là tỉnh trung du miền núi với đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ cao. Mô hình chăn nuôi nhỏ lẻ vẫn chiếm ưu thế, đặc biệt là chăn nuôi nông hộ. Theo một nghiên cứu, 54% người chăn nuôi trên địa bàn tỉnh sử dụng liều kháng sinh cao gấp 1.5-2 lần so với liều hướng dẫn. Lâu Thượng là một xã nhỏ thuộc tỉnh Thái Nguyên, có tỷ lệ chăn nuôi gà quy mô nhỏ lẻ cao. Trình độ kiến thức sử dụng kháng sinh và khả năng tiếp cận tư vấn thú y là yếu tố quan trọng để cải thiện tình hình.

II. Thách thức Sử dụng kháng sinh không hợp lý trong chăn nuôi

Việc sử dụng kháng sinh không hợp lý trong chăn nuôi gà gây ra nhiều thách thức lớn. Tình trạng kháng kháng sinh gia tăng, làm giảm hiệu quả điều trị bệnh cho cả người và vật nuôi. Tồn dư kháng sinh trong các sản phẩm động vật có thể gây dị ứng, phản ứng phụ hoặc nguy cơ kháng thuốc cho người tiêu dùng. Chi phí điều trị bệnh KKS cao hơn và kéo dài hơn, gây gánh nặng tài chính cho hệ thống y tế và gia đình. Ngoài ra, việc sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi có thể dẫn đến ô nhiễm môi trường qua chất thải chăn nuôi.

2.1. Hậu quả của việc sử dụng kháng sinh không đúng cách

Việc sử dụng kháng sinh không đúng cách dẫn đến tình trạng kháng thuốc, làm giảm hiệu quả điều trị và tạo ra các chủng vi khuẩn kháng thuốc. Điều này gây khó khăn trong điều trị bệnh cho người và động vật. Theo WHO, Việt Nam nằm trong nhóm các nước có tỉ lệ KKS cao nhất thế giới. Việc sử dụng kháng sinh tràn lan trong chăn nuôi làm tăng nguy cơ KKS trên người.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hành sử dụng kháng sinh

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến thực hành sử dụng kháng sinh của người chăn nuôi, bao gồm trình độ học vấn, kiến thức về kháng sinh, thái độ đối với việc sử dụng kháng sinh, và điều kiện kinh tế. Việc thiếu thông tin và tư vấn từ cán bộ thú y cũng góp phần vào việc sử dụng kháng sinh không hợp lý. Theo nghiên cứu của Nguyễn Lan Vy (2024), chỉ có một số ít người dân được đào tạo về sử dụng kháng sinh đúng cách.

2.3. Tình hình kiểm soát kháng sinh trong chăn nuôi hiện nay

Việc kiểm soát kháng sinh trong chăn nuôi còn nhiều hạn chế. Chưa có quy định hay luật cụ thể cấm người dân tự mua kháng sinh cho vật nuôi. Sự giám sát và kiểm soát hiệu quả việc bán và sử dụng thuốc thú y còn lỏng lẻo. Theo một nghiên cứu, 74.6% người chăn nuôi tự dùng thuốc và chất kích thích tăng trưởng được sử dụng ở 93.6% trang trại. Cần có các biện pháp mạnh mẽ hơn để kiểm soát kháng sinh trong chăn nuôi.

III. Phương pháp Nghiên cứu KKT về kháng sinh tại Thái Nguyên

Nghiên cứu về kiến thức, thái độ, thực hành về sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi gà tại Thái Nguyên năm 2024 sử dụng thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang kết hợp giữa định lượng và định tính. Đối tượng nghiên cứu là người dân trực tiếp chăn nuôi gà tại xã Lâu Thượng, huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên. Nghiên cứu được thực hiện từ 10/2023 - tháng 08/2024, khảo sát trên 264 đối tượng và thực hiện 20 cuộc phỏng vấn sâu. Bộ công cụ định lượng được soạn dựa trên bộ công cụ đã được chuẩn hóa và bộ công cụ định tính được soạn theo mục tiêu nghiên cứu.

3.1. Thiết kế và phương pháp nghiên cứu định lượng

Nghiên cứu định lượng sử dụng phương pháp khảo sát cắt ngang để thu thập dữ liệu về kiến thức, thái độ, thực hành của người chăn nuôi. Bộ công cụ khảo sát được thiết kế dựa trên các nghiên cứu trước đây và được chuẩn hóa để đảm bảo tính tin cậy và giá trị. Dữ liệu được phân tích bằng phần mềm thống kê để xác định các yếu tố liên quan đến thực hành sử dụng kháng sinh.

3.2. Phương pháp nghiên cứu định tính và phỏng vấn sâu

Nghiên cứu định tính sử dụng phương pháp phỏng vấn sâu để thu thập thông tin chi tiết về quan điểm, kinh nghiệm và hành vi của người chăn nuôi. Các cuộc phỏng vấn được thực hiện với người chăn nuôi có kinh nghiệm và cán bộ thú y để hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng kháng sinh. Dữ liệu định tính được phân tích theo phương pháp chủ đề để xác định các chủ đề chính và mối liên hệ giữa chúng.

3.3. Đối tượng nghiên cứu và địa bàn khảo sát

Đối tượng nghiên cứu là người dân trực tiếp chăn nuôi gà tại xã Lâu Thượng, huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên. Xã Lâu Thượng được chọn làm địa bàn nghiên cứu vì đây là một xã nghèo có tỷ lệ chăn nuôi gia cầm quy mô nhỏ cao và phần lớn người dân sử dụng kháng sinh không có hướng dẫn của cán bộ thú y. Nghiên cứu này giúp hiểu rõ hơn về tình hình sử dụng kháng sinh tại địa phương.

IV. Kết quả Thực trạng KKT về kháng sinh trong chăn nuôi gà

Tỷ lệ kiến thức, thái độ và thực hành sử dụng kháng sinh không tốt khá cao lần lượt là 79.9%, 61% và 82.2%, trong đó tỷ lệ thực hành sử dụng kháng sinh tốt thấp nhất chỉ có 17.8%. Đối tượng tham gia nghiên cứu có thể nhận thức một cách nhất quán nhu cầu sử dụng kháng sinh phù hợp và có trách nhiệm, đã biết cần có hướng dẫn của cán bộ thú y hoặc người có chuyên môn trước khi sử dụng kháng sinh.

4.1. Đánh giá kiến thức sử dụng kháng sinh của người chăn nuôi

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ người chăn nuôi có kiến thức sử dụng kháng sinh đúng cách còn thấp. Nhiều người chăn nuôi không chắc chắn về định nghĩa kháng sinh và tỷ lệ trả lời sai về việc dừng thuốc khi thấy con vật đỡ hơn là khá cao. Theo Nguyễn Lan Vy (2024), cần có các biện pháp nâng cao kiến thức cho người chăn nuôi về sử dụng kháng sinh.

4.2. Phân tích thái độ của người chăn nuôi về kháng sinh

Nhiều người dân có thái độ đồng tình với việc đổi loại kháng sinh ngay lập tức khi thấy gà không khỏe và tăng liều để gà khỏi nhanh hơn. Điều này cho thấy sự thiếu hiểu biết về tác hại của việc sử dụng kháng sinh không đúng cách. Nghiên cứu của Nguyễn Lan Vy (2024) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thay đổi thái độ sử dụng kháng sinh của người chăn nuôi.

4.3. Thực hành sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi gà tại Thái Nguyên

Tỷ lệ thực hành sử dụng kháng sinh đúng cách của người chăn nuôi còn rất thấp. Nhiều người chăn nuôi sử dụng kháng sinh không có hướng dẫn của cán bộ thú y và không tuân thủ đúng liều lượng và thời gian điều trị. Cần có các biện pháp can thiệp để cải thiện thực hành sử dụng kháng sinh của người chăn nuôi.

V. Giải pháp Giảm sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi gà hiệu quả

Để giảm thiểu việc sử dụng kháng sinh bừa bãi trong chăn nuôi gà, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính quyền địa phương, cán bộ thú y và người chăn nuôi. Chính quyền địa phương cần tổ chức tập huấn cho người dân về sử dụng kháng sinh đúng cách. Người dân cần nâng cao kiến thức và có ý thức hơn trong việc sử dụng kháng sinh đúng cách. Cần tăng cường giám sát và kiểm soát việc bán và sử dụng thuốc thú y.

5.1. Nâng cao kiến thức và thay đổi thái độ sử dụng kháng sinh

Việc nâng cao kiến thức và thay đổi thái độ sử dụng kháng sinh là yếu tố then chốt để giảm thiểu tình trạng KKS. Cần có các chương trình giáo dục và truyền thông hiệu quả để cung cấp thông tin chính xác về tác hại của việc sử dụng kháng sinh không đúng cách và lợi ích của việc sử dụng kháng sinh hợp lý. Người chăn nuôi cần được khuyến khích tham gia các khóa tập huấn và tư vấn từ cán bộ thú y.

5.2. Phát triển các mô hình chăn nuôi an toàn sinh học

Phát triển các mô hình chăn nuôi an toàn sinh học là một giải pháp hiệu quả để giảm thiểu việc sử dụng kháng sinh. Các mô hình này tập trung vào việc cải thiện điều kiện chăn nuôi, tăng cường sức đề kháng cho đàn gà và phòng bệnh bằng các biện pháp tự nhiên. Cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức để nhân rộng các mô hình chăn nuôi an toàn sinh học.

5.3. Tăng cường vai trò của cán bộ thú y trong kiểm soát kháng sinh

Cán bộ thú y đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát kháng sinh trong chăn nuôi. Cần tăng cường số lượng và chất lượng cán bộ thú y tại địa phương. Cán bộ thú y cần được trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết để tư vấn cho người chăn nuôi về sử dụng kháng sinh đúng cách và phát hiện sớm các trường hợp KKS.

VI. Kết luận Hướng tới sử dụng kháng sinh hợp lý trong chăn nuôi

Nghiên cứu về kiến thức, thái độ, thực hành về sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi gà tại Thái Nguyên năm 2024 cung cấp những thông tin quan trọng để xây dựng các biện pháp can thiệp hiệu quả nhằm giảm thiểu tình trạng KKS. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, cán bộ thú y và người chăn nuôi để đạt được mục tiêu sử dụng kháng sinh hợp lý và bền vững.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu và ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tỷ lệ người chăn nuôi có kiến thức, thái độ, thực hành đúng cách về sử dụng kháng sinh còn thấp. Cần có các biện pháp nâng cao kiến thức, thay đổi thái độ và cải thiện thực hành sử dụng kháng sinh của người chăn nuôi. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn trong việc xây dựng các chương trình can thiệp hiệu quả để giảm thiểu tình trạng KKS.

6.2. Khuyến nghị và hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu khuyến nghị chính quyền địa phương tổ chức tập huấn cho người dân về sử dụng kháng sinh đúng cách, người dân cần nâng cao kiến thức và có ý thức hơn trong việc sử dụng kháng sinh đúng cách. Cần có các nghiên cứu tiếp theo để đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp và tìm ra các giải pháp mới để giảm thiểu tình trạng KKS.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi gà tại Việt Nam, đặc biệt ở các vùng nông thôn như xã Lâu Thượng, tỉnh Thái Nguyên, đang đặt ra nhiều thách thức nghiêm trọng về sức khỏe cộng đồng và môi trường. Theo ước tính, tỷ lệ sử dụng kháng sinh không đúng cách trong chăn nuôi gà tại địa phương này lên đến 79,9% về kiến thức, 61% về thái độ và 82,2% về thực hành, trong đó chỉ có 17,8% người dân thực hành sử dụng kháng sinh đúng chuẩn. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn từ tháng 10/2023 đến tháng 8/2024, khảo sát 264 người dân trực tiếp chăn nuôi gà tại xã Lâu Thượng nhằm mục tiêu mô tả thực trạng kiến thức, thái độ và thực hành (KAP) sử dụng kháng sinh, đồng thời phân tích các yếu tố liên quan ảnh hưởng đến KAP này.

Xã Lâu Thượng là một xã nghèo, có tỷ lệ chăn nuôi gia cầm quy mô nhỏ cao, với hơn 70% dân số là dân tộc thiểu số, điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn và hạn chế trong tiếp cận dịch vụ thú y. Việc sử dụng kháng sinh không đúng cách không chỉ làm gia tăng hiện tượng kháng kháng sinh (KKS) mà còn gây tồn dư kháng sinh trong sản phẩm chăn nuôi, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng và môi trường. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu thực tiễn để xây dựng các chính sách và chương trình can thiệp nhằm nâng cao nhận thức, cải thiện thực hành sử dụng kháng sinh, góp phần giảm thiểu nguy cơ KKS và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên mô hình Hành vi tích hợp (Integrated Behavior Model) của Glanz (2008), một mô hình hành vi sức khỏe tổng hợp, giúp giải thích và dự đoán hành vi sử dụng kháng sinh của người dân chăn nuôi. Mô hình này tập trung vào ba yếu tố chính ảnh hưởng đến hành vi: thái độ đối với hành vi, chuẩn mực chủ quan và nhận thức về năng lực kiểm soát hành vi. Ngoài ra, mô hình được mở rộng bổ sung các yếu tố như kiến thức, yếu tố môi trường, động lực cá nhân và các yếu tố tạo điều kiện thuận lợi như kênh truyền thông, lời khuyên từ người thân, cán bộ thú y.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu bao gồm:

• Kiến thức về kháng sinh: Hiểu biết về định nghĩa, tác dụng, cách sử dụng và nguyên tắc sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi.
• Thái độ sử dụng kháng sinh: Quan điểm, niềm tin và cảm nhận của người chăn nuôi về việc sử dụng kháng sinh đúng cách.
• Thực hành sử dụng kháng sinh: Hành vi thực tế trong việc sử dụng, bảo quản và tuân thủ liều lượng, liệu trình kháng sinh.
• Yếu tố cá nhân và môi trường: Tuổi, giới tính, dân tộc, trình độ học vấn, thu nhập, khoảng cách đến cơ sở thú y, kênh truyền thông và lời khuyên từ cộng đồng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế cắt ngang kết hợp phương pháp định lượng và định tính nhằm thu thập dữ liệu toàn diện về KAP sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi gà. Đối tượng nghiên cứu là 264 người dân trực tiếp chăn nuôi gà tại xã Lâu Thượng, huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên, được chọn ngẫu nhiên đơn từ danh sách 580 hộ chăn nuôi đáp ứng tiêu chí (quy mô từ 50 đến 10.000 con, trên 18 tuổi, có quyền quyết định sử dụng kháng sinh).

Dữ liệu định lượng được thu thập qua bảng câu hỏi chuẩn hóa, dựa trên các thang đo kiến thức, thái độ và thực hành đã được kiểm định tại Việt Nam. Dữ liệu định tính được thu thập qua 20 cuộc phỏng vấn sâu nhằm làm rõ các yếu tố ảnh hưởng và quan điểm của người dân về việc sử dụng kháng sinh.

Phân tích dữ liệu định lượng sử dụng phần mềm thống kê với các phương pháp phân tích mô tả, phân tích hồi quy logistic đa biến để xác định các yếu tố liên quan đến KAP. Dữ liệu định tính được phân tích theo phương pháp phân tích nội dung để bổ sung và giải thích kết quả định lượng.

Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 10/2023 đến tháng 8/2024, trong đó thu thập số liệu chính từ tháng 5 đến tháng 6/2024.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng kiến thức sử dụng kháng sinh: Có đến 79,9% người dân có kiến thức chưa đúng hoặc chưa đầy đủ về sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi gà. Cụ thể, 58,7% trả lời sai về việc dừng thuốc khi thấy gà đỡ bệnh, 55,7% không biết tăng liều khi gà không khỏi là sai. Chỉ dưới 10% người dân được đào tạo bài bản về sử dụng kháng sinh.

2. Thái độ đối với việc sử dụng kháng sinh: 61% người dân có thái độ chưa tích cực hoặc chưa đúng về việc sử dụng kháng sinh. 68% đồng tình với việc đổi loại kháng sinh ngay khi thấy gà không khỏe, 58% đồng ý tăng liều để gà khỏi nhanh hơn, thể hiện thái độ thiếu thận trọng.

3. Thực hành sử dụng kháng sinh: Tỷ lệ thực hành tốt chỉ đạt 17,8%, trong khi 82,2% người dân có thực hành chưa đúng. Việc sử dụng kháng sinh bừa bãi, không theo hướng dẫn thú y phổ biến, nhiều hộ không tuân thủ thời gian ngừng thuốc trước khi xuất bán gà.

4. Các yếu tố liên quan đến KAP: Phân tích hồi quy logistic đa biến cho thấy tuổi và dân tộc ảnh hưởng đến kiến thức; dân tộc và tình trạng bệnh gà trong 12 tháng qua ảnh hưởng đến thái độ; thu nhập hộ gia đình là yếu tố liên quan đến thực hành sử dụng kháng sinh.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phản ánh thực trạng phổ biến của việc sử dụng kháng sinh không đúng cách trong chăn nuôi gà tại các vùng nông thôn Việt Nam, tương đồng với các nghiên cứu ở các nước thu nhập thấp và trung bình khác. Việc thiếu kiến thức và thái độ chưa đúng dẫn đến thực hành sử dụng kháng sinh bừa bãi, góp phần làm gia tăng nguy cơ kháng kháng sinh, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và môi trường.

Nguyên nhân chính bao gồm hạn chế về đào tạo, tiếp cận thông tin, đặc biệt là ở các nhóm dân tộc thiểu số và người có thu nhập thấp. Việc thiếu quy định chặt chẽ và giám sát trong việc bán thuốc kháng sinh cũng tạo điều kiện cho việc sử dụng không kiểm soát. Kết quả cũng cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa kiến thức, thái độ và thực hành, nhấn mạnh vai trò của giáo dục và truyền thông trong cải thiện hành vi sử dụng kháng sinh.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ KAP đúng và sai, bảng phân tích hồi quy logistic đa biến minh họa các yếu tố ảnh hưởng, giúp trực quan hóa mối quan hệ và mức độ tác động.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tổ chức tập huấn nâng cao kiến thức cho người dân: Chính quyền địa phương phối hợp với ngành thú y tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn về sử dụng kháng sinh đúng cách, nguyên tắc phối hợp và liều lượng, ưu tiên nhóm dân tộc thiểu số và người thu nhập thấp. Thời gian thực hiện trong 12 tháng tới.

2. Tăng cường truyền thông đa kênh về sử dụng kháng sinh an toàn: Sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng như truyền hình, báo chí, mạng xã hội và cán bộ thú y cơ sở để phổ biến kiến thức, thay đổi thái độ và hành vi người dân. Mục tiêu tăng tỷ lệ người dân có thái độ tích cực lên trên 80% trong 2 năm.

3. Xây dựng và thực thi quy định quản lý chặt chẽ việc bán và sử dụng kháng sinh: Cơ quan chức năng cần kiểm soát chặt việc bán thuốc kháng sinh không theo đơn, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, đồng thời hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ thú y chuyên nghiệp. Thời gian thực hiện trong 18 tháng.

4. Khuyến khích người dân ghi chép và tuân thủ liệu trình sử dụng kháng sinh: Hướng dẫn người dân ghi chép chi tiết việc sử dụng thuốc, tuân thủ thời gian ngừng thuốc trước khi xuất bán sản phẩm, giảm thiểu tồn dư kháng sinh. Chủ thể thực hiện là cán bộ thú y và các tổ chức cộng đồng, triển khai liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi gia cầm quy mô nhỏ và vừa: Nghiên cứu cung cấp thông tin thực tiễn giúp họ nâng cao kiến thức, điều chỉnh thái độ và cải thiện thực hành sử dụng kháng sinh, từ đó nâng cao hiệu quả chăn nuôi và bảo vệ sức khỏe.

2. Cán bộ thú y và nhân viên y tế công cộng: Tài liệu giúp hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi sử dụng kháng sinh của người dân, hỗ trợ xây dựng các chương trình đào tạo, tư vấn và giám sát hiệu quả hơn.

3. Nhà quản lý chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp bằng chứng khoa học để xây dựng, hoàn thiện các quy định, chính sách quản lý việc sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi, góp phần kiểm soát KKS.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành y tế công cộng, thú y: Là nguồn tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu kết hợp định lượng và định tính trong lĩnh vực KAP sử dụng kháng sinh, cũng như các mô hình hành vi sức khỏe áp dụng trong thực tiễn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc sử dụng kháng sinh không đúng cách trong chăn nuôi gà lại nguy hiểm?
   Việc sử dụng kháng sinh không đúng cách dẫn đến hiện tượng kháng kháng sinh, làm giảm hiệu quả điều trị bệnh, tồn dư kháng sinh trong sản phẩm gây hại sức khỏe người tiêu dùng và ô nhiễm môi trường.

2. Yếu tố nào ảnh hưởng nhiều nhất đến thực hành sử dụng kháng sinh của người dân?
   Thu nhập hộ gia đình là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến thực hành, người có thu nhập thấp thường có thực hành kém do hạn chế về tài chính và tiếp cận dịch vụ thú y.

3. Làm thế nào để nâng cao kiến thức và thái độ của người chăn nuôi về sử dụng kháng sinh?
   Tổ chức các khóa tập huấn, truyền thông đa kênh và tăng cường tư vấn từ cán bộ thú y là các biện pháp hiệu quả để nâng cao nhận thức và thay đổi thái độ.

4. Có bao nhiêu phần trăm người dân được đào tạo bài bản về sử dụng kháng sinh?
   Chỉ dưới 10% người dân chăn nuôi gà tại xã Lâu Thượng được đào tạo bài bản về sử dụng kháng sinh, cho thấy nhu cầu đào tạo rất lớn.

5. Nghiên cứu này có thể áp dụng cho các vùng khác không?
   Mặc dù nghiên cứu tập trung tại xã Lâu Thượng, các kết quả và khuyến nghị có thể tham khảo và điều chỉnh áp dụng cho các vùng nông thôn có điều kiện tương tự nhằm cải thiện việc sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi.

Kết luận

• Nghiên cứu đã mô tả thực trạng KAP sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi gà tại xã Lâu Thượng với tỷ lệ kiến thức, thái độ và thực hành chưa tốt lần lượt là 79,9%, 61% và 82,2%.
• Các yếu tố cá nhân như tuổi, dân tộc, thu nhập và tình trạng bệnh gà ảnh hưởng đáng kể đến KAP sử dụng kháng sinh.
• Việc sử dụng kháng sinh không đúng cách góp phần làm gia tăng hiện tượng kháng kháng sinh, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và môi trường.
• Cần thiết triển khai các giải pháp tập huấn, truyền thông, quản lý chặt chẽ và hỗ trợ người dân để nâng cao nhận thức và thực hành đúng đắn.
• Các bước tiếp theo bao gồm xây dựng chương trình đào tạo, hoàn thiện chính sách quản lý và giám sát việc sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi tại địa phương và các vùng tương tự.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phát triển bền vững ngành chăn nuôi!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Kháng sinh Kháng sinh theo định nghĩa WHO là chất hóa học được tạo ra bởi một sinh vật sống, nói chung là vi sinh vật. Thuốc kháng sinh là một loại chất kháng khuẩn có hoạt tính chống lại vi khuẩn. Kháng sinh quan trọng nhất để chống nhiễm trùng do vi khuẩn và thuốc kháng sinh được sử dụng rộng rãi trong điều trị và phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng như vậy.

Chúng có thể tiêu diệt hoặc ức chế sự phát triển của vi khuẩn (15). Định nghĩa của Bộ Y tế Việt Nam, kháng sinh là chất được tạo ra bởi các chủng vi sinh vật có tác dụng tiêu diệt hoặc ức chế sự phát triển của các vi sinh vật sống khác. Kháng sinh không phải là chất tổng hợp, bán tổng hợp hoặc dẫn xuất từ thực vật hoặc động vật (16). Thuốc kháng vi sinh vật là chất được tạo ra từ các nguồn khác nhau (vi sinh vật, thực vật, động vật, tổng hợp hoặc bán tổng hợp), có tác dụng trên các loài vi sinh vật bao gồm vi khuẩn (kháng khuẩn), vi nấm (kháng nấm), kí sinh trùng (kháng kí sinh trùng) và vi rút (kháng vi rút).

Tất cả các kháng sinh đều được coi là thuốc kháng vi sinh vật, tuy nhiên thuốc kháng vi sinh vật không nhất thiết phải là kháng sinh (16). Vi sinh vật là các sinh vật có kích thước rất nhỏ và thường chỉ quan sát được qua kính hiển vi. Vi sinh vật bao gồm vi khuẩn, vi nấm và động vật đơn bào. Mặc dù vi rút không được coi là sinh vật sống, nhưng đôi khi cũng được xếp vào vi sinh vật (16).

Kháng sinh dự phòng: Đây là việc sử dụng kháng sinh trước khi có dấu hiệu bệnh xuất hiện, nhằm ngăn ngừa các bệnh nhiễm trùng có thể xảy ra. Phương pháp này thường được áp dụng trong các giai đoạn nhạy cảm, chẳng hạn như khi gà còn nhỏ, trong quá trình chuyển mùa hoặc khi có thông tin về dịch bệnh từ các trang trại khác. 7 Kháng sinh điều trị: Đây là việc sử dụng kháng sinh khi đã xuất hiện các dấu hiệu bệnh lý rõ ràng. Điều trị bằng kháng sinh nhằm loại bỏ hoặc kiểm soát các bệnh nhiễm trùng đã hiện diện.

Việc điều trị này thường yêu cầu chuẩn đoán chính xác và theo dõi chặt chẽ để đảm bảo hiệu quả và hạn chế tình trạng kháng thuốc. Sự khác biệt trong sử dụng kháng sinh: Hai phương thức sử dụng kháng sinh này có sự khác biệt rõ rệt trong mục đích và cách thức sử dụng. Kháng sinh dự phòng thường được áp dụng rộng rãi và định kỳ, trong khi kháng sinh điều trị tập trung vào việc chữa trị các trường hợp cụ thể và đòi hỏi theo dõi sát sao từ các chuyên gia thú y. Người dân chăn nuôi Người dân chăn nuôi là những người tham gia trực tiếp vào hoạt động chăn nuôi, nuôi sinh trưởng, nuôi sinh sản vật nuôi và hoạt động khác có liên quan đến vật nuôi, sản phẩm chăn nuôi phục vụ mục đích làm thực phẩm, khai thác sức kéo, làm cảnh hoặc mục đích khác của con người thuộc hộ chăn nuôi (17).

Đối tượng trực tiếp chăn nuôi gà được hiểu là những người có tham gia vào quá trình chăm sóc và quản lý đàn gà trong trang trại. Điều này bao gồm cả chủ trang trại và người làm thuê nếu họ tham gia trực tiếp vào việc quyết định và thực hiện các biện pháp chăm sóc, bao gồm sử dụng kháng sinh. Chăn nuôi nông hộ là một đầu mối tiêu thụ, chế biến những phụ phẩm của ngành nông nghiệp, các ngành nghề phụ ở nông thôn như xay xát, nấu rượu, làm bún, bánh. để tạo ra những sản phẩm có giá trị dinh dưỡng cao như trứng, thịt, sữa.

Ngoài ra, chăn nuôi nông hộ tận dụng được nguồn đất đai bạc màu, công lao động nhàn rỗi và vốn tự có của hộ nông dân. Hình thức chăn nuôi này còn tồn tại ở hầu hết các nước có thu nhập thấp (17). Nguyên tắc sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi 1. Nguyên tắc sử dụng kháng sinh Trong chăn nuôi và thú y, kháng sinh được dùng để phòng, trị bệnh và kích thích tăng trưởng (18).

Việc sử dụng kháng sinh không hợp lý, trong chăn nuôi 8 động vật sẽ dẫn tới sự tồn dư kháng sinh, chất kích thích tăng trưởng trong thịt và các sản phẩm động vật, gây ảnh hưởng xấu tới sức khoẻ của người tiêu dùng và làm giảm hiệu quả điều trị của kháng sinh bởi tính KKS của vi khuẩn (19). Vai trò của kháng sinh đối với sức khỏe vật nuôi đó là đảm bảo phúc lợi động vật vì kháng sinh giúp phòng và trị những căn bệnh do vi khuẩn gây ra đau đớn và tử vong cho vật nuôi; đảm bảo phúc lợi động vật, sự bền vững, giúp đảm bảo an toàn cho con người, vì vật nuôi khỏe mạnh là bước quan trọng đầu tiên để có nguồn thực phẩm an toàn hoặc những vật nuôi an toàn. Nguyên tắc sử dụng kháng sinh tronng chăn nuôi đó là chẩn đoán đúng bệnh; dùng đúng thuốc; sử dụng đúng liều lượng kháng sinh; dùng đúng liệu trình; dùng liều từ cao xuống thấp. Luật Chăn nuôi (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2020), quy định cụ thể (17).

Điều trị bằng kháng sinh cho động vật dựa trên 4 nguyên tắc: 1) Xác định tác nhân gây bệnh và lựa chọn loại thuốc thích hợp để điều trị; 2) Chọn đúng kháng sinh và đường đưa thuốc thích hợp: Đạt được nồng độ thuốc hiệu quả tại vị trí nhiễm trùng. Các đường sử dụng kháng sinh phụ thuộc vào các yếu tố: Tính khẩn cấp trong trị liệu, vị trí nhiễm khuẩn, đặc tính hấp thu kháng sinh, khả năng sử dụng kháng sinh theo đường uống. Các đường đưa thuốc: Đường uống, đường tiêm tĩnh mạch (dùng trong các trường hợp nhiễm trùng nặng hay nhiễm trùng ở vị trí đặc biệt: màng não, tim mạch, xương… hay khi đường uống không thể thực hiện), tiêm bắp, tiêm dưới da, dùng kháng sinh tại chỗ. 3) Sử dụng liều lượng, tần suất và phương pháp dùng liều đúng thời gian quy định.

Liều lượng sử dụng kháng sinh phụ thuộc vào các yếu tố như mức nhạy cảm của vi khuẩn gây bệnh đối với kháng sinh, tính chất dược động của kháng sinh, vị trí của ổ nhiễm trùng, cơ địa gia súc, sử dụng phối hợp kháng sinh, thời gian sử dụng kháng sinh (sử dụng đúng liệu trình với từng kháng sinh). 9 4) Sử dụng phương pháp điều trị hỗ trợ cụ thể và thích hợp để cải thiện khả năng vượt qua nhiễm trùng và các tình trạng bệnh liên quan của động vật. Phải nắm vững nguyên tắc khi cần thiết phải sử dụng phối hợp kháng sinh: Nắm chắc tác dụng cộng dồn, tác dụng hiệp đồng, hoặc tác dụng đối kháng. Không bao giờ sử dụng phối hợp một loại kháng sinh diệt khuẩn với một loại kháng sinh kìm khuẩn như trong Hình 1.

kháng sinh sử dụng trong thức ăn chăn nuôi phải là thuốc thú y được phép lưu hành tại Việt Nam. Chỉ được sử dụng kháng sinh trong sản xuất thức ăn chăn nuôi theo đơn của người có chứng chỉ hành nghề phòng, trị bệnh cho động vật theo quy định của pháp luật về thú y để phòng bệnh cho vật nuôi ở giai đoạn con non, trị bệnh cho vật nuôi nhiễm bệnh. Việc sử dụng thức ăn chăn nuôi chứa kháng sinh phải tuân thủ hướng dẫn của tổ chức, cá nhân sản xuất hoặc cung cấp thức ăn chăn nuôi. Thức ăn chăn nuôi chứa kháng sinh phải thể hiện thông tin về tên và hàm lượng kháng sinh, hướng dẫn sử dụng, thời gian ngừng sử dụng trên nhãn sản phẩm hoặc tài liệu kèm theo sản phẩm.

Chính phủ quy định tiêu chí đối với các loại vật nuôi ở giai đoạn con non được phép sử dụng thức ăn chăn nuôi chứa kháng sinh để phòng bệnh và lộ trình bỏ việc sử dụng kháng sinh trong phòng bệnh đối với vật nuôi. Thức ăn chăn nuôi chứa kháng sinh cần tuân thủ theo đúng tiêu chí chỉ được sử dụng kháng sinh trong sản xuất thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh cho gia súc, gia cầm. Và đối với một số loại vật nuôi ở giai đoạn con non được sử dụng thức ăn chăn nuôi chứa kháng sinh để phòng bệnh được quy định như sau: − Gà từ 01 đến 21 ngày tuổi; 10 Hình 1.1: Cách phối trộn kháng sinh trong điều trị cho gà Việc phối hợp kháng sinh trong chăn nuôi nhằm: tăng khả năng diệt khuẩn, điều trị nhiều loại vi khuẩn cùng lúc, giảm KKS. Dùng kháng sinh theo phác đồ để tránh hiện tượng KKS.

Trong thú y chia 2 nhóm kháng sinh lớn: Nhóm A (Beta- lactam, Aminosid), nhóm B (Phenicol, Cyclin, Macrolid). Nguyên tắc phối hợp A+A (phối hợp 2 kháng sinh cùng trong nhóm A) = tăng tác dụng, B+B (phối hợp 2 kháng sinh cùng trong nhóm B) = chỉ tác dụng đơn thuần, A+B (phối hợp 1 kháng sinh nhóm A và 1 kháng sinh nhóm B) = đối kháng mất tác dụng. Ví dụ: tụ cầu tiết penicilinase kháng penicillin, ampicillin, colistin. Để giảm hiện tượng vi khuẩn kháng thuốc, cần sử dụng kháng sinh phổ hẹp đúng chỉ định, đúng liều lượng.

Bên cạnh đó, việc sử dụng thuốc thú y có chứa kháng sinh, cũng được quy định cụ thể trong Thông tư số 21/2019/TT-BNNPTNT ngày 28/11/2019 của Bộ 11 trưởng Bộ Nông nghiệp hướng dẫn một số điều của Luật Chăn nuôi về thức ăn chăn nuôi, có hiệu lực kể từ ngày 14/01/2020; Thông tư 31/2022/TT-BNNPTNT sửa đổi 1 số điều của Thông tư số 21/2019/TT-BNNPTNT (21,22). - Sử dụng thuốc thú y có chứa kháng sinh để phòng bệnh cho động vật là việc sử dụng thuốc thú y có chứa kháng sinh cho động vật trên cạn ở giai đoạn con non theo quy định tại khoản 1 Điều 12 Nghị định số 13/2020/NĐ-CP, có nguy cơ mắc bệnh và chưa có dấu hiệu lâm sàng của bệnh. - Sử dụng thuốc thú y có chứa kháng sinh để điều trị dự phòng cho động vật là việc sử dụng thuốc thú y cho một nhóm động vật có nguy cơ mắc bệnh khi trong nhóm có một hoặc nhiều động vật được chẩn đoán, xét nghiệm với kết luận mắc bệnh, nghi mắc bệnh hoặc để phòng, trị nhiễm trùng trước và sau phẫu thuật cho động vật. - Sử dụng thuốc thú y để điều trị bệnh cho động vật là việc sử dụng thuốc thú y cho động vật có dấu hiệu lâm sàng của bệnh hoặc được chẩn đoán, xét nghiệm với kết luận mắc bệnh.

Cơ sở sản xuất thức ăn chăn nuôi chứa kháng sinh phải có biện pháp kiểm soát bảo đảm không phát tán, gây nhiễm chéo giữa các loại kháng sinh khác nhau, giữa thức ăn chăn nuôi chứa kháng sinh và thức ăn chăn nuôi không chứa kháng sinh.