Luận văn nghiên cứu khả năng sinh trưởng phát triển giống quýt ngọt không hạt citrus unshiu marc tại 2 vùng sinh thái khu vực trung du miền núi phía bắc

Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển giống quýt ngọt không hạt Citrus Unshiu Marc tại 2 vùng sinh thái khu vực trung du miền núi phía Bắc.

• Tác giả: Lường Thị Nương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Minh Tuấn
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển giống quýt ngọt không hạt (Citrus unshiu Marc) tại 2 vùng sinh thái khu vực trung du miền núi phía Bắc
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC CỤM TỪ, TỪ VIẾT TẮT
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu và yêu cầu đề tài
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Nguồn gốc của quýt ngọt không hạt
• 2.3. Yêu cầu về điều kiện ngoại cảnh của quýt
• 2.3.1. Nhiệt độ
• 2.3.2. Ánh sáng
• 2.3.3. Nước và lượng mưa
• 2.3.4. Gió
• 2.3.5. Đất đai

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Cây ăn quả, đặc biệt là giống quýt ngọt không hạt, đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế nông nghiệp Việt Nam. Nghiên cứu này nhằm đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của giống quýt ngọt không hạt (Citrus unshiu Marc) tại miền núi phía Bắc, nơi có điều kiện sinh thái đa dạng. Việc phát triển cây ăn quả không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho nông dân mà còn góp phần xóa đói giảm nghèo. Theo thống kê, diện tích trồng quýt tại Bắc Kạn đã tăng lên đáng kể, tuy nhiên, chất lượng giống và kỹ thuật canh tác vẫn còn nhiều hạn chế. Do đó, nghiên cứu này có ý nghĩa thiết thực trong việc cải thiện năng suất và chất lượng của cây quýt.

1.1. Mục tiêu và yêu cầu đề tài

Mục tiêu chính của nghiên cứu là đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của giống quýt ngọt không hạt tại hai vùng sinh thái khác nhau. Yêu cầu cụ thể bao gồm nghiên cứu thời gian sinh trưởng, chất lượng lộc, và đặc điểm hình thái của giống quýt. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quý giá cho việc lựa chọn giống phù hợp và áp dụng các biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

II. Cơ sở khoa học của đề tài

Nghiên cứu về giống quýt ngọt không hạt cần dựa trên các cơ sở khoa học vững chắc. Theo Jackson và Futch (1997), quýt không hạt thường do giống trồng có nhiễm sắc thể là tam bội. Việc lựa chọn giống phù hợp với điều kiện sinh thái tại địa phương là rất quan trọng. Giống quýt ngọt không hạt có khả năng thích ứng cao, giúp nâng cao hiệu quả kinh tế cho người nông dân. Nghiên cứu này sẽ bổ sung tư liệu khoa học về đặc điểm của cây có múi tại miền núi phía Bắc, từ đó tạo cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.

2.1. Nguồn gốc và yêu cầu về điều kiện ngoại cảnh của quýt

Cây quýt có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới và á nhiệt đới, yêu cầu về điều kiện ngoại cảnh như nhiệt độ, ánh sáng, và độ ẩm rất quan trọng. Nhiệt độ thích hợp cho cây quýt là từ 23-29℃, trong khi độ ẩm không khí cần duy trì ở mức 75%. Việc nghiên cứu các yếu tố này sẽ giúp xác định được điều kiện tối ưu cho sự phát triển của giống quýt ngọt không hạt tại miền núi phía Bắc.

III. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy giống quýt ngọt không hạt có khả năng sinh trưởng tốt tại hai vùng sinh thái được khảo sát. Đặc điểm hình thái của giống này cho thấy sự phát triển mạnh mẽ, với thời gian sinh trưởng ngắn hơn so với các giống khác. Chất lượng quả cũng được cải thiện rõ rệt, với hàm lượng đường cao và ít hạt. Tuy nhiên, tình hình sâu bệnh hại vẫn là một vấn đề cần được chú ý. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác hiện đại sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng của cây quýt.

3.1. Đặc điểm và chất lượng quả giống quýt

Đặc điểm quả của giống quýt ngọt không hạt cho thấy sự khác biệt rõ rệt so với các giống khác. Quả có kích thước lớn, màu sắc đẹp và hương vị ngọt ngào. Nghiên cứu cho thấy hàm lượng vitamin C và đường trong quả cao, điều này không chỉ làm tăng giá trị dinh dưỡng mà còn nâng cao giá trị kinh tế cho nông sản. Việc phát triển giống quýt này sẽ mở ra cơ hội mới cho nông dân trong việc nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

IV. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng giống quýt ngọt không hạt có khả năng sinh trưởng tốt tại miền núi phía Bắc. Kết quả nghiên cứu không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn có giá trị thực tiễn cao. Để phát triển bền vững cây quýt, cần có các chính sách hỗ trợ nông dân trong việc áp dụng kỹ thuật canh tác hiện đại và phát triển giống mới. Việc này sẽ góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

4.1. Kiến nghị

Cần có các chương trình đào tạo cho nông dân về kỹ thuật trồng và chăm sóc cây quýt. Đồng thời, khuyến khích nghiên cứu và phát triển giống mới nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường. Việc xây dựng các mô hình sản xuất hiệu quả sẽ giúp nâng cao giá trị kinh tế cho giống quýt ngọt không hạt và cải thiện đời sống cho người dân.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây ăn quả có múi, đặc biệt là các giống cam, quýt, giữ vị trí quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp của Việt Nam, đóng vai trò chủ lực trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, xóa đói giảm nghèo và gia tăng thu nhập cho các hộ nông dân tại các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc. Tuy nhiên, sản xuất cam quýt tại khu vực này vẫn còn đối mặt với nhiều rào cản: các giống địa phương phổ biến có phẩm chất chưa đồng đều, vị còn chua, mẫu mã chưa hấp dẫn và đặc biệt là nhược điểm nhiều hạt. Bên cạnh đó, các giống quýt truyền thống chủ yếu chín tập trung vào một thời điểm, gây áp lực tiêu thụ và giảm hiệu quả kinh tế.

Xu hướng chọn tạo và phát triển giống cây có múi trên thế giới và tại Việt Nam hiện nay tập trung vào các giống chín sớm, năng suất ổn định, chống chịu sâu bệnh và có đặc tính ít hạt hoặc không hạt nhằm phục vụ thị trường ăn tươi và chế biến. Giống quýt ngọt không hạt (Citrus unshiu Marc) có nguồn gốc từ Nhật Bản là giống quýt thương mại cao cấp, có khả năng thích nghi rộng và chín sớm, nhưng chưa được phát triển phổ biến tại vùng miền núi phía Bắc. Nhằm đánh giá sự phù hợp của giống cây trồng mới này trên các điều kiện lập địa khác nhau, tác giả Lường Thị Nương đã thực hiện đề tài khóa luận tốt nghiệp: "Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển giống quýt ngọt không hạt (Citrus unshiu Marc) tại 2 vùng sinh thái khu vực trung du miền núi phía Bắc" dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Minh Tuấn tại Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên (chuyên ngành Khoa học cây trồng, niên khóa 2015 – 2019).

Mục tiêu và yêu cầu nghiên cứu được xác định cụ thể như sau:

• Mục tiêu nghiên cứu: Đánh giá được khả năng sinh trưởng, phát triển của giống quýt ngọt không hạt (Citrus unshiu Marc) tại 2 vùng sinh thái khu vực trung du miền núi phía Bắc.
• Yêu cầu của đề tài (nhiệm vụ nghiên cứu):
  1. Nghiên cứu thời gian sinh trưởng các đợt lộc, chất lượng lộc và đặc điểm hình thái cây giống quýt ngọt không hạt.
  2. Nghiên cứu đặc điểm và chất lượng quả của giống quýt ngọt không hạt.
  3. Nghiên cứu tình hình sâu bệnh hại trên giống quýt ngọt không hạt.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Giống quýt ngọt không hạt (Citrus unshiu Marc) ở giai đoạn kiến thiết cơ bản (cây 2 năm tuổi), đối chứng với giống quýt địa phương tại các điểm nghiên cứu.
• Phạm vi không gian: Thực hiện tại 2 điểm sinh thái đại diện gồm thị trấn Quân Chu (huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên) và xã Quang Thuận (thuộc địa bàn huyện Bạch Thông / huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn).
• Phạm vi thời gian: Quá trình theo dõi và thu thập số liệu thực nghiệm diễn ra từ tháng 1 đến tháng 11 năm 2018.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở khoa học và tổng quan lý thuyết

Cơ sở khoa học về hiện tượng tạo quả không hạt trên cây có múi được tác giả tổng hợp từ các công trình kinh điển (Jackson và Futch, 1997; Ollitrault và ctv., 2017; Varoquaux và ctv., 2000). Hiện tượng không hạt hoặc ít hạt thường xuất phát từ thể tam bội, bất dục đực, bất dục noãn hoặc cơ chế bất tự hòa hợp (self-incompatibility). Về mặt thương mại, quả chứa dưới 5 hạt được xếp vào nhóm không hạt.

Về mặt sinh thái học cây trồng, cây cam quýt có nguồn gốc nhiệt đới và cận nhiệt đới Đông Nam Á (Tanaka, 1979; Walter Reuther và cs), sinh trưởng thuận lợi ở khoảng nhiệt độ 23 – 29°C (ngừng sinh trưởng dưới 13°C và chết ở -5°C; Vũ Mạnh Hải, Nguyễn Thị Chắt, Trần Thế Tục, 1980). Cây ưa ánh sáng tán xạ (cường độ khoảng 10.000 lux tương đương 0,6 cal/cm²; Vũ Công Hậu, 1996), yêu cầu độ ẩm không khí 75%, độ ẩm đất 60% và lượng mưa trung bình năm từ 1.500 – 2.000 mm (Trần Thế Tục, Hoàng Ngọc Thuận, Bùi Huy Kiểm). Đất trồng thích hợp có tầng canh tác trên 0,6 m, giàu hữu cơ (>3%), thoát nước tốt, pH từ 5,5 – 6,0.

Về thực tiễn chọn tạo giống trong nước, đề tài kế thừa các kết quả nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Rau quả (ThS. Nguyễn Duy Hưng, giai đoạn 2012 – 2015), đã tuyển chọn và công nhận các dòng cam không hạt NO-3 và quýt ít hạt SM-1 cho sản xuất thử tại các tỉnh phía Bắc.

Phương pháp bố trí thí nghiệm

Thí nghiệm đồng ruộng được thiết lập đồng thời tại Thái Nguyên và Bắc Kạn theo phương pháp khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 3 lần nhắc lại:

• Công thức 1 (CT1 - Đối chứng): Giống quýt địa phương tại vùng khảo nghiệm (quýt Thái Nguyên tại Quân Chu; quýt Bắc Kạn tại Quang Thuận).
• Công thức 2 (CT2): Giống quýt ngọt không hạt (Citrus unshiu Marc).
• Quy mô thí nghiệm: Mỗi công thức gồm 10 cây/lần nhắc lại, tổng số cây theo dõi tại mỗi điểm là 60 cây.

Thí nghiệm RCBD (3 lần nhắc lại)

Chỉ tiêu và phương pháp theo dõi

• Đặc điểm hình thái cây: Chiều cao cây (cm) đo từ mặt đất đến đỉnh tán; đường kính tán (cm) đo hình chiếu tán Đông - Tây và Nam - Bắc; đường kính gốc (cm); khả năng phân cành cấp II.
• Thời gian sinh trưởng và hình thái lộc: Theo dõi ngày bắt đầu xuất hiện (5% số cành bật lộc), ra lộc rộ (50% số cành) và kết thúc lộc (>80% số cành); đo chiều dài lộc (cm) bằng thước kẹp palme và đếm số lá/lộc trên 4 lộc/cây khi thành thục với 3 lần nhắc lại.
• Chỉ tiêu ra hoa, đậu quả và chất lượng quả: Theo dõi thời gian nở hoa (bắt đầu 5%, rộ 25 – 75%, kết thúc >80%); khối lượng quả (g), khối lượng thịt quả (g), khối lượng vỏ (g), khối lượng hạt (g), kích thước quả (chiều cao, đường kính đo bằng thước kẹp), số múi/quả, số hạt/quả, tỷ lệ nứt quả (%) và tổng chất rắn hòa tan/độ Brix (%) đo bằng brix kế quang năng.
• Tình hình sâu bệnh hại: Điều tra định kỳ 1 tuần/lần, tính tần suất bắt gặp (%) theo công thức:

$$\text{Tần suất bắt gặp (%)} = \frac{\text{Số lần bắt gặp của mỗi loài}}{\sum \text{Tổng số lần điều tra}} \times 100$$

Phân cấp mức độ gây hại: Rất ít phổ biến ($< 5%$), ít phổ biến ($+$, từ $5 - 19%$), phổ biến ($++$, từ $20 - 50%$), rất phổ biến ($+++$, $> 50%$).

• Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu thực nghiệm được tính toán và xử lý phương sai (ANOVA) trên phần mềm Microsoft Excel và SAS 6.12, so sánh sai khác giá trị trung bình bằng trắc nghiệm LSD ở mức ý nghĩa $P < 0,05$.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của việc phát triển cây ăn quả có múi tại vùng trung du miền núi phía Bắc; phân tích các hạn chế của giống quýt địa phương tại Bắc Kạn (hơn 2.440 ha cam quýt năm 2017) và tiềm năng quỹ đất, khí hậu tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên (57.848 ha đất tự nhiên, độ ẩm 70 – 80%, nhiệt độ 22 – 27°C). Xác lập mục tiêu, 3 yêu cầu nghiên cứu, cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài trong việc cung cấp luận cứ đưa giống mới vào cơ cấu sản xuất.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa các nghiên cứu trong nước và quốc tế về cây có múi:

• Tình hình sản xuất thế giới: Phân tích dữ liệu FAOSTAT (2012 – 2016), diện tích quýt thế giới năm 2016 đạt 2.609,1 nghìn ha, sản lượng 32.792,5 nghìn tấn, năng suất trung bình 12,5 tấn/ha. Châu Á chiếm 76,87% diện tích toàn cầu (2.005,9 nghìn ha năm 2016) nhưng năng suất thấp nhất (11,0 tấn/ha) so với Châu Đại Dương (22,3 tấn/ha), Châu Phi (18,4 tấn/ha), Châu Âu (18,1 tấn/ha) và Châu Mỹ (16,5 tấn/ha). Các nước sản xuất lớn gồm Trung Quốc (576,0 nghìn ha), Ấn Độ (643,4 nghìn ha), Nhật Bản tuy diện tích nhỏ (3,82 nghìn ha) nhưng có hiệu quả thâm canh cao.
• Tình hình sản xuất trong nước: Dẫn liệu Tổng cục Thống kê (2014), diện tích cam quýt cả nước đạt 75.600 ha, sản lượng 736,1 nghìn tấn, tập trung nhiều nhất ở Đồng bằng sông Cửu Long (39.200 ha, chiếm 51,85%), Trung du và miền núi phía Bắc (15.700 ha, chiếm 20,77%).
• Thực trạng nghiên cứu chọn tạo giống: Đánh giá các thành tựu chọn tạo giống cam quýt không hạt, khảo nghiệm các giống nhập nội tại miền Bắc Việt Nam của các viện chuyên ngành.

Phần 3: Đối tượng, phạm vi, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Mô tả chi tiết vật liệu nghiên cứu (cây quýt 2 năm tuổi), vị trí địa lý 2 điểm khảo nghiệm (Quân Chu - Đại Từ và Quang Thuận - Chợ Đồn/Bạch Thông), phương pháp bố trí thí nghiệm khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh RCBD (2 công thức, 3 lần nhắc lại, 60 cây theo dõi), hệ thống hóa toàn bộ các tiêu chí đo đếm nông sinh học và công thức toán học tính tần suất dịch hại cùng phần mềm phân tích thống kê SAS 6.12.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Trình bày toàn bộ số liệu thực nghiệm thu thập trong năm 2018 qua các bảng số liệu chi tiết:

1. Đặc điểm hình thái cây

Kết quả cho thấy ở giai đoạn 2 năm tuổi, các chỉ tiêu hình thái giữa giống quýt ngọt không hạt (CT2) và giống địa phương (CT1) không có sự sai khác mang ý nghĩa thống kê ($P > 0,05$):

• Tại Thái Nguyên: Chiều cao cây CT2 đạt 179,0 cm (CT1 đạt 182,0 cm); đường kính tán CT2 đạt 144,1 cm (CT1 đạt 137,3 cm); đường kính gốc CT2 đạt 4,3 cm (CT1 đạt 4,2 cm).
• Tại Bắc Kạn: Chiều cao cây CT2 đạt 171,43 cm (CT1 đạt 169,67 cm); đường kính tán CT2 đạt 120,97 cm (CT1 đạt 114,90 cm); đường kính gốc CT2 đạt 3,83 cm (CT1 đạt 3,55 cm).

2. Thời gian sinh trưởng và số lượng lộc

Cả 2 giống đều xuất hiện 3 đợt lộc trong năm (lộc xuân, lộc hè, lộc thu). Số lượng lộc trên cây của giống quýt ngọt không hạt có xu hướng cao hơn giống đối chứng ở tất cả các đợt lộc nhưng sai khác chưa có ý nghĩa thống kê ($P > 0,05$):

• Lộc xuân: Xuất hiện cuối tháng 1 đến đầu tháng 2, kết thúc cuối tháng 2 đến đầu tháng 3. Số lộc/cây tại Thái Nguyên đạt 108,4 lộc (CT2) so với 78,6 lộc (CT1); tại Bắc Kạn đạt 82,8 lộc (CT2) so với 77,5 lộc (CT1).
• Lộc hè: Xuất hiện trung tuần tháng 4, kết thúc cuối tháng 5 đến đầu tháng 6. Số lộc/cây tại Thái Nguyên đạt 108,3 lộc (CT2) so với 92,6 lộc (CT1); tại Bắc Kạn đạt 103,2 lộc (CT2) so với 87,4 lộc (CT1).
• Lộc thu: Xuất hiện trong tháng 8, kết thúc tháng 9 đến đầu tháng 10 (tổng thời gian ra lộc khoảng 33 ngày). Số lộc/cây tại Thái Nguyên đạt 98,4 lộc (CT2) so với 86,2 lộc (CT1); tại Bắc Kạn đạt 81,9 lộc (CT2) so với 77,1 lộc (CT1).

3. Đặc điểm hình thái lộc

Có sự sai khác rõ rệt ở mức ý nghĩa $P < 0,05$ về chiều dài lộc giữa các công thức tùy theo đợt lộc:

• Tại Thái Nguyên: Đợt lộc xuân CT1 có chiều dài lộc (19,4 cm) và số lá (10,0 lá/lộc) cao hơn có ý nghĩa so với CT2 (dài 14,8 cm; 8,25 lá/lộc). Lộc hè CT1 dài 23,9 cm (14,8 lá/lộc) cao hơn CT2 dài 20,0 cm (13,7 lá/lộc).
• Tại Bắc Kạn: Lộc hè CT1 dài 23,95 cm cao hơn CT2 (19,95 cm) ở mức độ tin cậy 95%. Ngược lại, ở đợt lộc thu, CT2 có chiều dài lộc đạt 18,0 cm, cao hơn có ý nghĩa so với CT1 (15,2 cm).

4. Kích thước và chất lượng quả

Đây là nội dung ghi nhận sự vượt trội rõ rệt nhất của giống quýt ngọt không hạt (Citrus unshiu Marc) so với đối chứng địa phương:

• Về khối lượng: Tại Bắc Kạn, khối lượng quả CT2 đạt 123,9 g/quả (thịt quả 95,9 g/quả; vỏ quả 26,6 g/quả), cao gấp 2,5 lần so với CT1 (48,9 g/quả; thịt quả 39,7 g/quả; vỏ quả 8,8 g/quả). Tại Thái Nguyên, khối lượng quả CT2 đạt 122,0 g/quả (thịt quả 92,1 g/quả; vỏ quả 25,3 g/quả) so với CT1 đạt 79,8 g/quả (thịt quả 63,2 g/quả; vỏ quả 15,6 g/quả).
• Về số hạt: Giống quýt ngọt không hạt hoàn toàn không có hạt (0,0 hạt/quả; khối lượng hạt 0,0 g/quả ở cả 2 điểm sinh thái), trong khi giống địa phương có 25,7 hạt/quả (Bắc Kạn) và 11,6 hạt/quả (Thái Nguyên).
• Về kích thước và hình thái: Quả CT2 có chiều cao 5,4 – 5,5 cm, đường kính 6,2 – 6,6 cm (vượt trội so với CT1 cao 3,3 – 3,7 cm, đường kính 4,1 – 5,7 cm). Vỏ quả CT2 khi chín có màu vàng xanh, thịt quả màu vàng tươi, không bị nứt quả (0,0%).
• Về độ Brix: Quýt ngọt không hạt có độ Brix đạt 8,33 – 8,50 °Brix, cao hơn giống địa phương (5,90 °Brix tại Bắc Kạn và 7,37 °Brix tại Thái Nguyên).

5. Tình hình sâu bệnh hại

Thành phần sâu bệnh hại chính xuất hiện trên các vườn thí nghiệm gồm: sâu vẽ bùa (mức độ phổ biến $++$), rệp sáp, bọ xít/câu cấu/châu chấu, nhện trắng, nhện đỏ (mức độ ít phổ biến $+$). Về bệnh hại, bệnh loét và bệnh vàng lá thối rễ xuất hiện ở mức rất ít phổ biến ($< 5%$) trên giống quýt không hạt CT2, thấp hơn so với mức ít phổ biến (5 – 20%) trên giống đối chứng CT1.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết 4 kết luận chính về sinh trưởng lộc, thời gian ra hoa, chất lượng quả và tính chống chịu sâu bệnh; đưa ra kiến nghị phát triển giống quýt ngọt không hạt vào sản xuất để bổ sung giống chín sớm (sớm hơn giống địa phương 2 tháng) cho vùng trung du miền núi phía Bắc.

---

Kết quả và đóng góp

Bảng tổng hợp các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật chính

Dưới đây là bảng tổng hợp so sánh các chỉ tiêu nông sinh học và chất lượng thương phẩm giữa giống quýt ngọt không hạt và giống đối chứng địa phương thu thập tại 2 điểm nghiên cứu năm 2018:

Chỉ tiêu theo dõi	Điểm nghiên cứu Thái Nguyên		Điểm nghiên cứu Bắc Kạn
	CT1 (Địa phương)	CT2 (Quýt không hạt)	CT1 (Địa phương)	CT2 (Quýt không hạt)
Chiều cao cây (cm)	$182,0 \pm 0,0$	$179,0 \pm 0,0$	$169,67 \pm 0,0$	$171,43 \pm 0,0$
Đường kính tán (cm)	$137,3 \pm 0,0$	$144,1 \pm 0,0$	$114,90 \pm 0,0$	$120,97 \pm 0,0$
Đường kính gốc (cm)	$4,2 \pm 0,09$	$4,3 \pm 0,2$	$3,55 \pm 0,2$	$3,83 \pm 0,1$
Số lộc xuân (lộc/cây)	78,6	108,4	77,5	82,8
Số lộc hè (lộc/cây)	92,6	108,3	87,4	103,2
Số lộc thu (lộc/cây)	86,2	98,4	77,1	81,9
Khối lượng quả (g/quả)	$79,8 \pm 4,6$	$122,0 \pm 5,8$	$48,9 \pm 9,1$	$123,9 \pm 14,4$
Khối lượng thịt quả (g)	$63,2 \pm 3,3$	$92,1 \pm 6,3$	$39,7 \pm 7,7$	$95,9 \pm 11,4$
Khối lượng vỏ quả (g)	$15,6 \pm 1,4$	$25,3 \pm 2,6$	$8,8 \pm 1,5$	$26,6 \pm 2,3$
Chiều cao quả (cm)	$3,7 \pm 0,2$	$5,4 \pm 0,3$	$3,3 \pm 0,6$	$5,5 \pm 0,3$
Đường kính quả (cm)	$5,7 \pm 0,3$	$6,6 \pm 0,3$	$4,1 \pm 0,5$	$6,2 \pm 0,3$
Số hạt (hạt/quả)	$11,6 \pm 5,8$	0,0	$25,7 \pm 7,4$	0,0
Số múi (múi/quả)	$11,3 \pm 1,1$	$11,6 \pm 1,5$	$11,3 \pm 1,2$	$10,3 \pm 0,3$
Hàm lượng đường (Brix)	$7,37 \pm 0,40$	$8,33 \pm 0,32$	$5,90 \pm 1,10$	$8,50 \pm 0,30$
Màu sắc vỏ / thịt	Xanh / Xanh nhạt	Vàng xanh / Vàng tươi	Xanh / Xanh nhạt	Vàng xanh / Vàng tươi
Tỷ lệ nứt quả (%)	0,0	0,0	0,0	0,0

Đóng góp và đề xuất của tác giả

• Đóng góp khoa học: Cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm định lượng về khả năng thích ứng, đặc tính sinh trưởng các đợt lộc và chất lượng quả bói của giống quýt Citrus unshiu Marc tại 2 tiểu vùng sinh thái đặc trưng của khu vực trung du miền núi phía Bắc trong giai đoạn kiến thiết cơ bản.
• Ý nghĩa thực tiễn và đề xuất: Khẳng định giống quýt ngọt không hạt sinh trưởng tương đương, có khả năng chống chịu sâu bệnh tương đương hoặc tốt hơn giống địa phương, nhưng mang lại ưu thế thương phẩm vượt trội (hoàn toàn không hạt, quả to, độ ngọt cao, màu sắc đẹp). Đặc biệt, giống có thời gian thu hoạch chín sớm hơn giống địa phương 2 tháng, tạo tiền đề kỹ thuật quan trọng cho việc cơ cấu rải vụ thu hoạch nhằm nâng cao giá trị kinh tế cho người trồng cây ăn quả tại Thái Nguyên và Bắc Kạn.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của công trình:
  • Khóa luận mới theo dõi thực nghiệm trong phạm vi một năm (từ tháng 1 đến tháng 11 năm 2018) trên cây trồng ở giai đoạn kiến thiết cơ bản (2 năm tuổi). Do đó, các chỉ tiêu năng suất thực thu, tính ổn định của phẩm chất quả và khả năng duy trì đặc tính không hạt qua các chu kỳ kinh doanh dài hạn chưa được đánh giá trọn vẹn.
  • Về mặt văn bản, có sự chưa thống nhất nhỏ về địa danh hành chính cấp huyện tại tỉnh Bắc Kạn giữa phần mở đầu (ghi huyện Bạch Thông) và phần phương pháp nghiên cứu (ghi huyện Chợ Đồn).
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Tiếp tục theo dõi cây ở giai đoạn kinh doanh chính thức (từ năm thứ 3 trở đi) để đánh giá năng suất cá thể, năng suất quần thể và hiệu quả kinh tế trên đơn vị diện tích.
  • Nghiên cứu hoàn thiện quy trình kỹ thuật thâm canh chuyên biệt cho giống quýt ngọt không hạt: chế độ phân bón theo từng thời kỳ sinh trưởng, kỹ thuật đốn tỉa tạo tán, kỹ thuật tưới tiêu và quy trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) thích ứng với từng tiểu vùng sinh thái miền núi.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo:
  • Cán bộ nghiên cứu, giảng viên và sinh viên chuyên ngành Khoa học cây trồng, Nông học, Lâm nghiệp, Bảo vệ thực vật tại các trường đại học và viện nghiên cứu nông nghiệp.
  • Cán bộ khuyến nông, kỹ thuật viên tại các Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp và Phòng Nông nghiệp & PTNT các tỉnh miền núi phía Bắc.
  • Các hộ nông dân, hợp tác xã sản xuất cây ăn quả có múi đang có định hướng chuyển đổi giống hoặc bố trí rải vụ thu hoạch.
• Các phần nội dung có giá trị sử dụng cao:
  • Quy trình phương pháp bố trí thí nghiệm khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) chuẩn mực trên cây ăn quả lâu năm.
  • Hệ thống tiêu chí và phương pháp theo dõi chi tiết các đợt lộc, hình thái tán, chỉ tiêu quả và phương pháp điều tra tần suất bắt gặp sâu bệnh hại.
  • Nguồn tư liệu số liệu thực nghiệm gốc làm cơ sở so sánh đối chứng cho các nghiên cứu nhập nội và khảo nghiệm giống cây có múi sau này.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giống quýt ngọt không hạt (Citrus unshiu Marc) có ưu thế chất lượng quả cụ thể nào so với các giống quýt địa phương?
Khóa luận chỉ ra rằng giống quýt ngọt không hạt đạt độ thuần không hạt tuyệt đối (0,0 hạt/quả so với 11,6 – 25,7 hạt/quả ở giống địa phương). Khối lượng quả đạt 122,0 – 123,9 g/quả (cao gấp 1,5 đến 2,5 lần đối chứng), hàm lượng đường tổng số (độ Brix) đạt 8,33 – 8,50 °Brix (vượt trội so với 5,90 – 7,37 °Brix của giống địa phương), vỏ quả khi chín có màu vàng xanh và thịt quả màu vàng tươi đẹp mắt.

2. Thí nghiệm được bố trí theo phương pháp nào và dung lượng mẫu nghiên cứu là bao nhiêu?
Đề tài sử dụng phương pháp bố trí thí nghiệm khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 3 lần nhắc lại tại cả 2 địa điểm (Thái Nguyên và Bắc Kạn). Thí nghiệm gồm 2 công thức (CT1: đối chứng địa phương; CT2: quýt ngọt không hạt), mỗi công thức theo dõi 10 cây/lần nhắc lại, tổng cộng theo dõi 60 cây tại mỗi vùng sinh thái. Số liệu được phân tích thống kê phương sai bằng phần mềm SAS 6.12 và Excel ở mức ý nghĩa $P < 0,05$.

3. Khả năng sinh trưởng dinh dưỡng của giống quýt không hạt ở giai đoạn 2 năm tuổi có sai khác so với giống địa phương không?
Về mặt hình thái cây (chiều cao cây dao động từ 169,67 – 179,0 cm; đường kính tán dao động từ 120,97 – 144,1 cm; đường kính gốc dao động từ 3,83 – 4,3 cm), sự khác biệt giữa giống quýt không hạt và giống đối chứng địa phương không có ý nghĩa thống kê ($P > 0,05$). Cả 2 giống đều ra 3 đợt lộc/năm (lộc xuân, lộc hè, lộc thu) với tổng thời gian ra hoa tương đương nhau.

4. Giống quýt ngọt không hạt có ý nghĩa như thế nào đối với thời vụ thu hoạch tại địa phương?
Theo kết quả nghiên cứu và đề xuất của tác giả, giống quýt ngọt không hạt có thời gian chín và thu hoạch sớm hơn giống quýt địa phương khoảng 2 tháng. Đặc tính chín sớm này cho phép bố trí rải vụ thu hoạch, tránh tình trạng rộ mùa gây rớt giá, từ đó nâng cao thu nhập và hiệu quả kinh tế cho người sản xuất.

5. Mức độ gây hại của các loài sâu bệnh chính trên giống quýt không hạt tại 2 vùng thí nghiệm được ghi nhận như thế nào?
Sâu vẽ bùa gây hại ở mức phổ biến ($++$, tần suất 20 – 50%); các loài chích hút và ăn lá như rệp sáp, châu chấu, câu cấu, nhện trắng, nhện đỏ xuất hiện ở mức ít phổ biến ($+$, tần suất 5 – 19%). Các bệnh hại nguy hiểm như bệnh loét và bệnh vàng lá thối rễ chỉ xuất hiện ở mức rất ít phổ biến ($< 5%$) trên giống quýt không hạt, thấp hơn mức độ nhiễm trên giống đối chứng địa phương (5 – 20%).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lường Thị Nương đã thực hiện nghiêm túc việc khảo nghiệm đồng ruộng và phân tích định lượng khả năng sinh trưởng, phát triển của giống quýt ngọt không hạt (Citrus unshiu Marc) 2 năm tuổi tại Thái Nguyên và Bắc Kạn. Kết quả nghiên cứu chứng minh giống quýt mới thích nghi tốt với điều kiện sinh thái vùng trung du miền núi phía Bắc, sinh trưởng dinh dưỡng ổn định, chống chịu sâu bệnh tương đương hoặc tốt hơn giống địa phương. Đặc biệt, với đặc tính nổi bật là hoàn toàn không hạt, quả to, độ Brix cao và thời gian thu hoạch sớm hơn 2 tháng, giống quýt này là đối tượng cây trồng triển vọng cần được tiếp tục theo dõi ở giai đoạn kinh doanh và mở rộng thử nghiệm trong cơ cấu cây ăn quả rải vụ tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Cây ăn quả chiếm một vị trí quan trọng trong đời sống của mỗi con người cũng như nền kinh tế cả nước. Ở Việt Nam, trải qua hàng ngàn năm lịch sử, nghề trồng cây ăn quả đã trở thành một trong những lĩnh vực quan trọng không thể thiếu đối với nền nông nghiệp nước ta nói chung và của mỗi vùng miền nói riêng. Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa ẩm đã tạo nên sự dạng về sinh thái, rất thuận lợi cho việc phát triển trồng cây ăn quả. Trong những năm qua, nghề trồng cây ăn quả đã góp vai trò hết sức quan trọng vào nền kinh tế nông nghiệp, góp phần xóa đói giảm nghèo cũng như tạo công ăn việc làm cho hàng ngàn nhân lực trong nước, làm thay đổi bộ mặt kinh tế của một số vùng như Bắc Giang, Hà Giang, Tuyên Quang, … Cam quýt là một trong những cây ăn quả đặc sản lâu năm của Việt Nam bởi giá trị dinh dưỡng và kinh tế cao.

Trong thành phần thịt quả có chứa 6-12% đường, hàm lượng vitamin C từ 40-90 mg/100g tươi, các axit hữu cơ từ 0,4-1,2% trong đó có nhiều loại axit có hoạt tính sinh học cao cùng các chất khoáng và dầu thơm, mặt khác quýt không hạt có thể dùng ăn tươi để giải khát, chữa bệnh, chữa say tàu xe… Hiện nay đã có rất nhiều các tiến bộ nghiên cứu và áp dụng vào sản xuất, tuy nhiên cho đến nay năng suất và chất lượng quả của nước ta hiện nay nhìn chung còn thấp hơn nhiều so với một số nước khu vực và trên thế giới. Về chất lượng còn nhiều hạn chế như: Quả vẫn còn nhiều hạt và mã chưa đẹp. Do vậy việc nghiên cứu chọn tạo ra giống cây ăn quả có múi ít hạt và không hạt là một trong những mục tiêu quan trọng hàng đầu của công tác giống cây ăn quả có múi. Xu hướng giống cam quýt trên thế giới ngoài việc chọn các giống có năng suất, chất lượng cao, ổn định, chống chịu với điều kiện môi trường, sâu bệnh thì mục tiêu còn hướng tới h 2 chọn tạo ra các giống ít hạt hoặc không hạt.

Mặc dù quýt ngọt không hạt là giống được trồng rất phổ biến ở các quốc gia trên thế giới, tuy nhiên ở Việt Nam thì lại chưa được phổ biến cho lắm. Vì vây, việc nghiên cứu và đưa giống quýt ngọt này về trồng thử nghiệm và phát triển mở rộng là rất cần thiết cho sản xuất cây có múi nói chung và cây quýt ngọt nói riêng. Ngoài đặc tính không hạt ra đây còn giống chín sơm rất thích hợp cho trong rải vụ nâng cao hiệu quả kinh tế. Bắc Kạn tỉnh thuộc vùng miền núi phía Bắc, với tổng diện tích cam quýt năm 2017 là 2.440 ha rất có lợi thế phát triển cây ăn quả đang được người dân và chính quyền địa phương quan tâm Quýt là một trong những cây trồng đặc sản mang lại hiệu quả kinh tế cao của tỉnh Bắc Kạn trong đó tập trung ở huyện Bạch Thông với diện tích hơn 1.

Cây quýt đang là cây trồng chủ lực, giúp cho hàng nghìn nông hộ thoát nghèo và vươn lên làm giàu. Tuy nhiên trong sản xuất cam quýt của người dân còn gặp nhiều khó khăn như chất lượng giống kém, độ chua cao và chưa có giống mới không hạt. Về kĩ thuật canh tác vẫn theo lối truyền thống. Nhằm đa dạng hóa sản phẩm cây có múi, nâng cao hiệu quả kinh tế cho người sản xuất, thông qua đặc tính tốt về chất lượng cũng như thời gian chín của giống có ý nghĩa trong rải vụ nâng cao thu nhập.

Bên cạnh những khó khăn về giống, trong sản xuất cam quýt người dân ở đây còn gặp rất nhiều khó khăn về kỹ thuật trồng, chăm sóc và thu hoạch, bảo quản. Đặc biệt là những khó khăn về kỹ thuật ngay trong giai đoạn kiến thiết cơ bản của cây làm cho cây con trong sinh trưởng chậm dễ bị sâu bệnh phá hoại sẽ ảnh hưởng đến khả năng hình thành tán, khả năng ra hoa kết quả sau này. Huyện Đại Từ là huyện miền núi nằm ở phía Tây bắc của tỉnh Thái Nguyên có quỹ đất rất lớn phục vụ cho phát triển sản xuất nông nghiệp, trong đó tổng diện tích đất tự nhiên là 57,848 ha, trong đó có tổng diện tích đất hiện đang sử dụng vào mục đích là 93,8% còn lại là 6,2% diện tích đất chưa sử dụng. Không những có quỹ đất dồi dào mà tại đây có lượng mưa nhiều nên ẩm độ trung bình từ 70 – 80%, nhiệt độ trung bình dao động từ 22–27𝑜 𝐶 đây chính là những điều kiện thuận lợi để phát h 3 triển sản xuất cây ăn quả có múi nói chung và quýt ngọt không hạt nói riêng.

Xuất phát từ thực tiễn chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển giống quýt ngọt không hạt (Citrus unshiu Marc) tại 2 vùng sinh thái khu vực trung du miền núi phía Bắc. Mục tiêu và yêu cầu đề tài 1. Mục tiêu - Đánh giá được khả năng sinh trưởng phát triển của giống quýt ngọt không hạt tại 2 vùng sinh thái khu vực trung du miền núi phía Bắc 1. Yêu cầu của đề tài - Nghiên cứu thời gian sinh trưởng các đợt lộc, chất lượng lộc, đặc điểm hình thái cây giống quýt ngọt không hạt.

- Nghiên cứu đặc điểm và chất lượng quả giống quýt ngọt không hạt. - Nghiên cứu tình hình sâu bệnh hại giống quýt ngọt không hạt. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ bổ sung những tư liệu khoa học về đặc điểm một số giống quýt tại 2 vùng - Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là tài liệu tham khảo có ý nghĩa trong công tác giảng dạy, nghiên cứu, học tập về cây có múi nói chung.

Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài có ý nghĩa trong việc đánh giá lựa chọn được giống quýt ngọt có khả năng sinh trưởng tốt cho sản xuất, đồng thời là cơ sở để nghiên cứu những biện pháp kỹ thuật thích hợp giúp người sản xuất có được cây quýt có khả năng sinh trưởng phát triển tốt ngay từ giai đoạn đầu tiên, tạo tiền đề h 4 cho sự phát triển sản xuất quýt ở giai đoạn kinh doanh cho các vùng trồng cam quýt. h 5 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Cây ăn quả được xem là cây trồng quan trọng trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao hiệu quả kinh tế, nhất là ở các tỉnh Trung du miền núi phía Bắc. Trong đó, quýt đang được thị trường trong và ngoài nước ưa chuộng.

Theo Jackson và Futch (1997) quýt không hạt hoặc ít hạt thường do giống trồng có nhiễm sắc thể là tam bội, do sự bất dục đực hoặc noãn bất dục hoặc do sự bất tương hợp trong đó có sự bất tương hợp do tự thụ phấn. Đối với cuộc sống của bà con Thái Nguyên và Bắc Kạn cây cam quýt đã mang lại giá trị về kinh tế cao, vừa là cây xóa đói giảm nghèo, vừa là cây làm giàu của bà con nơi đây. Trong quá trình sản xuất bà con nông dân đã dần chủ động chuyển nhiều diện tích cam, quýt từ trồng quảng canh và bán thâm canh sang thâm canh, tất cả các diện tích trồng mới hiện nay hầu hết cũng chú trọng vào phương thức thâm canh, nhưng do trình độ chưa đồng đều, việc trồng quýt chủ yếu do kinh nghiệm truyền lại. Người dân trồng những giống quýt nhiều hạt, chưa có các giống quýt ngọt không hạt nên mặc dù có năng suất, chất lượng cao nhưng do đặc tính nhiều hạt nên không phát huy được hết vai trò và giá trị kinh tế của loại cây này.

Giống quýt ngọt không hạt có khả năng thích ứng trên nhiều vùng sinh thái khác nhau, việc nghiên cứu lựa chọn được giống quýt thích hợp cho vùng sinh thái tại địa điểm nghiên cứu là cần thiết. Chính vì vậy giống quýt ngọt không hạt đã được đưa vào thử nghiệm đầu tiên tại địa điểm là thị trấn Quân Chu, huyện Đại Từ và xã Quang Thuận, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn nhằm mở ra một hướng đi mới cho bà con nơi đây. Nguồn gốc của quýt ngọt không hạt Cây có múi nói chung là những loài cây phân bố rất rộng, gần như có mặt hầu hết các lục địa và ở mỗi vùng tùy theo điều kiện tự nhiên mà có những giống thích hợp, những đặc tính riêng. Cam quýt có sự phân bố rộng là do khả năng dễ thích nghi với nhiều môi trường sống khác nhau, do khả năng dễ lai tạo giữa các chủng để tạo ra những chủng mới có khả năng thích nghi cao hơn.

Nhiều kết quả nghiên cứu cho rằng cam quýt đang được trồng hiện nay đều có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới Đông Nam Châu Á. Tanaka và cs., (1979) đã vạch đường ranh giới xuất xứ của giống thuộc chi citrus từ phía đông Ấn Độ (chân dãy Hymalya) qua Úc, miền Nam Trung Quốc, Nhật Bản. Một số báo cáo gần đây của tác giả Hoang (1990), Wakana A Kira (1998) nhận định tỉnh Vân Nam Trung Quốc có thể là nơi khởi nguyên của nhiều loài cam quýt quan trọng. Tại đây còn tìm thấy rất nhiều loài cam quýt hoang dại.

Loài chanh yên, phật thủ (Citrus medica) có nguồn gốc tại miền Nam Trung Quốc, là loài cây ăn quả được mang đến trồng tại Địa Trung Hải và Bắc Phi rất sớm, trước thế kỷ I sau Công Nguyên. Những tài liệu cổ xưa có ghi chép loài cây ăn quả này ở Bắc Phi làm nhiều người hiểu lầm chúng có nguồn gốc tại đây. Các loài chanh vỏ mỏng (Lime, C. auranlifolia Swingle) được xác định có nguồn gốc ở miền Nam Trung Quốc và miền Tây Ấn Độ, sau đó được các thuỷ thủ đi biển mang về trồng ở châu Phi, Địa Trung Hải và châu Âu, v.

Các giống quýt cũng được xác định có nguồn gốc ở miền Nam châu Á, gồm miền Nam Trung Quốc, bán đảo Đông Dương, sau đó được những người đi biển mang đến trồng ở Ấn Độ. Quýt (Citrus reticulata) được trồng ở vùng Địa Trung Hải, châu Âu và châu Mỹ muộn hơn so với các loài quả có múi khác, vào khoảng năm 1805. h 7 Quýt ngọt (Citrus sinensis L.) được xác định có nguồn gốc ở miền Nam Trung Quốc, Ấn Độ và miền Nam Indonecia, sau đó được mang về trồng ở châu Âu, Địa Trung Hải, châu Phi từ thế kỷ 13 đến thế kỷ 17 Walter Reuther và cs. Quýt ngọt không hạt (Citrus unshiu Marc) có nguồn gốc từ Nhật Bản.