Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khả năng sinh trưởng phát triển của một số giống đậu tương trong vụ xuân và vụ thu đông năm 2017 tại huyện ba bể tỉnh bắc kạn

Luận văn thạc sĩ phân tích nghiên cứu khả năng sinh trưởng phát triển của một số giống đậu tương trong vụ xuân và vụ thu đông, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Triệu Thị Dược
• Người hướng dẫn: TS. Lưu Thị Xuyến
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển của một số giống đậu tương trong vụ Xuân và vụ Thu Đông năm 2017 tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học
• 1.2. Yêu cầu sinh thái của cây đậu tương
• 1.2.1. Nhiệt độ
• 1.2.2. Ánh sáng
• 1.2.3. Đất đai
• 1.2.4. Dinh dưỡng
• 1.3. Tình hình sản xuất và chọn tạo giống đậu tương trên thế giới
• 1.3.1. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới
• 1.3.2. Tình hình nghiên cứu về chọn tạo giống đậu tương trên thế giới
• 1.4. Tình hình sản xuất, chọn tạo giống đậu tương ở Việt Nam
• 1.4.1. Tình hình sản xuất đậu tương ở Việt Nam
• 1.4.2. Kết quả nghiên cứu về chọn tạo giống đậu tương ở Việt Nam
• 1.4.2.1. Nghiên cứu chọn tạo giống đậu tương cho các tỉnh miền núi phía Bắc
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 2.4.2. Quy trình kỹ thuật
• 2.5. Các chỉ tiêu theo dõi và phương pháp theo dõi
• 2.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thời gian sinh trưởng, phát triển của các giống đậu tương thí nghiệm tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn
• 3.1.1. Thời gian từ gieo đến mọc
• 3.1.2. Thời gian từ gieo đến phân cành
• 3.1.3. Thời gian từ gieo đến ra hoa
• 3.1.4. Giai đoạn từ gieo đến chắc xanh
• 3.1.5. Thời gian từ gieo đến chín
• 3.2. Một số đặc điểm hình thái của các giống đậu tương tham gia thí nghiệm vụ Xuân và vụ Thu đông năm 2017 tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn
• 3.2.1. Chiều cao cây
• 3.2.2. Số cành cấp 1
• 3.2.3. Số đốt trên thân chính
• 3.3. Một số chỉ tiêu sinh lý của các giống đậu tương tham gia thí nghiệm vụ xuân và vụ thu đông năm 2017 tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn
• 3.4. Khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu của các giống đậu tương thí nghiệm trong vụ Xuân và vụ Thu Đông năm 2017 tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn
• 3.4.1. Khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu thời kỳ hoa rộ
• 3.4.2. Khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu thời kỳ chắc xanh
• 3.5. Khả năng chống chịu của các giống đậu tương thí nghiệm trong vụ Xuân và vụ Thu Đông năm 2017 tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn
• 3.5.1. Sâu đục quả
• 3.5.2. Khả năng chống đổ
• 3.6. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống đậu tương thí nghiệm
• 3.6.1. Các yếu tố cấu thành năng suất
• 3.6.2. Năng suất của các giống đậu tương thí nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu

Nghiên cứu khả năng sinh trưởng của giống đậu tương tại Bắc Kạn năm 2017 được thực hiện nhằm đánh giá sự phát triển của các giống đậu tương trong điều kiện khí hậu và đất đai của huyện Ba Bể. Đậu tương, với tên khoa học là Glycine max, là cây trồng có giá trị dinh dưỡng cao và có khả năng cải tạo đất. Tuy nhiên, diện tích trồng đậu tương tại Bắc Kạn đang có xu hướng giảm. Nghiên cứu này nhằm tìm ra giống đậu tương mới có năng suất cao và chất lượng tốt, phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là lựa chọn giống đậu tương có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt, từ đó giới thiệu cho sản xuất đậu tương tại huyện Ba Bể và tỉnh Bắc Kạn. Việc này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn đáp ứng nhu cầu thực tiễn của người nông dân trong việc sản xuất nông nghiệp bền vững.

1.2. Ý nghĩa của đề tài

Đề tài có ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp dữ liệu quan trọng cho công tác chọn tạo giống đậu tương, đồng thời là cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu giúp lựa chọn giống đậu tương phù hợp với điều kiện sinh thái, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

II. Điều kiện sinh thái và kỹ thuật canh tác

Điều kiện khí hậu và đất đai tại Bắc Kạn rất phù hợp cho sự phát triển của cây đậu tương. Nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng là những yếu tố quyết định đến sự sinh trưởng của cây. Đậu tương cần nhiệt độ từ 10 đến 40 độ C để nảy mầm và phát triển. Độ ẩm đất cũng rất quan trọng, đặc biệt trong giai đoạn hình thành quả. Việc áp dụng các kỹ thuật canh tác hợp lý sẽ giúp cây đậu tương phát triển tốt hơn.

2.1. Yêu cầu về nhiệt độ

Nhiệt độ là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của cây đậu tương. Nhiệt độ tối ưu cho sự phát triển của cây là từ 20 đến 23 độ C. Nếu nhiệt độ quá thấp hoặc quá cao sẽ ảnh hưởng đến quá trình ra hoa và hình thành quả, dẫn đến giảm năng suất.

2.2. Độ ẩm và ánh sáng

Cây đậu tương cần độ ẩm đất từ 60 đến 65% để nảy mầm. Thiếu nước trong giai đoạn ra hoa sẽ làm giảm số quả trên cây. Ánh sáng cũng là yếu tố quyết định đến sự quang hợp và năng suất. Cây đậu tương cần ánh sáng đầy đủ, đặc biệt trong giai đoạn ra hoa và hình thành quả.

III. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy các giống đậu tương thí nghiệm có sự khác biệt rõ rệt về khả năng sinh trưởng và phát triển. Một số giống cho năng suất cao hơn so với giống truyền thống. Các chỉ tiêu sinh trưởng như chiều cao cây, số cành, và khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu cũng được ghi nhận. Điều này cho thấy tiềm năng của các giống mới trong việc nâng cao năng suất đậu tương tại Bắc Kạn.

3.1. Đặc điểm sinh trưởng

Các giống đậu tương thí nghiệm cho thấy thời gian sinh trưởng khác nhau. Một số giống có thời gian từ gieo đến ra hoa ngắn hơn, cho phép thu hoạch sớm hơn. Điều này rất quan trọng trong việc tối ưu hóa sản xuất nông nghiệp tại địa phương.

3.2. Năng suất và chất lượng

Năng suất của các giống đậu tương thí nghiệm cao hơn so với giống truyền thống. Kết quả cho thấy rằng việc lựa chọn giống phù hợp có thể cải thiện đáng kể năng suất và chất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu của thị trường và người tiêu dùng.

IV. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc lựa chọn giống đậu tương phù hợp với điều kiện sinh thái tại Bắc Kạn là rất cần thiết. Các giống mới không chỉ có khả năng sinh trưởng tốt mà còn cho năng suất cao. Đề xuất cần tiếp tục nghiên cứu và thử nghiệm thêm các giống mới để mở rộng sản xuất đậu tương tại địa phương.

4.1. Kết luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng giống đậu tương mới có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt tại Bắc Kạn. Việc áp dụng các giống này sẽ góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu của thị trường.

4.2. Đề xuất

Cần tiếp tục thực hiện các nghiên cứu sâu hơn về các giống đậu tương khác, đồng thời khuyến khích nông dân áp dụng các giống mới vào sản xuất. Việc này sẽ giúp phát triển bền vững ngành nông nghiệp tại Bắc Kạn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây đậu tương (Glycine max) là cây công nghiệp và thực phẩm chiến lược, có giá trị dinh dưỡng cao với hàm lượng prôtêin trung bình khoảng 36-40% và nhiều loại vitamin thiết yếu. Tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn, diện tích trồng đậu tương giảm từ 280 ha năm 2015 xuống còn 226 ha năm 2017, chủ yếu do thiếu đa dạng giống và năng suất chưa cao. Nhu cầu về giống đậu tương có năng suất cao, chất lượng tốt và phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương là cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững cây đậu tương tại vùng miền núi phía Bắc.

Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2017 tại huyện Ba Bể nhằm đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của 6 giống đậu tương, trong đó có giống đối chứng DT 84, trên đất thịt pha cát với điều kiện khí hậu đặc thù của vùng. Mục tiêu chính là lựa chọn giống có năng suất cao, khả năng chống chịu tốt, phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương để giới thiệu cho sản xuất đại trà. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần bổ sung cơ sở khoa học cho công tác chọn tạo giống đậu tương tại Bắc Kạn và các tỉnh miền núi phía Bắc, đồng thời hỗ trợ phát triển sản xuất đậu tương theo hướng hàng hóa, bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh trưởng và phát triển cây trồng, đặc biệt là cây đậu tương, bao gồm:

• Lý thuyết sinh trưởng và phát triển cây trồng: Sinh trưởng là sự tăng kích thước, số lượng tế bào, mô và sinh khối; phát triển là sự biến đổi về hình thái và chức năng của cây. Thời gian sinh trưởng và các giai đoạn phát triển (gieo, mọc, phân cành, ra hoa, chắc xanh, chín) là đặc trưng của từng giống và chịu ảnh hưởng bởi điều kiện ngoại cảnh.

• Lý thuyết chọn tạo giống cây trồng: Giống tốt quyết định năng suất tối đa của cây trồng. Việc chọn giống phù hợp với điều kiện sinh thái giúp phát huy tối đa tiềm năng năng suất và chất lượng sản phẩm.

• Khái niệm về nốt sần hữu hiệu: Nốt sần trên rễ đậu tương do vi khuẩn Rhizobium Japonicum hình thành, có vai trò cố định đạm, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh trưởng và năng suất của cây.

Các khái niệm chính bao gồm: thời gian sinh trưởng, chỉ số diện tích lá, khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu, năng suất lý thuyết và năng suất thực thu.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thí nghiệm được tiến hành tại Thị trấn Chợ Rã, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn, trên đất thịt pha cát, trong vụ Xuân (gieo ngày 01/03/2017) và vụ Thu Đông (gieo ngày 25/08/2017).

• Đối tượng nghiên cứu: 6 giống đậu tương gồm Vàng Cao Bằng, ĐT 26, ĐT 30, ĐT 31, ĐT 51 và đối chứng DT 84.

• Thiết kế thí nghiệm: Bố trí theo phương pháp khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 6 công thức, 3 lần nhắc lại, diện tích mỗi ô 8,5 m², tổng diện tích 153 m² cho mỗi vụ.

• Quy trình kỹ thuật: Áp dụng quy phạm khảo nghiệm đậu tương QCVN 01-58:2011/BNNPTNT, mật độ 35 cây/m², bón phân chuồng và phân hóa học theo công thức chuẩn, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh theo quy định.

• Chỉ tiêu theo dõi: Thời gian sinh trưởng các giai đoạn, các chỉ tiêu hình thái (chiều cao cây, số cành cấp 1, số đốt thân chính), chỉ số diện tích lá, khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu, khả năng chống chịu sâu bệnh và đổ ngã, các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất thực thu.

• Phương pháp phân tích: Số liệu được xử lý thống kê bằng phần mềm EXCEL và IRRISTAT, phân tích sai khác theo mức ý nghĩa 0,05.

• Timeline nghiên cứu: Thí nghiệm kéo dài từ tháng 1/2017 đến tháng 1/2018, theo dõi và thu thập số liệu trong hai vụ Xuân và Thu Đông năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thời gian sinh trưởng và phát triển:

   • Thời gian từ gieo đến chín của các giống dao động từ 90-98 ngày (vụ Xuân) và 94-112 ngày (vụ Thu Đông). Giống ĐT 51 có thời gian chín sớm nhất (91-96 ngày), Vàng Cao Bằng chín muộn nhất (98-112 ngày).
   • Thời gian sinh trưởng vụ Thu Đông dài hơn vụ Xuân do nhiệt độ thấp hơn, kéo dài chu kỳ phát triển.

2. Đặc điểm hình thái:

   • Chiều cao cây dao động từ 31,0-44,0 cm, không khác biệt đáng kể giữa các giống.
   • Số cành cấp 1 của giống ĐT 51 cao hơn đối chứng DT 84 với 3,9 cành (vụ Xuân) và 3,2 cành (vụ Thu Đông), các giống khác tương đương.
   • Số đốt thân chính của ĐT 26 và ĐT 51 cao hơn DT 84, đạt 10,2 và 10,5 đốt (vụ Xuân).

3. Chỉ số diện tích lá:

   • Ở thời kỳ ra hoa rộ, chỉ số diện tích lá dao động 1,9-2,0 m² lá/m² đất (vụ Xuân) và 2,6-2,8 m² lá/m² đất (vụ Thu Đông).
   • Ở thời kỳ chắc xanh, chỉ số này tăng lên 3,0-3,3 m² lá/m² đất (vụ Xuân) và 3,1-3,3 m² lá/m² đất (vụ Thu Đông), không có sự khác biệt đáng kể giữa các giống.

4. Khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu:

   • Vụ Xuân, số lượng nốt sần hữu hiệu của ĐT 31 và ĐT 51 cao hơn DT 84 (50,2 và 52,4 so với 47,1 cái/cây), khối lượng nốt sần của ĐT 51 cũng cao hơn (0,7 g so với 0,6 g).
   • Vụ Thu Đông, số lượng và khối lượng nốt sần hữu hiệu tương đương giữa các giống, dao động khoảng 36-38 cái/cây và 0,3 g/cây.

5. Năng suất và khả năng chống chịu:

   • Giống ĐT 51 đạt năng suất cao nhất, vượt DT 84 từ 12-24% tùy vụ.
   • Các giống mới có khả năng chống chịu sâu bệnh và chống đổ tốt hơn hoặc tương đương giống đối chứng.

Thảo luận kết quả

Thời gian sinh trưởng dài hơn ở vụ Thu Đông phù hợp với điều kiện nhiệt độ thấp hơn, kéo dài quá trình phát triển của cây đậu tương. Đặc điểm hình thái như số cành cấp 1 và số đốt thân chính cao hơn ở giống ĐT 51 cho thấy tiềm năng sinh trưởng mạnh mẽ, góp phần tăng năng suất. Chỉ số diện tích lá tương đương giữa các giống chứng tỏ khả năng quang hợp và tích lũy vật chất khô không khác biệt lớn, phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương.

Khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu cao hơn ở ĐT 31 và ĐT 51 trong vụ Xuân cho thấy sự cộng sinh vi khuẩn Rhizobium hiệu quả, giúp cây tự tổng hợp đạm tốt hơn, tăng cường sinh trưởng và năng suất. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trước đây về vai trò của nốt sần trong cải thiện năng suất đậu tương.

Năng suất vượt trội của ĐT 51 so với đối chứng DT 84 phản ánh hiệu quả của công tác chọn tạo giống mới, phù hợp với điều kiện sinh thái huyện Ba Bể. Khả năng chống chịu sâu bệnh và chống đổ tốt giúp giảm thiểu tổn thất, nâng cao hiệu quả sản xuất. Các kết quả này có thể được minh họa qua biểu đồ so sánh năng suất và số lượng nốt sần hữu hiệu giữa các giống, giúp trực quan hóa sự khác biệt.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Giới thiệu và nhân rộng giống ĐT 51: Khuyến cáo các hộ nông dân huyện Ba Bể và các tỉnh miền núi phía Bắc sử dụng giống ĐT 51 trong vụ Xuân và Thu Đông nhằm tăng năng suất trung bình từ 12-24% so với giống truyền thống. Thời gian thực hiện: ngay trong vụ Xuân tiếp theo.

2. Tăng cường công tác đào tạo kỹ thuật trồng và chăm sóc: Tổ chức các lớp tập huấn về quy trình kỹ thuật gieo trồng, bón phân, phòng trừ sâu bệnh và chăm sóc cây đậu tương cho cán bộ khuyến nông và nông dân địa phương nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất. Thời gian: trong 6 tháng đầu năm.

3. Xây dựng mô hình trình diễn và thí nghiệm mở rộng: Thiết lập các mô hình trình diễn giống mới tại các xã trọng điểm để đánh giá thực tế và tạo niềm tin cho người dân, đồng thời thu thập thêm số liệu phục vụ nghiên cứu tiếp theo. Chủ thể thực hiện: Trung tâm Khuyến nông tỉnh Bắc Kạn phối hợp với các đơn vị nghiên cứu. Thời gian: 1-2 năm.

4. Phát triển hệ thống cung ứng giống chất lượng cao: Xây dựng mạng lưới cung cấp hạt giống thuần chủng, đảm bảo chất lượng và nguồn gốc rõ ràng, tránh tình trạng người dân tự để giống gây giảm năng suất và chất lượng. Chủ thể: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bắc Kạn. Thời gian: trong vòng 1 năm.

5. Nghiên cứu tiếp tục về khả năng thích nghi và chống chịu của các giống mới: Tiếp tục khảo nghiệm các giống đậu tương mới có tiềm năng tại các vùng sinh thái khác nhau của miền núi phía Bắc để đa dạng hóa cơ cấu giống, nâng cao tính bền vững sản xuất. Thời gian: 3-5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu và cán bộ khoa học nông nghiệp: Sử dụng kết quả để phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo về chọn tạo giống đậu tương, cải tiến kỹ thuật canh tác phù hợp với điều kiện miền núi.

2. Cán bộ khuyến nông và quản lý nông nghiệp địa phương: Áp dụng kiến thức và kết quả nghiên cứu để tư vấn, hướng dẫn nông dân lựa chọn giống và kỹ thuật trồng phù hợp, nâng cao năng suất và hiệu quả sản xuất.

3. Nông dân và hợp tác xã trồng đậu tương: Tham khảo để lựa chọn giống phù hợp, áp dụng quy trình kỹ thuật chuẩn, từ đó tăng thu nhập và phát triển sản xuất bền vững.

4. Các cơ quan quản lý chính sách nông nghiệp: Dựa trên kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển giống cây trồng, phát triển vùng nguyên liệu đậu tương, thúc đẩy sản xuất hàng hóa.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao giống ĐT 51 được khuyến cáo sử dụng tại Ba Bể?
   Giống ĐT 51 có thời gian sinh trưởng phù hợp (91-96 ngày), năng suất cao hơn đối chứng DT 84 từ 12-24%, khả năng chống chịu sâu bệnh và chống đổ tốt, phù hợp với điều kiện sinh thái miền núi phía Bắc.

2. Thời gian sinh trưởng của đậu tương ảnh hưởng thế nào đến năng suất?
   Thời gian sinh trưởng dài hơn giúp cây phát triển đầy đủ các bộ phận sinh dưỡng và sinh thực, tăng khả năng tích lũy vật chất khô, tuy nhiên cần phù hợp với điều kiện khí hậu để tránh ảnh hưởng tiêu cực như rụng hoa, quả.

3. Khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu có vai trò gì?
   Nốt sần hữu hiệu giúp cây đậu tương cố định đạm từ không khí, cung cấp dinh dưỡng thiết yếu cho cây, tăng khả năng sinh trưởng và năng suất, đặc biệt quan trọng trong điều kiện đất nghèo dinh dưỡng.

4. Làm thế nào để đảm bảo chất lượng hạt giống đậu tương?
   Cần xây dựng hệ thống cung ứng hạt giống thuần chủng, kiểm soát nguồn gốc, hướng dẫn người dân thu hoạch và bảo quản hạt giống đúng kỹ thuật, tránh tự để giống gây giảm chất lượng.

5. Có thể áp dụng kết quả nghiên cứu này cho các vùng khác không?
   Kết quả phù hợp với điều kiện sinh thái miền núi phía Bắc, tuy nhiên cần khảo nghiệm thêm tại các vùng khác để đánh giá khả năng thích nghi trước khi nhân rộng.

Kết luận

• Đã xác định được thời gian sinh trưởng của 6 giống đậu tương tại Ba Bể dao động từ 90-112 ngày, phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương.
• Giống ĐT 51 nổi bật với năng suất cao hơn đối chứng DT 84 từ 12-24%, số cành cấp 1 và số đốt thân chính nhiều hơn, khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu tốt.
• Các giống mới có khả năng chống chịu sâu bệnh và chống đổ tương đương hoặc tốt hơn giống truyền thống, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc lựa chọn và nhân rộng giống đậu tương phù hợp tại huyện Ba Bể và các tỉnh miền núi phía Bắc.
• Đề xuất triển khai nhân rộng giống ĐT 51, tăng cường đào tạo kỹ thuật, xây dựng mô hình trình diễn và phát triển hệ thống cung ứng giống chất lượng cao trong thời gian tới.

Hành động tiếp theo: Khuyến khích các đơn vị liên quan phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng để đa dạng hóa giống đậu tương phù hợp với nhiều vùng sinh thái khác nhau.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học Điều kiện khí hậu, đất đai của Việt Nam rất thuận lợi cho cây đậu tương sinh trưởng phát triển; đồng thời đây cũng là điều kiện thuận lợi cho sự phát sinh phát triển của các loài sâu bệnh hại. Do vậy, để đáp ứng nguồn lương thực thực phẩm cho nhân loại cần lựa chọn được bộ giống có năng suất cao, chất lượng tốt, chống chịu với điều kiện bất thuận và sâu bệnh hại, có khả năng cải tạo đất, hạn chế ô nhiễm môi trường là mục tiêu hàng đầu của việc phát triển một nền sản xuất nông nghiệp tiên tiến, có tính bền vững cao. Giống tốt được coi là yếu tố quan trọng hàng đầu.

Giống quy định giới hạn năng suất của cây trồng. Năng suất chỉ tương ứng với điều kiện kỹ thuật trong phạm vi do giống quy định. Khi năng suất tối đa thì dù điều kiện ngoại cảnh cũng như kĩ thuật canh tác tốt hơn cũng không thể làm tăng năng suất. Bởi vậy, giống mới có vai trò hết sức quan trọng trong công việc nâng cao năng suất và sản lượng cây trồng.

Mỗi một giống khác nhau thì có khả năng phản ứng với điều kiện sinh thái ở mỗi vùng khác nhau. Vì vậy để phát huy được hiệu quả của giống cần phải sử dụng chúng hợp lý, phù hợp với điều kiện sinh thái, khí hậu, đất đai, kinh tế xã hội. Để có những giống có năng suất, chất lượng cao, có khả năng chống chịu với điều kiện ngoại cảnh tốt thì công tác chọn giống đóng một vai trò vô cùng quan trọng. Ngày nay nhờ có những thành tựu của công nghệ sinh học hiện đại và toàn cầu hóa thì công tác giống được hỗ trợ và thời gian tạo ra giống mới được rút ngắn rất nhiều.

Các thành tựu khoa học được ứng dụng trong chọn giống như gây đột biến, chuyển gen, lai tạo, nhập nội giống… đã tạo ra bộ giống đậu tương tại Việt Nam hiện tại sử dụng rất đa dạng và phong phú. Khi chọn lọc hay nhập được giống mới thì việc khảo nghiệm tại các vùng tiểu khí hậu khác nhau để tìm ra giống tốt là rất quan trọng. e 5 Công tác khảo nghiệm giống là một cuộc thí nghiệm nhằm xác định sự thích ứng của giống đối với địa phương trên các loại đất, các loại khí hậu và các biện pháp kỹ thuật khác nhau, nhằm chọn ra được những giống có năng suất cao chất lượng tốt phù hợp với từng vùng sinh thái. Yêu cầu sinh thái của cây đậu tương 1.

Nhiệt độ Đậu tương có nguồn gốc ôn đới, nhưng không phải là cây trồng chịu rét. Tuỳ theo giống chín sớm hay muộn mà có tổng tích ôn biến động từ 1. Từng giai đoạn sinh trưởng phát triển của cây đậu tương có yêu cầu nhiệt độ khác nhau: Nhiệt độ tối thiểu và tối đa cho cây đậu tương ở thời kỳ nảy mầm nằm trong phạm vi từ 10 – 40oC. Dưới 10oC thì sự vươn dài của trục mầm dưới lá bị ảnh hưởng.

Hạt đậu tương muốn mọc được cần có nhiệt độ từ 10 – 12oC càng ấm thì hạt đậu tương càng dễ mọc và mọc nhanh (Ngô Thế Dân và cs, 1999) [3]. Nhiệt độ thích hợp nhất cho sự sinh trưởng cành lá là 20 – 230 C, thấp nhất là 150 C, cao nhất là 370 C. Trong quá trình sinh trưởng, nếu nhiệt độ biến động trên hoặc dưới mức thích hợp quá nhiều đều có thể gây thiệt hại cho đậu tương. Khả năng bị thiệt hại do nhiệt độ tùy thuộc vào từng giai đoạn sinh trưởng của cây.

Nhiệt độ thấp ảnh hưởng đến ra hoa kết quả; nhiệt độ dưới 100C ngăn cản sự phân hoá hoa, dưới 180 C đã có khả năng làm cho quả không đậu, nhiệt độ cao trên 40oC làm ảnh hưởng rất lớn đến hình thành đốt, lóng và phân hóa mầm hoa. Nhiệt độ thích hợp nhất cho thời kỳ ra hoa là 22 – 250C. Thời kỳ hình thành quả, quá trình tích lũy vật chất khô về hạt tăng, do đó quá trình quang hợp tăng, nếu nhiệt độ giảm, lượng nước trong quá trình hô hấp sẽ bốc hơi nhanh, quá trình tích lũy vật chất khô giảm, sự vận chuyển của chất dinh dưỡng về hạt giảm làm cho chất lượng hạt kém, năng suất giảm. e 6 Nhiệt độ thích hợp nhất cho thời kỳ hình thành quả và hạt là 21 – 230 C, thấp nhất là 150 C cao nhất là 350 C.

Thời kỳ chín nhiệt độ thích hợp nhất là 19 – 20oC. Nhìn chung nhiệt độ bình quân trong một ngày có lợi cho sự sinh trưởng, phát triển của đậu tương là 18 – 220C (Brown D. Nước Trong suốt quá trình sinh trưởng phát triển, cây đậu tương cần 408 – 444 kg nước đế sản xuất 1 kg chất khô; do đó đậu tương là cây trồng có nhu cầu nước ít hơn so với các cây trồng khác, nên còn được gọi cây trồng cạn. Nhu cầu nước của cây đậu tương thay đổi theo điều kiện khí hậu, kỹ thuật trồng trọt và thời gian sinh trưởng.

Để đạt năng suất cao, nhu cầu nước của cây đậu tương trong suốt quá trình sinh trưởng là từ 450-700mm. Để tạo ra 1 gam chất khô, đậu tương phải tiêu thụ từ 600-700 gam nước. nhu cầu nước lớn nhất của cây đậu tương là thời kỳ hình thành quả và phát triển quả hạt. Việc đáp ứng nhu cầu nước cho cây qua từng thời kỳ sinh trưởng và năng suất của cây đậu tương có mối quan hệ chặt chẽ với nhau.

Những ngày có nhiệt độ cao và gió khô làm cây héo tạm thời, làm giảm hoạt động đồng hóa và ảnh hưởng đến năng suất hạt. Các chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất như: chiều cao cây, số đốt, đường kính thân, số hoa, tỉ lệ đậu quả, số hạt, trọng lượng hạt đều có tương quan thuận với độ ẩm đất. Sự cung cấp nước cho lá đảm bảo cho sức căng của tế bào là một nhân tố quan trọng đảm bảo tốc độ tăng diện tích lá. Hệ số diện tích lá hầu như tỉ lệ thuận với tốc độ sinh trưởng của cây, do vậy khô hạn làm giảm diện tích lá và ảnh hưởng trực tiếp sự sinh trưởng và phát triển của cây.

Hạt nảy mầm đòi hỏi độ ẩm đất 60 - 65% nếu đất khô quá thì hạt không mọc được, hạt nằm lâu trong đất thì sẽ bị thối, nếu đất ướt quá thì hạt thiếu khí sẽ không mọc được nên hạt bị thối. Giai đoạn trước ra hoa, cây đậu tương có thể chịu được thiếu nước tạm thời nhưng không ảnh hưởng đến năng suất. e 7 Giai đoạn ra hoa và bắt đầu làm quả nếu bị thiếu nước hoa sẽ bị rụng nhiều làm giảm số quả trên cây. Thiếu nước trong một thời gian ngắn vào thời kỳ ra hoa tuy có rụng nhiều nhưng không ảnh hưởng đến năng suất, nếu sau đó được tưới nước kịp thời thì trên những đốt hoa kế tiếp sẽ tiếp tục ra hoa, đậu quả.

Giai đoạn vào mẩy là lúc đậu tương cần nhiều nước nhất, lúc này nếu để thiếu nước thì sẽ làm năng suất giảm nhiều hơn các giai đoạn trước. Nếu thiếu nước xảy ra vào thời kỳ hình thành và phát triển quả, hạt sẽ làm giảm năng suất lớn nhất; thời kỳ quả lớn, năng suất giảm chính là do trọng lượng hạt thấp (hạt lép nhiều). Tuy là rất cần nước nhưng cây đậu tương cũng có khả năng chịu được hạn trong thời gian nhất định nhưng muốn đạt năng suất cao cần phải đảm bảo cho cây thường xuyên đủ ẩm, nếu gặp hạn đặc biệt vào các giai đoạn quan trọng thì phải tìm mọi cách khắc phục để tưới cho cây (Phạm Văn Thiều, 2006) [12]. Ánh sáng Đậu tương là cây trồng ưa ánh sáng tán xạ, với lượng mây khoảng 6-7 phần bầu trời là rất thích hợp cho cây phát triển.

Ánh sáng quyết định sự quang hợp của lá, sự cố định của nốt sần của rễ từ đó ảnh hưởng đến thời gian nở hoa, thời gian quả chín, đến chiều cao của cây, diện tích lá và nhiều đặc tính khác của cây bao gồm cả sản lượng chất khô và năng suất hạt. Đậu tương là cây ngắn ngày điển hình nên độ dài của thời gian chiếu sáng chính là yếu tố quyết định sự ra hoa. Đậu tương rất mẫn cảm với độ dài của ngày, tác động của ánh sáng ngày ngắn mạnh nhất vào thời kỳ cây mới có hai lá kép, thời gian sinh trưởng đến trước khi ra hoa, ánh sáng ngày ngắn vào thời kỳ này làm cho cây rút ngắn thời gian sinh trưởng, chiều cao cây giảm, số đốt ít và độ dài đốt giảm. Độ dài của ngày cũng tác động tới tỷ lệ đậu quả, tốc độ lớn của quả (Phạm Văn Thiều, 2006) [12].

e 8 Đậu tương cũng rất nhạy cảm với cường độ ánh sáng. Nếu cường độ ánh sáng giảm từ 50% trở lên so với bình thường thì cây sẽ bị giảm một số cành, số đốt, quả, năng suất hạt có thể gi ảm 60%; ở mức độ 5000 lux thì quả rụng nhiều. Cây đậu tương cần nhiều ánh sáng để quang hợp nhất là thời kỳ ra hoa và hình thành quả, đây là điều kiện để đạt năng suất cao. Trong thời kỳ ra hoa và hình thành hạt, số giờ chiếu sáng thích hợp là từ 6 - 12 giờ, lúc này nếu gặp điều kiện ngày dài thời gian chiếu sáng trên 13 giờ/ ngày thì cây sẽ không ra hoa được (Phạm Văn Thiều, 2006) [12].

Đất đai Cây đậu tương không yêu cầu nghiêm khắc về đất trồng, đất thích hợp nhất đối với cây đậu tương là loại đất thịt nhẹ, tơi xốp, sâu màu, thoáng, có tầng canh tác sâu, giàu chất hữu cơ, canxi, kali và pH (độ chua) trung tính, mực nước ngầm sâu, giữ ẩm tốt, dễ thoát nước. Đậu tương chịu mặn và chua kém hơn nhiều cây trồng khác, độ pH thích hợp nhất là 6,0 - 7,0. Dinh dưỡng Cây đậu tương có khả năng tự tổng hợp đạm cho cây sử dụng nên lượng phân đạm cần bổ sung ít. Chủ yếu bón cho cây là lân và kali.

Có 16 nguyên tố cần thiết cho sinh trưởng của đậu tương, trong đó có 3 nguyên tố C, H và O là thành phần chủ yếu trong chất khô và được hấp thụ dưới dạng CO2, H2O, O2 tự do trong không khí. Những nguyên tố cần thiết khác là N, P, K, Ca, Mg, S, Fe… Các nghiên cứu về sự hấp thụ NPK ở các giống đậu tương với tập tính sinh trưởng vô hạn cho thấy kiểu hấp thụ N, P, K ở trong cây giống nhau và sự tích lũy tối đa của nó xảy ra ở giai đoạn chín sinh lý.