Đặt vấn đề Cây bưởi cùng các loại cây ăn quả có múi khác thuộc họ cam (Rustaceac) có tầm quan trọng và ý nghĩa thiết thực đến cuộc sống của các gia đình, tình hình phát triển nền kinh tế của đất nước. Hiện nay, việc trồng bưởi các loại cây ăn quả có múi khác được coi là một nghề kinh doanh mang lại nguồn thu nhập đáng kể, cải thiện đời sống rõ rệt cho người sản xuất. Trong các loại quả có múi quả bưởi là loại quả dễ trồng, hàm lượng dinh dưỡng cao, được nhiều người ưa chuộng. Trong 100g phần ăn được thì có 0,5g protein, 0,4g chất béo, 9,3g tinh bột, 49 IU vitamin A, 0,07 mg vitamin B1, 0,02 mg vitamin B, và 44 mg vitamin C; trong lá, hoa, vỏ quả bưởi đều có tinh dầu.
Vỏ quả bưởi còn có pectin, naringin (một loại glucozid), men tiêu hóa amyraza, và các loại men khác. Vì vậy mà bưởi giúp cho việc bảo vệ và ổn định sức khỏe con người. Bưởi cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến quả tươi còn là mặt hàng nông sản xuất khẩu có giá trị cao đóng góp vào GDP cho nền kinh tế đất nước. Tỉnh Thái Nguyên mấy năm gần đây phát huy mọi lợi thế về điều kiện tự nhiên, mở rộng diện tích thâm canh, nâng cao năng suất, chất lượng, tăng tính cạnh tranh trên thị trường trong nước và thế giới.
Hiện nay tỉnh rất đang quan tâm phát triển mở diện tích trồng cây ăn quả theo hướng sản xuất hàng hóa, trong đó có cây bưởi. Bưởi được trồng với diện tích khá lớn và tập trung ở Tràng Xá (huyện Võ Nhai) và ở Tiên Hội (huyện Đại Từ). n 2 Tuy vậy, giống bưởi được trồng chủ yếu là giống bưởi Diễn, bưởi Diễn ở đây cũng sai quả và ngọt.Bưởi Da xanh cũng được trồng lác đác ở một số vườn, nhưng người dân phần lớn phản ánh bưởi Da xanh trồng ở Thái Nguyên tuy sinh trưởng tốt, chất lượng quả cũng ngon, nhưng đậu quả rất ít và có nhiều hạt (khác với giống gốc ở Bến Tre là không hạt và ít hạt) Năm 2012 Bộ Môn Rau quả Khoa Nông học mang về từ Vân An (Trung Quốc) một giống bưởi ngon và nhân ra tại vườn tiêu bản của khoa. Nhằm thăm dò khả năng sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng của giống bưởi này.
Xuất phát từ tình hình ở trên chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu khả năng sinh trưởng phát triển của một số giống bưởi tại xã Quyết Thắng-Thành phố Thái Nguyên”. Mục đích và yêu cầu của đề tài * Mục đích: Xác định được giống bưởi có khả năng sinh trưởng tốt, có tiềm năng cho năng suất cao phù hợp với điều kiện trồng tại Thái Nguyên * Yêu cầu: - Theo dõi và mô tả đặc điểm hình thái lá của các giống bưởi thí nghiệm khi bắt đầu theo dõi - Theo dõi, đánh giá khả năng sinh trưởng của các giống bưởi thí nghiệm - Theo dõi, đánh giá khả năng ra hoa đậu quả của các giống bưởi thí nghiệm - Theo dõi, đánh giá tình hình sâu và bệnh hại xuất hiện trên vườn thí nghiệm. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Kết quả nghiên cứu đề tài là cơ sở cho việc thực hiện các đề tài nghiên cứu tiếp theo về cây bưởi tại Thái Nguyên, là tư liệu, nguồn tài n 3 liệu tham khảo phục vụ cho công tác giảng dạy, đào tạo trong và ngoài nhà trường.
- Rèn luyện và nâng cao khả năng thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học cho sinh viên, là một cơ sở và tiêu chí cho việc đánh giá chất lượng sinh viên của trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất - Bước đầu đưa ra được các đánh giá về khả năng sinh trưởng và phát triển của 3 giống bưởi nghiên cứu khi trồng tại Thái Nguyên. - Nhận định được giống bưởi có năng suất cao, chất lượng tốt, phù hợp với điều kiện sinh thái của tỉnh Thái Nguyên, kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để xây dựng và mở rộng mô hình diện tích trồng bưởi. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học của đề tài Tất cả các loại cây trồng nói chung và cây bưởi nói riêng đều chịu tác động và ảnh hưởng bởi các nhan tố sinh thái. Khả năng sinh trưởng và phát triển của cây trồng phản ánh mức độ biểu hiện của cây trồng đó với các yếu tố tác động và ảnh hưởng tới nó thông qua năng suất và chất lượng sản phẩm cây tạo ra. Tùy vào từng môi trường cụ thể, mức độ ảnh hưởng của các yếu tố là nhiều hay ít mà cây trồng sẽ có sự thích nghi tương ứng. Do đó, việc theo dõi khả năng sinh trưởng và phát triển của các giống bưởi thí nghiệm là rất cần thiết trong công tác chọn giống, nhất là với những giống cây mới được tuyển chọn.
Qua đó đánh giá được khả năng thích nghi của chúng, nhằm chọn ra được giống bưởi phù hợp để bổ sung vào cơ cấu giống của sản xuất. Cở sở thực tiễn 2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi trên thế giới Bưởi cùng với các loại quả có múi có lịch sử trồng trọt lâu đời nhất. Hàng năm trên thế giới sản xuất khoảng 4 - 5 triệu tấn bưởi gồm cả 2 loại bưởi chùm (Citrus paradisi) và bưởi (Citrus grandis), chiếm 5,4 - 5,6% tổng sản lượng cây có múi, trong đó chủ yếu là bưởi chùm chiếm 2,8 - 3,5 triệu tấn, còn lại bưởi chiếm một lượng khiêm tốn khoảng 1,2 - 1,5 triệu tấn.
Bưởi được trồng nhiều ở các nước thuộc châu Á, điển hình như Trung Quốc, Ấn Độ, Philippines, Thái Lan…. Và chủ yếu được sử dụng để ăn tươi. Trong những năm qua, năng suất, diện tích và sản lượng bưởi trên thế giới có nhiều biến động. Tuy nhiên, bưởi vẫn giữ được vai trò và vị thế của nó so với các cây trồng khác.
n 5 Diện tích, năng suất và sản lượng bưởi trên thế giới một số năm gần đây được thể hiện qua bảng 2.1: Diện tích, năng suất, sản lƣợng bƣởi trên thế giới Năm Năm Năm Năm Năm Chỉ tiêu 2010 2011 2012 2013 2014 Diện tích (ha) 280.156 (Nguồn: FAOSTAT, 2017) [13] Một số quốc gia sản xuất bưởi chủ yếu trên thế giới tập trung phần lớn ở các nước châu Á như: Trung Quốc, Ấn Độ, Malayxia, Thái Lan…. Kết quả được thể hiện trong bảng 2.2: Tình hình sản xuất bƣởi ở 1 số nƣớc tiêu biểu trên thế giới năm 2014 Diện tích Năng suất Sản lƣợng STT Vùng, lãnh thổ (ha) (tạ/ha) (tấn) 1 Trung Quốc 75.382 4 Mê xi cô 16.613 (Nguồn: FAOSTAS, 2017) [13] Trung Quốc: là nước đứng đầu thế giới về sản xuất bưởi. Ở Trung Quốc bưởi được trồng nhiều ở các tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây, Tứ Xuyên, Hồ Nam, Chiết Giang, Phúc Kiến và Đài Loan. Theo một số tài liệu mới đây n 6 cho rằng: các loại cây ăn quả có múi ở Trung Quốc phát triển mạnh hơn so với các loại cây ăn quả khác.
Năm 2014, diện tích bưởi ở Trung Quốc là 75.904ha, năng suất đạt cao nhất thế giới 498.293 tạ/ha và sản lượng đạt 3. Trung Quốc có một số giống bưởi nổi tiếng: bưởi Văn Đán, Trung Quốc, bưởi ngọt Quân Khê,… được Bộ Nông Nghiệp Trung Quốc công nhận là hàng nông nghiệp chất lượng cao. Thái Lan: bưởi được trồng nhiều ở các tỉnh miền Trung, một phần của miền Bắc và miền Đông, với các giống bưởi nổi tiếng như Cao Phuang, Cao Fan,. Đến năm 2014 Thái Lan có khoảng 27.620 ha và sản lượng khoảng 242.
Mỹ: Đây là nước có sản lượng bưởi đứng thứ 3 của thế giới, là nước dẫn đầu về khoa học và công nghệ nên ở Mỹ việc chọn lựa và nghiên cứu giống được quan tâm, vì vậy Mỹ là quốc gia có bộ giống bưởi được đưa vào sản xuất tốt nhất thế giới. * Về tiêu thụ bƣởi Nhật Bản: vẫn là một thị trường lớn cho việc tiêu thụ bưởi. Trong năm 2004 - 2005 Bang Florida của Mỹ đã xuất sang Nhật Bản 4.851 tấn) bưởi tươi, năm 2005 - 2006: 6 - 7 triệu thùng (102-119 nghìn tấn), năm 2006 - 2007: 8 triệu thùng (136 ngàn tấn). Nam Phi cũng xuất sang Nhật khoảng 6 triệu thùng (96.721 tấn) bưởi trong năm 2004 - 2005, tăng gần 1,55 triệu thùng so với năm 2003 - 2004.
Tại Nga, khoảng 12% người Nga coi quả có múi là loại trái cây ưa thích. Quýt và cam là 2 loại quả phổ biến nhất trong khi đó bưởi vẫn được coi là loại quả có múi quý hiếm. Năm 2004, Nga nhập 40 ngàn tấn bưởi, tăng so với 32 nghìn tấn năm 2003, 33 nghìn tấn của năm 2002 và 22 nghìn tấn năm 2001. Trong 9 tháng đầu năm 2005, Nga đã nhập 30 ngàn tấn bưởi.
Như vậy, trong năm 2004 Nga đứng thứ 3 thế giới về nhập khẩu bưởi chỉ sau Nhật bản (288 ngàn tấn) và Canada (51 ngàn tấn), trong tổng số 464 ngàn tấn của toàn n 7 thế giới. Các nước cung cấp bưởi chủ yếu cho Nga là Thổ Nhĩ Kỳ, Ixraen, Nam Phi và Achentina. Tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi ở Việt nam Ở nước ta nhóm cây ăn quả có múi nói chung, cây bưởi nói riêng được coi là một trong bốn loại cây ăn quả chủ lực. Nước ta có 3 vùng trồng cây có múi chủ yếu là: Vùng Đồng bằng sông Cửu Long: ở đây có một tập đoàn cam quýt rất phong phú như: Cam chanh, cam sành, cam giấy, bưởi, quýt, quất.
Các giống được ưa chuộng và trồng hiện nay là cam sành, cam mật, bưởi năm roi, bưởi Long Tuyền. Vùng Bắc Trung bộ: Trong vùng này có hai vùng bưởi đặc sản đó là bưởi Thanh Trà của Huế, bưởi Phúc Trạch của Hương Khê. Với ưu việt của mình, diện tích bưởi Phúc Trạch ngày được mở rộng. Trong năm 2006, diện tích trồng bưởi Phúc Trạch lên đến 1600 ha, trong đó có khoảng 950 ha đã cho quả, sản lượng quả bình quân những năm gần đây đạt 12-15 nghìn tấn/năm.
Vùng Trung du và Miền núi phía Bắc: cây có múi ở vùng này được trồng ở những vùng đất ven sông, suối như sông Hồng, sông Lô, sông Gâm, sông Chảy. Hiện chỉ còn một số vùng tương đối tập trung là Bắc Sơn, Bắc Quang (Đỗ Đình Ca,2008) [1], riêng cây bưởi ở vùng này có 474 ha chiếm 17,5% diện tích cây có múi với giống bưởi Đoan Hùng ngon nổi tiếng. Theo số liệu của Tổng cục thống kê, đến năm 2013 cả nước có 706,9 nghìn ha cây ăn quả, trong đó diện tích trồng cây ăn quả có múi là 56.