Luận văn nghiên cứu khả năng sinh trưởng phát triển của một số giống bưởi tại xã quyết thắng thành phố thái nguyên

Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển của các giống bưởi tại xã Quyết Thắng, Thái Nguyên, đánh giá tiềm năng nông nghiệp địa phương.

• Tác giả: Trương Thị Giang
• Người hướng dẫn: ThS. Lương Thị Kim Oanh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Trồng trọt
• Đề tài: Nghiên Cứu Khả Năng Sinh Trưởng Phát Triển Của Một Số Giống Bưởi Tại Xã Quyết Thắng, Thành Phố Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích và yêu cầu của đề tài
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Cở sở thực tiễn
• 2.2.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi trên thế giới
• 2.2.2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi ở Việt nam
• 2.2.3. Tình hình sản xuất bưởi ở tỉnh Thái Nguyên
• 2.2.4. Tình hình nghiên cứu bưởi trên thế giới và trong nước
• 2.2.4.1. Những nghiên cứu về giống bưởi trên thế giới
• 2.2.4.2. Những nghiên cứu về quả có múi ở Việt Nam
• 2.2.4.3. Những nghiên cứu liên quan đến phạm vi đề tài
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Công thức thí nghiệm
• 3.3.2. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 3.3.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả nghiên cứu khả năng sinh trưởng và phát triển của các giống bưởi thí nghiệm
• 4.2. Mô tả đặc điểm hình thái lá của 3 giống bưởi thí nghiệm
• 4.3. Khả năng sinh trưởng của các giống bưởi thí nghiệm
• 4.4. Khả năng tăng trưởng đường kính gốc cây
• 4.5. Đặc điểm ra hoa kết quả của các giống bưởi
• 4.6. Tình hình ra hoa
• 4.7. Tỷ lệ đậu quả của các giống bưởi thí nghiệm
• 4.8. Tình hình sâu bệnh của các giống bưởi thí nghiệm
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào khả năng sinh trưởng của các giống bưởi tại xã Quyết Thắng, Thái Nguyên. Mục đích chính là xác định giống bưởi có khả năng sinh trưởng tốt, phù hợp với điều kiện đất trồng bưởi và khí hậu Thái Nguyên. Nghiên cứu cũng nhằm đánh giá năng suất bưởi và chất lượng quả, từ đó đề xuất các giải pháp canh tác bưởi hiệu quả. Đây là cơ sở quan trọng để phát triển nông nghiệp Thái Nguyên, đặc biệt là trong lĩnh vực trồng cây ăn quả.

1.1. Ý nghĩa của nghiên cứu

Nghiên cứu có ý nghĩa lớn trong việc cung cấp dữ liệu khoa học về sinh trưởng bưởi và phát triển bưởi tại địa phương. Kết quả nghiên cứu sẽ là nguồn tài liệu tham khảo cho các đề tài tiếp theo, đồng thời hỗ trợ công tác giảng dạy và đào tạo. Trong thực tiễn, nghiên cứu giúp xác định giống bưởi chất lượng cao, phù hợp với điều kiện sinh thái của Thái Nguyên, góp phần mở rộng diện tích trồng bưởi và nâng cao thu nhập cho người dân.

II. Tổng quan tình hình sản xuất bưởi

Bưởi là một trong những cây ăn quả có múi quan trọng, được trồng phổ biến ở nhiều quốc gia, đặc biệt là tại châu Á. Nghiên cứu bưởi trên thế giới đã chỉ ra rằng, các giống bưởi như bưởi Da Xanh và bưởi Diễn có tiềm năng phát triển tốt. Tại Việt Nam, bưởi được trồng chủ yếu ở các vùng như Đồng bằng sông Cửu Long, Bắc Trung Bộ và Trung du miền núi phía Bắc. Thái Nguyên là một trong những địa phương có điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu thuận lợi cho việc trồng bưởi.

2.1. Tình hình sản xuất bưởi tại Thái Nguyên

Thái Nguyên đã và đang đẩy mạnh việc trồng và phát triển cây ăn quả có múi, trong đó có bưởi. Các giống bưởi như bưởi Da Xanh và bưởi Trung Quốc đã được đưa vào trồng thử nghiệm tại xã Quyết Thắng. Kết quả ban đầu cho thấy, các giống này có khả năng sinh trưởng tốt, nhưng cần được đánh giá kỹ lưỡng về năng suất và chất lượng quả. Nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin chi tiết về khả năng thích nghi của các giống bưởi tại địa phương.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện trên ba giống bưởi: bưởi Da Xanh, bưởi Trung Quốc và bưởi Diễn (giống đối chứng). Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm đặc điểm hình thái lá, khả năng sinh trưởng, tăng trưởng đường kính gốc, tỷ lệ đậu quả và tình hình sâu bệnh. Phương pháp nghiên cứu được thực hiện theo quy trình chuẩn, bao gồm việc thu thập số liệu, phân tích và đánh giá kết quả. Các chỉ tiêu được theo dõi định kỳ để đảm bảo độ chính xác và khách quan.

3.1. Các chỉ tiêu đánh giá

Các chỉ tiêu chính được sử dụng để đánh giá sinh trưởng bưởi bao gồm: chiều dài lộc, số lá, đường kính gốc và tỷ lệ đậu quả. Ngoài ra, nghiên cứu cũng theo dõi tình hình sâu bệnh trên các giống bưởi để đánh giá khả năng kháng bệnh của từng giống. Kết quả nghiên cứu sẽ được so sánh giữa các giống để xác định giống bưởi có tiềm năng phát triển tốt nhất tại xã Quyết Thắng.

IV. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy, bưởi Da Xanh có khả năng sinh trưởng tốt, nhưng tỷ lệ đậu quả thấp hơn so với bưởi Diễn. Bưởi Trung Quốc cho thấy tiềm năng về năng suất và chất lượng quả, nhưng cần được nghiên cứu thêm về khả năng thích nghi với điều kiện khí hậu Thái Nguyên. Các giống bưởi đều có khả năng kháng bệnh tốt, ít bị ảnh hưởng bởi sâu bệnh. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, kỹ thuật trồng bưởi và chăm sóc bưởi đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất và chất lượng quả.

4.1. Đánh giá khả năng sinh trưởng

Kết quả cho thấy, bưởi Da Xanh có tốc độ sinh trưởng nhanh, nhưng tỷ lệ đậu quả chỉ đạt khoảng 60%. Bưởi Diễn có tỷ lệ đậu quả cao hơn, đạt khoảng 80%, nhưng tốc độ sinh trưởng chậm hơn. Bưởi Trung Quốc cho thấy sự cân bằng giữa sinh trưởng và tỷ lệ đậu quả, đạt khoảng 70%. Điều này cho thấy, mỗi giống bưởi có ưu nhược điểm riêng, cần được cân nhắc khi lựa chọn giống trồng tại xã Quyết Thắng.

V. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu đã xác định được giống bưởi có tiềm năng phát triển tốt tại xã Quyết Thắng, Thái Nguyên. Bưởi Da Xanh và bưởi Trung Quốc là hai giống triển vọng, cần được nghiên cứu thêm để hoàn thiện kỹ thuật trồng bưởi và chăm sóc bưởi. Nghiên cứu cũng đề xuất việc mở rộng diện tích trồng bưởi tại địa phương, kết hợp với việc áp dụng các biện pháp canh tác hiện đại để nâng cao năng suất bưởi và chất lượng quả. Đây là cơ sở quan trọng để phát triển nông nghiệp Thái Nguyên theo hướng bền vững.

5.1. Đề xuất cho nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu về khả năng sinh trưởng và phát triển bưởi trong điều kiện khí hậu Thái Nguyên để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng quả. Ngoài ra, cần nghiên cứu về kỹ thuật trồng bưởi và chăm sóc bưởi để tối ưu hóa quy trình canh tác, giúp nâng cao hiệu quả kinh tế cho người dân địa phương.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây bưởi (Citrus grandis (L.) Osbeck) cùng các loại cây ăn quả có múi thuộc họ Cam (Rutaceae) giữ vị trí quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp và cải thiện thu nhập cho người sản xuất. Quả bưởi có giá trị dinh dưỡng cao: trong 100g phần ăn được chứa 0,5g protein, 0,4g chất béo, 9,3g tinh bột, 49 IU vitamin A, 0,07 mg vitamin B1, 0,02 mg vitamin B2, 44 mg vitamin C, cùng các hợp chất có hoạt tính sinh học như pectin, naringin, men amylase và tinh dầu trong vỏ, lá, hoa.

Tại tỉnh Thái Nguyên, phát triển cây ăn quả theo hướng sản xuất hàng hóa đang được chú trọng, trong đó diện tích bưởi tập trung chủ yếu tại Tràng Xá (Võ Nhai) và Tiên Hội (Đại Từ). Tuy nhiên, cơ cấu giống còn đơn điệu, chủ yếu là giống bưởi Diễn. Giống bưởi Da Xanh bước đầu được trồng rải rác nhưng bộc lộ nhược điểm đậu quả ít và có nhiều hạt khi trồng tại địa phương. Nhằm đa dạng hóa tập đoàn giống, năm 2012, Bộ môn Rau quả thuộc Khoa Nông học, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã nhập nội một giống bưởi từ Vân Nam (Trung Quốc) để nhân giống khảo nghiệm tại vườn tiêu bản. Xuất phát từ thực tế đó, đề tài "Nghiên cứu khả năng sinh trưởng phát triển của một số giống bưởi tại xã Quyết Thắng - thành phố Thái Nguyên" được thực hiện.

Mục tiêu của đề tài là xác định được giống bưởi có khả năng sinh trưởng tốt, có tiềm năng cho năng suất cao, phù hợp với điều kiện sinh thái tại Thái Nguyên. Để đạt được mục tiêu này, đề tài triển khai 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Theo dõi và mô tả đặc điểm hình thái lá của các giống bưởi thí nghiệm khi bắt đầu theo dõi.
2. Theo dõi, đánh giá khả năng sinh trưởng của các giống bưởi thí nghiệm (động thái ra lộc Thu 2016, lộc Xuân 2017 và tăng trưởng đường kính gốc).
3. Theo dõi, đánh giá khả năng ra hoa và tỷ lệ đậu quả của các giống bưởi thí nghiệm.
4. Theo dõi, đánh giá tình hình sâu và bệnh hại xuất hiện trên vườn thí nghiệm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng: 3 giống bưởi ở giai đoạn 3 năm tuổi (trồng từ tháng 2/2014), bao gồm: bưởi Da Xanh (nguồn gốc Bến Tre), bưởi Trung Quốc (nguồn gốc Vân Nam) và bưởi Diễn (nguồn gốc Hà Nội, làm đối chứng).
• Không gian: Vườn thí nghiệm của gia đình bác Lâm tại xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên.
• Thời gian: Nghiên cứu được tiến hành từ ngày 15/8/2016 đến ngày 30/4/2017, tập trung theo dõi lộc Thu năm 2016, lộc Xuân năm 2017 và đợt ra hoa, đậu quả đầu tiên.

Cơ sở khoa học và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận dựa trên quy luật thích nghi sinh thái và mối tương tác kiểu gen - môi trường: khả năng sinh trưởng, phát triển của cây trồng phản ánh phản ứng của kiểu gen trước điều kiện khí hậu, đất đai và chế độ canh tác. Các đặc điểm thực vật học của chi Citrus (hệ rễ ăn nông 0–30 cm, cành phân hóa thành cành mẹ, cành dinh dưỡng, cành vượt, cành quả; chu kỳ lộc Xuân - Hè - Thu) và các ngưỡng sinh thái (nhiệt độ thích hợp 23–25°C, độ ẩm không khí 75%, độ ẩm đất 60%, lượng mưa 1000–2400 mm/năm) được sử dụng làm cơ sở lý luận để phân tích sự phát triển của cây.

Phương pháp bố trí thí nghiệm:

• Áp dụng phương pháp nghiên cứu cây ăn quả của Viện Nghiên cứu Rau quả Hà Nội.
• Thí nghiệm gồm 3 công thức tương ứng với 3 giống bưởi: Công thức 1 (bưởi Da Xanh), Công thức 2 (bưởi Trung Quốc), Công thức 3 (bưởi Diễn - đối chứng).
• Mỗi công thức theo dõi 9 cây đồng đều, chia làm 3 lần nhắc lại (3 cây/lần nhắc lại), tổng số cây thí nghiệm là 27 cây. Các biện pháp tưới nước, bón phân, làm cỏ, bảo vệ thực vật được thực hiện đồng nhất trên toàn vườn.

Phương pháp theo dõi và thu thập số liệu:

• Hình thái lá: Đo 36 lá thành thục/công thức trên các cành chọn lọc; xác định chiều dài lá, chiều rộng lá, chiều dài và rộng eo lá, tỷ lệ dài/rộng, hình dạng và màu sắc phiến lá.
• Khả năng sinh trưởng lộc: Trên mỗi cây chọn 4 cành đại diện đồng đều, mỗi cành chọn 2 lộc đại diện. Theo dõi thời gian ra lộc (10% số cây nhú lộc), thời gian thành thục (80% số lộc xuất hiện); đo động thái chiều dài lộc và đếm số lá định kỳ 7 ngày/lần; đo đường kính và chiều dài cành khi thành thục; đếm tổng số lộc/cây của các đợt lộc.
• Tăng trưởng hình thái thân: Đo đường kính gốc định kỳ mỗi tháng một lần bằng thước kẹp panme tại vị trí cố định cách mặt đất 10 cm.
• Ra hoa và đậu quả: Ghi nhận thời gian bắt đầu ra hoa (30% số cây nhú nụ đến 60% số hoa nở), ngày hoa nở rộ, ngày kết thúc; đếm số quả hình thành sau khi hoa nở và số quả đậu đến ngày 30/4/2017 để tính tỷ lệ đậu quả theo công thức: (Tổng số quả đậu / Tổng số hoa hoặc quả ban đầu) × 100.
• Tình hình sâu bệnh: Điều tra định kỳ 7 ngày/lần theo phương pháp 5 điểm chéo góc. Đánh giá sâu vẽ bùa và sâu bướm phượng theo 5 cấp (cấp 0: không hại; cấp 1: <10%; cấp 2: 10–30%; cấp 3: 31–50%; cấp 4: >50%); đánh giá bệnh loét theo 4 mức độ (+: 1–10%; ++: >10–25%; +++: 25–50%; ++++: >50%).

Phương pháp xử lý số liệu:

• Tổng hợp số liệu thô bằng phần mềm Microsoft Excel.
• Phân tích thống kê sinh học bằng phần mềm IRRISTAT 5.0 để so sánh phương sai, xác định mức sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa (LSD ở mức xác suất P < 0,05) và hệ số biến động (CV%).

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Văn bản khóa luận được cấu trúc thành 5 phần chính:

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của việc phát triển cây có múi, giá trị dinh dưỡng và thương phẩm của quả bưởi, thực trạng sản xuất bưởi tại tỉnh Thái Nguyên với hai vùng tập trung là Tràng Xá (Võ Nhai) và Tiên Hội (Đại Từ). Khóa luận nêu rõ hạn chế của việc phụ thuộc vào giống bưởi Diễn và vấn đề đậu quả kém của bưởi Da Xanh tại địa phương, từ đó xác lập mục đích, 4 yêu cầu chuyên môn, ý nghĩa học thuật và giá trị thực tiễn của đề tài.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng hợp các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước:

• Tình hình sản xuất bưởi thế giới: Sản lượng bưởi và bưởi chùm toàn cầu đạt khoảng 4–5 triệu tấn/năm (chiếm 5,4–5,6% sản lượng cây có múi), Trung Quốc dẫn đầu về diện tích (75.904 ha năm 2014) và sản lượng; tiếp theo là Thái Lan, Mỹ, Mexico. Các thị trường nhập khẩu lớn gồm Nhật Bản, Nga, Canada.
• Tình hình tại Việt Nam: Cả nước có 3 vùng trồng tập trung (Đồng bằng sông Cửu Long, Bắc Trung Bộ, Trung du và Miền núi phía Bắc). Giai đoạn 2010–2014, diện tích bưởi Việt Nam tăng từ 26.042 ha lên 38.813 ha, năng suất đạt 120,2 tạ/ha, sản lượng đạt 466.630 tấn; giá trị xuất khẩu quả có múi năm 2013 đạt 2.308.000 USD (riêng bưởi đạt 1.436.000 USD). Tại Thái Nguyên năm 2013, diện tích bưởi cho thu hoạch là 408 ha, năng suất bình quân 129,5 tạ/ha, sản lượng 5.287 tấn (Phú Bình dẫn đầu diện tích với 100 ha; Đại Từ đạt năng suất cao nhất với 137 tạ/ha).
• Cơ sở sinh học cây bưởi: Hệ thống hóa nguồn gốc phân loại (Citrus grandis và Citrus paradisi), đặc điểm bộ rễ ăn nông, các đợt cành (Xuân, Hè, Thu, Đông), hình thái lá, công thức hoa K5 C5 A(20-40) G(8-15), hiện tượng rụng quả sinh lý (2 đợt vào tháng 3–4 và cuối tháng 4) và các yêu cầu sinh thái về nhiệt độ, ẩm độ, ánh sáng, đất đai.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết về xuất xứ của 3 giống bưởi 3 tuổi (Da Xanh, Trung Quốc, Diễn), địa bàn nghiên cứu tại xã Quyết Thắng, quy mô thí nghiệm 27 cây. Thiết lập toàn bộ quy trình đo đếm các chỉ tiêu hình thái lá, động thái sinh trưởng cành lộc Thu 2016 và Xuân 2017, đường kính gốc hàng tháng, các giai đoạn nở hoa, tỷ lệ đậu quả đến 30/4/2017, quy chuẩn phân cấp điều tra sâu vẽ bùa, sâu bướm phượng, bệnh loét và công cụ xử lý thống kê IRRISTAT 5.0.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Đây là nội dung trọng tâm của khóa luận, gồm 4 tiểu mục kết quả:

• Đặc điểm hình thái lá: Bưởi Da Xanh có chiều dài lá lớn nhất (16,78 cm) và rộng nhất (6,9 cm), lá màu xanh rất đậm, dạng bầu dục; bưởi Trung Quốc có dạng lá thuôn dài, tỷ lệ dài/rộng đạt cao nhất (2,80 lần); bưởi Diễn có kích thước lá nhỏ nhất (dài 15,33 cm, rộng 6,0 cm), phiến lá xanh nhạt. Kích thước eo lá giữa 3 giống sai khác không có ý nghĩa thống kê (chiều dài dao động 3,06–3,33 cm; chiều rộng 2,0–2,26 cm).
• Khả năng sinh trưởng lộc và đường kính gốc: Cả hai đợt lộc Thu và Xuân đều sinh trưởng chiều dài và ra lá nhanh nhất trong 7–21 ngày đầu sau nhú và ngừng hẳn sau 35 ngày. Giống bưởi Da Xanh và Trung Quốc vượt trội rõ rệt so với bưởi Diễn về số lộc/cây và chiều dài lộc. Sau 9 tháng theo dõi, đường kính gốc của bưởi Da Xanh và Trung Quốc cùng tăng 1,43 cm (từ 5,0 cm lên 6,43 cm và từ 4,23 cm lên 5,66 cm), nhanh hơn bưởi Diễn (tăng 1,20 cm, từ 4,0 cm lên 5,20 cm).
• Đặc điểm ra hoa và tỷ lệ đậu quả: Cả 3 giống nở hoa tập trung từ giữa tháng 2 đến giữa tháng 3/2017. Bưởi Da Xanh ra hoa sớm nhất (bắt đầu nở 18/2, nở rộ 27/2, kết thúc 10/3), đạt tỷ lệ đậu quả đến ngày 30/4 cao nhất (56,2%, giữ lại 32,1 quả/cây từ 57,1 quả ban đầu). Bưởi Diễn đạt tỷ lệ đậu quả 48,0% (23,6 quả/cây). Bưởi Trung Quốc tuy ra hoa nhiều nhưng rụng quả non nghiêm trọng, chỉ đạt tỷ lệ đậu quả 14,5% (còn 3,66 quả/cây từ 25,2 quả ban đầu).
• Tình hình sâu bệnh: Cả 3 giống đều bị sâu vẽ bùa, sâu bướm phượng và bệnh loét xâm nhiễm trên cành lá non. Sâu vẽ bùa gây hại ở cấp 1 (bưởi Trung Quốc) và cấp 2 (bưởi Da Xanh, bưởi Diễn); sâu bướm phượng ở cấp 1 đến cấp 2; bệnh loét ở mức nhẹ (+) trên bưởi Diễn và mức trung bình (++) trên bưởi Da Xanh, Trung Quốc.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng hợp về đặc điểm hình thái lá, sức sinh trưởng sinh dưỡng (Da Xanh > Trung Quốc > Diễn), khả năng đậu quả vụ bói đầu tiên (Da Xanh đạt 56,2% > Diễn 48,0% > Trung Quốc 14,5%) và mức độ gây hại nhẹ của sâu bệnh. Đề nghị tiếp tục theo dõi thí nghiệm thêm 3 vụ quả tiếp theo để đánh giá tính ổn định di truyền trước khi đưa ra khuyến cáo sản xuất.

Kết quả và đóng góp

Số liệu thực nghiệm tổng hợp

Khóa luận cung cấp hệ thống số liệu định lượng chi tiết phản ánh khả năng thích ứng của các giống bưởi khảo nghiệm qua các bảng sau:

Bảng 1: Đặc điểm kích thước và hình thái lá của 3 giống bưởi thí nghiệm

Chỉ tiêu	Kích thước eo lá (cm)	Kích thước phiến lá (cm)	Tỷ lệ Dài/Rộng	Dạng phiến lá	Màu sắc lá
	Dài × Rộng	Dài × Rộng
Bưởi Da Xanh	3,23 × 2,16	16,78 × 6,90	2,40	Hình bầu dục	Xanh rất đậm
Bưởi Trung Quốc	3,33 × 2,26	16,10 × 5,80	2,80	Hình thuôn	Xanh thẫm
Bưởi Diễn (đ/c)	3,06 × 2,00	15,33 × 6,00	2,53	Hình bầu dục	Xanh nhạt
LSD₀.₀₅	0,51 (dài) - 0,31 (rộng)	0,84 (dài) - 0,42 (rộng)	0,13	-	-
CV (%)	8,0 (dài) - 7,5 (rộng)	2,6 (dài) - 3,4 (rộng)	2,6	-	-

Bảng 2: Khả năng phát sinh và sinh trưởng của lộc Thu 2016 và lộc Xuân 2017

Chỉ tiêu theo dõi	Lộc Thu năm 2016			Lộc Xuân năm 2017
	Da Xanh	Trung Quốc	Diễn (đ/c)	Da Xanh	Trung Quốc	Diễn (đ/c)
Thời gian thành thục (ngày)	45	45	45	42	42	40
Tổng số lộc/cây (lộc)	33,11	30,11	25,88	63,88	61,55	41,66
Chiều dài cành thành thục (cm)	24,70	23,50	22,47	19,89	17,89	15,91
Đường kính cành (cm)	0,32	0,31	0,32	0,33	0,32	0,30
Số lá/cành thành thục (lá)	15,66	15,61	15,30	13,00	12,62	11,24
LSD₀.₀₅ (Tổng số lộc)	2,23 (CV: 3,8%)			3,60 (CV: 3,2%)
LSD₀.₀₅ (Chiều dài cành)	0,54 (CV: 1,1%)			0,42 (CV: 1,2%)

Bảng 3: Đặc điểm ra hoa và tỷ lệ đậu quả đến ngày 30/4/2017

Giống bưởi	Thời gian hoa nở rộ	Thời gian kết thúc	Số quả ban đầu (quả/cây)	Số quả đậu đến 30/4 (quả/cây)	Tỷ lệ đậu quả (%)
Bưởi Da Xanh	27/02	10/03	57,1	32,10	56,2
Bưởi Trung Quốc	30/02	17/03	25,2	3,66	14,5
Bưởi Diễn (đ/c)	28/02	11/03	49,1	23,60	48,0
LSD₀.₀₅	-	-	-	-	3,1
CV (%)	-	-	-	-	3,9

Giải pháp và khuyến nghị kỹ thuật

Từ kết quả theo dõi, tác giả đưa ra các biện pháp kỹ thuật canh tác:

• Cắt tỉa và điều chỉnh cành: Chú trọng nuôi dưỡng cành Thu và cành Hè vì đây là cành mẹ chủ yếu sinh ra cành quả vụ Xuân; chủ động tỉa bỏ cành vượt, cành vô hiệu và cành Đông yếu ớt để tập trung dinh dưỡng.
• Chế độ bón phân: Rễ bưởi hoạt động mạnh vào 3 thời kỳ (tháng 2–3, tháng 6–8, tháng 10), do đó cần bón phân đón lộc, bón nông theo hình chiếu tán cây (độ sâu 10–40 cm) tương ứng với vùng phân bố rễ tích cực (0–30 cm).
• Chăm sóc ra hoa, đậu quả: Do cây 3 tuổi mới ra hoa vụ đầu tiên, cần cân đối dinh dưỡng để hạn chế rụng quả sinh lý (nhất là đợt rụng cuối tháng 4). Đối với vườn cây trưởng thành, cần chủ động tỉa bớt hoa chùm, hoa không ở nách lá để tránh kiệt sức cây.
• Phòng trừ dịch hại: Theo dõi sát sao các đợt lộc non (đặc biệt trong 7–21 ngày đầu sau nhú) để phun phòng trừ sâu vẽ bùa và sâu bướm phượng; dọn vệ sinh vườn để hạn chế nấm khuẩn gây bệnh loét lá.

Đóng góp mới của đề tài

Khóa luận đã bổ sung dẫn liệu thực nghiệm bước đầu về khả năng sinh trưởng và ra hoa đậu quả của giống bưởi nhập nội từ Vân Nam (Trung Quốc) và bưởi Da Xanh (Bến Tre) trong điều kiện sinh thái đồi thấp tại xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên. Dữ liệu chứng minh rằng bưởi Da Xanh ở giai đoạn 3 năm tuổi có sức sinh trưởng sinh dưỡng và tỷ lệ đậu quả vụ bói vượt trội hơn cả bưởi Diễn địa phương. Ngược lại, giống bưởi Trung Quốc dù sinh trưởng thân lá mạnh nhưng tỷ lệ đậu quả vụ đầu rất thấp (14,5%), cung cấp cơ sở thực tế cho các nghiên cứu tiếp theo về xử lý thụ phấn hoặc điều tiết dinh dưỡng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số giới hạn thực tiễn được ghi nhận từ phạm vi đề tài:

• Thời gian nghiên cứu giới hạn trong 9 tháng (từ tháng 8/2016 đến tháng 4/2017), chỉ theo dõi được 2 đợt lộc (Thu 2016, Xuân 2017) và kết thúc theo dõi quả vào ngày 30/4/2017. Đề tài chưa theo dõi được trọn vẹn chu kỳ phát triển của quả đến khi chín và thu hoạch (tháng 11–12), do đó chưa có số liệu về năng suất thực thu, khối lượng quả, tỷ lệ phần ăn được và các chỉ tiêu phẩm chất thương phẩm (độ Brix, hàm lượng đường, axit, độ dày vỏ, số lượng hạt/quả).
• Cây bưởi thí nghiệm mới ở giai đoạn 3 năm tuổi, là năm đầu tiên ra hoa bói, đặc tính sinh lý và sinh thực chưa đạt độ ổn định hoàn toàn của cây trưởng thành.
• Hướng mở rộng nghiên cứu (do chính tác giả đề xuất): Cần tiếp tục theo dõi, đánh giá các giống bưởi này trong ít nhất 3 vụ quả tiếp theo để xác định độ ổn định di truyền của giống, đánh giá toàn diện năng suất và chất lượng quả thương phẩm trước khi khuyến cáo nhân rộng vào sản xuất đại trà tại tỉnh Thái Nguyên.

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo chuyên môn cho các đối tượng:

• Giảng viên, sinh viên chuyên ngành Trồng trọt, Nông học, Cây ăn quả tại các trường đại học, cao đẳng nông lâm nghiệp: Sử dụng làm tài liệu tham khảo về phương pháp bố trí thí nghiệm đồng ruộng theo dõi cây ăn quả lâu năm, phương pháp đo đếm chỉ tiêu lộc, hoa, quả và quy trình xử lý số liệu thống kê bằng IRRISTAT.
• Cán bộ khuyến nông và người sản xuất cây ăn quả tại Thái Nguyên và vùng Trung du miền núi phía Bắc: Cung cấp thông tin thực tế về quy luật phát sinh lộc (lộc Thu ra rộ tháng 9, lộc Xuân ra rộ tháng 2; chu kỳ tăng trưởng cành lá kéo dài 35 ngày), thời điểm rụng quả sinh lý và mức độ mẫn cảm với sâu bệnh hại của giống bưởi Da Xanh và bưởi Trung Quốc khi trồng thử nghiệm.
• Các nhà chọn tạo giống: Phần số liệu so sánh hình thái lá, động thái sinh trưởng gốc và tỷ lệ đậu quả là tư liệu nền để nghiên cứu các biện pháp khắc phục hiện tượng rụng quả non trên giống bưởi Trung Quốc nhập nội.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận tiến hành khảo nghiệm những giống bưởi nào và nguồn gốc của chúng từ đâu?
Nghiên cứu khảo nghiệm 3 giống bưởi 3 năm tuổi gồm: giống bưởi Da Xanh có nguồn gốc từ Bến Tre; giống bưởi Trung Quốc thu thập từ tỉnh Vân Nam do Bộ môn Rau quả Khoa Nông học mang về nhân giống năm 2012; và giống bưởi Diễn có nguồn gốc từ Hà Nội, được chọn làm công thức đối chứng.

2. Động thái tăng trưởng chiều dài lộc và số lá diễn ra theo quy luật nào qua các đợt theo dõi?
Ở cả lộc Thu 2016 và lộc Xuân 2017, chiều dài lộc và số lá tăng rất nhanh trong khoảng từ 7 đến 21 ngày sau khi nhú lộc (chiều dài tăng mạnh nhất ở giai đoạn 7–14 ngày). Từ ngày thứ 28, tốc độ tăng trưởng chậm dần; đến ngày thứ 35, tất cả các giống đều ngừng tăng trưởng chiều dài và ngừng ra lá mới, lộc chuyển sang giai đoạn thành thục hoàn toàn sau 40–45 ngày.

3. Khả năng sinh trưởng sinh dưỡng của giống bưởi nào mạnh nhất trong thời gian thí nghiệm?
Giống bưởi Da Xanh có sức sinh trưởng mạnh nhất: cành lộc Thu dài 24,70 cm mang 15,66 lá (33,11 lộc/cây); cành lộc Xuân dài 19,89 cm mang 13,00 lá (63,88 lộc/cây); đường kính gốc tăng 1,43 cm sau 9 tháng (đạt trung bình 6,43 cm vào tháng 4/2017). Đứng thứ hai là bưởi Trung Quốc, và bưởi Diễn có sức sinh trưởng yếu nhất.

4. Tỷ lệ đậu quả đến ngày 30/4/2017 giữa các giống bưởi có sự chênh lệch ra sao?
Bưởi Da Xanh đạt tỷ lệ đậu quả cao nhất với 56,2% (giữ được 32,1 quả/cây từ 57,1 quả sau hoa nở); bưởi Diễn đạt 48,0% (giữ được 23,6 quả/cây từ 49,1 quả ban đầu). Bưởi Trung Quốc có tỷ lệ đậu quả thấp nhất, chỉ đạt 14,5% (chỉ còn lại 3,66 quả/cây từ 25,2 quả ban đầu do rụng quả non nhiều).

5. Các đối tượng sâu bệnh hại chính xuất hiện trên vườn thí nghiệm gồm những loại nào và mức độ gây hại ra sao?
Trên cả 2 đợt lộc xuất hiện 3 đối tượng gây hại chính: sâu vẽ bùa hại lá non ở mức cấp 1 (bưởi Trung Quốc) và cấp 2 (bưởi Da Xanh, bưởi Diễn); sâu bướm phượng cắn phá lá non ở cấp 1 (Da Xanh, Trung Quốc) và cấp 2 (Diễn); bệnh loét lá xuất hiện ở mức nhẹ 1–10% (+) trên bưởi Diễn và mức trung bình 10–25% (++) trên bưởi Da Xanh, Trung Quốc. Nhện đỏ có xuất hiện rải rác nhưng mật độ thấp.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trương Thị Giang đã cung cấp các dẫn liệu thực nghiệm chuẩn xác về hình thái học, động thái sinh trưởng thân cành và khả năng ra hoa kết quả của 3 giống bưởi (Da Xanh, Trung Quốc, Diễn) tại xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên. Kết quả bước đầu khẳng định giống bưởi Da Xanh thích ứng tốt với điều kiện sinh thái địa phương, thể hiện sức sinh trưởng lộc cành mạnh và tỷ lệ đậu quả vụ bói đạt 56,2%, vượt trội so với giống đối chứng bưởi Diễn. Ngược lại, giống bưởi nhập nội từ Vân Nam sinh trưởng dinh dưỡng khỏe nhưng tỷ lệ đậu quả vụ đầu rất thấp (14,5%), đòi hỏi phải tiếp tục theo dõi trong 3 vụ tiếp theo để hoàn thiện quy trình kỹ thuật trước khi đưa vào sản xuất đại trà.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Cây bưởi cùng các loại cây ăn quả có múi khác thuộc họ cam (Rustaceac) có tầm quan trọng và ý nghĩa thiết thực đến cuộc sống của các gia đình, tình hình phát triển nền kinh tế của đất nước. Hiện nay, việc trồng bưởi các loại cây ăn quả có múi khác được coi là một nghề kinh doanh mang lại nguồn thu nhập đáng kể, cải thiện đời sống rõ rệt cho người sản xuất. Trong các loại quả có múi quả bưởi là loại quả dễ trồng, hàm lượng dinh dưỡng cao, được nhiều người ưa chuộng. Trong 100g phần ăn được thì có 0,5g protein, 0,4g chất béo, 9,3g tinh bột, 49 IU vitamin A, 0,07 mg vitamin B1, 0,02 mg vitamin B, và 44 mg vitamin C; trong lá, hoa, vỏ quả bưởi đều có tinh dầu.

Vỏ quả bưởi còn có pectin, naringin (một loại glucozid), men tiêu hóa amyraza, và các loại men khác. Vì vậy mà bưởi giúp cho việc bảo vệ và ổn định sức khỏe con người. Bưởi cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến quả tươi còn là mặt hàng nông sản xuất khẩu có giá trị cao đóng góp vào GDP cho nền kinh tế đất nước. Tỉnh Thái Nguyên mấy năm gần đây phát huy mọi lợi thế về điều kiện tự nhiên, mở rộng diện tích thâm canh, nâng cao năng suất, chất lượng, tăng tính cạnh tranh trên thị trường trong nước và thế giới.

Hiện nay tỉnh rất đang quan tâm phát triển mở diện tích trồng cây ăn quả theo hướng sản xuất hàng hóa, trong đó có cây bưởi. Bưởi được trồng với diện tích khá lớn và tập trung ở Tràng Xá (huyện Võ Nhai) và ở Tiên Hội (huyện Đại Từ). n 2 Tuy vậy, giống bưởi được trồng chủ yếu là giống bưởi Diễn, bưởi Diễn ở đây cũng sai quả và ngọt.Bưởi Da xanh cũng được trồng lác đác ở một số vườn, nhưng người dân phần lớn phản ánh bưởi Da xanh trồng ở Thái Nguyên tuy sinh trưởng tốt, chất lượng quả cũng ngon, nhưng đậu quả rất ít và có nhiều hạt (khác với giống gốc ở Bến Tre là không hạt và ít hạt) Năm 2012 Bộ Môn Rau quả Khoa Nông học mang về từ Vân An (Trung Quốc) một giống bưởi ngon và nhân ra tại vườn tiêu bản của khoa. Nhằm thăm dò khả năng sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng của giống bưởi này.

Xuất phát từ tình hình ở trên chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu khả năng sinh trưởng phát triển của một số giống bưởi tại xã Quyết Thắng-Thành phố Thái Nguyên”. Mục đích và yêu cầu của đề tài * Mục đích: Xác định được giống bưởi có khả năng sinh trưởng tốt, có tiềm năng cho năng suất cao phù hợp với điều kiện trồng tại Thái Nguyên * Yêu cầu: - Theo dõi và mô tả đặc điểm hình thái lá của các giống bưởi thí nghiệm khi bắt đầu theo dõi - Theo dõi, đánh giá khả năng sinh trưởng của các giống bưởi thí nghiệm - Theo dõi, đánh giá khả năng ra hoa đậu quả của các giống bưởi thí nghiệm - Theo dõi, đánh giá tình hình sâu và bệnh hại xuất hiện trên vườn thí nghiệm. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Kết quả nghiên cứu đề tài là cơ sở cho việc thực hiện các đề tài nghiên cứu tiếp theo về cây bưởi tại Thái Nguyên, là tư liệu, nguồn tài n 3 liệu tham khảo phục vụ cho công tác giảng dạy, đào tạo trong và ngoài nhà trường.

- Rèn luyện và nâng cao khả năng thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học cho sinh viên, là một cơ sở và tiêu chí cho việc đánh giá chất lượng sinh viên của trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất - Bước đầu đưa ra được các đánh giá về khả năng sinh trưởng và phát triển của 3 giống bưởi nghiên cứu khi trồng tại Thái Nguyên. - Nhận định được giống bưởi có năng suất cao, chất lượng tốt, phù hợp với điều kiện sinh thái của tỉnh Thái Nguyên, kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để xây dựng và mở rộng mô hình diện tích trồng bưởi. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Cơ sở khoa học của đề tài Tất cả các loại cây trồng nói chung và cây bưởi nói riêng đều chịu tác động và ảnh hưởng bởi các nhan tố sinh thái. Khả năng sinh trưởng và phát triển của cây trồng phản ánh mức độ biểu hiện của cây trồng đó với các yếu tố tác động và ảnh hưởng tới nó thông qua năng suất và chất lượng sản phẩm cây tạo ra. Tùy vào từng môi trường cụ thể, mức độ ảnh hưởng của các yếu tố là nhiều hay ít mà cây trồng sẽ có sự thích nghi tương ứng. Do đó, việc theo dõi khả năng sinh trưởng và phát triển của các giống bưởi thí nghiệm là rất cần thiết trong công tác chọn giống, nhất là với những giống cây mới được tuyển chọn.

Qua đó đánh giá được khả năng thích nghi của chúng, nhằm chọn ra được giống bưởi phù hợp để bổ sung vào cơ cấu giống của sản xuất. Cở sở thực tiễn 2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi trên thế giới Bưởi cùng với các loại quả có múi có lịch sử trồng trọt lâu đời nhất. Hàng năm trên thế giới sản xuất khoảng 4 - 5 triệu tấn bưởi gồm cả 2 loại bưởi chùm (Citrus paradisi) và bưởi (Citrus grandis), chiếm 5,4 - 5,6% tổng sản lượng cây có múi, trong đó chủ yếu là bưởi chùm chiếm 2,8 - 3,5 triệu tấn, còn lại bưởi chiếm một lượng khiêm tốn khoảng 1,2 - 1,5 triệu tấn.

Bưởi được trồng nhiều ở các nước thuộc châu Á, điển hình như Trung Quốc, Ấn Độ, Philippines, Thái Lan…. Và chủ yếu được sử dụng để ăn tươi. Trong những năm qua, năng suất, diện tích và sản lượng bưởi trên thế giới có nhiều biến động. Tuy nhiên, bưởi vẫn giữ được vai trò và vị thế của nó so với các cây trồng khác.

n 5 Diện tích, năng suất và sản lượng bưởi trên thế giới một số năm gần đây được thể hiện qua bảng 2.1: Diện tích, năng suất, sản lƣợng bƣởi trên thế giới Năm Năm Năm Năm Năm Chỉ tiêu 2010 2011 2012 2013 2014 Diện tích (ha) 280.156 (Nguồn: FAOSTAT, 2017) [13] Một số quốc gia sản xuất bưởi chủ yếu trên thế giới tập trung phần lớn ở các nước châu Á như: Trung Quốc, Ấn Độ, Malayxia, Thái Lan…. Kết quả được thể hiện trong bảng 2.2: Tình hình sản xuất bƣởi ở 1 số nƣớc tiêu biểu trên thế giới năm 2014 Diện tích Năng suất Sản lƣợng STT Vùng, lãnh thổ (ha) (tạ/ha) (tấn) 1 Trung Quốc 75.382 4 Mê xi cô 16.613 (Nguồn: FAOSTAS, 2017) [13] Trung Quốc: là nước đứng đầu thế giới về sản xuất bưởi. Ở Trung Quốc bưởi được trồng nhiều ở các tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây, Tứ Xuyên, Hồ Nam, Chiết Giang, Phúc Kiến và Đài Loan. Theo một số tài liệu mới đây n 6 cho rằng: các loại cây ăn quả có múi ở Trung Quốc phát triển mạnh hơn so với các loại cây ăn quả khác.

Năm 2014, diện tích bưởi ở Trung Quốc là 75.904ha, năng suất đạt cao nhất thế giới 498.293 tạ/ha và sản lượng đạt 3. Trung Quốc có một số giống bưởi nổi tiếng: bưởi Văn Đán, Trung Quốc, bưởi ngọt Quân Khê,… được Bộ Nông Nghiệp Trung Quốc công nhận là hàng nông nghiệp chất lượng cao. Thái Lan: bưởi được trồng nhiều ở các tỉnh miền Trung, một phần của miền Bắc và miền Đông, với các giống bưởi nổi tiếng như Cao Phuang, Cao Fan,. Đến năm 2014 Thái Lan có khoảng 27.620 ha và sản lượng khoảng 242.

Mỹ: Đây là nước có sản lượng bưởi đứng thứ 3 của thế giới, là nước dẫn đầu về khoa học và công nghệ nên ở Mỹ việc chọn lựa và nghiên cứu giống được quan tâm, vì vậy Mỹ là quốc gia có bộ giống bưởi được đưa vào sản xuất tốt nhất thế giới. * Về tiêu thụ bƣởi Nhật Bản: vẫn là một thị trường lớn cho việc tiêu thụ bưởi. Trong năm 2004 - 2005 Bang Florida của Mỹ đã xuất sang Nhật Bản 4.851 tấn) bưởi tươi, năm 2005 - 2006: 6 - 7 triệu thùng (102-119 nghìn tấn), năm 2006 - 2007: 8 triệu thùng (136 ngàn tấn). Nam Phi cũng xuất sang Nhật khoảng 6 triệu thùng (96.721 tấn) bưởi trong năm 2004 - 2005, tăng gần 1,55 triệu thùng so với năm 2003 - 2004.

Tại Nga, khoảng 12% người Nga coi quả có múi là loại trái cây ưa thích. Quýt và cam là 2 loại quả phổ biến nhất trong khi đó bưởi vẫn được coi là loại quả có múi quý hiếm. Năm 2004, Nga nhập 40 ngàn tấn bưởi, tăng so với 32 nghìn tấn năm 2003, 33 nghìn tấn của năm 2002 và 22 nghìn tấn năm 2001. Trong 9 tháng đầu năm 2005, Nga đã nhập 30 ngàn tấn bưởi.

Như vậy, trong năm 2004 Nga đứng thứ 3 thế giới về nhập khẩu bưởi chỉ sau Nhật bản (288 ngàn tấn) và Canada (51 ngàn tấn), trong tổng số 464 ngàn tấn của toàn n 7 thế giới. Các nước cung cấp bưởi chủ yếu cho Nga là Thổ Nhĩ Kỳ, Ixraen, Nam Phi và Achentina. Tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi ở Việt nam Ở nước ta nhóm cây ăn quả có múi nói chung, cây bưởi nói riêng được coi là một trong bốn loại cây ăn quả chủ lực. Nước ta có 3 vùng trồng cây có múi chủ yếu là: Vùng Đồng bằng sông Cửu Long: ở đây có một tập đoàn cam quýt rất phong phú như: Cam chanh, cam sành, cam giấy, bưởi, quýt, quất.

Các giống được ưa chuộng và trồng hiện nay là cam sành, cam mật, bưởi năm roi, bưởi Long Tuyền. Vùng Bắc Trung bộ: Trong vùng này có hai vùng bưởi đặc sản đó là bưởi Thanh Trà của Huế, bưởi Phúc Trạch của Hương Khê. Với ưu việt của mình, diện tích bưởi Phúc Trạch ngày được mở rộng. Trong năm 2006, diện tích trồng bưởi Phúc Trạch lên đến 1600 ha, trong đó có khoảng 950 ha đã cho quả, sản lượng quả bình quân những năm gần đây đạt 12-15 nghìn tấn/năm.

Vùng Trung du và Miền núi phía Bắc: cây có múi ở vùng này được trồng ở những vùng đất ven sông, suối như sông Hồng, sông Lô, sông Gâm, sông Chảy. Hiện chỉ còn một số vùng tương đối tập trung là Bắc Sơn, Bắc Quang (Đỗ Đình Ca,2008) [1], riêng cây bưởi ở vùng này có 474 ha chiếm 17,5% diện tích cây có múi với giống bưởi Đoan Hùng ngon nổi tiếng. Theo số liệu của Tổng cục thống kê, đến năm 2013 cả nước có 706,9 nghìn ha cây ăn quả, trong đó diện tích trồng cây ăn quả có múi là 56.