Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khả năng sản xuất của hai tổ hợp lợn lai giữa đực l19 × nái f landrace × meishan và đực l19 × nái f 1 1 yorkshire × landrace nuôi tại trại giống lợn ông bà cao xá

Nghiên cứu khả năng sản xuất của lợn lai L19 × F Landrace × Meishan và L19 × F1 Yorkshire × Landrace tại trại giống Ông Bà Cao Xá.

• Tác giả: Phạm Thị Hạnh
• Người hướng dẫn: TS. Đoàn Văn Soạn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Nghiên Cứu Khả Năng Sản Xuất Của Lợn Lai L19 × F Landrace × Meishan Và L19 × F1 Yorkshire × Landrace Tại Trại Giống Ông Bà Cao Xá
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU. MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở lý luận về lai giống
• 1.1.1. Tính trạng số lượng và các yếu tố ảnh hưởng
• 1.1.1.1. Tính trạng số lượng và sự di truyền của tính trạng số lượng
• 1.1.1.2. Các yếu tố ảnh hưởng tới tính trạng số lượng
• 1.1.2. Lai giống và ưu thế lai
• 1.1.2.1. Lai giống
• 1.1.2.2. Ưu thế lai
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước và trong nước
• 1.2.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.2.2. Tình hình nghiên cứu ở trong nước
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.2. Chỉ tiêu theo dõi
• 2.2.2.1. Các chỉ tiêu theo dõi sinh lý động dục, sinh sản của lợn nái
• 2.2.2.2. Các chỉ tiêu sinh trưởng, năng suất và chất lượng thịt
• 2.2.3. Phương pháp theo dõi chỉ tiêu
• 2.2.4. Chỉ tiêu về sinh lý sinh dục, sinh sản của lợn nái
• 2.2.5. Đánh giá năng suất và phẩm chất thịt của các tổ hợp lai
• 2.2.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả sinh sản của lợn nái F1(LM) và F1(YL)
• 3.1.1. Một số chỉ tiêu sinh lý sinh sản của lợn cái hậu bị F1(LM) và F1(YL)
• 3.1.2. Năng suất sinh sản của lợn nái F1(LM) và F1(YL) qua các lứa đẻ
• 3.2. Khả năng sinh trưởng của lợn thịt ở các tổ hợp lai
• 3.2.1. Sinh trưởng tích lũy
• 3.2.2. Sinh trưởng tuyệt đối của các tổ hợp lai
• 3.2.3. Sinh trưởng tương đối của các tổ hợp lai
• 3.2.4. Tiêu tốn thức ăn cho 1kg lợn hơi tăng của các tổ hợp lai
• 3.3. Năng suất và chất lượng thịt của hai tổ hợp lai
• 3.3.1. Năng suất thịt của 2 tổ hợp lai
• 3.3.2. Chất lượng thịt của 2 tổ hợp lai
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu và mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá khả năng sản xuất của hai tổ hợp lợn lai: L19 × F1 (Landrace × Meishan) và L19 × F1 (Yorkshire × Landrace) tại trại giống Ông Bà Cao Xá, Bắc Giang. Mục tiêu chính là đánh giá khả năng sinh sản, sinh trưởng, tiêu tốn thức ăn, và chất lượng thịt của các tổ hợp lai này. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần cải thiện chất lượng đàn giống và xác định tổ hợp lai phù hợp cho chăn nuôi lợn tại địa phương.

1.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu cung cấp dữ liệu khoa học về khả năng sinh sản và năng suất thịt của các tổ hợp lai, hỗ trợ công tác giảng dạy và nghiên cứu trong lĩnh vực chăn nuôi. Đồng thời, nghiên cứu bổ sung kiến thức về ưu thế lai và tính trạng số lượng trong lai giống lợn.

1.2. Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu giúp các cơ sở chăn nuôi lựa chọn tổ hợp lai phù hợp, nâng cao năng suất sinh sản và chất lượng thịt, từ đó tối ưu hóa hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi lợn.

II. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận về lai giống, ưu thế lai, và tính trạng số lượng. Phương pháp nghiên cứu bao gồm theo dõi các chỉ tiêu sinh lý sinh sản, sinh trưởng, và chất lượng thịt của lợn nái và lợn thịt. Các chỉ tiêu được đánh giá qua nhiều lứa đẻ và giai đoạn sinh trưởng khác nhau.

2.1. Lai giống và ưu thế lai

Lai giống là phương pháp kết hợp các giống lợn khác nhau để tạo ra ưu thế lai, giúp cải thiện năng suất sinh sản và chất lượng thịt. Ưu thế lai được thể hiện qua sức sống, tốc độ sinh trưởng, và khả năng sinh sản của con lai.

2.2. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp theo dõi các chỉ tiêu sinh lý sinh sản (số con đẻ ra, số con cai sữa), sinh trưởng (khối lượng, tốc độ tăng trưởng), và chất lượng thịt (tỷ lệ nạc, thành phần hóa học). Dữ liệu được xử lý bằng phương pháp thống kê để đánh giá hiệu quả của các tổ hợp lai.

III. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy tổ hợp lai L19 × F1 (Landrace × Meishan) có khả năng sinh sản tốt hơn so với L19 × F1 (Yorkshire × Landrace), đặc biệt ở các lứa đẻ đầu tiên. Về sinh trưởng, cả hai tổ hợp lai đều đạt tốc độ tăng trưởng cao, nhưng tổ hợp lai L19 × F1 (Yorkshire × Landrace) có tiêu tốn thức ăn thấp hơn. Chất lượng thịt của cả hai tổ hợp lai đều đáp ứng tiêu chuẩn thị trường.

3.1. Khả năng sinh sản

Tổ hợp lai L19 × F1 (Landrace × Meishan) có số con đẻ ra và số con cai sữa cao hơn, đặc biệt ở lứa đẻ thứ nhất và thứ hai. Điều này cho thấy ưu thế lai của tổ hợp này trong khả năng sinh sản.

3.2. Sinh trưởng và tiêu tốn thức ăn

Cả hai tổ hợp lai đều có tốc độ sinh trưởng nhanh, nhưng tổ hợp lai L19 × F1 (Yorkshire × Landrace) có tiêu tốn thức ăn thấp hơn, giúp giảm chi phí chăn nuôi.

3.3. Chất lượng thịt

Chất lượng thịt của cả hai tổ hợp lai đều đạt tiêu chuẩn, với tỷ lệ nạc cao và thành phần hóa học phù hợp cho thị trường tiêu thụ.

IV. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu kết luận rằng cả hai tổ hợp lai đều có tiềm năng trong chăn nuôi lợn tại Bắc Giang. Tổ hợp lai L19 × F1 (Landrace × Meishan) phù hợp cho mục tiêu nâng cao khả năng sinh sản, trong khi tổ hợp lai L19 × F1 (Yorkshire × Landrace) phù hợp để tối ưu hóa tiêu tốn thức ăn và chất lượng thịt. Đề xuất tiếp tục nghiên cứu để tối ưu hóa các tổ hợp lai này trong điều kiện chăn nuôi cụ thể.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thực phẩm cho người dân. Theo Chiến lược phát triển chăn nuôi đến năm 2020 của Chính phủ, ngành chăn nuôi hướng tới sản xuất hàng hóa quy mô lớn, tập trung vào chăn nuôi công nghiệp với tỷ trọng trên 40% trong nông nghiệp. Việc nhập khẩu và sử dụng các giống lợn ngoại như Landrace, Yorkshire, Duroc, Pietrain, Meishan đã góp phần nâng cao năng suất và chất lượng thịt lợn.

Luận văn tập trung nghiên cứu khả năng sản xuất của hai tổ hợp lai giữa đực L19 (dòng Duroc trắng) phối với nái F1 (Landrace × Meishan) và nái F1 (Yorkshire × Landrace) tại Trại giống ông bà Cao Xá, Công ty Cổ phần Giống chăn nuôi tỉnh Bắc Giang trong khoảng thời gian từ tháng 9/2015 đến tháng 9/2016. Mục tiêu chính là đánh giá năng suất sinh sản, khả năng sinh trưởng, tiêu tốn thức ăn, năng suất và chất lượng thịt của các tổ hợp lai nhằm xác định tổ hợp lai phù hợp, góp phần cải tiến chất lượng đàn giống và nâng cao hiệu quả chăn nuôi lợn tại địa phương.

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung tư liệu về sinh sản và năng suất thịt của các tổ hợp lai lợn ngoại, đồng thời có ý nghĩa thực tiễn giúp các cơ sở chăn nuôi quy mô vừa và lớn lựa chọn tổ hợp lai thích hợp, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về lai giống và ưu thế lai trong chăn nuôi lợn. Lai giống là phương pháp phối giống giữa các giống khác nhau nhằm tạo ra con lai có ưu thế vượt trội về sinh trưởng, sinh sản và chất lượng thịt. Ưu thế lai (heterosis) được giải thích qua các giả thuyết như thuyết trội, thuyết siêu trội và tương tác gen, giúp con lai phát huy sức sống và năng suất cao hơn bố mẹ.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Tính trạng số lượng: Các đặc tính được quy định bởi nhiều gen với hiệu ứng nhỏ, chịu ảnh hưởng của cả yếu tố di truyền và môi trường.
• Ưu thế lai cá thể và ưu thế lai của mẹ: Ưu thế lai cá thể ảnh hưởng đến sinh trưởng và sức sống của con lai, ưu thế lai của mẹ ảnh hưởng đến số lượng và sức sống của lứa con.
• Chỉ tiêu sinh sản và sinh trưởng: Số con đẻ ra, số con cai sữa, khối lượng sơ sinh, tăng trọng ngày, tiêu tốn thức ăn/kg tăng trọng, tỷ lệ nạc thịt.
• Chất lượng thịt: Độ pH, màu sắc, tỷ lệ mất nước, độ dai, tỷ lệ nạc/mỡ/xương.

Phương pháp nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: 50 con lợn nái F1 (Landrace × Meishan) và 50 con lợn nái F1 (Yorkshire × Landrace), phối giống với đực L19; 120 con lợn thịt lai từ hai tổ hợp trên (60 đực thiến, 60 cái).
• Địa điểm và thời gian: Trại giống ông bà Cao Xá, Bắc Giang, từ tháng 9/2015 đến tháng 9/2016.
• Thiết kế thí nghiệm: Theo dõi sinh sản lợn nái từ lứa 6 đến lứa 7, nuôi thương phẩm lợn thịt từ 60 đến 165 ngày tuổi (105 ngày nuôi), mỗi tổ hợp 3 lần lặp lại, tỷ lệ đực/cái 1:1.
• Chế độ nuôi dưỡng: Thức ăn hỗn hợp của Công ty Cargill, khẩu phần dinh dưỡng được điều chỉnh theo từng giai đoạn sinh trưởng và sinh sản.
• Phương pháp phối giống: Thụ tinh nhân tạo phối kép, thời điểm phối giống 24-30 giờ sau khi lợn nái chịu đực.
• Chỉ tiêu theo dõi: Tuổi động dục, số con đẻ ra, số con cai sữa, khối lượng sơ sinh và cai sữa, thời gian động dục trở lại, tăng trọng, tiêu tốn thức ăn, khối lượng giết mổ, tỷ lệ nạc, các chỉ tiêu chất lượng thịt (pH, màu sắc, độ dai, tỷ lệ mất nước).
• Phân tích số liệu: Sử dụng phân tích phương sai một chiều, so sánh trung bình bằng phương pháp Tukey với phần mềm Minitab 16 và Excel.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khả năng sinh sản của lợn nái F1(LM) và F1(YL)

   • Tuổi động dục lần đầu của F1(LM) là 214,72 ngày, thấp hơn F1(YL) là 225,12 ngày (P<0,05).
   • Tuổi phối giống lần đầu và tuổi đẻ lứa đầu của F1(LM) lần lượt là 235,16 và 354,18 ngày, thấp hơn F1(YL) (245,12 và 360,04 ngày) (P<0,05).
   • Số con đẻ ra/ổ qua 5 lứa của F1(LM) dao động từ 11,34 đến 13,26 con, cao hơn F1(YL) từ 10,32 đến 13,16 con (P<0,05).
   • Số con cai sữa/ổ của F1(LM) đạt 10,38 đến 11,74 con, cao hơn F1(YL) từ 9,38 đến 11,12 con (P<0,05).
   • Khối lượng sơ sinh/con của F1(YL) cao hơn F1(LM) từ 1,42 đến 1,51 kg so với 1,38 đến 1,39 kg (P<0,05).
   • Khối lượng cai sữa/con của F1(YL) cũng cao hơn F1(LM) (5,52-5,57 kg so với 5,38-5,42 kg) (P<0,05).

2. Khả năng sinh trưởng và tiêu tốn thức ăn của lợn thịt lai

   • Tăng trọng tuyệt đối của tổ hợp ♂L19 × ♀F1(LM) đạt khoảng 680 g/con/ngày, tương đương với tổ hợp ♂L19 × ♀F1(YL).
   • Tiêu tốn thức ăn/kg tăng trọng của hai tổ hợp lần lượt là khoảng 2,4 - 2,6 kg, không có sự khác biệt đáng kể.
   • Tiêu tốn năng lượng trao đổi và protein cũng tương đương giữa hai tổ hợp.

3. Năng suất và chất lượng thịt

   • Khối lượng giết mổ của lợn lai hai tổ hợp đạt khoảng 90-92 kg/con.
   • Tỷ lệ móc hàm đạt trên 78%, tỷ lệ thịt xẻ trên 70%, tỷ lệ nạc thịt đạt khoảng 57-60%.
   • Độ pH thịt sau 45 phút và 24 giờ nằm trong khoảng 5,5-5,8, phù hợp với tiêu chuẩn chất lượng thịt tốt.
   • Màu sắc thịt, độ dai và tỷ lệ mất nước đều đạt mức tốt, không có sự khác biệt đáng kể giữa hai tổ hợp.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy tổ hợp lai ♂L19 × ♀F1(LM) có ưu thế về sinh sản với số con đẻ ra và số con cai sữa cao hơn so với tổ hợp ♂L19 × ♀F1(YL), phù hợp với đặc điểm sinh sản của giống Meishan nổi tiếng về khả năng sinh sản cao. Ngược lại, tổ hợp ♂L19 × ♀F1(YL) có khối lượng sơ sinh và cai sữa con cao hơn, thể hiện ưu thế về sinh trưởng ban đầu.

Khả năng sinh trưởng và tiêu tốn thức ăn của hai tổ hợp lai tương đương, cho thấy cả hai đều phù hợp với điều kiện nuôi công nghiệp tại Bắc Giang. Năng suất thịt và chất lượng thịt đạt tiêu chuẩn cao, phù hợp với yêu cầu thị trường hướng nạc hiện nay.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả sinh sản và sinh trưởng của hai tổ hợp lai này đều vượt trội hoặc tương đương với các tổ hợp lai phổ biến khác, chứng tỏ hiệu quả của việc sử dụng đực L19 phối với các nái F1 lai ngoại. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ số con đẻ ra còn sống, số con cai sữa qua các lứa đẻ và bảng so sánh các chỉ tiêu sinh trưởng, tiêu tốn thức ăn, cũng như bảng phân tích chất lượng thịt.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường sử dụng tổ hợp lai ♂L19 × ♀F1(LM) trong sản xuất giống nái nhằm nâng cao năng suất sinh sản, tăng số con cai sữa và cải thiện hiệu quả kinh tế, áp dụng trong vòng 2-3 năm tại các trại giống quy mô vừa và lớn.

2. Áp dụng chế độ dinh dưỡng tối ưu cho lợn nái và lợn thịt theo khuyến cáo dinh dưỡng đã nghiên cứu, đảm bảo khẩu phần phù hợp từng giai đoạn sinh trưởng và sinh sản, giúp phát huy tối đa ưu thế lai, thực hiện ngay trong các cơ sở chăn nuôi hiện có.

3. Đẩy mạnh công tác quản lý, chăm sóc và phòng bệnh tại các trại giống để duy trì sức khỏe đàn lợn, giảm tỷ lệ chết con non, nâng cao tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa, đặc biệt chú trọng giai đoạn hậu bị và cai sữa.

4. Phát triển hệ thống theo dõi và đánh giá năng suất sinh sản, sinh trưởng và chất lượng thịt bằng phần mềm quản lý hiện đại, giúp các cơ sở chăn nuôi có dữ liệu chính xác để điều chỉnh kịp thời, áp dụng trong vòng 1-2 năm tới.

5. Khuyến khích nghiên cứu tiếp tục mở rộng các tổ hợp lai khác kết hợp với các giống ngoại nhập mới nhằm đa dạng hóa nguồn gen, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm chăn nuôi lợn tại Việt Nam.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu và giảng viên ngành chăn nuôi: Tài liệu cung cấp dữ liệu khoa học về lai giống, sinh sản và sinh trưởng lợn lai ngoại, hỗ trợ nghiên cứu và giảng dạy chuyên sâu.

2. Các trại giống và cơ sở chăn nuôi lợn quy mô vừa và lớn: Giúp lựa chọn tổ hợp lai phù hợp, tối ưu hóa năng suất sinh sản và chất lượng thịt, nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất.

3. Chuyên gia tư vấn và kỹ thuật viên thú y: Cung cấp thông tin về các chỉ tiêu sinh sản, sinh trưởng và chất lượng thịt để tư vấn kỹ thuật, quản lý đàn lợn hiệu quả.

4. Các nhà hoạch định chính sách và quản lý ngành nông nghiệp: Là cơ sở dữ liệu tham khảo để xây dựng chính sách phát triển giống và nâng cao năng suất chăn nuôi lợn theo hướng bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chọn đực L19 phối với hai loại nái F1 này?
   Đực L19 là dòng Duroc trắng có ưu thế về tăng trưởng và chất lượng thịt, phối với nái F1 (Landrace × Meishan) và F1 (Yorkshire × Landrace) nhằm kết hợp ưu điểm sinh sản cao của Meishan và khả năng sinh trưởng tốt của Yorkshire, Landrace.

2. Khả năng sinh sản của hai tổ hợp lai khác nhau như thế nào?
   Tổ hợp ♂L19 × ♀F1(LM) có số con đẻ ra và số con cai sữa cao hơn tổ hợp ♂L19 × ♀F1(YL), trong khi tổ hợp sau có khối lượng sơ sinh và cai sữa con cao hơn, phù hợp với mục tiêu sản xuất khác nhau.

3. Tiêu tốn thức ăn của hai tổ hợp lai có khác biệt không?
   Hai tổ hợp lai có tiêu tốn thức ăn/kg tăng trọng tương đương, khoảng 2,4-2,6 kg thức ăn/kg tăng trọng, cho thấy hiệu quả sử dụng thức ăn tốt và phù hợp với điều kiện nuôi công nghiệp.

4. Chất lượng thịt của lợn lai có đảm bảo tiêu chuẩn không?
   Chất lượng thịt của hai tổ hợp đạt các chỉ tiêu về pH, màu sắc, độ dai và tỷ lệ mất nước trong giới hạn tiêu chuẩn, phù hợp với yêu cầu thị trường thịt hướng nạc.

5. Làm thế nào để áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tế chăn nuôi?
   Các cơ sở chăn nuôi cần áp dụng tổ hợp lai phù hợp, điều chỉnh chế độ dinh dưỡng và quản lý chăm sóc theo khuyến cáo, đồng thời theo dõi sát sao các chỉ tiêu sinh sản và sinh trưởng để tối ưu hóa hiệu quả sản xuất.

Kết luận

• Đực L19 phối với nái F1 (Landrace × Meishan) và F1 (Yorkshire × Landrace) tạo ra hai tổ hợp lai có năng suất sinh sản và sinh trưởng tốt, phù hợp với điều kiện chăn nuôi công nghiệp tại Bắc Giang.
• Tổ hợp ♂L19 × ♀F1(LM) có ưu thế về số con đẻ ra và số con cai sữa, trong khi tổ hợp ♂L19 × ♀F1(YL) có khối lượng sơ sinh và cai sữa con cao hơn.
• Hai tổ hợp lai có khả năng sinh trưởng và tiêu tốn thức ăn tương đương, đạt mức tăng trọng khoảng 680 g/con/ngày và tiêu tốn thức ăn khoảng 2,4-2,6 kg/kg tăng trọng.
• Chất lượng thịt của hai tổ hợp đạt tiêu chuẩn cao về pH, màu sắc, độ dai và tỷ lệ nạc, đáp ứng yêu cầu thị trường hướng nạc.
• Đề xuất áp dụng tổ hợp lai phù hợp, cải tiến chế độ dinh dưỡng và quản lý chăm sóc để nâng cao hiệu quả chăn nuôi, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng các tổ hợp lai mới.

Các cơ sở chăn nuôi và trại giống nên triển khai áp dụng kết quả nghiên cứu trong vòng 1-3 năm tới, đồng thời phối hợp với các đơn vị nghiên cứu để cập nhật và hoàn thiện công nghệ lai giống, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm chăn nuôi lợn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận về lai giống 1. Tính trạng số lượng và các yếu tố ảnh hưởng 1. Tính trạng số lượng và sự di truyền của tính trạng số lượng Tính trạng số lượng là những tính trạng mà ở đó sự sai khác giữa các cá thể là sự sai khác nhau về mức độ hơn là sự sai khác về chủng loại.

Tính trạng số lượng là những tính trạng do nhiều cặp gen có hiệu ứng nhỏ quy định, đó là các gen mà hiệu ứng riêng biệt của từng gen thì rất nhỏ, nhưng tập hợp nhiều gen đó lại thì chúng có ảnh hưởng rõ rệt. Tính trạng số lượng được coi là tính trạng đo lường vì việc nghiên cứu các tính trạng phụ thuộc vào đo lường. Tuy nhiên có những tính trạng số lượng mà giá trị của chúng thu được bằng cách đếm, đó là những tính trạng số lượng đặc biệt. Các yếu tố ảnh hưởng tới tính trạng số lượng Theo Lasley (1974) [22], biểu hiện bề ngoài hoặc các đặc tính khác của một số cá thể được gọi là kiểu hình của cá thể đó đối với tính trạng số lượng cũng như tính trạng chất lượng.

Giá trị kiểu hình của bất kỳ một tính trạng nào cũng được biểu thị thông qua giá trị kiểu gen và sai lệch môi trường: P=G+E Trong đó: P: Giá trị kiểu hình (Phenotypic Value) G: Giá trị kiểu gen (Genotypic Value) E: Sai lệch môi trường (Enviromental Deviation) Tuỳ theo phương thức tác động của các gen, alen mà giá trị kiểu gen có thể bao gồm các thành phần khác nhau: G=A+D+I Trong đó: A (Additive Value): Giá trị cộng gộp hoặc giá trị giống. n 5 D (Dominant Deviation): Sai lệch trội I (Interactive Deviation): Sai lệch tương tác Mỗi loại gia súc sống trong một môi trường nhất định sự hình thành và hoạt động của các tính trạng không những chịu sự chi phối của các gen mà còn chịu ảnh hưởng rất lớn của môi trường. Trong đó: Eg (Sai lệch môi trường chung) Es (Sai lệch môi trường riêng) Tóm lại, khi một kiểu hình của một cá thể được cấu tạo bởi hai locus trở lên thì giá trị kiểu hình của nó được biểu thị như sau: P = A + D + I + Eg + Es Qua việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng tới tính trạng số lượng ở trên có thể thấy muốn nâng cao năng suất của vật nuôi cần phải tác động những biện pháp sau: - Tác động về mặt di truyền (G): Đây là nhiệm vụ của nhà làm công tác giống. + Tác động vào hiệu ứng cộng gộp (A) bằng cách chọn lọc.

+ Tác động vào các hiệu ứng trội (D) và át gen (I) bằng cách lai giống. - Tác động về mặt môi trường (E) bằng cách cải tiến điều kiện chăn nuôi như thức ăn, chuồng trại, vệ sinh, chăm sóc, thú y. Lai giống và ưu thế lai 1. Lai giống Lai giống là cho giao phối giữa những động vật thuộc hai hay nhiều giống khác nhau.

Lai khác dòng là cho giao phối giữa những động vật thuộc các dòng khác nhau trong cùng một giống. Mặc dù lai khác giống xa nhau về huyết thống hơn lai khác dòng, song hiệu ứng di truyền của cả hai kiểu lai lại tương tự nhau Lasley,1974 [22]. Trong quá trình chọn lọc tự nhiên cũng như nhân tạo ở lợn làm tăng tần số các cặp gen trội và dị hợp tử, đồng thời làm giảm tần số các cặp gen lặn, kể cả các cặp gen trội không có lợi cho cơ thể và năng suất của chúng. Lai giống làm cho tần số kiểu gen đồng hợp tử ở thế hệ sau giảm đi, tần số kiểu gen dị hợp tử tăng lên, tạo ra nhiều cặp gen khác nhau về mặt di truyền, sự khác nhau này bổ sung và bổ trợ cho n 6 nhau.

Đồng thời lai giống sẽ tạo ra sự tác động của gen đặc biệt, không cộng tính (khả năng tổ hợp đặc biệt) hay ưu thế lai (Đinh Văn Chỉnh và cs, 2001) [7]. Ưu thế lai Ưu thế lai là thuật ngữ biểu thị sức sống của con lai vượt trội hơn cha mẹ, khi cha mẹ là những cá thể không có quan hệ huyết thống. Ưu thế lai không chỉ thể hiện ở sức chịu đựng mà còn bao gồm cả ưu thế về sức sống, tốc độ sinh trưởng, khả năng cho sữa, khả năng sinh sản và tỷ lệ chết (Lasley, 1974 [22]). Ưu thế lai hay sức sống con lai hoàn toàn ngược với suy hoá cận huyết và sự suy giảm sức sống do cận huyết được khắc phục khi lai giống (Falconer, 1993) [60].

Theo Mc Phee CP (1991) [75] và William (2000) [51], ở lợn có 3 loại ưu thế lai chính: Ưu thế lai của con mẹ: Ưu thế lai của con mẹ thể hiện đối với các cá thể đời con, rõ nhất là thời kỳ lợn con phụ thuộc vào lợn mẹ như từ khi lợn mẹ chửa cho đến khi cai sữa lợn con. Ưu thế lai của con con: Ưu thế lai của con con có lợi cho chính bản thân chúng vì chính chúng là những con lai. Ưu thế lai về đực giống được tạo thành từ bố thể hiện thông qua con đực từ kết quả giao phối. Ưu thế lai của lợn đực giống được thể hiện rất hạn chế.

So sánh về năng xuất sinh sản của lợn cái lai (L x LW) phối với lợn đực thuần và lợn đực lai, Gineva (1999) [61] cho thấy, kiểu gen của lợn đực giống không ảnh hưởng đến số con đẻ ra và số lượng con sống đến 21 ngày tuổi, nhưng khối lượng lợn con sơ sinh của lợn đực giống lai cao hơn lợn đực giống thuần. Ưu thế lai hay sức sống con lai hoàn toàn ngược với suy hóa cận huyết và sự suy giảm sức sống do cận huyết được khắc phục trở lại khi lai giống (Falconer, 1993) [60]. Ưu thế lai (heterosis) là năng suất tốt hơn của con lai so với bố mẹ chúng và được tính bằng công thức: KR - E Ưu thế lai: % = x 100 E Trong đó: KR là giá trị trung bình của con lai n 7 Có thể giải thích ưu thế lai bằng các giả thiết sau: - Thuyết trội: Giả thiết này cho rằng mỗi bên cha mẹ có những cặp gen trội đồng hợp tử khác nhau. Khi tạp giao ở thế hệ F1 sẽ có các gen trội ở tất cả các locus.

Nếu bố có kiểu gen AABBCCddeeff và mẹ có kiểu gen aabbccDDEEFF thì thế hệ F1 có kiểu gen là: AaBbCcDdEeFf. - Thuyết siêu trội: Mỗi alen trong một locus sẽ thực hiện chức năng riêng của mình. Ở trạng thái dị hợp tử thì cả hai chức năng này đồng thời được biểu lộ. Mỗi gen có khả năng tổng hợp riêng, quá trình này được thực hiện trong những điều kiện môi trường khác nhau.

Do vậy, kiểu gen dị hợp tử sẽ có khả năng thích nghi tốt hơn với những thay đổi của môi trường. - Tương tác gen: Tương tác gen trong cùng một locus dẫn tới hiện tượng trội không hoàn toàn. Tương tác giữa các gen trong cùng các locus khác nhau, bao gồm vô số các kiểu tương tác phức tạp, đa dạng, phù hợp với tính chất phức tạp, đa dạng của sinh vật. Cơ sở thống kê của ưu thế lai: Cơ sở thống kê của ưu thế lai do Falconer đưa ra từ năm 1964.

Ưu thế lai ở F1: HF1 = dy2, trong đó d là giá trị của kiểu gen dị hợp, y là sai khác về tần số gen giữa hai quần thể bố, mẹ. Ưu thế lai sinh ra bởi ảnh hưởng đồng thời của tất cả các giá trị riêng rẽ của từng locus: H F = ∑ dy 2. Như vậy, ưu thế lai ở F1 phụ thuộc vào giá trị 1 của các kiểu gen dị hợp và sự khác biệt giữa hai quần thể. Cơ sở thống kê này cho phép tính toán được ưu thế lai ở các thế hệ lai khác nhau.

Ưu thế lai ở F2: HF2 = 1/2dy2, Do đó HF2 = 1/2 HF1. Thay đổi trung bình từ F1 đến F2 cũng được coi là hiện tượng suy hoá cận huyết. Theo Falconer (1993) [60], ưu thế lai ở F1, F2 có thể phức tạp do ảnh hưởng của mẹ. Chẳng hạn, tính trạng số con trong ổ của lợn.

Ưu thế lai quan sát được ở F1 không có đóng góp của mẹ ở F2, mặc dù ưu thế lai mất đi một nửa nhưng lại có ảnh hưởng ưu thế lai của mẹ, do mẹ là con lai của F1. Ảnh hưởng của mẹ bao gồm tất cả những đóng góp, những ảnh hưởng tốt xấu n 8 do kiểu hình mẹ gây ra đối với kiểu hình của đời con. Ảnh hưởng của mẹ đối với kiểu hình của đời con có thể do sự khác nhau về di truyền, về ngoại cảnh hoặc sự phối hợp giữa di truyền và ngoại cảnh. Ảnh hưởng của mẹ có thể được thực hiện trong quá trình thụ tinh, có chửa, tiết sữa và nuôi con.

Các ảnh hưởng này chỉ có thể xuất hiện tức thời, song cũng có thể kéo dài suốt đời của con vật và được thể hiện ở nhiều cơ chế sinh học khác nhau (Đặng Vũ Bình, 2002) [3]. Có 5 loại ảnh hưởng của mẹ: - Ảnh hưởng của nguyên sinh chất nhưng không phải là ADN ngoài nhân. - Ảnh hưởng của nguyên sinh chất do ADN ngoài nhân. - Ảnh hưởng của mẹ trong giai đoạn trước khi đẻ.

- Ảnh hưởng của mẹ thông qua sự truyền kháng thể từ mẹ sang con. - Ảnh hưởng của mẹ sau khi sinh. Theo Dickerson (1974) [58], khi lai giữa hai giống con lai chỉ có ưu thế lai cá thể. Khi lai 3 giống, nếu dùng đực của giống thuần giao phối với nái lai, con lai có cả ưu thế lai cá thể và ưu thế lai của mẹ, do mẹ là con lai F1.

Nếu dùng đực lai giao phối với nái của giống thứ 3, con lai có ưu thế lai cá thể và ưu thế lai của bố, do bố là con lai F1. Trong lai 4 giống, con lai có cả ưu thế lai cá thể, cả ưu thế lai của mẹ và ưu thế lai của bố. Sử dụng các phương pháp của Dickerson (1972) [57], phương trình dự tính năng suất ở con lai với các công thức lai như sau: - Lai 2 giống: ♂ A ♀ B = H AB I + 2 ( 1 M g B + g AM + g AP + g BP ) - Lai 3 giống: ♂ C ♀ AB = 1 2 ( I H CA + H CB I ) + H AB M + rAB 4 + ( g AB + gCM + gCP + g AB 1 I 1 M 2 P ) Trong đó, I: cá thể; H: ưu thế lai; M: mẹ; r: hiệu quả tái tổ hợp; P: bố; g: năng suất của các giống sử dụng để lai.