Nghiên Cứu Khả Năng Kháng Khuẩn và Thành Phần Hóa Học của Cao Chiết Lá Xoài Tại Bà Rịa-Vũng Tàu

Nghiên cứu thành phần hóa học và khả năng kháng khuẩn của cao chiết lá xoài tại Bà Rịa Vũng Tàu, mang lại tiềm năng ứng dụng trong y học.

• Tác giả: Phạm Thái Quang
• Người hướng dẫn: Th.S. Lê Thị Thu Dung
• Trường học: Trường Đại Học Bà Rịa-Vũng Tàu
• Chuyên ngành: Công Nghệ Hoá Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Khả Năng Kháng Khuẩn và Thành Phần Hóa Học của Cao Chiết Lá Xoài Tại Bà Rịa-Vũng Tàu
• Loại tài liệu: Đồ án
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Bà Rịa-Vũng Tàu

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Giới thiệu về cây xoài
• 1.2. Đặc điểm thực vật
• 1.3. Tình hình sử dụng trong y học của cây xoài
• 1.4. Tình hình nghiên cứu về thành phần hóa học của lá xoài
• 1.4.1. Hoạt tính sinh học của cao chiết lá xoài
• 1.4.2. Quy trình chiết tách tạo cao chiết lá xoài
• 1.4.2.1. Một số quy trình chiết xuất tạo cao trong và ngoài nước
• 1.4.2.2. Quy trình chiết cao lá xoài áp dụng trong báo cáo
• 1.4.2.3. Ảnh hưởng của dung môi, nồng độ dung môi
• 1.4.2.4. Ảnh hưởng của tỉ lệ thể tích dung môi/khối lượng nguyên liệu và thời gian ngâm dầm
• 1.4.3. Giới thiệu về kháng khuẩn, chống oxy hoá
• 1.4.3.1. Tính kháng khuẩn
• 1.4.3.2. Tính kháng khuẩn, kháng oxy hoá của cao chiết lá xoài
• 1.4.3.3. Một số ứng dụng trong dược – mỹ phẩm
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC NGHIỆM
• 2.1. Đối tượng, thiết bị, dụng cụ, hoá chất nghiên cứu
• 2.2. Quy trình chiết tách tạo cao lá xoài
• 2.3. Khảo sát điều kiện chiết tách tối ưu
• 2.3.1. Lựa chọn dung môi
• 2.3.2. Khảo sát tỉ lệ nguyên liệu/dung môi
• 2.3.3. Khảo sát nồng độ của dung môi
• 2.3.4. Khảo sát thời gian ngâm dầm
• 2.4. Phương pháp định tính thành phần hoá học cao lá xoài bằng phương pháp màu đặc trưng
• 2.5. Phương pháp quang phổ GC-MS
• 2.6. Phương pháp xác định hoạt tính sinh học
• 2.6.1. Phương pháp đo vòng kháng khuẩn
• 2.6.2. Phương pháp thử hoạt tính chống oxy hoá
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT LUẬN VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Tối ưu hoá quá trình tạo cao chiết lá xoài
• 3.1.1. Kết quả khảo sát dung môi
• 3.1.2. Kết quả khảo sát tỷ lệ nguyên liệu/dung môi
• 3.1.3. Kết quả khảo sát nồng độ của dung môi
• 3.1.4. Kết quả lựa chọn thời gian ngâm dầm
• 3.2. Kết quả định tính
• 3.3. Kết quả xác định cấu tử bằng GCMS
• 3.4. Hoạt tính của cao chiết lá xoài tách được
• 3.4.1. Hoạt tính kháng khuẩn
• 3.4.2. Hoạt tính kháng oxy hóa
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Về Lá Xoài Bà Rịa Vũng Tàu 55 ký tự

Việt Nam, với hệ sinh thái thực vật phong phú và nền y học cổ truyền lâu đời, sở hữu tiềm năng lớn trong việc khai thác dược liệu từ các loài cây bản địa. Cây xoài, đặc biệt phổ biến tại Bà Rịa-Vũng Tàu (BRVT), không chỉ là nguồn trái cây quan trọng mà còn là kho tàng các hợp chất có hoạt tính sinh học. Nghiên cứu về thành phần hóa học lá xoài và khả năng kháng khuẩn lá xoài mở ra hướng đi mới trong việc ứng dụng lá xoài Bà Rịa-Vũng Tàu vào y học và dược phẩm. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra sự hiện diện của polyphenolic, flavonoid, và triterpenoids trong lá xoài, hứa hẹn tiềm năng lớn trong việc phát triển các sản phẩm chăm sóc sức khỏe tự nhiên. Việc tận dụng nguồn lá xoài dồi dào tại BRVT không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

1.1. Đặc Điểm Thực Vật Cây Xoài và Phân Bố Tại BRVT

Cây xoài (Mangifera indica L.) thuộc họ Đào lộn hột (Anacardiaceae), là cây thân gỗ cao 8-10m, sống lâu năm. Tại Việt Nam, xoài phân bố rộng rãi, đặc biệt ở các tỉnh phía Nam như Bà Rịa-Vũng Tàu. BRVT có diện tích trồng xoài khoảng 650 ha, sản lượng 4500 tấn/năm. Lá xoài đơn, mọc so le, phiến lá hình bầu dục hoặc mũi mác. Hoa xoài mọc thành cụm ở đầu cành. Quả xoài có nhiều hình dạng, màu sắc khác nhau. Tất cả bộ phận của cây xoài đều có thể sử dụng được. Lá xoài được thu hái vào mùa thu hoạch lá, phơi khô hoặc sấy để làm thuốc. Cần xác định đúng độ chín và căn cứ yêu cầu sử dụng để thu hái. Trung bình một cây cho 100 – 200 kg quả/năm. Cây tốt có thể đạt 500kg quả/năm.

1.2. Lịch Sử Nghiên Cứu và Ứng Dụng Lá Xoài Trong Y Học

Từ xa xưa, lá xoài đã được sử dụng trong y học cổ truyền để điều trị các bệnh như kiết lỵ, tiêu chảy, và các vấn đề về da. Theo y học cổ truyền, trái xoài và các bộ phận khác của cây xoài được sử dụng làm thuốc chữa bệnh đau răng, kiết lỵ, tiêu chảy, xuất huyết tử cung, chảy máu ruột, trị ngoài da… Thịt quả có tác dụng thanh nhiệt, tiêu trệ, ích vị, chi thổ giải khát lợi niệu. Hạch quả có tác dụng chi khí kiện vị. Xoài là một trái cây bổ dưỡng cao chứa carbonhydrate, protein, chất béo, khoáng chất và vitamin, đặc biệt là vitamin A (beta carotene), B1, B2 và vitamin C (acid ascorbic). Các nghiên cứu hiện đại đã chứng minh hoạt tính sinh học lá xoài, bao gồm khả năng kháng khuẩn, kháng viêm, và chống oxy hóa. Các nghiên cứu gần đây cho thấy cao chiết từ lá xoài có tác dụng ức chế virus cúm trong phôi gà. Nồng độ tối thiểu ức chế (MIC) Staphylococcus aureus là 6,25 mg/ml, Escherichia coli là 50 mg/ml và Bacillus pyocyaneus là 100mg/ml.

II. Thách Thức Trong Chiết Xuất và Ứng Dụng Cao Lá Xoài 59 ký tự

Mặc dù tiềm năng của cao chiết lá xoài là rất lớn, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong quá trình chiết xuất và ứng dụng. Việc tối ưu hóa quy trình chiết xuất để thu được hàm lượng cao các hợp chất có hoạt tính sinh học là một vấn đề quan trọng. Các yếu tố như dung môi, thời gian ngâm dầm, và tỷ lệ nguyên liệu/dung môi cần được nghiên cứu kỹ lưỡng để đạt hiệu quả cao nhất. Bên cạnh đó, việc xác định chính xác thành phần hóa học và hoạt tính kháng khuẩn của cao chiết lá xoài cũng đòi hỏi các phương pháp phân tích hiện đại và chính xác. Cuối cùng, việc đảm bảo an toàn và hiệu quả của các sản phẩm từ lá xoài trước khi đưa ra thị trường là một yêu cầu bắt buộc.

2.1. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Chiết Xuất Cao Lá Xoài

Hiệu quả chiết xuất cao chiết lá xoài chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm loại dung môi sử dụng, tỷ lệ nguyên liệu/dung môi, thời gian ngâm dầm, và nhiệt độ. Dung môi có độ phân cực khác nhau sẽ chiết xuất các hợp chất khác nhau. Tỷ lệ nguyên liệu/dung môi ảnh hưởng đến khả năng hòa tan của các hợp chất. Thời gian ngâm dầm cần đủ để các hợp chất khuếch tán từ nguyên liệu vào dung môi. Nhiệt độ cao có thể tăng tốc độ chiết xuất nhưng cũng có thể làm phân hủy các hợp chất nhạy cảm với nhiệt. Cần khảo sát và tối ưu hóa các yếu tố này để đạt hiệu quả chiết xuất cao nhất.

2.2. Vấn Đề Ổn Định và Bảo Quản Cao Chiết Lá Xoài

Một trong những thách thức lớn trong việc ứng dụng cao chiết lá xoài là vấn đề ổn định và bảo quản. Các hợp chất có hoạt tính sinh học trong cao chiết lá xoài có thể bị phân hủy theo thời gian do tác động của ánh sáng, nhiệt độ, và oxy. Cần có các biện pháp bảo quản phù hợp để đảm bảo hoạt tính kháng khuẩn và các hoạt tính khác của cao chiết lá xoài không bị suy giảm. Các biện pháp này có thể bao gồm sử dụng chất chống oxy hóa, bảo quản trong điều kiện lạnh, và đóng gói kín.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Khả Năng Kháng Khuẩn Lá Xoài 58 ký tự

Nghiên cứu khả năng kháng khuẩn lá xoài đòi hỏi sự kết hợp của nhiều phương pháp khác nhau, từ chiết xuất, phân tích thành phần, đến thử nghiệm hoạt tính sinh học. Quy trình chiết xuất thường bắt đầu bằng việc sử dụng các dung môi khác nhau để thu được cao chiết lá xoài. Sau đó, các phương pháp sắc ký và quang phổ được sử dụng để xác định thành phần hóa học của cao chiết. Cuối cùng, các thử nghiệm in vitro và in vivo được thực hiện để đánh giá hoạt tính kháng khuẩn của cao chiết lá xoài đối với các chủng vi khuẩn khác nhau. Các phương pháp này cần được thực hiện một cách cẩn thận và chính xác để đảm bảo tính tin cậy của kết quả.

3.1. Quy Trình Chiết Xuất và Phân Tích Thành Phần Hóa Học

Quy trình chiết xuất cao chiết lá xoài thường bao gồm các bước: thu hái và làm khô lá xoài, nghiền nhỏ, chiết xuất bằng dung môi, lọc, cô đặc, và làm khô. Các dung môi thường được sử dụng bao gồm ethanol, methanol, và nước. Sau khi chiết xuất, thành phần hóa học của cao chiết được phân tích bằng các phương pháp như sắc ký lớp mỏng (TLC), sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC), và sắc ký khí khối phổ (GC-MS). Các phương pháp này cho phép xác định và định lượng các hợp chất có trong cao chiết lá xoài.

3.2. Phương Pháp Đánh Giá Hoạt Tính Kháng Khuẩn In Vitro

Để đánh giá hoạt tính kháng khuẩn của cao chiết lá xoài in vitro, thường sử dụng các phương pháp như phương pháp khuếch tán trên đĩa thạch (disk diffusion assay) và phương pháp pha loãng (broth dilution assay). Phương pháp khuếch tán trên đĩa thạch đo đường kính vòng vô khuẩn xung quanh đĩa giấy tẩm cao chiết lá xoài. Phương pháp pha loãng xác định nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) và nồng độ diệt khuẩn tối thiểu (MBC) của cao chiết lá xoài đối với các chủng vi khuẩn khác nhau.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Khả Năng Kháng Khuẩn Lá Xoài 57 ký tự

Các nghiên cứu đã chứng minh cao chiết lá xoài có khả năng kháng khuẩn đối với nhiều chủng vi khuẩn gây bệnh, bao gồm Staphylococcus aureus, Escherichia coli, và Pseudomonas aeruginosa. Hoạt tính kháng khuẩn của cao chiết lá xoài được cho là do sự hiện diện của các hợp chất như mangiferin, flavonoid, và polyphenol. Các hợp chất này có khả năng ức chế sự phát triển của vi khuẩn bằng cách phá vỡ màng tế bào, ức chế tổng hợp protein, hoặc can thiệp vào các quá trình trao đổi chất của vi khuẩn. Kết quả nghiên cứu này mở ra tiềm năng ứng dụng cao chiết lá xoài trong việc phát triển các sản phẩm kháng khuẩn tự nhiên.

4.1. Hoạt Tính Kháng Khuẩn Của Cao Chiết Lá Xoài Đối Với S. aureus

Staphylococcus aureus là một trong những vi khuẩn gây bệnh phổ biến nhất ở người, gây ra các bệnh nhiễm trùng da, nhiễm trùng máu, và viêm phổi. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng cao chiết lá xoài có hoạt tính kháng khuẩn mạnh mẽ đối với S. aureus, với MIC thường nằm trong khoảng 6.25-50 mg/mL. Hoạt tính kháng khuẩn này được cho là do sự hiện diện của mangiferin, một hợp chất có khả năng ức chế sự phát triển của S. aureus bằng cách phá vỡ màng tế bào.

4.2. Hoạt Tính Kháng Khuẩn Của Cao Chiết Lá Xoài Đối Với E. coli

Escherichia coli là một vi khuẩn gram âm thường trú trong đường ruột của người và động vật. Tuy nhiên, một số chủng E. coli có thể gây bệnh, gây ra các bệnh tiêu chảy, nhiễm trùng đường tiết niệu, và viêm màng não. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng cao chiết lá xoài có hoạt tính kháng khuẩn đối với E. coli, mặc dù không mạnh mẽ như đối với S. aureus. MIC của cao chiết lá xoài đối với E. coli thường nằm trong khoảng 50-100 mg/mL.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Cao Chiết Lá Xoài Tại Bà Rịa Vũng Tàu 59 ký tự

Với khả năng kháng khuẩn và các hoạt tính sinh học khác, cao chiết lá xoài có tiềm năng ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là tại Bà Rịa-Vũng Tàu. Trong lĩnh vực y học, cao chiết lá xoài có thể được sử dụng để phát triển các sản phẩm kháng khuẩn tự nhiên, các sản phẩm chăm sóc da, và các sản phẩm hỗ trợ điều trị bệnh. Trong lĩnh vực nông nghiệp, cao chiết lá xoài có thể được sử dụng để bảo vệ cây trồng khỏi các bệnh do vi khuẩn gây ra. Ngoài ra, cao chiết lá xoài cũng có thể được sử dụng trong lĩnh vực mỹ phẩm và thực phẩm chức năng.

5.1. Ứng Dụng Cao Chiết Lá Xoài Trong Dược Phẩm và Mỹ Phẩm

Cao chiết lá xoài có thể được sử dụng để phát triển các sản phẩm dược phẩm như thuốc kháng khuẩn, thuốc chống viêm, và thuốc giảm đau. Trong lĩnh vực mỹ phẩm, cao chiết lá xoài có thể được sử dụng để sản xuất các sản phẩm chăm sóc da, kem chống nắng, và các sản phẩm chống lão hóa. Hoạt tính kháng khuẩn của cao chiết lá xoài giúp bảo vệ da khỏi các vi khuẩn gây mụn và các bệnh nhiễm trùng da khác.

5.2. Ứng Dụng Cao Chiết Lá Xoài Trong Nông Nghiệp

Cao chiết lá xoài có thể được sử dụng để bảo vệ cây trồng khỏi các bệnh do vi khuẩn gây ra, như bệnh thối nhũn, bệnh cháy lá, và bệnh đốm lá. Cao chiết lá xoài có thể được phun lên cây trồng để ức chế sự phát triển của vi khuẩn và ngăn ngừa bệnh tật. Việc sử dụng cao chiết lá xoài trong nông nghiệp giúp giảm thiểu việc sử dụng các loại thuốc trừ sâu hóa học, góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe con người.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Về Lá Xoài BR VT 55 ký tự

Nghiên cứu về khả năng kháng khuẩn và thành phần hóa học của cao chiết lá xoài tại Bà Rịa-Vũng Tàu đã mở ra nhiều tiềm năng ứng dụng trong các lĩnh vực khác nhau. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn, như tối ưu hóa quy trình chiết xuất, xác định chính xác các hợp chất có hoạt tính sinh học, và đánh giá hiệu quả của cao chiết lá xoài trong các thử nghiệm lâm sàng. Hướng nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc phát triển các sản phẩm từ lá xoài có giá trị gia tăng cao, góp phần phát triển kinh tế địa phương và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

6.1. Tối Ưu Hóa Quy Trình Chiết Xuất Cao Chiết Lá Xoài

Cần tiếp tục nghiên cứu để tối ưu hóa quy trình chiết xuất cao chiết lá xoài, nhằm thu được hàm lượng cao nhất các hợp chất có hoạt tính sinh học. Các yếu tố cần được xem xét bao gồm loại dung môi, tỷ lệ nguyên liệu/dung môi, thời gian ngâm dầm, nhiệt độ, và phương pháp chiết xuất. Việc sử dụng các phương pháp chiết xuất hiện đại, như chiết xuất bằng siêu âm và chiết xuất bằng vi sóng, có thể giúp tăng hiệu quả chiết xuất và giảm thời gian chiết xuất.

6.2. Nghiên Cứu Sâu Hơn Về Thành Phần Hóa Học và Hoạt Tính Sinh Học

Cần tiếp tục nghiên cứu để xác định chính xác thành phần hóa học của cao chiết lá xoài, đặc biệt là các hợp chất có hoạt tính kháng khuẩn và các hoạt tính sinh học khác. Các phương pháp phân tích hiện đại, như sắc ký lỏng khối phổ (LC-MS) và sắc ký khí khối phổ (GC-MS), có thể được sử dụng để xác định và định lượng các hợp chất có trong cao chiết lá xoài. Ngoài ra, cần thực hiện các thử nghiệm in vitro và in vivo để đánh giá hoạt tính sinh học của cao chiết lá xoài đối với các bệnh khác nhau.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Việt Nam sở hữu hệ sinh thái thực vật phong phú với khoảng 12.000 loài thực vật bậc cao, trong đó có gần 4.000 loài được ứng dụng làm dược liệu trong y học cổ truyền. Hướng nghiên cứu tìm kiếm và chiết tách các hợp chất có hoạt tính sinh học từ nguồn thảo dược tự nhiên đang là lĩnh vực nhận được nhiều sự quan tâm nhằm phục vụ chăm sóc sức khỏe và điều trị bệnh. Tại tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, cây xoài (Mangifera) được trồng phổ biến với diện tích canh tác khoảng 650 ha, đạt sản lượng bình quân 4.500 tấn/năm. Theo kinh nghiệm dân gian, các bộ phận của cây xoài như trái, vỏ thân và lá thường được dùng để chữa đau răng, kiết lỵ, tiêu chảy, xuất huyết tử cung, chảy máu ruột và các bệnh viêm nhiễm ngoài da.

Nghiên cứu hóa thực vật cho thấy cây xoài chứa nhiều nhóm hoạt chất có giá trị sinh học cao như polyphenolic, flavonoid, triterpenoid và sterol. Trong đó, hàm lượng hợp chất này tập trung chủ yếu ở vỏ thân (5–7%) và lá xoài (1–3% tùy chủng loại). Việc tận thu nguồn lá xoài sau các đợt đốn tỉa cành để chiết xuất các hợp chất tự nhiên có hoạt tính kháng khuẩn, chống viêm, kháng oxy hóa và hỗ trợ hạ đường huyết là hướng tiếp cận phù hợp nhằm gia tăng giá trị kinh tế cho phụ phẩm nông nghiệp địa phương. Từ cơ sở đó, đề tài "Khảo sát thành phần hoá học và khả năng kháng khuẩn của cao chiết lá xoài trồng ở BRVT" được thực hiện.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định gồm hai nội dung:

1. Khảo sát thành phần hóa học chủ yếu của lá xoài, từ đó phân loại các hợp chất chính có tính kháng viêm, kháng khuẩn trong cao lá xoài sau khi trích ly.
2. Bước đầu khảo sát khả năng kháng khuẩn từ cao chiết lá xoài để chứng minh hoạt tính sinh học của nguồn nguyên liệu này.

Để hoàn thành mục tiêu, tác giả đặt ra ba nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Khảo sát quy trình tạo cao chiết lá xoài với các điều kiện dung môi, nồng độ, tỷ lệ nguyên liệu/dung môi và thời gian ngâm dầm khác nhau nhằm tìm ra điều kiện tối ưu.
2. Định tính thành phần hóa học trong cao chiết lá xoài bằng các phản ứng màu đặc trưng và phương pháp quang phổ khối lượng sắc ký khí (GC-MS).
3. Khảo sát hoạt tính kháng khuẩn của các sản phẩm cao chiết thu được trên một số chủng vi khuẩn kiểm nghiệm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Mẫu lá xoài thu hái tại huyện Long Điền, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu. Mẫu được chọn là lá già có màu xanh đậm, thu hái vào buổi trưa trong khoảng thời gian từ tháng 01/2019 đến tháng 04/2019.
• Phạm vi thực nghiệm: Quy trình chiết xuất ngâm dầm, định tính hóa học, phân tích cấu tử bằng hệ thống GC-MS và thử nghiệm hoạt tính sinh học (kháng khuẩn trên 5 chủng vi sinh vật và đo năng lực chống oxy hóa tổng số) được triển khai tại phòng thí nghiệm của Trường Đại học Bà Rịa – Vũng Tàu.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp thực nghiệm

Cây xoài thuộc chi Mangifera L., họ Đào lộn hột (Anacardiaceae). Thành phần hóa học đặc trưng trong lá xoài bao gồm hợp chất chính là mangiferin (một C-glucosylxanthone có hoạt tính dược lý phong phú), cùng các cấu tử khác như taraxerol, friedelin, acid gallic, kaempferol, estragol, quercetin, isoquercetin, astragalin, tannin và β-sitosterol. Hoạt chất mangiferin cùng các dẫn xuất polyphenol và flavonoid đóng vai trò quan trọng trong việc kháng virus (Herpes simplex, Cytomegalovirus), kích thích sản sinh interferon, chống viêm cấp/mãn tính, trung hòa gốc tự do và ức chế quá trình tạo đường mới ở gan.

Quy trình chiết tách và xử lý mẫu thực nghiệm được tiến hành qua các giai đoạn:

• Xử lý nguyên liệu: Lá xoài sau khi thu hái được rửa sạch tạp chất, sấy khô trong tủ sấy ở nhiệt độ 60°C đến khối lượng không đổi, sau đó nghiền thành bột mịn bằng máy xay.
• Loại bỏ chất béo và tinh dầu: Bột lá khô (15 g/mẫu) được đưa vào túi chiết hồi lưu liên tục trong 12 giờ trên hệ thống Soxhlet với dung môi ether dầu hỏa (petroleum ether).
• Loại bỏ tannin: Bột nguyên liệu sau khi tách béo được ngâm lạnh với aceton ở nhiệt độ 8–10°C trong 30 giờ, sau đó lọc lấy phần bột bã.
• Trích ly ngâm dầm: Bột nguyên liệu tiếp tục được ngâm dầm trong dung môi với các điều kiện khảo sát (dung môi, nồng độ cồn, tỷ lệ thể tích dung môi/nguyên liệu và thời gian ngâm).
• Thu hồi cao chiết: Lọc thu lấy dịch chiết, sau đó đuổi dung môi bằng hệ thống cô quay chân không ở áp suất giảm để thu nhận cao chiết thô màu xanh đen.

Phương pháp định tính thành phần hóa học bằng phản ứng màu đặc trưng:

• Định tính Steroid – Triterpenoid: Sử dụng thuốc thử Liebermann – Burchard (dung dịch mẫu phản ứng với anhidrid acetic và acid sulfuric đậm đặc; phản ứng dương tính khi xuất hiện màu lục, hồng, cam hoặc đỏ bền).
• Định tính Alkaloid: Sử dụng thuốc thử Wagner (hỗn hợp iod $I_2$ 1,27 g, kali iodid $KI$ 2 g định mức 100 ml nước; phản ứng dương tính khi xuất hiện kết tủa màu nâu).
• Định tính Flavonoid: Phản ứng với dung dịch sắt(III) clorua ($FeCl_3$) bão hòa (chuyển sang màu xanh đen); phản ứng với acid sulfuric đậm đặc; phản ứng khử cyanidin bằng kim loại magnesi ($Mg$) và acid hydrocloric ($HCl$) đậm đặc cho màu đỏ đặc trưng.
• Định tính Saponin: Khảo sát độ bền và chiều cao cột bọt trong môi trường acid ($HCl$ 0,1 N) và kiềm ($NaOH$ 0,1 N) sau khi lắc mạnh 1 phút.
• Định tính Mangiferin: Phản ứng trong hỗn hợp aceton – nước (tỷ lệ 1:1) với bột kim loại magnesi và $HCl$ đậm đặc tạo phức màu vàng cam sau 10 phút; tách chiết phân đoạn bằng diethyl ether, dung dịch $KOH$ 10% và trung hòa bằng $HCl$ 25% trước khi thử các phản ứng màu định tính.

Phương pháp phân tích công cụ và thử nghiệm hoạt tính sinh học:

• Phân tích GC-MS: Sử dụng hệ thống sắc ký khí ghép khối phổ nhằm phân tách các cấu tử trong cao chiết qua cột mao quản, ion hóa và ghi nhận phổ khối để định danh thành phần hóa học.
• Phương pháp đo đường kính vòng kháng khuẩn: Dựa theo phương pháp khuếch tán đĩa giấy/đục lỗ thạch của Hadacek et al. (2000). Chủng vi khuẩn thử nghiệm được hoạt hóa trên môi trường LB, cấy chuyển vào môi trường TSB và dàn trải lên đĩa môi trường thạch Mueller Hinton Agar (MHA) với mật độ $10^6$ CFU/ml. Thử nghiệm trên 5 chủng vi khuẩn: Bacillus cereus, Staphylococcus aureus, Escherichia coli, Salmonella, Pseudomonas aeruginosa. Cao chiết được hòa tan trong dung dịch DMSO 2% kết hợp chất nhũ hóa Tween 80 (0,2%). Đĩa giấy chứa mẫu thử đường kính 6 mm được đặt lên mặt thạch, ủ lạnh 4–8 giờ để khuếch tán, sau đó nuôi cấy ở 37°C trong 16–24 giờ. Đường kính vòng vô khuẩn được tính theo công thức: $BK = D - d$ (trong đó $D$ là đường kính vòng vô khuẩn ngoài, $d$ là đường kính lỗ thạch/đĩa giấy 6 mm). Đối chứng dương sử dụng dung dịch kháng sinh ampicillin (10 µg/ml), tetracycline (30 µg/ml) và amoxicillin (10 µg/ml); đối chứng âm sử dụng DMSO.
• Phương pháp thử hoạt tính chống oxy hóa: Đánh giá tổng năng lực chống oxy hóa qua phương pháp đo quang phổ tạo phức phosphomolybdenum. Lượng 0,1 ml dung dịch mẫu hòa tan trong ethanol được phối trộn với 1 ml dung dịch thuốc thử (gồm acid sulfuric 0,6 M, natri phosphat 28 mM và amoni molybdat 4 mM), ủ kín ở 95°C trong 90 phút. Phản ứng khử $Mo(VI)$ thành $Mo(V)$ tạo phức chất màu xanh lá cây; độ hấp thụ quang được đo ở bước sóng $\lambda = 695$ nm so với mẫu trắng và đối chiếu với đường chuẩn acid gallic.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương này tập trung hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về thực vật học, thành phần hóa học, dược lý học của cây xoài và các phương pháp trích ly hoạt chất tự nhiên. Tác giả trình bày đặc điểm hình thái của cây xoài thuộc họ Anacardiaceae, chi Mangifera (ở Việt Nam có khoảng 11 loài và khoảng 50 giống xoài đang được canh tác).

Về mặt y học cổ truyền, tất cả các bộ phận của cây xoài (quả, hạt, vỏ thân, lá) đều có công dụng chữa bệnh, đặc biệt lá xoài được dùng để điều trị các bệnh viêm nhiễm, tiêu chảy, kiết lỵ, rửa vết thương và xông trị viêm họng. Về mặt dược lý hiện đại, các công trình khoa học công bố hoạt chất mangiferin trong lá xoài có khả năng:

• Ức chế virus Herpes simplex (liều diệt virus 20–50 µg/ml; nồng độ 25–250 µg/ml ức chế 69,5% sự phát triển của virus);
• Phá hủy hoàn toàn sự tái tạo của Cytomegalovirus ở liều 100 µg/ml (trên 10.000 TCD50);
• Kích thích tiết interferon trong tế bào máu người ở nồng độ 10 và 100 µg/ml;
• Kháng viêm cấp và mãn tính trên mô hình chuột cống trắng ở liều 50 mg/kg (không phụ thuộc vào tuyến thượng thận);
• Tăng sinh lượng kháng thể miễn dịch dịch thể từ 2,5 đến 7 lần trên mô hình chuột nhắt;
• Chống oxy hóa và hạ đường huyết thông qua cơ chế tăng độ nhạy cảm của mô với insulin, ức chế tân tạo đường ở gan và cơ.

Chương 1 cũng tổng quan các công nghệ trích ly mangiferin trên thế giới và tại Việt Nam: phương pháp của GS. Glyzin (dùng aceton – nước, chloroform, n-butanol, dioxan), quy trình của GS. Nguyễn Viết Tựu (chiết nước nóng, thủy giải lên men thu mangiferin thô 80%, tinh chế bằng cồn – nước đạt 98%), phương pháp sắc ký cột silicagel của Shashi Kant Singh, phương pháp kết tinh lại trong $H_2O$ – EtOAc của Muruganandan (độ tinh khiết HPLC 95,56%), trích ly có hỗ trợ sóng siêu âm (UAE: ethanol 44%, tỷ lệ 38:1, 19,2 phút, năng lượng 200W, hiệu suất đạt 58,46 mg/g), trích ly hỗ trợ vi sóng (MAE: 900W, 5 phút, tỷ lệ 10 ml/g, hiệu suất đạt 63,22%) và chiết xuất bằng $CO_2$ lỏng siêu tới hạn ($SC-CO_2$).

Từ điều kiện thực tế của phòng thí nghiệm, tác giả lựa chọn phương pháp trích ly ngâm dầm và xây dựng quy trình tinh chế mangiferin thô (hòa tan trong ethanol 80% ở 70–80°C trong 2 giờ, tẩy màu bằng 5% than hoạt tính, lọc nóng chân không, cô đặc đến 1/5 thể tích, kết tinh lạnh ở 4–8°C qua đêm, rửa tủa bằng nước RO/chloroform/ethanol và sấy khô ở 60°C). Cuối chương, tác giả tổng quan đặc tính sinh học, độc tố của 5 chủng vi khuẩn gây bệnh kiểm nghiệm (B. cereus, S. aureus, E. coli, Salmonella, P. aeruginosa) và tiềm năng ứng dụng của cao lá xoài trong dược phẩm, mỹ phẩm chăm sóc da và thực phẩm chức năng.

Chương 2: Thực nghiệm

Chương 2 trình bày chi tiết về nguyên vật liệu, hóa chất, thiết bị và các bước triển khai thực nghiệm. Tác giả chuẩn bị mẫu lá xoài già thu hái tại Long Điền (từ tháng 01 đến tháng 04/2019), sấy khô ở 60°C và nghiền nhỏ. Hóa chất sử dụng bao gồm: ethanol, methanol, n-hexan, cloroform, ethyl acetat, aceton, n-butanol, acid acetic, magnesi kim loại, $FeCl_3$, $HCl$ đặc, $H_2SO_4$ đặc, $NaOH$, bản mỏng sắc ký TLC, dung môi DMSO và chất diện hoạt Tween 80. Các thiết bị chính gồm hệ thống chiết Soxhlet, máy cô quay chân không, tủ sấy, cân điện tử, hệ thống GC-MS và tủ ấm vi sinh.

Quy trình thực nghiệm khảo sát tối ưu hóa 4 thông số trích ly được thiết lập:

1. Khảo sát loại dung môi: Sử dụng 15 g bột lá xoài/mẫu, ngâm dầm trong 12 giờ với 5 dung môi có độ phân cực tăng dần: n-hexan, chloroform, ethyl acetat, ethanol, methanol.
2. Khảo sát tỷ lệ nguyên liệu/dung môi: Tiến hành ngâm dầm bột lá xoài trong ethanol ở các tỷ lệ 1/7, 1/8, 1/9, 1/10, 1/11 và 1/12 (g/ml) trong thời gian 12 giờ.
3. Khảo sát nồng độ dung môi: Ngâm dầm bột lá trong ethanol với 5 nồng độ khác nhau: 60%, 70%, 80%, 90% và 96% trong 12 giờ.
4. Khảo sát thời gian ngâm dầm: Thực hiện qua 3 giai đoạn thu hẹp bước nhảy: Lần 1 khảo sát từ 6 đến 15 giờ (bước nhảy 3 giờ); Lần 2 khảo sát xung quanh mốc tối ưu với bước nhảy 2 giờ; Lần 3 khảo sát tinh chỉnh với bước nhảy 1 giờ.

Quy trình định tính bằng phản ứng màu cho các nhóm hợp chất (steroid – triterpenoid, alkaloid, flavonoid, saponin, mangiferin) được mô tả chi tiết kèm theo điều kiện đo phổ GC-MS, phương pháp đục lỗ thạch/khuếch tán đĩa giấy trên môi trường MHA đối với 5 chủng vi khuẩn và phương pháp đo quang phổ phosphomolybdenum xác định năng lực chống oxy hóa.

Chương 3: Kết quả và thảo luận

Chương này trình bày toàn bộ số liệu thu được từ quá trình tối ưu hóa chiết xuất, phân tích định tính thành phần hóa học, định danh cấu tử qua GC-MS và đánh giá hoạt tính sinh học của cao chiết lá xoài.

Kết quả khảo sát loại dung môi trích ly (từ 15 g bột lá xoài, ngâm dầm 12 giờ):

STT	Tên dung môi	Khối lượng cao chiết thu được (g)	Hiệu suất thu hồi (%)
1	N - hexan	3,076	20,50
2	Cloroform	3,942	26,28
3	Etyl Acetat	5,825	38,83
4	Ethanol	6,957	46,38
5	Methanol	7,602	50,68

Số liệu cho thấy dung môi phân cực mạnh (methanol và ethanol) đem lại hiệu suất trích ly cao vượt trội so với dung môi không phân cực hoặc phân cực yếu. Methanol cho hiệu suất cao nhất đạt 50,68% (7,602 g), tiếp theo là ethanol đạt 46,38% (6,957 g). Mặc dù methanol cho hiệu suất cao hơn, nhưng do methanol có độc tính cao và không thân thiện với môi trường, tác giả đã lựa chọn ethanol làm dung môi trích ly cho các khảo sát tiếp theo vì tính an toàn, giá thành rẻ, ít độc và dễ thu hồi.

Kết quả khảo sát tỷ lệ nguyên liệu/dung môi (ngâm dầm 12 giờ với ethanol):

STT	Tỷ lệ nguyên liệu/dung môi (g/ml)	Khối lượng cao chiết thu được (g)	Hiệu suất thu hồi (%)
1	1/7	4,731	31,54
2	1/8	5,823	38,82
3	1/9	6,826	45,51
4	1/10	7,069	47,13
5	1/11	7,074	47,16
6	1/12	7,082	47,21

Khối lượng cao chiết tăng dần theo lượng dung môi từ tỷ lệ 1/7 (31,54%) đến 1/10 (47,13%). Khi tăng tiếp tỷ lệ lên 1/11 (47,16%) và 1/12 (47,21%), hiệu suất thu hồi gần như chững lại và mức tăng không có ý nghĩa thống kê. Nhằm đảm bảo hiệu quả kinh tế, tiết kiệm dung môi và giảm chi phí năng lượng khi cô quay đuổi dung môi, tỷ lệ 1/10 (g/ml) được chọn làm thông số tối ưu.

Kết quả khảo sát nồng độ dung môi ethanol (tỷ lệ 1/10, ngâm dầm 12 giờ):

STT	Nồng độ dung môi Ethanol	Khối lượng cao chiết thu được (g)	Hiệu suất thu hồi (%)
1	96%	6,931	46,21
2	90%	6,919	46,13
3	80%	6,916	46,11
4	70%	6,811	45,41
5	60%	6,769	45,13

Hiệu suất thu hồi cao chiết có xu hướng giảm nhẹ khi nồng độ cồn giảm từ 96% (46,21%) xuống 60% (45,13%). Nồng độ ethanol 80% đến 96% cho hiệu suất trích ly cao và ổn định quanh mức 46,11% – 46,21%.

Kết quả định tính hóa thực vật và hoạt tính sinh học:

• Phản ứng màu đặc trưng xác nhận trong cao chiết lá xoài có sự hiện diện rõ nét của flavonoid (phản ứng với $FeCl_3$ tạo màu xanh đen, phản ứng khử cyanidin tạo màu đỏ), mangiferin (phản ứng với $Mg/HCl$ tạo phức màu vàng cam), steroid/triterpenoid và saponin.
• Phổ GC-MS ghi nhận các pic cấu tử hóa học đặc trưng của các hợp chất hữu cơ trong cao chiết lá xoài.
• Hoạt tính kháng khuẩn: Kết quả đo đường kính vòng kháng khuẩn thể hiện khả năng ức chế rõ rệt đối với 5 chủng vi khuẩn kiểm nghiệm (B. cereus, S. aureus, E. coli, Salmonella, P. aeruginosa) khi thử nghiệm ở các nồng độ pha loãng của cao chiết lá xoài.
• Hoạt tính chống oxy hóa: Phương pháp đo quang phổ phức phosphomolybdenum ở 695 nm đối chiếu với đường chuẩn acid gallic chứng minh cao chiết lá xoài có năng lực khử mạnh, thể hiện hoạt tính chống oxy hóa rõ rệt.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã đạt được các kết quả thực nghiệm định lượng cụ thể:

• Xác lập được bộ thông số công nghệ tối ưu cho quy trình trích ly ngâm dầm cao lá xoài trồng tại Bà Rịa – Vũng Tàu: Sử dụng dung môi ethanol ở nồng độ từ 80% đến 96%, tỷ lệ nguyên liệu/dung môi là 1/10 (g/ml), thời gian ngâm dầm 12 giờ sau khi đã xử lý sơ bộ loại béo/tinh dầu bằng Soxhlet (ether dầu hỏa, 12 giờ) và loại tannin bằng aceton lạnh (8–10°C, 30 giờ).
• Dữ liệu thực nghiệm chứng minh hiệu suất thu hồi cao chiết đạt cực đại ở dung môi phân cực: methanol (50,68%), ethanol (46,38%), ethyl acetat (38,83%), chloroform (26,28%) và n-hexan (20,50%). Việc lựa chọn ethanol đảm bảo tính an toàn dược dụng và môi trường.
• Xác định được thành phần hóa học định tính của cao chiết chứa các nhóm hoạt chất sinh học quan trọng: mangiferin, flavonoid, triterpenoid, saponin và phân tích cấu tử bằng phương pháp sắc ký khí ghép khối phổ (GC-MS).
• Chứng minh thực nghiệm hoạt tính sinh học của cao chiết lá xoài: Có khả năng ức chế vi khuẩn đối kháng trên cả vi khuẩn Gram dương và Gram âm (B. cereus, S. aureus, E. coli, Salmonella, P. aeruginosa) và thể hiện năng lực khử oxy hóa tổng số qua phản ứng tạo phức phosphomolybdenum đo quang ở bước sóng 695 nm so với acid gallic chuẩn.

Đề xuất giải pháp và đóng góp của tác giả:

• Đề xuất quy trình công nghệ chiết xuất và sơ đồ tinh chế mangiferin thô bằng phương pháp hòa tan trong cồn 80%, tẩy màu bằng than hoạt tính 5% và kết tinh lạnh ở 4–8°C, phù hợp áp dụng ở quy mô phòng thí nghiệm và bán công nghiệp.
• Định hướng ứng dụng cao chiết lá xoài giàu mangiferin và flavonoid vào các sản phẩm dược – mỹ phẩm (thuốc bôi ngoài da, kem/sữa rửa mặt trị mụn, serum se khít lỗ chân lông) và thực phẩm chức năng tăng cường miễn dịch.
• Đóng góp vào cơ sở dữ liệu khoa học về thành phần hóa thực vật và hoạt tính sinh học của cây xoài canh tác tại vùng sinh thái Bà Rịa – Vũng Tàu, hỗ trợ định hướng tận thu phụ phẩm nông nghiệp sau thu hoạch.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận ghi nhận một số hạn chế gắn liền với phạm vi nghiên cứu thực nghiệm:

• Quá trình trích ly chủ yếu thực hiện theo phương pháp ngâm dầm cổ điển ở quy mô phòng thí nghiệm, thời gian xử lý mẫu và ngâm dầm còn kéo dài (Soxhlet 12 giờ, ngâm lạnh aceton 30 giờ, ngâm dầm cồn 12 giờ).
• Khóa luận mới dừng lại ở bước định tính hóa thực vật, đo phổ GC-MS và thử hoạt tính sinh học in vitro; chưa triển khai định lượng hàm lượng mangiferin tinh khiết bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC).
• Đối tượng mẫu nghiên cứu mới chỉ khảo sát trên lá của giống xoài thu hái tại địa bàn huyện Long Điền, chưa mở rộng so sánh giữa các giống xoài khác nhau và các vùng sinh thái khác trong toàn tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu.

Các hướng nghiên cứu tiếp theo được mở rộng:

• Ứng dụng các kỹ thuật trích ly hiện đại như sóng siêu âm (UAE) hoặc vi sóng (MAE) để rút ngắn thời gian chiết và nâng cao hiệu suất thu hồi mangiferin.
• Thực hiện phân lập, tinh chế và định lượng độ tinh khiết của mangiferin tinh thể bằng HPLC.
• Xác định nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) của cao chiết và mangiferin tinh sạch trên nhiều chủng vi khuẩn, nấm gây bệnh; tiến hành thử nghiệm độc tính tế bào và đánh giá tác dụng dược lý in vivo.

---

Giá trị tham khảo

Đề tài là tài liệu tham khảo chuyên môn hữu ích cho sinh viên, học viên và nghiên cứu viên thuộc các ngành:

• Công nghệ Hóa học và Hóa Dược: Tham khảo quy trình tiền xử lý mẫu (loại béo bằng Soxhlet, loại tannin bằng aceton lạnh), phương pháp tối ưu hóa các thông số trích ly ngâm dầm và quy trình tinh chế mangiferin thô bằng than hoạt tính kết hợp kết tinh lạnh.
• Dược học và Công nghệ Sinh học: Tham khảo phương pháp định tính hóa thực vật bằng thuốc thử đặc trưng (Liebermann – Burchard, Wagner, cyanidin...), phương pháp thử hoạt tính kháng khuẩn khuếch tán đĩa thạch trên môi trường MHA đối với 5 chủng vi khuẩn kiểm nghiệm và kỹ thuật đo quang phosphomolybdenum xác định năng lực chống oxy hóa tổng số.
• Công nghệ Thực phẩm và Nông nghiệp: Tham khảo định hướng tận dụng phụ phẩm lá xoài sau thu hoạch nhằm chiết xuất hợp chất tự nhiên phục vụ bảo quản hoặc chế biến thực phẩm chức năng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nghiên cứu lại chọn Ethanol làm dung môi trích ly tối ưu dù Methanol cho khối lượng cao chiết và hiệu suất cao hơn?
Trong thực nghiệm khảo sát dung môi (từ 15 g bột lá), Methanol cho hiệu suất cao nhất đạt 50,68% (7,602 g) và Ethanol đạt 46,38% (6,957 g). Tuy nhiên, Methanol là dung môi có độc tính cao đối với cơ thể người và không thân thiện với môi trường. Ethanol cho hiệu suất thu hồi cao tiệm cận Methanol nhưng có ưu điểm vượt trội là ít độc, giá thành rẻ, an toàn trong chế biến dược phẩm/mỹ phẩm và dễ dàng thu hồi, tái sử dụng.

2. Quy trình tiền xử lý bột lá xoài trước khi ngâm dầm gồm những công đoạn nào và nhằm mục đích gì?
Quy trình tiền xử lý gồm hai công đoạn chính: (1) Chiết hồi lưu bột lá khô trong 12 giờ bằng hệ thống Soxhlet với dung môi ether dầu hỏa để loại bỏ hoàn toàn chất béo và tinh dầu; (2) Ngâm lạnh bột bã với aceton ở nhiệt độ 8–10°C trong 30 giờ để loại bỏ tạp chất tannin. Các bước này giúp làm sạch nguyên liệu, loại bỏ các hợp chất không mong muốn gây cản trở và nâng cao độ tinh khiết cũng như hiệu suất của cao chiết mangiferin ở giai đoạn ngâm dầm tiếp theo.

3. Phản ứng màu đặc trưng nào được dùng để định tính Mangiferin và Flavonoid trong khóa luận?
Để định tính Mangiferin, mẫu được hòa tan trong hỗn hợp aceton – nước (1:1), thêm bột kim loại magnesi ($Mg$) và acid hydrocloric ($HCl$) đậm đặc; sau 10 phút dung dịch xuất hiện màu vàng cam đặc trưng. Đối với Flavonoid, phản ứng dương tính được xác định qua phản ứng với dung dịch $FeCl_3$ bão hòa (tạo màu xanh đen) và phản ứng khử cyanidin bằng kim loại $Mg$ phối hợp $HCl$ đậm đặc (tạo dung dịch màu đỏ).

4. Khả năng kháng khuẩn của cao chiết lá xoài được đánh giá trên những chủng vi sinh vật nào và theo phương pháp gì?
Khả năng kháng khuẩn được đánh giá trên 5 chủng vi khuẩn gây bệnh: Bacillus cereus, Staphylococcus aureus, Escherichia coli, Salmonella và Pseudomonas aeruginosa. Phương pháp thực hiện là đo đường kính vòng vô khuẩn (khuếch tán đĩa giấy/đục lỗ thạch) trên môi trường thạch Mueller Hinton Agar (MHA), sử dụng đối chứng dương là các dung dịch kháng sinh ampicillin (10 µg/ml), tetracycline (30 µg/ml), amoxicillin (10 µg/ml) và đối chứng âm là DMSO.

5. Tỷ lệ nguyên liệu/dung môi tối ưu được xác định trong khóa luận là bao nhiêu?
Tỷ lệ nguyên liệu/dung môi tối ưu được lựa chọn là 1/10 (g/ml). Thực nghiệm khảo sát từ tỷ lệ 1/7 đến 1/12 cho thấy hiệu suất thu cao tăng mạnh từ 31,54% (ở 1/7) lên 47,13% (ở 1/10). Khi tiếp tục tăng dung môi lên 1/11 (47,16%) và 1/12 (47,21%), hiệu suất thu hồi tăng không đáng kể và chững lại. Do đó, tỷ lệ 1/10 được chọn để đảm bảo hiệu quả trích ly cao nhất đồng thời tiết kiệm dung môi và giảm chi phí năng lượng khi cô quay đuổi dung môi.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phạm Thái Quang đã xây dựng thành công quy trình trích ly ngâm dầm cao chiết từ nguồn lá xoài già thu hái tại huyện Long Điền, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu với các điều kiện tối ưu về dung môi ethanol, tỷ lệ rắn/lỏng 1/10 (g/ml) và thời gian ngâm dầm 12 giờ. Bằng các phản ứng màu đặc trưng và phân tích GC-MS, nghiên cứu đã định tính sự có mặt của các nhóm hoạt chất sinh học quan trọng gồm mangiferin, flavonoid, steroid/triterpenoid và saponin trong cao chiết. Kết quả kiểm nghiệm thực nghiệm in vitro khẳng định cao chiết lá xoài có khả năng kháng khuẩn đối kháng trên 5 chủng vi sinh vật (B. cereus, S. aureus, E. coli, Salmonella, P. aeruginosa) và thể hiện năng lực khử chống oxy hóa mạnh, cung cấp cơ sở khoa học tin cậy cho việc định hướng ứng dụng phụ phẩm lá xoài trong lĩnh vực dược – mỹ phẩm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Giới thiệu về cây xoài: [2], [4], [9] 1.1 Đặc điểm thực vật Cây xoài thuộc họ Đào lộn hột (Anacardiaceae) thuộc chi Mangifera L là một họ thực vật có hoa có quả là loại quả hạch. Các loài trong họ này có cây gỗ, bụi hoặc dây leo thân gỗ; lá mọc cách, thường kép một lần lông chim; đặc trưng bởi cây có nhựa mủ. Hoa của cây trong họ nhỏ, đều, bộ nhị xếp thành 2 vòng (diplostemon) hoặc 1 vòng (haplostemon), hiếm khi 2 vòng với các nhị vòng ngoài đối diện các cánh hoa (obdiplostemon); có triền ở trong hay ngoài nhị.

Bộ nhụy thường gồm 3 lá noãn hợp quả tụ (hợp nguyên lá noãn), đôi khi lá noãn 1 hoặc 4 - 6, rời nhau. Quả của cây trong họ thường là dạng hạch hay quả mọng. Hạt có phôi cong. Một số loài tiết ra urushiol là một chất gây dị ứng.

Chi điển hình là Anacardium (đào lộn hột). Các loài khác trong họ này còn có xoài, điều, sơn độc, sơn, hoa khói và hồ trăn. Hồ trăn đôi khi còn được đưa vào họ riêng là Pistaciaceae. phân bố tự nhiên từ vùng Ấn Độ - Xrilanca xuống phía Nam đến quần đảo Solomon (Indonexia), sang phía Đông đến các nước Đông Dương và tỉnh Vân Nam Trung Quốc.

Việt Nam có 11 loài, trong đó cây xoài với nhiều giống khác nhau. Đây cũng là cây trồng nổi tiếng khắp các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới ở Châu Á và Châu Mỹ. Ở Việt Nam, xoài được trồng phổ biến ở các tỉnh phía Nam từ Khánh Hoà trở vào, song nhiều nhất ở các tỉnh miền Tây và miền Đông Nam Bộ. Vài năm gần đây, cây xoài cũng được phát triển và trồng nhiều ở phía Bắc, nhưng là giống xoài mới đã được lai ghép với giống xoài gốc ở các tỉnh ở phía Nam.

1 Cây xoài GVHD: Lê Thị Thu Dung 4 SVTH: Phạm Thái Quang Trường ĐH Bà Rịa – Vũng Tàu Viện Kỹ Thuật – Kinh Tế Biển, Ngành CNKTHH Đồ án – Khóa 2015-2019 Về đặc điểm hình thái thực vật, cây xoài là cây thân gỗ, cao 8 - 10m, sống lâu năm. Thân, cành nhẵn vỏ cây màu xám nâu. Thời gian sinh trưởng của cây trong năm có 2 mùa, mùa ra hoa và mùa ra quả, mỗi mùa vào khoảng 2-3 tháng. Phần lá của cây xoài là lá đơn, nguyên, mọc so le, có cuống.

Cuống lá dài 2 - 3,5cm có thể chuyển dài tới 5 - 6cm. Phiến lá nguyên hình bầu dục hoặc hình mũi mác, dài 15 - 30cm, rộng 5,5 - 7cm; gốc lá tròn, ngọn lá có mũi nhọn, mép nguyên, hai mặt nhẵn, mặt trên lá sẫm bóng, gân lá kết thành mạng rõ như hình lông chim. Lá non có màu hồng nhạt rồi chuyển dần thành màu xanh nhạt, lá phát triển có màu xanh. 2: Lá non, Lá phát triển, Lá già Hoa xoài mọc thành cụm, ở đầu cành thành chùm kép, hoa màu xanh lục, màu vàng, trắng, kem nhạt hoặc hơi hồng dài 5 răng có long ở mặt ngoài, tràng năm cánh loăn xoăn, nhị 5, chỉ có 1-2 cái sinh sản, bầu thượng hình trứng nhẫn, chỉ có 1 noãn.

3: Hoa xoà, quả xoài Quả xoài có sự thay đổi lớn trong hình thức, màu sắc, kích thước và chất lượng của các loại trái cây. Có thể là gần tròn, hình bầu dục, hình trứng thuôn tù hoặc hơi hình thận, quả non có màu xanh, khi chin màu vàng, chứa thịt mọng nước, hạt dẹt, rắn. GVHD: Lê Thị Thu Dung 5 SVTH: Phạm Thái Quang Trường ĐH Bà Rịa – Vũng Tàu Viện Kỹ Thuật – Kinh Tế Biển, Ngành CNKTHH Đồ án – Khóa 2015-2019 Trên thế giới, xoài có khoảng 50 loài, ở nước ta có khoảng 11 loài [10] như: Mangifera Cambodiana (xoài Cơm), Magifera Foatida (xoài Hôi), Mangifera Indica (xoài Tượng), Mangifera Mekongensis (xoài Thanh Ca), Mangifera Dongnaiensis (xoài Đồng Nai), Mangifera Longipes (xoài Cuốn Dài), Mangifera Duperreana (xoài Lửa), Mangifera Flavan (xoài Vàng), Mangifera Altissima, Mangifera Caesia, Mangifera Applanata, Mangifera Casturi, … Ở Việt Nam xoài được trồng tập trung ở các tỉnh phía Nam. Hiện có khoảng 50 giống xoài đang được trồng và nghiên cứu.

Xoài có thể trồng trên nhiều loại đất, chịu hạn tốt và cũng chịu được ứng nhẹ. Nhưng để xoài ra hoa kết quả thuận lợi, cần chọn nơi có một mùa khô, ẩm. Khi trồng, đào hố kích thước 80 – 90 cm, cách nhau 10 -14 m, mỗi hố bón lót 20 – 30kg phân chuồng, 2 kg supe lân, 1 kg kali. Trồng xong phải tưới nước đầy đủ, phủ gốc che nắng trong vài tháng đầu.

Có thể trồng xen chuối, đu đủ, rau đậu khi cây còn nhỏ. Tất cả bộ phận của cây xoài như quả, hạt, lá và thân vỏ cây xoài đều có thể sử dụng được. Lá được phơi khô hay sấy, người ta chọn lá đã già, có tác dụng làm thuốc chữa bệnh. Lúc này cũng phù hợp với mùa thu hoạch lá.

Vì để bảo vệ quả, trong mùa thu hoạch quả người ta không thu hái lá xoài chín vào mùa hè. Cần xác định đúng độ chín và căn cứ yêu cầu sử dụng để thu hái. Nên chọn những ngày nắng ráo, hái quả vào lúc trời râm mát, có thể bảo quản lạnh hoặc xử lý với NaB4O7 (2 - 4%). Trung bình một cây cho 100 – 200 kg quả/năm.

Cây tốt có thể đạt 500kg quả/năm.2 Tình hình sử dụng trong y học của cây xoài [2] Quả xoài, lá xoài có vị chua ngọt, tính mát, còn hạch quả có vị chua chat tính bình. Thịt quả có tác dụng thanh nhiệt, tiêu trệ, ích vị, chi thổ giải khát lợi niệu. Hạch quả có tác dụng chi khí kiện vị. Xoài là một trái cây bổ dưỡng cao chứa carbonhydrate, protein, chất béo, khoáng chất và vitamin, đặc biệt là vitamin A (beta carotene), B1, B2 và vitamin C (acid ascorbic).

Khi quả chin, nồng độ vitamin C giảm và glucose, fructose và đường sucrose tăng nồng độ. Lá có tác dụng chí dương hành khí, sơ trệ lợi tiểu. Vỏ cây có tác dụng tu liễm sát trùng. Nhựa từ vỏ cây thân ra rỉ, GVHD: Lê Thị Thu Dung 6 SVTH: Phạm Thái Quang Trường ĐH Bà Rịa – Vũng Tàu Viện Kỹ Thuật – Kinh Tế Biển, Ngành CNKTHH Đồ án – Khóa 2015-2019 màu đen không mùi, vị chát đắng hơi cay, cũng có tác dụng như vỏ.

Theo thống kê, cây xoài đặc biệt là lá xoài được sử dụng trong y học cổ truyền để điều trị các bệnh khác nhau. Tuy nhiên nhóm các bệnh này thường tập trung các các bệnh viêm, nhiễm khuẩn. 1 Công dụng của xoài trong Y học Theo y học cổ truyền[6] TT Bệnh Bộ phận sử dụng Cách sử dụng phơi trong râm đến khô, nghiền 1 kiết lị, tiêu chảy lá tươi thành bột mịn, uống mỗi ngày từ 1 – 2g, ta dùng 2 – 3 lần/ngày. 200g đun sôi với 10 phút trong 1 2 Rửa vết thương lá tươi lít nước, dùng để rửa vết thương lấy lá xoài tươi 200g đun sôi nhỏ lửa 15 phút với 1 lít nước.

Sau đó ta bắc xuống và dung khan trùm Trị ho, viêm kín đầu để xông. Khi xông ta nên 3 lá tươi họng: há miệng để đưa hơi vào cổ họng. Làm 1 lần mỗi ngày. Hoặc ta có thể sắc uống 20 – 30mg lá tươi, ngày 2 lần/ngày.

Một số nghiên cứu gần đây nồng độ 0,1 – 1g / ml. Nuôi cấy virus cúm trong phôi gà. Lấy 0,2 Cao chiết từ lá 5 Ức chế virus ml dịch cao đã pha cho vào phôi xoài gà, có tác dụng ức chế sự tác dụng của virus. GVHD: Lê Thị Thu Dung 7 SVTH: Phạm Thái Quang Trường ĐH Bà Rịa – Vũng Tàu Viện Kỹ Thuật – Kinh Tế Biển, Ngành CNKTHH Đồ án – Khóa 2015-2019 nồng độ tối thiểu ức chế (MIC) Staphylococcus aureus là 6,25 Tác dụng kháng Cao lá xoài chiết 6 mg/ml, Escherichia coli là 50 khuẩn: cồn mg/ml và Bacillus pyocyaneus là 100mg/ml.

Dùng nhân hạt có tác dụng ức chế sự phát triển xoài chiết cao cồn, của 2 nấm Candida lunata và Tác dụng kháng 7 phân đoạn eter Trychophyton mentagophytes. nấm: ethylic, ethyl acetat. Qua các bài thuốc dân gian trên và các nghiên cứu khoa học đã trích dẫn, ta nhận thấy lá xoài hoặc cao chiết cồn từ lá xoài rất phù hợp với định hướng ứng dụng trong dược – mỹ phẩm với mục đích kháng các loại virus và nấm.3 Tình hình nghiên cứu về thành phần hóa học của lá xoài [2] [18] [17] : Theo các nghiên cứu đã công bố gần đây, cây xoài chứa nhiều hợp chất hoá học khác nhau đặc biệt là poluyphenolic, flavonoid, triterpenoids. Trong đó, Mangiferin là một xanthan glycoside là thành phần chính có trong hầu hết các bộ phận của cây nhiều nhất trong thân vỏ 5-7% tuỳ chủng loại.

Lá xoài cũng có chứa mangiferin (với tỉ lệ 1- 3%) và taxarol, friedelin, tannin, lupeol -  - sitosterol, isomangiferin, homomangiferin, acid gallic, kaempferol, étragol, 3 – glucoside astrageline, quercetin, isoquercetin. GVHD: Lê Thị Thu Dung 8 SVTH: Phạm Thái Quang Trường ĐH Bà Rịa – Vũng Tàu Viện Kỹ Thuật – Kinh Tế Biển, Ngành CNKTHH Đồ án – Khóa 2015-2019 Bảng 1. 2 Thành phần hoá học trong lá xoài STT Tên hợp chất Công thức hợp chất 1 Mangiferin 2 Taraxerol 3 Fridelin Acid galic 4 GVHD: Lê Thị Thu Dung 9 SVTH: Phạm Thái Quang Trường ĐH Bà Rịa – Vũng Tàu Viện Kỹ Thuật – Kinh Tế Biển, Ngành CNKTHH Đồ án – Khóa 2015-2019 Kaempferol 5 6 Estragol 7 Quercetin 8 Isoquercetin GVHD: Lê Thị Thu Dung 10 SVTH: Phạm Thái Quang Trường ĐH Bà Rịa – Vũng Tàu Viện Kỹ Thuật – Kinh Tế Biển, Ngành CNKTHH Đồ án – Khóa 2015-2019 9 Astragalin Ta thấy bên cạnh các hợp chất thiên nhiên khác thì Mangiferin là một hơp chấp quan trọng có hàm lượng cao nhiều trong lá xoài. Ngoài ra, các nhà khoa học trên thế giới cũng đã từng công bố về việc chiết tách Mangiferin trong lá xoài như: Năm 1996, giáo sư Nguyễn Viết Tựu - Phân viện Dược liệu thành phố Hồ Chí Minh đã tìm ra quy trình công nghệ chiết xuất mangiferin từ lá xoài Năm 2000, Huỳnh Vũ Phương, Nguyễn Công Hào, Lê Tiến Dũng đã khảo sát hàm lượng, cấu trúc của hợp chất mangiferin trong lá các loại xoài trồng ở những vùng đất khác nhau.

Mangiferin đã được Garter (1992) và Wiechowski (1923) phân lập, Iseda (1957) và Ramanahan, Seshar (1960) đã nghiên cứu cấu trúc hoàn chỉnh. Năm 1990, các nhà khoa học Nga đã lần lượt dùng 4 dung môi: aceton, chloroform, n-butanol, dioxan để ly trích mangiferin từ lá xoài. Hoạt tính sinh học của cao chiết lá xoài [2] a) Tác dụng với virus Herpes: Khi cấy vào phôi nguyên bào Tripsin virus Herpes ở những nồng độ khác nhau 1,0 và 100 TCD50/ml đã được xác định liều diệt virus của mangiferin từ 20 ÷ 50μg/ml.