CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI.1: Khái niệm cơ bản và lý thuyết về kế toán bán hàng trong doanh nghiệp thương mại 1.1: Một số khái niệm cơ bản: - Hàng hóa: + Theo thông tư 133/2016/TT-BTC: Hàng hóa là các loại vật tư, sản phẩm do doanh nghiệp mua về với mục đích để bán (bán buôn và bán lẻ). + Theo Luật giá năm 2013: Hàng hoá là tài sản có thể trao đổi, mua, bán trên thị trường, có khả năng thỏa mãn nhu cầu của con người, bao gồm các loại động sản và bất động sản. - Doanh thu: Là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu (theo VAS 14). - Chiết khấu thương mại: Là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với khối lượng lớn (theo VAS 14).
- Giảm giá hàng bán: Là khoản giảm trừ cho người mua do hàng hóa kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc hậu thị hiếu (theo VAS 14) - Giá trị hàng bán bị trả lại: Là giá trị khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán (theo VAS 14). - Chiết khấu thanh toán: Là khoản tiền người bán giảm trừ cho người mua, do người mua thanh toán tiền mua hàng trước thời hạn theo hợp đồng (theo VAS 14). - Giá vốn hàng bán là trị giá thực tế xuất kho của thành phẩm, hàng hóa được xác định là tiêu thụ trong kỳ sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp (Theo Giáo trình “Kế toán tài chính” trường Đại học Thương mại xuất bản năm 2010). Giá vốn hàng bán bao gồm: + Trị giá của sản phẩm, hàng hóa đã bán trong kỳ.
+ Số trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho. + Các khoản hao hụt, mất mát hàng tồn kho sau khi trừ đi phần bồi thường do trách nhiệm cá nhân gây ra.TS Hà Thúy Vân 6 SVTH: Trịnh Thúy Anh Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán 1.2 Một số lý thuyết liên quan đến kế toán bán hàng trong doanh nghiệp thương mại 1.1 Các phương thức bán hàng Theo Giáo trình “Kế toán hoạt động thương mại và dịch vụ” TS. Nguyễn Tuấn Duy, Trường Đại học Thương mại, NXB thống kê năm 2014. Phương thức bán buôn hàng hóa Là phương thức bán hàng cho các doanh nghiệp thương mại, các doanh nghiệp sản xuất,.
để thực hiện bán ra hoặc để gia công chế biến rồi bán ra. Đặc điểm của hàng hoá bán buôn: - Hàng hoá vẫn nằm trong lĩnh vực lưu thông, chưa đi vào lĩnh vực tiêu dùng, do vậy giá trị và giá trị sử dụng của hàng hoá chưa được thực hiện. - Hàng bán buôn thường được bán theo lô hàng hoặc bán với số lượng lớn. Giá bán biến động tùy thuộc vào số lượng hàng bán và phương thức thanh toán.
Bán buôn bao gồm 2 phương thức: - Phương thức bán buôn hàng hoá qua kho: Là phương thức bán buôn hàng hoá mà trong đó hàng bán phải được xuất từ kho bảo quản của doanh nghiệp. Có 2 hình thức bán buôn hàng hoá qua kho: + Bán buôn hàng hoá qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp tại kho: Theo hình thức này, bên mua sẽ cử đại diện đến kho của bên bán để trực tiếp nhận hàng và áp tải hàng về. Doanh nghiệp thương mại xuất kho hàng hoá, giao trực tiếp cho đại diện bên mua, đại diện bên mua ký nhận đủ hàng vào chứng từ bán hàng của bên bán đồng thời trả tiền ngay hoặc ký nhận nợ. + Bán buôn qua kho theo hình thức gửi hàng: Theo hình thức này, căn cứ vào hợp đồng đã ký kết hoặc theo đơn đặt hàng, doanh nghiệp thương mại xuất kho gửi hàng cho người mua.
Chi phí vận chuyển hàng gửi đi bán có thể do bên bán chịu hoặc có thể do bên mua chịu tùy theo hợp đồng kinh tế đã ký kết. Hàng gửi đi bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp đến khi nào bên mua nhận được hàng, ký xác nhận vào chứng từ thanh toán tiền hoạc chấp nhận thanh toán, khi đó quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát hàng hóa mới được chuyển giao từ người bán sang người mua. - Phương thức bán buôn hàng hoá vận chuyển thẳng: Là phương thức bán buôn hàng hóa mà trong đó hàng hóa bán ra khi mua về từ nhà cung cấp không nhập kho mà GVHD: PGS.TS Hà Thúy Vân 7 SVTH: Trịnh Thúy Anh Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán giao bán ngay hoặc chuyển bán thẳng cho bên mua. Phương thức này thực hiện theo hai hình thức: + Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp (hình thức giao tay ba): Sau khi nhận hàng từ nhà cung cấp, doanh nghiệp thương mại sẽ bán buôn trực tiếp cho khách hàng của doanh nghiệp tại địa điểm do hai bên thỏa thuận.
Sau khi giao hàng cho khách, đại diện bên mua ký nhận vào chứng từ bán hàng, khi đó quyền sở hữu hàng hóa đã được chuyển giao cho khách hàng, hàng hóa được xác định là tiêu thụ. + Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức gửi hàng: Doanh nghiệp sau khi mua hàng (nhận hàng mua), vận chuyển thẳng hàng mua đến giao cho bên mua ở địa điểm đã được thoả thuận. Hàng hoá chuyển bán trong trường hợp này vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thương mại. Khi nhận tiền của bên mua thanh toán hoặc giấy báo của bên mua đã nhận được hàng và chấp nhận thanh toán thì hàng hoá chuyển đi mới được xác định là tiêu thụ.
Phương thức bán lẻ hàng hóa Bán lẻ hàng hoá là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc các tổ chức kinh tế không thông qua trung gian. - Đặc điểm: + Hàng hoá đã ra khỏi lĩnh vực lưu thông và đi vào lĩnh vực tiêu dùng, giá trị và giá trị sử dụng của hàng hoá đã được thực hiện. + Thường bán đơn chiếc với số lượng nhỏ, giá bán thường ổn định. - Căn cứ vào cách thực hiện bán lẻ, phương thức bán lẻ có thể thực hiện dưới các hình thức sau: + Bán lẻ thu tiền tập trung: Bán lẻ thu tiền tập trung là hình thức bán hàng mà trong đó nghiệp vụ thu tiền của người mua và nghiệp vụ giao hàng cho người mua được tách rời.
+ Bán lẻ thu tiền trực tiếp: Theo hình thức này, việc thu tiền và giao hàng cho khách không tách rời nhau. Nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền và giao hàng cho khách hàng. Hết ngày hoặc ca bán, nhân viên bán hàng làm giấy nộp tiền và nộp tiền cho thủ quỹ. Đồng thời, kiểm kê hàng hoá tồn quầy để xác định số lượng hàng đã bán trong ngày và lập báo cáo bán hàng.TS Hà Thúy Vân 8 SVTH: Trịnh Thúy Anh Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán - Căn cứ vào cách thức tổ chức bán lẻ, phương thức bán lẻ bao gồm các hình thức sau: + Bán lẻ mang tính cố định: doanh nghiệp tổ chức điểm bán hàng cố định, hàng hóa được trao đổi trực tiếp giữa người bán và người mua tại điểm bán cố định đó.
+ Bán hàng lưu động: DNTM sử dụng các phương tiện vận tải lớn đến các nơi có nhu cầu cao, những nơi xa trung tâm, vùng sâu vùng xa, các khu công nghiệp để bán hàng. + Bán hàng online: là hệ thống bán hàng trực tuyến, hoàn chỉnh thay vì đến cơ sở của người bán, người mua có thể thực hiện các công đoạn của việc mua hàng chỉ thông qua internet. + Bán hàng thông qua quảng cáo, tuyên truyền; bán hàng đa cấp,… c. Phương thức bán hàng đại lý Là phương thức bán hàng mà trong đó doanh nghiệp thương mại giao hàng cho một doanh nghiệp thương mại khác để các cơ sở này trực tiếp bán hàng.
Trong đó: - Bên nhận bán đại lý: là đơn vị không có quyền sở hữu đối với hàng hóa nhận bán đại lý. Do vậy sau khi bán được hàng thì bên nhận bán đại lý không được ghi nhận doanh thu của hàng nhận đại lý mà chỉ ghi nhận doanh thu theo số hoa hồng đại lý được hưởng. - Bên giao đại lý là đơn vị có quyền sở hữu đối với số hàng chuyển giao cho các cơ sở đại lý. Vì vậy, bên giao đại lý phải theo dõi hàng gửi đại lý là một bộ phận hàng tồn kho của doanh nghiệp.
Khi nhận được bảng kê thanh toán hàng đại lý do cơ sở đại lý chuyển đến, bên giao đại lý sẽ xác định tiêu thụ cho hàng gửi bán đại lý. Phương thức bán hàng trả góp, trả chậm Là phương thức bán hàng mà doanh nghiệp thương mại dành cho người mua ưu đãi được trả tiền trong nhiều kỳ. Doanh nghiệp thương mại được hưởng thêm khoản chênh lệch giữa giá bán trả góp và giá bán thông thường theo phương thức trả tiền ngay gọi là lãi trả góp. Khi DNTM giao hàng cho người mua, hàng hóa được xác định là tiêu thụ.
Khoản lãi trả góp chưa được ghi nhận toàn bộ mà chỉ được phân bổ dần vào doanh thu hoạt động tài chính vào nhiều kỳ sau sau giao dịch bán.TS Hà Thúy Vân 9 SVTH: Trịnh Thúy Anh Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán 1.2: Thời điểm ghi nhận doanh thu và xác định doanh thu theo VAS 14 Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần vốn chủ sở hữu. Doanh thu phát sinh từ các giao dịch được xác định bởi thỏa thuận giữa doanh nghiệp với bên mua hoặc bên sử dụng tài sản. Nó được xác định bằng giá trị hợp lý của các khoản đã thu hoặc sẽ thus au khi trừ đi các khoản chiết khấu thương mại giảm giá hàng bán và giá trị hàng bán bị trả lại. Thời điểm ghi nhận doanh thu bán hàng: Theo quy định của chuẩn mực kế toán số 14 – Doanh thu và thu nhập khác thì doanh thu bán hàng được thug hi nhận khi thỏa mãn 5 điều kiện sau: - Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm hoặc bán hàng cho người mua.
- Doanh nghiệp không nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hàng hóa hoặc kiểm soát hàng hóa. - Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn. - Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng.