Quản lý nhà nƣớc về hoạt động tín ngƣỡng thờ mẫu tam phủ tứ phủ trên địa bàn huyện vụ bản tỉnh nam định

Bài viết phân tích quản lý nhà nước về tín ngưỡng thờ mẫu tam phủ tứ phủ tại huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định, nêu rõ thực trạng và giải pháp.

• Tác giả: Đinh Thị Phương Dung
• Người hướng dẫn: ThS. Trần Ngọc Quyên
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý nhà nước
• Đề tài: Nghiên Cứu Hoạt Động Tín Ngưỡng Thờ Mẫu Tam Phủ, Tứ Phủ Tại Huyện Vụ Bản, Tỉnh Nam Định
• Loại tài liệu: báo cáo tổng hợp đề tài nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3.1. Mục đích nghiên cứu
• 0.3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài
• 0.7. Bố cục của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG TÍN NGƯỠNG
• 1.1. Một số khái niệm liên quan đến quản lý nhà nước đối với hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ
• 1.1.1. Khái niệm tín ngưỡng. Tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ
• 1.1.2. Khái niệm quản lý nhà nước, quản lý nhà nước trong hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ
• 1.1.3. Hoạt động có trong tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ
• 1.2. Vai trò của quản lý nhà nước về hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ
• 1.3. Nội dung quản lý nhà nước về hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ
• 1.4. Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ
• 1.4.1. Nhóm các yếu tố bên trong
• 1.4.2. Nhóm các yếu tố bên ngoài
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HOẠT ĐỘNG TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU TAM PHỦ, TỨ PHỦ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN VỤ BẢN TỈNH NAM ĐỊNH
• 2.1. Một vài nét khái quát chung về huyện Vụ Bản tỉnh Nam Định
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Tình hình kinh tế
• 2.1.3. Tình hình xã hội
• 2.1.4. Những tác động của đặc điểm kinh tế, xã hội đối với hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ trên địa bàn huyện Vụ Bản
• 2.2. Thực trạng về hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ trên địa bàn huyện Vụ Bản tỉnh Nam Định
• 2.2.1. Cơ sở pháp lý đối với công tác quản lý nhà nước về hoạt động tín ngưỡng
• 2.2.2. Thực trạng hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ trên địa bàn huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định
• 2.2.3. Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước đối với hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ trên địa bàn huyện Vụ Bản
• 2.2.4. Quản lý nhà nước về hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ trên địa bàn huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định
• 2.2.4.1. Công tác tham mưu xây dựng chính sách, ban hành văn bản quy phạm pháp luật và văn bản quản lý
• 2.2.4.2. Công tác tuyên truyền, phổ biến đường lối của Đảng và pháp luật về hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ
• 2.2.5. Sự tham gia của người dân là người trực tiếp tham gia vào thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ trên địa bàn
• 2.2.6. Tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ
• 2.2.7. Công tác thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ
• 2.2.8. Đánh giá kết quả về công tác quản lý nhà nước với hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ trên địa bàn huyện Vụ Bản tỉnh Nam Định
• 2.2.8.1. Kết quả đạt được
• 2.2.8.2. Nguyên nhân dẫn đến những hạn chế
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU TAM PHỦ, TỨ PHỦ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN VỤ BẢN TỈNH NAM ĐỊNH
• 3.1. Quan điểm nâng cao quản lý nhà nước đối với hoạt động của tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ
• 3.2. Phát huy những yếu tố tích cực, kịp thời khắc phục những hạn chế của hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ ở Vụ Bản, Nam Định
• 3.3. Công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động của tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ ở Vụ Bản, Nam Định
• 3.4. Đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ trên địa bàn huyện Vụ Bản tỉnh Nam Định
• 3.4.1. Nâng cao nhận thức của cấp ủy, chính quyền địa phương và cán bộ làm công tác quản lý hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo
• 3.4.2. Tăng cường tổng kết thực tiễn, xây dựng hoàn thiện cơ sở pháp lý về quản lý nhà nước hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ tại Vụ Bản
• 3.4.3. Hoạt động của tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ ở Vụ Bản hiện nay cần được nghiên cứu đầy đủ và hệ thống để quản lý hiệu quả
• 3.4.4. Nâng cao năng lực nghiệp vụ của đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước đối với hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ ở Vụ Bản
• 3.4.5. Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo nói chung và về quản lý nhà nước đối với hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ ở Vụ Bản
• 3.4.6. Đẩy mạnh sự tham gia của người dân vào quá trình quản lý nhà nước đối với hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên Cứu Hoạt Động Tín Ngưỡng Thờ Mẫu Tam Phủ Tứ Phủ

Nghiên cứu hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ tại huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh văn hóa và tâm linh của người Việt. Tín ngưỡng này không chỉ phản ánh đời sống tâm linh mà còn thể hiện những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc. Việc tìm hiểu về nguồn gốc, sự phát triển và các hình thức thực hành tín ngưỡng này sẽ giúp làm rõ hơn về vai trò của nó trong đời sống xã hội hiện nay.

1.1. Khái niệm và Ý Nghĩa của Tín Ngưỡng Thờ Mẫu

Tín ngưỡng thờ Mẫu là một phần không thể thiếu trong văn hóa tâm linh của người Việt. Nó thể hiện sự tôn kính đối với các vị thần linh, đặc biệt là các nữ thần, và phản ánh những giá trị văn hóa, lịch sử của dân tộc.

1.2. Lịch Sử Phát Triển của Tín Ngưỡng Thờ Mẫu

Tín ngưỡng thờ Mẫu đã có từ lâu đời, bắt nguồn từ những tín ngưỡng nguyên thủy và dần phát triển thành một hệ thống tín ngưỡng phong phú. Sự phát triển này gắn liền với các biến động lịch sử và văn hóa của dân tộc Việt Nam.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Quản Lý Hoạt Động Tín Ngưỡng

Hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ tại huyện Vụ Bản đang đối mặt với nhiều thách thức. Những vấn đề như sự biến tướng trong thực hành tín ngưỡng, sự lợi dụng lòng tin của người dân để trục lợi, và sự thiếu hụt trong công tác quản lý nhà nước đang gây ra nhiều hệ lụy tiêu cực.

2.1. Biến Tướng Trong Thực Hành Tín Ngưỡng

Nhiều hiện tượng tiêu cực như 'buôn thần bán thánh' đã xuất hiện, làm ảnh hưởng đến giá trị và ý nghĩa của tín ngưỡng thờ Mẫu. Điều này cần được nhận diện và xử lý kịp thời.

2.2. Thiếu Hụt Trong Công Tác Quản Lý

Công tác quản lý nhà nước về hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu hiện nay còn nhiều hạn chế. Việc thiếu các quy định rõ ràng và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng đã dẫn đến tình trạng khó khăn trong việc kiểm soát hoạt động tín ngưỡng.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Hoạt Động Tín Ngưỡng Thờ Mẫu

Để nghiên cứu hiệu quả hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học xã hội. Các phương pháp này sẽ giúp thu thập dữ liệu chính xác và đánh giá thực trạng một cách khách quan.

3.1. Phương Pháp Khảo Sát Thực Địa

Khảo sát thực địa là một phương pháp quan trọng để thu thập thông tin từ các cơ sở tín ngưỡng và người dân tham gia thực hành tín ngưỡng. Phương pháp này giúp hiểu rõ hơn về thực trạng và nhu cầu của cộng đồng.

3.2. Phân Tích Tài Liệu và Dữ Liệu

Phân tích tài liệu và dữ liệu từ các nghiên cứu trước đây sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu. Điều này giúp xác định các xu hướng và vấn đề cần giải quyết.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu về hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ sẽ có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng các chính sách quản lý hiệu quả. Những ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu sẽ giúp nâng cao nhận thức và bảo tồn giá trị văn hóa tín ngưỡng.

4.1. Đề Xuất Chính Sách Quản Lý

Nghiên cứu sẽ đề xuất các chính sách quản lý phù hợp nhằm bảo vệ và phát huy giá trị tín ngưỡng thờ Mẫu. Các chính sách này cần được xây dựng dựa trên thực tiễn và nhu cầu của cộng đồng.

4.2. Tăng Cường Giáo Dục và Tuyên Truyền

Giáo dục và tuyên truyền về tín ngưỡng thờ Mẫu là cần thiết để nâng cao nhận thức của cộng đồng. Điều này sẽ giúp giảm thiểu các hiện tượng tiêu cực và bảo tồn giá trị văn hóa.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Nghiên Cứu Tín Ngưỡng Thờ Mẫu

Nghiên cứu hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ tại huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định không chỉ có giá trị về mặt văn hóa mà còn góp phần vào việc quản lý nhà nước hiệu quả. Tương lai của tín ngưỡng này phụ thuộc vào sự quan tâm và đầu tư đúng mức từ cả cộng đồng và chính quyền.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Bảo Tồn

Bảo tồn và phát huy giá trị tín ngưỡng thờ Mẫu là nhiệm vụ quan trọng. Điều này không chỉ giúp gìn giữ bản sắc văn hóa mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội.

5.2. Hướng Đi Tương Lai

Tương lai của tín ngưỡng thờ Mẫu cần được định hướng rõ ràng. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để xây dựng một môi trường tín ngưỡng lành mạnh và bền vững.

Nội dung chính

BÁO CÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC: QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HOẠT ĐỘNG TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU TAM PHỦ, TỨ PHỦ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN VỤ BẢN, TỈNH NAM ĐỊNH

---

Tóm tắt nghiên cứu

Nghiên cứu "Quản lý nhà nước về hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ trên địa bàn huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định" tập trung giải quyết câu hỏi nghiên cứu cốt lõi: Làm thế nào để bộ máy hành chính nhà nước tại địa phương vừa đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng, bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO vinh danh, vừa ngăn chặn hiệu quả tình trạng thương mại hóa và biến tướng tâm linh?

Đề tài áp dụng cách tiếp cận đa phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu lý luận hành chính học, phân tích khung thể chế và điều tra xã hội học thực địa với cỡ mẫu $N = 100$ đại diện cho các nhóm chủ thể trực tiếp thực hành và cán bộ quản lý nhà nước tại huyện Vụ Bản trong giai đoạn 2018 – 2023.

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng mặc dù hệ thống thể chế đã từng bước hoàn thiện, công tác quản lý tại cơ sở vẫn đối mặt với nhiều bất cập lớn: 40% người được khảo sát chưa hài lòng về tính kịp thời của chính sách; hiện tượng "đồng đua", "buôn Thần bán Thánh", đốt vàng mã tràn lan và cạnh tranh không lành mạnh tại các đền, phủ diễn biến phức tạp.

Từ đó, công trình đề xuất hệ thống 6 nhóm giải pháp đồng bộ về hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực cán bộ công chức ngành Nội vụ - Văn hóa, và thiết lập cơ chế giám sát cộng đồng nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước trong thời kỳ mới.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

Tổng quan tri thức hiện thời

Tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ là hình thức tín ngưỡng bản địa đặc sắc của người Việt, bắt nguồn từ chế độ mẫu hệ nguyên thủy kết hợp đạo thờ Mẫu Thần, tôn vinh các nữ thần thiên nhiên và những nhân vật lịch sử có công hộ quốc an dân. Năm 2016, "Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt" chính thức được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Trong hệ thống di sản này, huyện Vụ Bản (tỉnh Nam Định) – đặc biệt là Quần thể di tích lịch sử - văn hóa Phủ Dầy – được xem là "cái nôi", trung tâm tâm linh lớn nhất cả nước với gần 400 cơ sở thờ tự Thánh Mẫu Liễu Hạnh, thu hút hàng vạn lượt khách thập phương và thanh đồng quy tụ mỗi mùa lễ hội tháng Ba âm lịch.

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap)

Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu tín ngưỡng thờ Mẫu dưới góc độ văn hóa dân gian, lịch sử hay xã hội học (tiêu biểu như các nghiên cứu của GS. Ngô Đức Thịnh, GS. Đặng Nghiêm Vạn), nhưng các nghiên cứu tiếp cận dưới lăng kính Khoa học Quản lý Nhà nước (Public Administration) và Chính sách công tại địa bàn trọng điểm cấp huyện như Vụ Bản còn rất hạn chế. Phần lớn các tài liệu trước đây chỉ dừng lại ở việc mô tả nghi lễ hoặc nhận định chung chung, thiếu dữ liệu định lượng về mức độ thỏa dụng thể chế và đánh giá năng lực thực thi công vụ của bộ máy hành chính cơ sở.

Tính thời sự và tác động thực tiễn

Sự chuyển đổi mạnh mẽ của kinh tế thị trường và sự bùng nổ của mạng xã hội đã tạo ra "cơn sốt" thực hành nghi lễ hầu đồng. Bên cạnh các giá trị tốt đẹp, thực tiễn nảy sinh nhiều biến tướng: chi phí cho một vấn hầu bị đội lên tới hàng trăm triệu đồng, việc phát tán lộc gây mất trật tự, lạm dụng đốt vàng mã gây nguy cơ hỏa hoạn và ô nhiễm môi trường. Việc nghiên cứu thực trạng quản lý nhà nước tại huyện Vụ Bản cung cấp luận cứ thực chứng quan trọng để triển khai hiệu quả Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016, Nghị định số 95/2023/NĐ-CP và Đề án bảo vệ di sản của tỉnh Nam Định đến năm 2030.

---

Methodology và approach

Nghiên cứu được thiết kế theo mô hình kết hợp định tính và định lượng (Mixed-methods Research Design), đảm bảo tính khách quan và chiều sâu khoa học.

Phương pháp thu thập dữ liệu

• Khảo sát bảng hỏi cấu trúc (Survey): Bộ câu hỏi gồm 16 mục tập trung vào 5 nhóm chỉ số: (1) Tham mưu thể chế; (2) Công tác tuyên truyền; (3) Sự tham gia của người dân; (4) Tổ chức thực thi chính sách; (5) Thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.
• Mẫu khảo sát ($N = 100$): Được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích, gồm cán bộ quản lý nhà nước cấp huyện/xã, người trực tiếp tham gia thực hành nghi lễ (thanh đồng, thủ nhang, cung văn), và người dân địa phương cư trú lâu năm. Tỷ lệ phản hồi hợp lệ đạt 100% (100/100 phiếu).
• Phỏng vấn sâu và phương pháp chuyên gia: Tham vấn trực tiếp các thanh đồng có uy tín lâu năm và cán bộ Phòng Nội vụ huyện Vụ Bản nhằm giải mã các rào cản hành chính và góc khuất tâm linh trong thực hành tín ngưỡng.

Cơ cấu nhân khẩu học của mẫu khảo sát

• Giới tính: Nữ chiếm 55%, Nam chiếm 45%.
• Độ tuổi: Nhóm trên 50 tuổi chiếm ưu thế với 75%, nhóm dưới 50 tuổi chiếm 25% (phản ánh đặc thù những người gắn bó và nắm giữ vị trí chủ chốt tại các bản đền, phủ).
• Thời gian cư trú: 100% đối tượng sinh sống tại địa phương trên 5 năm, đảm bảo độ am hiểu sâu sắc về tình hình biến chuyển tín ngưỡng trên địa bàn.
• Trình độ học vấn: Trung học cơ sở (50%), Tiểu học (21%), Trung học phổ thông (18%), Cao đẳng/Đại học trở lên (11%).

---

Phát hiện chính

Qua quá trình xử lý dữ liệu khảo sát và phân tích thực tế quản lý tại địa bàn, nghiên cứu đưa ra 4 phát hiện quan trọng:

1. Khoảng cách lớn trong công tác tham mưu và hoàn thiện chính sách

Dữ liệu từ Bảng 2.2 cho thấy có tới 40% người được khảo sát không đồng ý với nhận định rằng cơ quan quản lý đã chủ động, kịp thời tham mưu hoàn thiện chính sách (chỉ 5% rất đồng ý và 35% đồng ý). Điều này phản ánh thực tế sự vận động của các hoạt động tín ngưỡng diễn ra quá nhanh, trong khi các văn bản quy phạm pháp luật và hướng dẫn cấp cơ sở thường có độ trễ lớn, chưa bao quát hết các tình huống thực tế phát sinh.

2. Vướng mắc thể chế về đất đai và thủ tục cấp phép

Có 39% ý kiến không đồng ý rằng quy định hiện hành đã tạo điều kiện thuận lợi cho người dân thực hành tín ngưỡng. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ:

• Khó khăn, vướng mắc trong việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các cơ sở tín ngưỡng, đền, phủ tư nhân hoặc di tích dòng họ.
• Quy trình, thủ tục hành chính khi xin phép tổ chức lễ hội hoặc đăng ký hoạt động tín ngưỡng tập trung còn nhiều điểm chưa rõ ràng giữa ngành Văn hóa và ngành Nội vụ.

3. Thực trạng "thương mại hóa" và sự biến tướng của nghi lễ hầu đồng

Nghiên cứu ghi nhận tình trạng lệch chuẩn văn hóa nghiêm trọng:

• Hiện tượng "đồng đua", "đồng đú": Nhiều cá nhân chưa đủ căn quả vẫn tổ chức lập điện, hầu bóng với mục đích khoe khoang hoặc trục lợi kinh tế.
• Chi phí cho các vấn hầu bị đẩy lên mức phi lý (hàng chục đến hàng trăm triệu đồng).
• Nghi thức phát lộc biến tướng thành cảnh chen lấn, giành giật tiền tán lộc; việc sử dụng âm thanh loa đài công suất cực lớn giữa các cung ban gây hỗn loạn không gian thờ tự linh thiêng.
• Vấn nạn đốt hàng mã tràn lan không chỉ gây lãng phí kinh tế xã hội mà còn tiềm ẩn nguy cơ hỏa hoạn và ô nhiễm môi trường nghiêm trọng tại khu dân cư.

4. Bất cập trong cơ cấu tổ chức và năng lực bộ máy thực thi

Đội ngũ cán bộ chuyên trách công tác tôn giáo, tín ngưỡng tại huyện Vụ Bản tuy có trình độ lý luận chính trị tốt nhưng nhân sự chuyên trách còn mỏng (Phòng Nội vụ chỉ có 01 Trưởng phòng và 01 Chuyên viên phụ trách). Cán bộ văn hóa - xã hội cấp xã thường xuyên kiêm nhiệm nhiều mảng, thiếu kiến thức chuyên sâu về nhân học tôn giáo và kỹ năng xử lý xung đột tín ngưỡng thực địa.

---

Đóng góp khoa học

Đóng góp về mặt lý luận (Theoretical Contributions)

Công trình đã làm rõ và hệ thống hóa 6 nội dung cơ bản của Quản lý nhà nước đối với tín ngưỡng bản địa theo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo 2016:

1. Xây dựng và ban hành hệ thống chính sách, văn bản quy phạm pháp luật;
2. Kiện toàn tổ chức bộ máy và phân định thẩm quyền;
3. Tổ chức thực thi chính sách, pháp luật;
4. Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật tín ngưỡng;
5. Đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ công chức chuyên môn;
6. Thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm.

Đóng góp về mặt thực tiễn và chính sách (Policy Implications)

Nghiên cứu đưa ra hệ giải pháp khả thi, có giá trị ứng dụng cao cho chính quyền huyện Vụ Bản và tỉnh Nam Định:

---

Đối tượng quan tâm

Nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và tài liệu tham khảo quan trọng cho nhiều nhóm độc giả:

• Cơ quan quản lý nhà nước & Hoạch định chính sách: Ban Tôn giáo Chính phủ, Sở Nội vụ, Sở Văn hóa - Thể thao & Du lịch tỉnh Nam Định, UBND huyện Vụ Bản có căn cứ khoa học để hoàn thiện quy chế quản lý lễ hội, kiểm soát hoạt động đốt vàng mã và quản lý nguồn tiền công đức minh bạch.
• Các nhà nghiên cứu học thuật: Giảng viên, sinh viên các ngành Quản lý nhà nước, Luật học, Văn hóa học, Nhân học và Tôn giáo học có thêm tư liệu thực chứng về quản trị tín ngưỡng tại trung tâm di sản văn hóa.
• Thanh đồng, Thủ nhang và Ban Quản lý đền, phủ: Giúp nâng cao nhận thức pháp luật, tự giác điều chỉnh hành vi thực hành nghi lễ đúng với lề lối cổ truyền, loại bỏ các yếu tố mê tín dị đoan và thương mại hóa.

---

FAQ (Câu hỏi thường gặp)

1. Phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu này là gì?

Trả lời: Phát hiện quan trọng nhất là sự bất đối xứng giữa tốc độ thương mại hóa tín ngưỡng và năng lực đáp ứng của thể chế địa phương. Có tới 40% đối tượng khảo sát đánh giá công tác tham mưu chính sách chưa kịp thời, dẫn đến tình trạng bùng phát hiện tượng "buôn Thần bán Thánh", "đồng đua" và lạm dụng đốt vàng mã gây mất an ninh trật tự.

2. Phương pháp nghiên cứu của đề tài có điểm gì đặc biệt?

Trả lời: Đề tài không tiếp cận thuần túy văn hóa học mà sử dụng lăng kính Khoa học Quản lý Hành chính, kết hợp khảo sát bảng hỏi định lượng ($N = 100$) trực tiếp tại địa bàn Quần thể Phủ Dầy với các chỉ số đo lường cụ thể về sự hài lòng thể chế và mức độ thực thi công vụ.

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (Generalize) cho các địa phương khác không?

Trả lời: Có thể khái quát hóa cho các địa phương có di tích thờ Mẫu quy mô lớn tại miền Bắc (như Quần thể Hàn Sơn - Thanh Hóa, Suối Mỡ - Bắc Giang, Bảo Hà - Lào Cai). Tuy nhiên, khi áp dụng cần hiệu chỉnh cho phù hợp với đặc thù phân cấp hành chính và văn hóa bản địa riêng biệt của từng vùng.

4. Hướng phát triển tiếp theo (Next steps) của hướng nghiên cứu này là gì?

Trả lời: Cần mở rộng quy mô mẫu khảo sát ra toàn tỉnh Nam Định và các tỉnh lân cận; ứng dụng các mô hình kinh tế lượng để đo lường mức độ tác động của nguồn thu tiền công đức đối với phát triển kinh tế du lịch địa phương; nghiên cứu cơ chế chuyển đổi số trong quản lý dữ liệu di sản tín ngưỡng.

5. Ứng dụng thực tiễn nổi bật nhất của đề tài là gì?

Trả lời: Đề tài cung cấp khung giải pháp thực tế để UBND huyện Vụ Bản triển khai trực tiếp Quyết định số 06/2024/QĐ-UBND của tỉnh Nam Định về Quy chế phối hợp quản lý tín ngưỡng, tôn giáo, trọng tâm là phương án kiểm soát đốt vàng mã và phân định rõ thẩm quyền quản lý giữa Phòng Nội vụ và Phòng Văn hóa - Thông tin.

---

Kết luận

Nghiên cứu đã phác họa bức tranh toàn diện và chân thực về thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ tại huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định giai đoạn 2018 – 2023. Bằng hệ thống luận cứ khoa học và số liệu khảo sát thực tế, công trình khẳng định vai trò sống còn của quản lý nhà nước trong việc giữ gìn "phần hồn" của di sản phi vật thể nhân loại trước làn sóng thương mại hóa.

Để tín ngưỡng thờ Mẫu mãi là nét đẹp văn hóa tâm linh thuần khiết, chính quyền địa phương cần khẩn trương kiện toàn bộ máy, hoàn thiện khung pháp lý và đẩy mạnh sự tham gia giám sát của cộng đồng nhân dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dụng của đề tài được kết cấu thành ba chương, bao gồm: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về quản lý Nhà nước đối với hoạt động tín ngưỡng Chƣơng 2. Thực trạng quản lý Nhà nước về hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ trên địa bàn huyện Vụ Bản tỉnh Nam Định Chƣơng 3. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ trên địa bàn huyện Vụ Bản tỉnh Nam Định.

9 NỘI DUNG CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG TÍN NGƢỠNG 1. Một số khái niệm liên quan đến quản lý nhà nƣớc đối với hoạt động tín ngƣỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ 1.1 Khái niệm tín ngƣỡng Từ xưa đến nay, tín ngưỡng và tôn giáo thường được người ta nói hoặc viết đi liền với nhau. Vậy, tín ngưỡng và tôn giáo có mối quan hệ như thế nào? Chúng có điểm chung gì mà được đi song hành với nhau như thế, tín ngưỡng và tôn giáo là một hay hai khái niệm?. Bài nghiên cứu này của tác giả sẽ không đi nghiên cứu sâu về nội hàm khái niệm của nó mà chỉ đi tìm hiểu một số quan điểm về tín ngưỡng và tôn giáo hoàn toàn độc lập với nhau và quan điểm tín ngưỡng đồng nhất với tôn giáo.

Bởi vì, ở Việt Nam và thế giới các loại hình tín ngưỡng vô cùng đa dạng và phong phú phản ảnh niềm tin và ước vọng của con người, vì thế mà ở mỗi cách nhìn nhận và tiếp cận đến khái niệm tín ngưỡng của mỗi chuyên ngành là khác nhau, chưa có sự thống nhất: Quan điểm tín ngưỡng và tôn giáo hoàn toàn độc lập với nhau Trong cuốn “Tìm hiểu về bản sắc văn hóa Việt Nam” Trần Ngọc Thêm đã cho rằng “Tín ngưỡng là một hình thức tổ chức đời sống cá nhân và rất quan trọng. Từ tự phát lên tự giác theo con đường quy phạm hóa thành giáo lý, có giáo chủ, thánh đường – tín ngưỡng trở thành tôn giáo. Xã hội Việt Nam cổ truyền do mạnh về tư duy tổng hợp mà thiếu óc phân tích nên các tín ngưỡng dân gian chưa chuyển biến hoàn toàn thành tôn giáo theo đúng nghĩa của nó mới có mầm mống của tôn giáo như thế - đó là đạo Mẫu. Phải đợi khi các tôn giáo thế giới như Phật giáo, Đạo giáo, Kito giáo du nhập vào và đến thời điểm giao lưu với Phương Tây, các tôn giáo dân tộc (như Đạo Cao Đài, Đạo Hòa Hảo mới xuất hiện” [22] 10 PGS.

TS Nguyễn Hồi Loan, Ths. Nguyễn Thị Hải Yến trong bài “Niềm tin vào tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và ảnh hưởng của nó đến đời sống của người dân Hà Nội trong thời kì văn hóa hội nhập” cho rằng: “Tín ngưỡng là một hiện tượng tâm lý – xã hội biểu hiện niềm tin của một cộng đồng người nhất định về thế giới vô hình, về lực lượng siêu nhiên và năng lực chi phối của lực lượng này đối với cuộc sống của con người thông qua hệ thống nghi thức thờ cúng, quá trình hình thành và phát triển tín ngưỡng gắn liền với lịch sử phát triển cộng đồng nên nó phản ánh thực tế của cộng đồng người đó” [3] Cả hai khái niệm đều có sự khác nhau theo Luật tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016: “Tín ngưỡng” là niềm tin con người được thể hiện thông qua nghi lễ gắn với phong tục, tập quán, truyền thống để mang lại sự bình an về tinh thần cho cá nhân và cộng đồng.