MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay phát triển nông thôn không còn là việc riêng của các nước đang phát triển mà là sự quan tâm của cả cộng đồng thế giới. Việt Nam là nước đông dân, với 70% lao động nông nghiệp đang sinh sống ở vùng nông thôn. Nông thôn chiếm vị trí quan trọng trong sự nghiệp phát triển đất nước.
Thực trạng nông thôn Việt Nam hiện nay còn nhiều vấn đề bất cập, so sánh với thành thị, trình độ văn hóa, đời sống vật chất, văn hóa tinh thần và khả năng tiếp cận các tiến bộ khoa học kỹ thuật của người dân nông thôn thấp hơn, cơ sở hạ tầng thiếu thốn, kém hơn cả về số lượng và chất lượng… Tuy nhiên, nông thôn có tiềm năng đất đai, tài nguyên khoáng sản phong phú, nguồn nhân lực dồi dào… Là điều kiện thuận lợi thúc đẩy sự phát triển. Xây dựng, quy hoạch phát triển nông thôn mới nhằm sử dụng hợp lý và hiệu quả nguồn tài nguyên, nhanh chóng thay đổi bộ mặt nông thôn, phát triển nông thôn toàn diện, bền vững là nhiệm vụ cần thiết của nước ta trong giai đoạn hiện nay. Xây dựng nông thôn mới là bước đầu tiên để tiến tới công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Hội nghị lần thứ 7 của ban chấp hành trung ương Đảng khóa X đã ban hành nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 5/8/2008 về vấn đề nông nghiệp, nông dân và nông thôn.
Nghị quyết đã xác định mục tiêu xây dựng nông thôn mới đến năm 2020. Ngày 16/4/2009 Thủ Tướng Chính phủ đã có quyết định số 491/QĐ-TTg ban hành bộ tiêu chí quốc gia (bao gồm 19 tiêu chí) về nông thôn mới. Đây là cơ sở để chỉ đạo xây dựng mô hình nông thôn mới nhằm thực hiện các mục tiêu quốc gia về nông thôn phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước. 2 Chương trình mục tiêu quốc gia về nông thôn mới sẽ được triển khai trên địa bàn cấp xã trong phạm vi cả nước nhằm phát triển nông thôn toàn diện; có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc, môi trường sinh thái được bảo vệ, an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa [8].
Đồng Thịnh là một xã của huyện Định Hóa, đời sống của người dân còn gặp nhiều khó khăn, hạn chế. Điều kiện giao thông đi lại, các công trình phục vụ sản xuất chưa đáp ứng được yêu cầu của người dân… Vì vậy xây dựng nông thôn mới ở xã Đồng Thịnh là hết sức cần thiết, phù hợp với yêu cầu phát triển xã hội, gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương và nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân; đáp ứng được nội dung tinh thần nghị quyết Trung ương 7 khóa X của Đảng. Xuất phát từ tình hình trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Tìm hiểu hoạt động của ban quản lý chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn II 2016 – 2020 tại xã Đồng Thịnh, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên” 1. Mục tiêu nghiên cứu 1.
Mục tiêu chung Phân tích thực trạng nông thôn tại địa bàn xã Đồng Thịnh, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên. Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm xây dựng xã Đồng Thịnh trở thành xã nông thôn mới theo Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới vào năm 2020. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá thực trạng nông thôn tại xã Đồng Thịnh, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên 3 - Tìm hiểu cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ và hoạt động cửa ban quản lý chương trình xây dựng nông thôn mới - Đánh giá hoạt động của ban quản lý - So sánh thực trạng nông thôn xã Đồng Thịnh với Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới. - Phân tích những thuận lợi, khó khăn của xã trong xây dựng nông thôn mới.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm đưa xã Đồng Thịnh thành xã nông thôn mới vào năm 2020 1. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập - Củng cố kiến thức từ cơ sở đến chuyên ngành đã học trong trường, áp dụng kiến thức đó vào thực tiễn. - Giúp hiểu sâu sắc thêm về một trong những chương trình lớn thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với nhân dân.
- Rèn luyện kỹ năng thu thập và xử lý số liệu, viết báo cáo. Ý nghĩa trong thực tiễn - Nhận thấy được những gì đã làm được và chưa làm được khi thực hiện xây dựng mô hình nông thôn mới. - Là tài liệu tham khảo cho các bạn sinh viên khóa sau có cùng hướng nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 1.
Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài:Tìm hiểu hoạt động của ban quản lý chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới. Phạm vi nghiên cứu * Về không gian: Đề tài nghiên cứu tại địa bàn xã Đồng Thịnh, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên. 4 * Về thời gian: Thời gian tiến hành: Từ tháng 8 năm 2017 đến tháng 12 năm 2017 1. Nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu 1.
Nội dung nghiên cứu - Tìm hiểu điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội trên địa bàn xã Đồng Thịnh, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên - Phân tích thuận lợi, khó khăn của xã khi xây dựng nông thôn mới. - Tìm hiểu chức năng, nhiệm vụ, hoạt động của ban quản lý chương trình xây dựng nông thôn mới giai doạn II - Tham gia các hoạt đông tuyên truyền, các buổi tập huấn do ban quản lý chương trình nông thôn mới giai đoạn II tổ chức. Từ đó rút ra nhận xét về trình độ tinh thần làm việc của các cán bộ phụ trách chương trình cũng như kinh nghiệm kiến thức cho bản thân. - Đánh giá thực trạng triển khai xây dựng nông thôn (các tiêu chí để đánh giá như: Quy hoạch và thực hiện quy hoạch, giao thông, thủy lợi, điện, cơ sở vật chất, chợ, trường học, bưu điện, thu nhập, cơ cấu lao động, hộ nghèo, hình thức tổ chức sản xuất, y tế, văn hóa, môi trường, an ninh, giáo dục, hệ thống tổ chức chính trị xă hội…).
So sánh thực trạng nông thôn xă Đồng Thịnh với 19 tiêu chí do Thủ tướng Chính Phủ ban hành. - Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao khả năng hoàn thành các tiêu chí NTM trong thời gian tới, sớm đưa xã trở thành xã nông thôn mới đúng với mục tiêu quốc gia. Phương pháp nghiên cứu 1. Phương pháp điều tra thu thập số liệu - Thu thập số liệu thứ cấp: Thông qua các sách báo tài liệu, đề án xây dựng nông thôn, báo cáo tổng kết đã được công bố của xã để thu thập các tài liệu có liên quan về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, cơ sở hạ tầng, văn hóa, môi trường và thu nhập của người dân tại địa bàn nghiên cứu.
Phương pháp phân tích, xử lý số liệu - Từ các số liệu thu thập được qua quá trình điều tra tôi tiến hành tổng hợp và phân tích số liệu, biểu diễn số liệu trên các bảng biểu, biểu đồ. - Phương pháp duy vật biện chứng vật duy vật lịch sử: xuất phát từ quan điểm sự vật luôn vận động và phát triển, các hiện tượng, các quá trình hoạt động của các sự vật đề liên qua với nhau, có mối qua hệ biện chứng với nhau. Phương pháp này giúp cho việc xem xét phân tích đánh giá sự thay đổi của xã trước và sau khi thực hiện xây dựng mô hình NTM. - Phương pháp đối chiếu so sánh: Phương pháp này để xác định hướng, mức độ biến động của các chỉ tiêu phân tích, phản ánh chân thực hiện tượng nghiên cứu, giúp cho việc tổng hợp tài liệu, tính toán các chỉ tiêu được đúng đắn, khách quan và phản ánh đúng nội dung cần nghiên cứu.
- So sánh những tiêu chí về quy hoạch, về hạ tầng kinh tế xã hội, về kinh tế và tổ chức sản xuất, về văn hóa - xã hội - môi trường và về hệ thống chính trị trước và sau khi có đề án xây dựng xã NTM và chỉ ra những tiêu chí mà xã đã đạt được và chưa đạt được. - Phương pháp dự báo: là phương pháp dựa vào điều kiện thực tế và khả năng phát triển của cơ sở cũng như diễn biến của kinh tế - xã hội. Căn cứ vào thực trạng nghiên cứu, đánh giá từ đó đề ra phương hướng phát triển. - Phương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu: sử dụng phương pháp này để tổng hợp các số liệu thu thập được sau đó xử lý trên bảng excel, phân tích và đánh giá tình hình thực hiện.
- Phương pháp đánh giá phân tích thông qua phân tích lấy ý kiến cán bộ thôn, xã và của nông dân về các tiêu chí: quy hoạch và thực hiện quy hoạch, giao thông, điện, đường, trường học, cơ sơ vật chất văn hóa, chợ nông thôn, bưu điện, nhà ở, dân cư, thu nhập, hộ nghèo, cơ cấu lao động, y tế, giáo dục, văn hóa, môi trường, hệ thống chính trị xã hội và tình hình an ninh trật tự xã hội. 6 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Một số khái niệm liên quan 2.
Nông thôn Hiện nay trên thế giới có nhiều quan điểm khác nhau về nông thôn. Có quan điểm cho rằng cần dựa vào chỉ tiêu phát triển cơ sở hạ tầng, có nghĩa vùng nông thôn có cơ sở hạ tầng không phát triển bằng vùng đô thị. Quan điểm khác lại cho rằng nên dựa vào chỉ tiêu trình độ tiếp cận thị trường phát triển hàng hóa và khả năng tiếp cận thị trường. Một số quan điểm khác nêu ra, vùng nông thôn là vùng có dân cư làm nông nghiệp là chủ yếu, tức là nguồn sinh kế chính của cư dân trong vùng là sản xuất nông nghiệp.
Những ý kiến này chỉ đúng khi đặt trong bối cảnh cụ thể của từng nước. Nông thôn là khái niệm chỉ hệ thống cộng đồng xã hội lãnh thổ được hình thành trong quá trình phân công lao động xã hội mà ở đó dân cư tương đối thấp; lao động nông nghiệp chiếm tỉ trọng cao, mối quan hệ cộng đồng chặt chẽ; do vậy, lối sống, phương thức sống của cộng đồng dân cư nông thôn khác biệt cộng đồng dân cư thành thị [5].
