Nghiên Cứu Hình Thái Nhân Trắc Và Phẫu Thuật Tạo Hình Nếp Mi Trên Cho Phụ Nữ Việt Nam Trưởng Thành

Luận án tiến sĩ nghiên cứu hình thái nhân trắc và phẫu thuật tạo hình nếp mi trên ở nữ người Việt trưởng thành, cung cấp thông tin chuyên sâu về giải phẫu và kỹ thuật phẫu thuật.

• Tác giả: Hoàng Thị Phương Lan
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Bắc Hùng
• Trường học: Trường Đại học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Chấn thương chỉnh hình và tạo hình
• Đề tài: Nghiên cứu hình thái nhân trắc và phẫu thuật tạo hình nếp mi trên ở nữ người Việt trưởng thành
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ y học
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Đặc điểm giải phẫu và sinh lý vận động mi trên
• 1.1.1. Hình thể ngoài mi mắt
• 1.1.2. Cấu tạo mi trên và các thành phần liên quan
• 1.1.3. Sinh lý vận động mi trên
• 1.2. Những nghiên cứu về hình thái nhân trắc mắt
• 1.2.1. Những nghiên cứu về hình thái nhân trắc mắt trên thế giới
• 1.2.2. Những nghiên cứu hình thái nhân trắc mắt ở Việt Nam
• 1.3. Các phương pháp tạo hình nếp mi trên
• 1.3.1. Thủ thuật khâu tạo hình nếp mi trên
• 1.3.2. Phẫu thuật tạo hình nếp mi trên
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nghiên cứu hình thái nhân trắc mắt
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2. Nghiên cứu lâm sàng
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Kết quả nghiên cứu hình thái nhân trắc mắt
• 3.1.1. Đặc điểm hình thái mắt ở nhóm nghiên cứu nhân trắc
• 3.1.2. Đặc điểm nhân trắc mắt ở nhóm nghiên cứu nhân trắc
• 3.2. Kết quả nghiên cứu lâm sàng
• 3.2.1. Đặc điểm lâm sàng ở nhóm bệnh nhân trước phẫu thuật
• 3.2.2. Đặc điểm kỹ thuật tạo hình nếp mi trên
• 3.2.3. Kết quả phẫu thuật tạo hình nếp mi trên
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Nghiên cứu hình thái và chỉ số nhân trắc mắt ở một nhóm nữ người Việt trưởng thành
• 4.1.1. Về đặc điểm mẫu nghiên cứu
• 4.1.2. Về đặc điểm hình thái mắt và các giá trị ứng dụng
• 4.1.3. Về đặc điểm nhân trắc mắt và giá trị ứng dụng
• 4.2. Nghiên cứu phẫu thuật tạo hình nếp mi trên ở nữ người Việt trưởng thành
• 4.2.1. Đặc điểm lâm sàng ở nhóm bệnh nhân
• 4.2.2. Đặc điểm kỹ thuật tạo hình nếp mi trên
• 4.2.3. Kết quả phẫu thuật tạo hình nếp mi trên
• 4.3. Hạn chế của nghiên cứu
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• HÌNH ẢNH MINH HỌA
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Hình thái nhân trắc và đặc điểm giải phẫu

Nghiên cứu tập trung vào hình thái nhân trắc và đặc điểm giải phẫu của mi mắt trên ở nữ người Việt trưởng thành. Các đặc điểm như kích thước khe mi, góc mắt, và chiều cao nếp mi được đo lường chi tiết. Kết quả cho thấy sự khác biệt đáng kể so với các nghiên cứu trên người châu Âu, đặc biệt là tỷ lệ mắt một mí và nếp quạt góc mắt trong (Epicanthus) cao hơn. Điều này nhấn mạnh sự cần thiết của việc áp dụng các tiêu chuẩn nhân trắc phù hợp với đặc điểm dân tộc.

1.1. Đặc điểm hình thái mắt

Nghiên cứu mô tả chi tiết hình thái mắt của nhóm đối tượng, bao gồm các chỉ số như chiều rộng khe mi (PFW), chiều cao khe mi (PFH), và khoảng cách giữa hai góc mắt (ICD). Kết quả cho thấy sự đa dạng trong hình thái mắt, với tỷ lệ mắt một mí chiếm ưu thế. Điều này phản ánh đặc điểm nhân trắc đặc trưng của người Việt, khác biệt so với các nghiên cứu trên người châu Âu.

1.2. Cấu trúc giải phẫu mi trên

Phần này phân tích cấu trúc giải phẫu của mi trên, bao gồm các lớp da, cơ vòng mi, cơ nâng mi, và đệm mỡ. Đặc biệt, nghiên cứu nhấn mạnh vai trò của cân vách hốc mắt trong việc ngăn chặn thoát vị mỡ. Các đặc điểm này có ý nghĩa quan trọng trong việc lựa chọn phương pháp phẫu thuật tạo hình phù hợp.

II. Phẫu thuật tạo hình nếp mi trên

Nghiên cứu đánh giá hiệu quả của các phương pháp phẫu thuật tạo hình nếp mi trên ở nữ người Việt trưởng thành. Các kỹ thuật như khâu tạo hình và phẫu thuật cắt mí được áp dụng, với mục tiêu tạo nếp mí rõ ràng và cân đối. Kết quả cho thấy tỷ lệ thành công cao, với sự hài lòng của bệnh nhân về tính thẩm mỹ và chức năng.

2.1. Kỹ thuật khâu tạo hình

Kỹ thuật khâu tạo hình được sử dụng phổ biến trong nghiên cứu, với các phương pháp như khâu chỉ vùi mũi rời và khâu chỉ vùi mũi vắt. Kết quả cho thấy kỹ thuật này giúp tạo nếp mí tự nhiên, ít biến chứng và thời gian phục hồi nhanh. Đây là lựa chọn ưu tiên cho các trường hợp mắt một mí hoặc mí không rõ ràng.

2.2. Phẫu thuật cắt mí

Phẫu thuật cắt mí được áp dụng cho các trường hợp có thừa da hoặc mỡ mi trên. Nghiên cứu đánh giá hiệu quả của phương pháp này trong việc tạo nếp mí cân đối và loại bỏ các khuyết điểm thẩm mỹ. Kết quả cho thấy tỷ lệ thành công cao, với sự cải thiện đáng kể về hình thái mắt và sự hài lòng của bệnh nhân.

III. Ứng dụng và giá trị thực tiễn

Nghiên cứu không chỉ cung cấp dữ liệu nhân trắc chi tiết mà còn đề xuất các phương pháp phẫu thuật tạo hình phù hợp với đặc điểm của nữ người Việt trưởng thành. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả thẩm mỹ và giảm thiểu biến chứng sau phẫu thuật. Nghiên cứu cũng mở ra hướng phát triển mới trong lĩnh vực phẫu thuật thẩm mỹ mắt tại Việt Nam.

3.1. Giá trị nhân trắc

Dữ liệu nhân trắc từ nghiên cứu là cơ sở quan trọng để thiết kế các phương pháp phẫu thuật tạo hình phù hợp với đặc điểm dân tộc. Điều này giúp đảm bảo tính chính xác và hiệu quả trong việc tạo nếp mí tự nhiên và cân đối.

3.2. Ứng dụng lâm sàng

Nghiên cứu cung cấp các hướng dẫn chi tiết về kỹ thuật phẫu thuật tạo hình nếp mi trên, từ việc lựa chọn phương pháp đến quản lý biến chứng. Điều này giúp các bác sĩ có thể áp dụng hiệu quả trong thực tiễn lâm sàng, đáp ứng nhu cầu thẩm mỹ ngày càng cao của bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Phẫu thuật tạo hình nếp mi trên (tạo mắt hai mí) là một trong những can thiệp thẩm mỹ ngoại khoa phổ biến nhất ở phụ nữ khu vực châu Á. Về mặt giải phẫu và nhân trắc học, mắt người Á Đông có nhiều nét đặc trưng khác biệt so với người châu Âu, điển hình là tỷ lệ mắt một mí, mắt mí lót hoặc mí ẩn chiếm tỷ lệ đáng kể, đi kèm với độ chếch khe mi lớn ("mắt xếch"), sự hiện diện của nếp quạt góc mắt trong (Epicanthus) và cấu trúc túi mỡ mi dày. Nếu áp dụng các tiêu chuẩn kích thước và kỹ thuật tạo hình nếp mi của người châu Âu cho người châu Á sẽ dẫn đến kết quả thiếu tự nhiên và không phù hợp về nhân chủng học.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung khảo sát kích thước nhân trắc chung vùng đầu mặt hoặc nghiên cứu phẫu thuật mi trong các bệnh lý như sụp mi, u mi, sẹo co kéo và sa trễ mi. Các can thiệp tạo hình nếp mi trên thẩm mỹ phần lớn áp dụng theo kinh nghiệm lâm sàng hoặc dựa trên số liệu nhân trắc của các quần thể châu Á khác mà chưa có một công trình nghiên cứu hệ thống, đầy đủ xác định đặc điểm nhân trắc nếp mi chuyên biệt ở phụ nữ Việt Nam cũng như đánh giá phương pháp phẫu thuật tương ứng. Luận án tiến sĩ y học của nghiên cứu sinh Hoàng Thị Phương Lan với đề tài "Nghiên cứu hình thái nhân trắc và phẫu thuật tạo hình nếp mi trên ở nữ người Việt trưởng thành" được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống nghiên cứu này.

Luận án xác định hai mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Mô tả hình thái, xác định kích thước và chỉ số nhân trắc mắt ở một nhóm nữ người Việt trưởng thành.
2. Đánh giá kết quả tạo hình nếp mi trên ở nữ người Việt trưởng thành.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án bao gồm hai phần độc lập:

• Phần nghiên cứu nhân trắc học: Khảo sát trên 352 nữ thanh niên người Việt trong độ tuổi từ 18 đến 23 tuổi (gồm 170 nữ sinh viên Trường Đại học Y Hà Nội và 182 nữ sinh viên Trường Đại học Y Dược Hải Phòng), được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 9/2016 đến tháng 02/2018.
• Phần nghiên cứu lâm sàng: Thực hiện can thiệp phẫu thuật tạo hình nếp mi trên đường mổ toàn bộ trên nhóm bệnh nhân nữ người Việt trưởng thành có nhu cầu tạo hình nếp mí tại Khoa Phẫu thuật Tạo hình - Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn và Khoa Phẫu thuật Tạo hình - Bệnh viện Đa khoa Đức Giang (Hà Nội).

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tổng hợp toàn diện các công trình nghiên cứu giải phẫu, nhân trắc học và phẫu thuật tạo hình mi mắt trên thế giới và tại Việt Nam:

1. Các nghiên cứu trên thế giới:

• Cơ chế giải phẫu nếp mi: Sayoc (1954), Doxanas và cộng sự (1984), Putterman (1993), Farkas (1994) đã làm rõ cơ chế hình thành nếp mi trên dựa vào các sợi tận của cân cơ nâng mi trên xuyên qua cơ vòng mi để bám vào dưới bề mặt da mi. Miyake (1994) quan sát cấu trúc mi trên qua phim chụp cộng hưởng từ (MRI) để phân tích cơ chế mắt một mí và hai mí.
• Hình thái và nhân trắc mi mắt châu Á: Uchida (1926) mô tả mí mắt hình cánh quạt; Nakagawa (1974) khảo sát tỷ lệ mắt hai mí ở Nhật Bản; Chen (2008, 2015) phân loại 8 dạng hình thái mi trên người châu Á và thiết lập tỷ lệ tương quan giữa chiều cao nếp mi mở mắt bằng 5/7 chiều cao đường nếp mi khi nhắm mắt; Hwang (1998), Jeong (1999), Spinelli (2004), Yuzuriha (2005) khảo sát cấu trúc mỡ và vách ngăn hốc mắt; Scawn (2010) phân loại 4 kiểu hình mắt hai mí (thể hẹp góc trong, thể song song, thể vòm ngoài, thể bán nguyệt) và xác định chiều cao đường nếp mi từ 6–10 mm; Kiranantawat (2015) và Saonanon (2014) khảo sát kích thước mi mắt ở người Đông Nam Á; Boo-chai (1963) và Kumar (2012) phân loại hình thái nếp quạt Epicanthus.
• Lịch sử các kỹ thuật phẫu thuật tạo hình nếp mi: Mikamo (1896) khởi xướng phương pháp khâu thắt ngoài da; Maruo (1929) báo cáo kỹ thuật rạch da toàn bộ 7 mm và khâu da–sụn; Hayashi (1938), Inoue (1947), Mitsui (1950), Ohashi (1951) cải tiến các thao tác cắt cơ vòng mi và mô liên kết; Millard (1955) đề xuất cắt bỏ da thừa và mỡ thừa tạo nếp mí tĩnh; Fernandez (1960) cố định da vào cân cơ nâng mi; Park (2007) đính cơ vòng mi vào cân cơ nâng mi; Kim (2003) và Cho (2010) phát triển đường mổ ngắn; McCurdy (2005) đề xuất tạo nếp mí động (Dynamic eyelid crease); Chen (1996) đề xuất kỹ thuật cắt cơ vòng mi ba mức; Scawn (2010) hoàn thiện kỹ thuật cắt mí toàn bộ tạo nếp mí động phù hợp với giải phẫu người châu Á.

2. Các nghiên cứu tại Việt Nam:

• Nghiên cứu giải phẫu và nhân trắc: Lê Gia Vinh (1985) khảo sát 18 kích thước đầu mặt ở nam thanh niên; Trần Thiết Sơn và Nguyễn Huy Thọ (1994) nghiên cứu hệ thống mạch máu, thần kinh chi phối mi mắt; Đinh Viết Nghĩa (2003) khảo sát giải phẫu thần kinh cảm giác mi trên; Trần Thị Bích Hạnh (2003) và Lê Thị Hạnh (2003) công bố các chỉ số nhân trắc mi mắt ở sinh viên đại học; Vũ Văn Khoa và Nguyễn Bắc Hùng (2000) phân loại 4 kiểu hình mi trên (mắt hai mí 58,2%, ba mí 22,5%, mắt một mí 10,6%, mí ẩn 8,7%); Đặng Văn Khanh và Lê Gia Vinh (2011), Võ Trương Như Ngọc và Lê Gia Vinh (2013) nghiên cứu chỉ số khuôn mặt và sa trễ mi.
• Nghiên cứu phẫu thuật bệnh lý vùng mi: Phạm Văn Ái (1992) báo cáo kỹ thuật xẻ mí đôi; các nghiên cứu điều trị sụp mi của Phạm Trọng Văn (1990), Trần Thiết Sơn (2000), Đào Chí Kiên (2003), Bùi Đào Quân (2013), Nguyễn Thị Thu Hà (2014), Lê Tấn Nghĩa (2002); nghiên cứu u mi và khuyết mi của Lê Thị Thu Hải (2006), Nguyễn Quốc Anh (2012), Nguyễn Roãn Tuất (2000); nghiên cứu sẹo co kéo, hở mi của Đinh Công Phúc (2007), Nguyễn Hoàng Giang (2013), Vũ Ngọc Lâm (2015); nghiên cứu chấn thương mi của Nguyễn Huy Thọ (1995), Nguyễn Thị Quỳnh (2005), Nguyễn Tài Sơn (2008); nghiên cứu điều trị sa trễ mi của Nguyễn Thị Thanh Phương (2012), Đặng Văn Khanh (2011).

Khoảng trống nghiên cứu và vị trí của luận án: Mặc dù các nghiên cứu trước đã đề cập đến các khía cạnh giải phẫu bệnh lý hoặc nhân trắc học chung, Việt Nam vẫn thiếu một công trình đồng bộ khảo sát đầy đủ các chỉ số nhân trắc chuyên sâu của mắt (chiều cao nếp mi, độ chếch khe mi, hình thái nếp quạt, các chỉ số mắt) trên phụ nữ trưởng thành, đồng thời ứng dụng chuẩn hóa kỹ thuật phẫu thuật tạo hình nếp mi trên đường mổ toàn bộ tạo nếp mí động tự nhiên theo giải phẫu người Việt. Luận án đã giải quyết trực tiếp khoảng trống này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và giải phẫu ứng dụng

Luận án dựa trên cơ sở giải phẫu cấu trúc 7 lớp của mi trên và sinh lý vận động mi:

• Lớp da và mô dưới da: Da mi trên mỏng nhất cơ thể (0,3 mm tại bờ tự do, 0,8 mm vùng trên sụn, 1,0–1,3 mm dưới cung mày), tổ chức dưới da là mô liên kết thưa, không chứa mỡ, dễ tích tụ dịch phù nề.
• Hệ thống cơ vận động: Cơ nâng mi trên (nguyên ủy từ cánh nhỏ xương bướm, chuyển thành cân cơ nâng mi rộng 18 mm, dài 14–20 mm, bám vào bờ trên sụn mi và tỏa sợi ra trước bám vào da để tạo nếp mí; chịu sự chi phối của dây thần kinh III); cơ Muller (nâng mi phụ 2 mm, thần kinh giao cảm chi phối); dây chằng Whitnall đóng vai trò ròng rọc chuyển hướng véc-tơ lực; cơ vòng mi (gồm phần trước sụn, trước vách và phần hốc mắt do dây thần kinh VII chi phối, đảm nhiệm động tác nhắm mắt).
• Cân vách hốc mắt và đệm mỡ: Cân vách ngăn mỡ thoát vị ra trước; hai đệm mỡ mi trên gồm đệm mỡ trong (nhạt màu, nhiều xơ và mạch máu) và đệm mỡ ngoài (trước cân cơ nâng mi, màu vàng, là mốc giải phẫu tìm cân cơ nâng mi). Phân biệt đệm mỡ ngoài với tuyến lệ (màu hồng sẫm, chia thùy) ở góc trên ngoài.
• Khung sụn và mạch máu - thần kinh: Sụn mi trên dài khoảng 30 mm, cao >10 mm ở trung tâm; hệ thống cấp máu từ động mạch mắt (cung động mạch trên sụn và bờ mi) và nhánh động mạch mặt; 5 nhánh thần kinh cảm giác thuộc nhánh V1 đi dưới cân cơ vòng mi; hệ thống dẫn lưu bạch huyết nông và sâu.

Phương pháp nghiên cứu nhân trắc học

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang.
• Công thức tính cỡ mẫu: Áp dụng công thức ước tính cỡ mẫu cho giá trị trung bình trong quần thể: $$n = \frac{(Z_{1-\alpha/2} + Z_{1-\beta})^2 \times \sigma^2}{\delta^2}$$ Với mức ý nghĩa thống kê $\alpha = 0,05$ ($Z_{1-\alpha/2} = 1,96$), lực mẫu $1-\beta = 0,90$ ($Z_{1-\beta} = 1,28$), độ lệch chuẩn $\sigma = 2,82$ mm và sai số mong muốn $\delta = 0,5$ mm (theo Đặng Văn Khanh, 2011). Cỡ mẫu tối thiểu tính toán là 332 đối tượng; thực tế thu thập 352 đối tượng.
• Phương tiện và kỹ thuật thu thập: Sử dụng thước kẹp Palmer (độ chính xác 0,1 mm), compa đo mí (độ chính xác 0,1 mm), thước kẻ milimet. Các thông số được đo trực tiếp trên người nghiên cứu ở tư thế ngồi nhìn thẳng tự nhiên, nhắm mắt nhẹ và nhìn lên/xuống tối đa.
• Tiêu chuẩn chọn: Nữ người Việt từ 18 tuổi trở lên, đồng ý tham gia nghiên cứu. Loại trừ các trường hợp có dị tật, tiền sử bệnh lý, chấn thương, phẫu thuật hoặc xăm phun vùng cung mày, mi mắt.

Ký hiệu biến số / chỉ số	Tên đầy đủ	Ý nghĩa nhân trắc
ICD	Intercanthal distance	Khoảng cách giữa hai góc mắt trong
OCD	Outercanthal distance	Khoảng cách giữa hai góc mắt ngoài
PFW	Palpebral fissure width	Chiều rộng khe mi (từ góc mắt trong đến góc mắt ngoài)
PFH	Palpebral fissure height	Chiều cao khe mi (khoảng cách lớn nhất giữa hai bờ mi khi mở mắt)
PFI	Palpebral fissure inclination	Độ chếch khe mi (góc tạo bởi đường nối hai góc mắt với đường ngang)
MRD1	Margin to reflex distance	Khoảng cách từ ánh phản xạ giác mạc đến bờ tự do mi trên
LF	Levator function	Biên độ vận động mi mắt (khoảng dịch chuyển bờ mi từ nhìn xuống đến nhìn lên)
C	Curvature	Độ cong bờ mi trên
CSM 1 – 5	Eye indices	Các chỉ số tương quan hình thái mắt (chỉ số khe mi, chỉ số góc mắt...)
Epicanthus	Nếp quạt góc mắt trong	Phân loại theo 4 mức độ/hình thái hình học

Phương pháp nghiên cứu lâm sàng

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu can thiệp lâm sàng không đối chứng, theo dõi dọc trước, trong và sau phẫu thuật (đánh giá kết quả gần và kết quả xa sau 6 tháng).
• Phương pháp phẫu thuật: Áp dụng phẫu thuật tạo hình nếp mi trên đường mổ toàn bộ theo kỹ thuật của Scawn (2010):
  1. Thiết kế nếp mí: Đo vẽ đường rạch da tương ứng với đường nếp mi dự kiến (chiều cao rạch da từ 6–8 mm tùy hình thái mắt), xác định lượng da thừa cần cắt bỏ bằng kỹ thuật kẹp da (pinch test).
  2. Can thiệp tổ chức: Rạch da, cắt bỏ dải da thừa và một phần dải cơ vòng mi trước sụn, mở vách hốc mắt bộc lộ và cắt bỏ bớt túi mỡ thừa (đệm mỡ trong hoặc ngoài nếu có chỉ định), cầm máu kỹ bằng dao điện cao tần.
  3. Tạo nếp mí động: Khâu đính mép dưới tổ chức dưới da/cơ vòng mi vào mặt trước cân cơ nâng mi trên bằng các mũi chỉ không tiêu rời (Nylon 7.0), tạo sự chuyển động tự nhiên của nếp mí khi mở mắt.
  4. Đóng da: Khâu mép da bằng chỉ Nylon 6.0 mũi vắt hoặc mũi rời; cắt chỉ sau 5–7 ngày.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 hệ thống hóa toàn bộ các kiến thức nền tảng về giải phẫu định khu mi trên, cấu trúc vách hốc mắt, hệ thống nâng mi, giải phẫu mạch máu và phân bố thần kinh cảm giác/vận động. Luận án phân tích cơ chế hình thành nếp mi ở người mắt hai mí và sự thiếu vắng nếp gấp da mi ở người mắt một mí châu Á do thiếu các sợi cân cơ nâng mi đi ra bám vào da.

Chương này cũng tổng kết tiến trình phát triển của các kỹ thuật tạo hình nếp mi từ các thủ thuật khâu bấm mí đơn thuần (Mikamo, Oh, Maruo) đến các phương pháp phẫu thuật đường mổ ngắn (Kim, Cho) và phẫu thuật đường mổ toàn bộ (Maruo, Millard, Fernandez, McCurdy, Chen, Scawn). Tác giả làm rõ ưu nhược điểm của từng phương pháp và khẳng định cơ sở lựa chọn kỹ thuật đường mổ toàn bộ tạo nếp mí động của Scawn (2010) là giải pháp can thiệp triệt để, tái tạo nếp mí tự nhiên và ổn định lâu dài cho người Việt.

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết quy trình nghiên cứu hai giai đoạn:

• Giai đoạn 1 (Nghiên cứu nhân trắc): Thực hiện trên 352 nữ thanh niên tại Hà Nội và Hải Phòng. Chương mô tả các tiêu chuẩn chọn mẫu, công thức tính dung lượng mẫu đảm bảo lực mẫu 90%, kỹ thuật xác định các mốc nhân trắc giải phẫu vùng mắt, quy trình sử dụng thước kẹp Palmer và compa chuyên dụng. Bảng 2.1 trong văn bản quy chuẩn hóa cách đánh giá các biến số hình thái và các chỉ số mắt (CSM 1 đến CSM 5).
• Giai đoạn 2 (Nghiên cứu lâm sàng): Mô tả tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân nữ có nhu cầu tạo nếp mi trên, quy trình khám xét trước mổ, định lượng mức độ thừa da mi theo thang độ Putterman (độ 1, độ 2, độ 3), đánh giá tình trạng thoát vị mỡ hốc mắt. Luận án quy chuẩn hóa từng thì trong quy trình phẫu thuật theo Scawn (2010), phác đồ theo dõi hậu phẫu, ghi nhận tai biến - biến chứng, và các tiêu chí đánh giá kết quả gần (sau 1 tháng) và kết quả xa (sau 6 tháng) dựa trên sự cân đối, chiều cao nếp mi, độ liền sẹo và mức độ hài lòng của bệnh nhân.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 trình bày các số liệu định lượng thu được từ hai phần nghiên cứu thông qua hệ thống bảng biểu và biểu đồ thống kê:

• Đặc điểm nhân trắc học nhóm nữ thanh niên (n = 352):
  • Phân loại hình thái nếp mi: Tỷ lệ mắt hai mí, một mí, mí ẩn, mí không liên tục và nhiều nếp mí.
  • Phân loại nếp quạt góc mắt trong (Epicanthus): Tần suất xuất hiện các thể sụn mi, thể bờ mi, thể trên lông mi và thể đảo ngược.
  • Các kích thước góc mắt và khe mi: Kích thước khoảng cách hai góc mắt trong (ICD), khoảng cách hai góc mắt ngoài (OCD), chiều rộng khe mi (PFW), chiều cao khe mi (PFH), và độ chếch khe mi (PFI).
  • Kích thước mi trên: Chiều cao mi trên khi nhắm mắt, chiều cao đường nếp mi khi nhắm mắt, chiều cao nếp mi khi mở mắt, biên độ vận động cơ nâng mi (LF) và khoảng cách phản xạ ánh sáng giác mạc (MRD1).
  • Tương quan toán học: Mối liên quan tuyến tính giữa chiều cao đường nếp mi khi nhắm mắt và chiều cao mi trên. Phân loại phân bố 5 chỉ số mắt (CSM 1 đến CSM 5).
• Đặc điểm lâm sàng và kết quả phẫu thuật:
  • Đặc điểm trước mổ: Phân bố độ tuổi bệnh nhân, mức độ thừa da mi trên, tỷ lệ thoát vị đệm mỡ trong và đệm mỡ ngoài.
  • Thông số kỹ thuật can thiệp: Tỷ lệ áp dụng phẫu thuật 1 đường rạch so với 2 đường rạch cắt da thừa; tỷ lệ kết hợp thủ thuật lấy mỡ thừa ổ mắt.
  • Biến chứng sau mổ: Tần suất các biến chứng sớm (chảy máu, tụ máu dưới da, phù nề kéo dài) và các biến chứng chức năng (không ghi nhận trường hợp hở mi vĩnh viễn, tổn thương tuyến lệ hay xuất huyết hậu nhãn).
  • Đánh giá sự thay đổi kích thước sau phẫu thuật: Chiều cao khe mi (PFH) mở rộng, mắt to tròn hơn; chiều cao nếp mi trên đạt độ cao hài hòa và cân đối hai bên; mức độ liền sẹo mổ mờ đẹp.
  • Đánh giá mức độ hài lòng của bệnh nhân tại thời điểm 6 tháng sau mổ: Tỷ lệ hài lòng và rất hài lòng chiếm đa số.

Chương 4: Bàn luận

Chương 4 phân tích, so sánh các kết quả nghiên cứu với y văn trong nước và quốc tế:

• Về hình thái và nhân trắc học: So sánh các chỉ số ICD, OCD, PFW, PFH, độ chếch PFI của phụ nữ Việt Nam với các nghiên cứu của Lê Gia Vinh, Trần Thị Bích Hạnh, Đặng Văn Khanh cũng như các tác giả châu Á (Chen, Scawn, Saonanon, Kiranantawat). Luận án phân tích ý nghĩa của độ xếch khe mi và tỷ lệ nếp quạt Epicanthus trong việc định hình nét mặt đặc trưng của người Việt.
• Về ứng dụng lâm sàng của kích thước nhân trắc: Bàn luận về việc lựa chọn chiều cao đường rạch da (6–8 mm) khi tạo nếp mí; khẳng định không nên thiết kế nếp mí quá to (>9 mm) hoặc theo kiểu hình bán nguyệt "Tây hóa" vì sẽ gây biến dạng bờ mi, trợn mi và mất vẻ tự nhiên.
• Về kỹ thuật phẫu thuật và kiểm soát biến chứng: Phân tích giá trị của kỹ thuật tạo nếp mí động thông qua việc đính dải cân cơ nâng mi vào tổ chức dưới da, giúp nếp mí xuất hiện mềm mại khi mở mắt và phẳng mịn khi nhắm mắt, tránh hiện tượng nếp mí tĩnh đơ cứng. Bàn luận về phương pháp xử lý bọc mỡ thừa an toàn để phòng ngừa xuất huyết hốc mắt.
• Hạn chế của nghiên cứu: Phân tích các yếu tố giới hạn về độ tuổi mẫu nhân trắc và thời gian theo dõi lâm sàng.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đã đạt được các đóng góp khoa học và thực tiễn cụ thể:

1. Đóng góp về mặt khoa học và nhân trắc học:

   • Xây dựng một bộ cơ sở dữ liệu nhân trắc học hoàn chỉnh, chuẩn hóa về hình thái mi mắt, kích thước góc mắt (ICD, OCD), kích thước khe mi (PFW, PFH, PFI), chiều cao mi trên, chiều cao nếp mi và các chỉ số tương quan mắt (CSM 1 – 5) trên quần thể nữ thanh niên người Việt trưởng thành.
   • Xác định tỷ lệ phân bố các kiểu hình nếp mi trên và các dạng hình thái nếp quạt góc mắt trong (Epicanthus) đặc trưng ở phụ nữ Việt Nam, cung cấp bằng chứng nhân trắc học phục vụ nghiên cứu nhân chủng học và y sinh học.

2. Đóng góp về mặt thực tiễn lâm sàng:

   • Ứng dụng và chuẩn hóa thành công quy trình phẫu thuật tạo hình nếp mi trên đường mổ toàn bộ tạo nếp mí động theo kỹ thuật Scawn (2010), được hiệu chỉnh phù hợp với đặc điểm giải phẫu và nhân trắc của mắt nữ người Việt.
   • Xác lập các mốc thông số kỹ thuật tối ưu trong phẫu thuật: Thiết kế chiều cao đường rạch nếp mí phù hợp (từ 6–8 mm), định lượng mức độ cắt bỏ dải da thừa và kỹ thuật bộc lộ lấy mỡ ổ mắt an toàn, giúp tránh biến chứng hở mi, trợn mi hoặc tổn thương cơ nâng mi.
   • Cung cấp bộ tiêu chí định lượng và định tính rõ ràng để đánh giá kết quả thẩm mỹ (độ cân đối hai bên, chiều cao nếp mí, mức độ liền sẹo) và chức năng vận động mi mắt sau phẫu thuật.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Nhóm đối tượng nghiên cứu nhân trắc học chỉ tập trung ở phân khúc nữ thanh niên trong độ tuổi từ 18 đến 23 tuổi tại hai trường đại học y khoa, chưa bao phủ toàn bộ các nhóm tuổi khác nhau (như nhóm trung niên và người cao tuổi có biến đổi sa trễ mi) và các vùng địa lý khác nhau tại Việt Nam.
  • Nghiên cứu lâm sàng chưa khảo sát tạo hình nếp mi trên đối tượng nam giới.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng quy mô khảo sát nhân trắc học mi mắt trên các nhóm tuổi khác nhau, bao gồm cả nam giới và các nhóm dân tộc thiểu số tại Việt Nam.
  • Tiến hành các nghiên cứu theo dõi dọc dài hạn (trên 2–5 năm) để đánh giá độ bền vững và sự biến đổi hình thái của nếp mí động theo tiến trình lão hóa tự nhiên.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên ngành có giá trị cao cho:

• Bác sĩ chuyên khoa Phẫu thuật Tạo hình – Thẩm mỹ và Phẫu thuật Nhãn khoa: Tham khảo các mốc số liệu nhân trắc chuẩn hóa để thiết kế đường mổ, lựa chọn phương pháp can thiệp nếp mí phù hợp với từng dạng mắt, và kỹ thuật tạo nếp mí động an toàn.
• Học viên sau đại học, Bác sĩ nội trú, Nghiên cứu sinh: Làm tài liệu học tập, nghiên cứu chuyên sâu về giải phẫu ứng dụng mi mắt, phương pháp đo nhân trắc học trực tiếp và kỹ thuật phẫu thuật tạo hình vùng mặt.
• Các nhà Nhân trắc học và Y sinh học: Sử dụng các bảng số liệu nhân trắc mi mắt người Việt để phục vụ các nghiên cứu so sánh nhân chủng học trong khu vực và quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ người có mắt hai mí tự nhiên ở người châu Á theo các y văn được luận án tổng kết là bao nhiêu?
Theo y văn thế giới do Brian (2003) và Nakagawa (1974) công bố được luận án trích dẫn, chỉ có khoảng 50% người châu Á có nếp mi trên tự nhiên. Tại Việt Nam, nghiên cứu trước đây của Vũ Văn Khoa và Nguyễn Bắc Hùng (2000) trên sinh viên ghi nhận tỷ lệ mắt hai mí là 58,2%, mắt một mí 10,6%, ba mí 22,5% và mí ẩn là 8,7%.

2. Nếp mí động (Dynamic eyelid crease) khác nếp mí tĩnh (Static eyelid crease) như thế nào trong phẫu thuật tạo hình mi trên?
Nếp mí tĩnh (như phương pháp của Millard) hình thành do khâu cố định da trực tiếp vào bản sụn mi, khiến nếp mí luôn xuất hiện rõ ngay cả khi nhắm mắt hoặc nhìn xuống, dễ tạo cảm giác đơ cứng, lộ sẹo. Nếp mí động (theo phương pháp của McCurdy và Scawn) được tạo thành nhờ liên kết giữa tổ chức dưới da/cơ vòng mi với cân cơ nâng mi trên; khi mở mắt, cơ nâng mi co kéo tạo nên nếp mí tự nhiên, còn khi nhắm mắt nếp mí phẳng ra, không lộ đường ngấn sâu.

3. Cơ sở xác định cỡ mẫu trong nghiên cứu nhân trắc học của luận án là gì?
Nghiên cứu áp dụng công thức tính cỡ mẫu ước tính cho một giá trị trung bình trong quần thể với mức ý nghĩa $\alpha = 0,05$ ($Z_{1-\alpha/2} = 1,96$), lực mẫu $1-\beta = 0,90$ ($Z_{1-\beta} = 1,28$), độ lệch chuẩn $\sigma = 2,82$ mm và sai số mong muốn $\delta = 0,5$ mm (dựa theo số liệu của Đặng Văn Khanh, 2011). Cỡ mẫu tối thiểu tính ra là 332 người, và nghiên cứu đã thực hiện trên 352 đối tượng.

4. Vì sao phẫu thuật tạo hình nếp mi trên theo phương pháp của Scawn (2010) được luận án lựa chọn áp dụng?
Phương pháp của Scawn (2010) thiết kế đường rạch da tương ứng đường nếp mi từ 6–10 mm (phù hợp với hình thái mắt châu Á), kết hợp cắt bỏ lượng da và mỡ thừa chọn lọc, cắt một phần cơ vòng mi và dùng 3 mũi chỉ rời Nylon 7.0 đính tổ chức dưới da vào cân cơ nâng mi. Kỹ thuật này tạo nếp mí động dạng hẹp góc trong hoặc dạng song song tự nhiên, khắc phục nhược điểm "Tây hóa" quá mức của các phương pháp cũ.

Kết luận

Luận án tiến sĩ y học của Hoàng Thị Phương Lan là công trình nghiên cứu chuyên sâu, đồng bộ kết hợp giữa nhân trắc học hình thái và phẫu thuật tạo hình nếp mi trên ở nữ người Việt trưởng thành. Tác giả đã xác lập bộ dữ liệu chuẩn hóa về các chỉ số giải phẫu, kích thước khe mi, góc mắt và hình thái nếp mi ở nữ thanh niên Việt Nam, đồng thời chuẩn hóa thành công quy trình phẫu thuật tạo nếp mí động đường mổ toàn bộ theo Scawn (2010). Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học thực tiễn vững chắc giúp các phẫu thuật viên tạo hình thiết kế và thực hiện phẫu thuật tạo nếp mi cân đối, tự nhiên, an toàn và bảo tồn nét đặc trưng nhân trắc của người phụ nữ Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Mi mắt là bộ phận thuộc cơ quan thị giác. Ngoài tầm quan trọng về chức năng thì hình thái mi mắt, đặc biệt nếp gấp da mi trên là một yếu t để đánh giá khuôn mặt có hài hòa, cu n hút hay không. Theo quan điểm của người Á Đông, đôi mắt to tròn hai mí được liên tưởng tới cái đẹp, sự trẻ trung … Do đó, đôi mắt hai mí rõ ràng, cân đ i được cho là đẹp hơn so mắt một mí, mí ẩn cũng như mí có nhiều nếp nhăn không rõ ràng… Tuy nhiên, ở người châu Á tỷ lệ người có mắt hai mí không nhiều. Theo Brian (2003) 1 chỉ có khoảng 50% người châu Á có nếp gấp da mi trên (eyelid crease) còn được gọi là nếp mi trên, nếp mí.

Nếp mí đó có thể là nếp mí đôi hoàn chỉnh hoặc mí ẩn, mí không liên tục, hoặc nhiều nếp mí… Đặc trưng cơ bản nhất mắt người châu Á là tỷ lệ mắt một mí, “mắt xếch” kèm nếp quạt góc mắt trong (Epicanthus) khá cao. Chính vì vậy, có một tỷ lệ những người châu Á, chủ yếu là phụ nữ, có mắt một mí, mí không hoàn chỉnh hoặc nếp mí nhỏ, không cân đ i. có nhu cầu tạo mắt hai mí với nếp mi trên rõ ràng, hình dáng và kích thước hoàn thiện hơn. Nhiều chuyên gia phẫu thuật tạo hình và phẫu thuật nhãn khoa như Chen (2006) 2, McCurdy (2005) 3, Scawn (2010) 4… đều cho rằng phẫu thuật tạo hình mắt hai mí là một trong những phẫu thuật thường gặp nhất ở phụ nữ châu Á… Trên thế giới, các chuyên gia đã nghiên cứu tạo hình nếp mi trên cho người châu Á 5,6.

Tuy nhiên, khi so sánh giữa đôi mắt ở người châu Âu và người châu Á, người ta thấy có những khác biệt lớn. Nếu sử dụng các kích thước, hình dáng mí mắt ở người châu Âu trong việc tạo hình nếp mí ở người châu Á dường như không phù hợp 7,8. Để tạo được đôi mắt hai mí phù hợp với người châu Á, nhiều chuyên gia đã nghiên cứu những đặc điểm về giải phẫu, hình thái và nhân trắc mắt cũng như các phương pháp tạo hình mi trên ở người châu Á. 2 Ở Việt Nam, đã có một s nghiên cứu về giải phẫu, hình thái nhân trắc vùng mắt như nghiên cứu Nguyễn Huy Thọ, Lê Gia Vinh (1994) 9 Trần Thiết Sơn (1994) 10 Vũ Văn Khoa, Nguyễn Bắc Hùng (2000) 11 Trần Thị Bích Hạnh (2003) 12.

Chưa có nghiên cứu chi tiết về hình thái nhân trắc nếp mi trên ở nữ người Việt. Đã có các nghiên cứu về tạo hình mi trên trong các bệnh lý như u vùng mi, sụp mi, hở mi, vết thương vùng mi. như nghiên cứu của Phạm Trọng Văn (1990) 13 Vũ Ngọc Lâm (2015) 14 Nguyễn Huy Thọ (2004) 15 Đào Chí Kiên (2003) 16… Riêng về phẫu thuật tạo hình nếp mi trên, tuy đã được áp dụng ở nước ta từ nhiều thập kỷ, nhưng chủ yếu dựa trên hình thái nhân trắc của phụ nữ châu Âu hoặc châu Á nói chung. Việc hiểu rõ các đặc điểm mi mắt của phụ nữ Việt Nam, xác định chính xác kỹ thuật tạo hình nếp mi trên có thể vừa giữ được các nét đặc trưng dân tộc vừa tạo được nếp mí đẹp tự nhiên, đạt hiệu quả về thẩm mỹ và tâm lý cho phụ nữ.

Từ thực tiễn lâm sàng, nhu cầu thực tế, mong mu n tìm hiểu hình thái nhân trắc và phương pháp phẫu thuật tạo hình nếp mi trên ở nữ người Việt, chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu hình thái nhân trắc và phẫu thuật tạo hình nếp mi trên ở nữ ngƣời Việt trƣởng thành” với hai mục tiêu chính như sau: 1.