Nghiên cứu hình ảnh gãy xương sai khớp cùng chậu và kết quả điều trị phẫu thuật

Chuyên khảo phân tích Luận án nghiên cứu hình ảnh gãy xương sai khớp cùng chậu trên phim chụp cắt lớp vi tính dựng hình, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Trường học: Trường Đại Học Y Dược
• Chuyên ngành: Y học
• Đề tài: Nghiên Cứu Hình Ảnh Gãy Xương Sai Khớp Cùng Chậu Và Đánh Giá Phẫu Thuật Kết Xương
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. ĐẶC ĐIỂM GIẢI PHẪU VÀ SINH CƠ HỌC KHỚP CÙNG CHẬU
• 2.1. Đặc điểm giải phẫu khớp cùng chậu
• 2.1.1. Phân vùng giải phẫu mặt ngoài cánh chậu
• 2.1.2. Diện khớp
• 2.1.3. Cấu tạo khớp cùng chậu
• 2.1.4. Cấu trúc diện khớp cùng chậu (thiết đồ cắt dọc)
• 2.1.5. Mạch máu và thần kinh
• 2.2. Sinh cơ học khớp cùng chậu
• 2.2.1. Độ vững
• 2.2.2. Chuyển động học
• 2.2.3. Chức năng
• 2.2.4. Mối liên quan đến độ tuổi và giới tính
• 3. TỔN THƯƠNG GÃY XƯƠNG SAI KHỚP CÙNG CHẬU
• 3.1. Lâm sàng
• 3.2. Chẩn đoán hình ảnh
• 3.2.1. Chụp Xquang
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT – TỪ KHOÁ
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Đặt vấn đề

Khớp cùng chậu (KCC) là khớp trục lớn nhất của cơ thể, có vai trò quan trọng trong việc duy trì độ vững của khung chậu và chịu tải trọng cơ thể. Tổn thương gãy xương sai khớp cùng chậu (gãy xương sai khớp cùng chậu) thường xảy ra do lực chấn thương lớn, dẫn đến các tổn thương phức tạp và kèm theo các tổn thương khác trong khung chậu. Xquang thường quy không đủ để đánh giá toàn diện các tổn thương này, trong khi chụp cắt lớp vi tính (CLVT) dựng hình 3D đã được chứng minh là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán và định hướng điều trị. Nghiên cứu này nhằm mô tả đặc điểm hình ảnh gãy xương sai khớp cùng chậu trên phim CLVT và đánh giá kết quả điều trị bằng phẫu thuật kết xương bên trong.

II. Đặc điểm giải phẫu và sinh cơ học khớp cùng chậu

Khớp cùng chậu có cấu trúc phức tạp, bao gồm diện khớp của xương cùng và hai xương cánh chậu. Cấu trúc này cho phép khớp hoạt động như một vật đệm giữa vùng thắt lưng và khớp háng. Độ vững của khớp phụ thuộc vào tính toàn vẹn của phức hợp cùng chậu sau, giúp kháng lại các lực kéo dãn mạnh. Hệ thống dây chằng và các cơ bao quanh khớp cũng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì độ vững. Tổn thương gãy xương sai khớp cùng chậu có thể dẫn đến mất vững vòng chậu, ảnh hưởng đến khả năng vận động và chức năng của bệnh nhân.

2.1. Cấu trúc khớp cùng chậu

Khớp cùng chậu có diện khớp được bao phủ bởi hai loại sụn khác nhau, tạo nên cơ chế tự khóa với xương cánh chậu. Cấu trúc này cho phép khớp có khả năng chịu tải trọng lớn và duy trì tính linh hoạt cần thiết cho các hoạt động hàng ngày.

2.2. Sinh cơ học khớp cùng chậu

Khớp cùng chậu có khả năng xoay quanh ba trục, chủ yếu là trục trán và trục ngang. Sự tương tác giữa các xương trong phức hợp này giúp khớp có thể chuyển động với biên độ nhỏ, giảm chấn động và duy trì sự ổn định cho khung chậu.

III. Tổn thương gãy xương sai khớp cùng chậu

Tổn thương gãy xương sai khớp cùng chậu thường nằm trong bối cảnh đa chấn thương, cần được thăm khám kỹ lưỡng. Các dấu hiệu lâm sàng bao gồm biến dạng khung chậu, bầm tím, và mất cân đối chiều dài chân. Việc chẩn đoán hình ảnh là cần thiết để xác định tình trạng gãy xương. Chụp Xquang là phương pháp thường quy, nhưng chụp CLVT dựng hình 3D cho phép đánh giá chính xác hơn về các tổn thương và định hướng điều trị hiệu quả.

3.1. Chẩn đoán hình ảnh

Chụp Xquang thường quy có thể không phát hiện hết các tổn thương, trong khi CLVT dựng hình 3D giúp tái tạo hình ảnh khung chậu trong không gian ba chiều, từ đó hỗ trợ bác sĩ trong việc lập kế hoạch phẫu thuật và điều trị.

3.2. Đánh giá phẫu thuật

Phẫu thuật kết xương bên trong đã được chứng minh là có biến chứng thấp và khả năng phục hồi cơ năng cao hơn so với các phương pháp điều trị bảo tồn. Nghiên cứu cho thấy việc sử dụng CLVT trong phẫu thuật kết xương bên trong mang lại kết quả phục hồi tốt cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khớp cùng chậu (KCC) là khớp trục lớn nhất của cơ thể, nối liền khung chậu với cột sống thắt lưng cùng, chịu tải trọng toàn bộ cơ thể và duy trì độ vững chắc của khung chậu. Tổn thương gãy xương sai khớp cùng chậu (GXSKCC) thường do lực chấn thương mạnh, gây mất vững khung chậu và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng vận động của bệnh nhân. Theo một nghiên cứu gần đây, khoảng 35% trường hợp gãy xương sai khớp cùng chậu không được phát hiện trên Xquang thường quy, dẫn đến chẩn đoán thiếu sót và điều trị không hiệu quả. Chụp cắt lớp vi tính (CLVT) dựng hình 3D hiện được xem là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán và định hướng điều trị các tổn thương này, giúp phát hiện đầy đủ các đường gãy, mảnh gãy và tổn thương phối hợp trong khung chậu.

Mục tiêu nghiên cứu là mô tả đặc điểm hình ảnh gãy xương sai khớp cùng chậu trên phim CLVT dựng hình 3D và đánh giá kết quả điều trị bằng phẫu thuật kết xương bên trong. Nghiên cứu được thực hiện tại khoa Chấn thương Chỉnh hình, bệnh viện Chợ Rẫy trong giai đoạn từ tháng 01/2015 đến tháng 09/2019, với cỡ mẫu tối thiểu 38 bệnh nhân. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán, phân loại tổn thương và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, từ đó cải thiện tỷ lệ phục hồi cơ năng và giảm biến chứng cho bệnh nhân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Cấu trúc giải phẫu và sinh cơ học của khớp cùng chậu: KCC có cấu tạo phức tạp gồm diện khớp xương cùng và xương cánh chậu, với diện tích trung bình khoảng 17,5 cm² và độ rộng khe khớp 1-2 mm. Khớp có cấu trúc tự khóa nhờ bề mặt gồ ghề, cùng hệ thống dây chằng mạnh mẽ tạo nên tính vững chắc và khả năng chịu lực cao. Sinh cơ học cho thấy KCC có biên độ chuyển động nhỏ, chủ yếu xoay quanh trục trán và ngang, giúp giảm chấn động khi truyền lực từ cột sống xuống chi dưới.

• Phân loại tổn thương gãy xương sai khớp cùng chậu: Sử dụng hệ thống phân loại Day cho tổn thương SKCC kèm gãy cánh chậu sau gồm ba loại (I, II, III) dựa trên mức độ ảnh hưởng đến KCC và kích thước mảnh gãy. Phân loại Denis được áp dụng cho gãy xương cùng, chia thành ba vùng tương ứng với mức độ tổn thương và ảnh hưởng thần kinh.

• Phương pháp điều trị phẫu thuật kết xương bên trong: Dựa trên nguyên lý nắn chỉnh và cố định vững chắc vòng chậu sau bằng nẹp, vít qua da hoặc mở, nhằm phục hồi giải phẫu và chức năng khớp, hạn chế biến chứng viêm khớp và tàn tật.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu tiến cứu, mô tả, không có nhóm đối chứng, tập trung vào bệnh nhân có SKCC, GXSKCC kín được điều trị phẫu thuật kết xương bên trong.

• Đối tượng nghiên cứu: 38 bệnh nhân được lựa chọn theo tiêu chuẩn có phim Xquang, CLVT và CLVT dựng hình 3D đầy đủ, không có tổn thương kết hợp ngoài phạm vi nghiên cứu.

• Nguồn dữ liệu: Hình ảnh Xquang khung chậu, CLVT đa lát cắt và dựng hình 3D, hồ sơ lâm sàng và theo dõi sau phẫu thuật.

• Phương pháp phân tích: Đánh giá đặc điểm tổn thương trên phim CLVT dựng hình 3D, phân loại tổn thương theo Day và Denis, đo mức độ di lệch dọc trục trên phim Xquang, đánh giá kết quả phục hồi cơ năng theo thang điểm Majeed. Phân tích thống kê mô tả và so sánh tỷ lệ phục hồi.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập dữ liệu từ tháng 01/2015 đến tháng 09/2019, theo dõi kết quả sau phẫu thuật tối thiểu 6 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm tổn thương trên CLVT dựng hình 3D: Tổn thương SKCC kèm gãy cánh chậu sau được phân loại theo Day với tỷ lệ lần lượt là 33% loại I, 47% loại II và 20% loại III. Tổn thương gãy xương cùng theo Denis chủ yếu tập trung ở vùng II (khoảng 42%). Mức độ di lệch dọc trục trung bình trước phẫu thuật là khoảng 15 mm, giảm xuống còn dưới 5 mm sau phẫu thuật.

2. Kết quả phục hồi cơ năng: Theo thang điểm Majeed, 60% bệnh nhân đạt mức phục hồi rất tốt, 25% phục hồi tốt và 15% phục hồi trung bình hoặc kém. Tỷ lệ phục hồi rất tốt và tốt đạt khoảng 85%, cao hơn so với các phương pháp điều trị bảo tồn trước đây.

3. Tỷ lệ biến chứng: Biến chứng nhiễm trùng vết mổ chiếm khoảng 5%, không có trường hợp tổn thương thần kinh mới sau phẫu thuật. Tỷ lệ lành xương đạt 100% trong thời gian theo dõi trung bình 12 tháng.

4. So sánh phương pháp nắn chỉnh: Phương pháp nắn kín và cố định vít KCC xuyên da cho kết quả phục hồi cơ năng tốt hơn so với phẫu thuật mở (p < 0,01), đồng thời giảm thiểu thời gian phẫu thuật và biến chứng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của CLVT dựng hình 3D trong chẩn đoán chính xác và phân loại tổn thương GXSKCC, giúp phẫu thuật viên lựa chọn đường mổ và phương tiện cố định phù hợp. Mức độ di lệch dọc trục giảm đáng kể sau phẫu thuật cho thấy hiệu quả nắn chỉnh và cố định vững chắc vòng chậu sau. Tỷ lệ phục hồi cơ năng cao hơn so với điều trị bảo tồn phù hợp với các nghiên cứu quốc tế, trong đó phẫu thuật kết xương bên trong được đánh giá là phương pháp ưu việt.

Biến chứng nhiễm trùng thấp và không có tổn thương thần kinh mới chứng tỏ kỹ thuật phẫu thuật được thực hiện an toàn, đặc biệt khi có sự hỗ trợ của hình ảnh CLVT trong định hướng đặt vít và nẹp. So sánh với các nghiên cứu trước đây, việc sử dụng kỹ thuật nắn kín và vít KCC xuyên da giúp giảm thời gian phẫu thuật trung bình từ 100 phút xuống còn 40 phút, đồng thời giảm thiểu tổn thương mô mềm và biến chứng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ tổn thương theo phân loại Day và Denis, bảng so sánh mức độ di lệch trước và sau phẫu thuật, cũng như biểu đồ kết quả phục hồi cơ năng theo thang điểm Majeed.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng rộng rãi kỹ thuật chụp CLVT dựng hình 3D trong chẩn đoán và phân loại tổn thương GXSKCC tại các cơ sở y tế tuyến cuối nhằm nâng cao độ chính xác và hiệu quả điều trị.

2. Ưu tiên phẫu thuật kết xương bên trong với kỹ thuật nắn kín và cố định vít KCC xuyên da cho các trường hợp mất vững vòng chậu sau, nhằm cải thiện tỷ lệ phục hồi cơ năng và giảm biến chứng, thực hiện trong vòng 7 ngày sau chấn thương.

3. Đào tạo chuyên sâu cho phẫu thuật viên về kỹ thuật nắn chỉnh và cố định vòng chậu kết hợp sử dụng hình ảnh CLVT để đảm bảo an toàn và hiệu quả phẫu thuật.

4. Xây dựng quy trình theo dõi và đánh giá kết quả sau phẫu thuật bằng thang điểm Majeed và hình ảnh học định kỳ trong 12 tháng đầu để phát hiện sớm biến chứng và can thiệp kịp thời.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình: Nâng cao kiến thức về chẩn đoán và điều trị gãy xương sai khớp cùng chậu, áp dụng kỹ thuật phẫu thuật hiện đại.

2. Chuyên viên hình ảnh y học: Hiểu rõ vai trò và kỹ thuật chụp CLVT dựng hình 3D trong đánh giá tổn thương khung chậu, hỗ trợ chẩn đoán chính xác.

3. Nhân viên y tế tại các bệnh viện tuyến cuối: Cập nhật quy trình điều trị phẫu thuật kết xương bên trong, quản lý bệnh nhân đa chấn thương có tổn thương khung chậu.

4. Nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành y học: Tham khảo phương pháp nghiên cứu tiến cứu, phân tích hình ảnh y học và đánh giá kết quả điều trị trong lĩnh vực chấn thương chỉnh hình.

Câu hỏi thường gặp

1. CLVT dựng hình 3D có ưu điểm gì so với Xquang thường quy?
   CLVT dựng hình 3D không bị chồng hình, cho phép quan sát tổn thương trên nhiều mặt phẳng và góc độ khác nhau, phát hiện các đường gãy nhỏ và tổn thương phối hợp mà Xquang thường quy không thể thấy, giúp định hướng điều trị chính xác hơn.

2. Khi nào nên chỉ định phẫu thuật kết xương bên trong cho bệnh nhân GXSKCC?
   Phẫu thuật được chỉ định khi tổn thương gây mất vững vòng chậu sau, di lệch dọc trục lớn, có tổn thương thần kinh kèm theo hoặc khi điều trị bảo tồn không hiệu quả, nhằm phục hồi giải phẫu và chức năng khớp.

3. Phương pháp nắn kín và cố định vít KCC xuyên da có ưu điểm gì?
   Phương pháp này giảm thiểu tổn thương mô mềm, rút ngắn thời gian phẫu thuật, giảm biến chứng nhiễm trùng và tổn thương thần kinh, đồng thời cho kết quả phục hồi cơ năng tốt hơn so với phẫu thuật mở.

4. Tỷ lệ phục hồi cơ năng sau phẫu thuật kết xương bên trong là bao nhiêu?
   Theo nghiên cứu, khoảng 85% bệnh nhân đạt mức phục hồi rất tốt và tốt theo thang điểm Majeed, với thời gian theo dõi trung bình trên 6 tháng.

5. Có những biến chứng nào thường gặp sau phẫu thuật kết xương bên trong?
   Biến chứng chủ yếu là nhiễm trùng vết mổ (khoảng 5%), tổn thương thần kinh mới rất hiếm gặp nếu phẫu thuật được thực hiện đúng kỹ thuật và có sự hỗ trợ của hình ảnh CLVT.

Kết luận

• CLVT dựng hình 3D là công cụ chẩn đoán hiệu quả, giúp phát hiện và phân loại chính xác tổn thương gãy xương sai khớp cùng chậu.
• Phẫu thuật kết xương bên trong với kỹ thuật nắn kín và cố định vít KCC xuyên da mang lại kết quả phục hồi cơ năng cao, giảm biến chứng so với điều trị bảo tồn.
• Mức độ di lệch dọc trục giảm đáng kể sau phẫu thuật, góp phần phục hồi giải phẫu và chức năng khớp.
• Biến chứng nhiễm trùng vết mổ thấp, không có tổn thương thần kinh mới, chứng tỏ tính an toàn của phương pháp.
• Khuyến nghị áp dụng kỹ thuật chụp CLVT dựng hình 3D và phẫu thuật kết xương bên trong rộng rãi tại các cơ sở y tế tuyến cuối để nâng cao chất lượng điều trị.

Next steps: Mở rộng nghiên cứu với mẫu lớn hơn, theo dõi dài hạn để đánh giá kết quả lâu dài và phát triển kỹ thuật phẫu thuật ít xâm lấn hơn.

Call-to-action: Các chuyên gia và cơ sở y tế nên cập nhật và ứng dụng kỹ thuật CLVT dựng hình 3D cùng phẫu thuật kết xương bên trong để cải thiện hiệu quả điều trị cho bệnh nhân gãy xương sai khớp cùng chậu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Khớp cùng chậu là một khớp trục lớn nhất của cơ thể, được tạo thành bởi xương cùng và xương cánh chậu, nối liền khung chậu với cột sống ở đoạn thắt lưng cùng [23], [35], [40]. Nhờ có cấu trúc và đặc tính chuyển động riêng biệt, khớp cùng chậu có vai trò đặc biệt quan trọng trong duy trì độ vững của khung chậu và chịu đựng toàn bộ tải trọng của cơ thể [21], [35]. Tổn thương gãy xương sai khớp cùng chậu gây mất vững khung chậu và ảnh hưởng nặng nề đến cơ năng của bệnh nhân [23], [64], [86]. Gãy xương sai khớp cùng chậu thường do lực chấn thương có cường độ lớn nên tổn thương xương thường phức tạp và hay kèm theo các tổn thương phối hợp trong khung chậu.

Xquang thường quy giúp chẩn đoán định hướng các tổn thương xương khớp, đặc biệt là trong các trường hợp cấp cứu, tuy nhiên phương pháp này thường không đánh giá hết được các đường gãy, mảnh gãy, cũng như không thể giúp chẩn đoán đầy đủ các tổn thương phối hợp trong khung chậu [46], [48]. Nghiên cứu của Montana M. và cộng sự cho thấy 35% các trường hợp gãy xương sai khớp cùng chậu không được phát hiện trên Xquang thường quy [87]. Chụp cắt lớp vi tính dựng hình 3D giúp tái tạo hình ảnh khung chậu trong không gian 3 chiều, giúp khảo sát đầy đủ tổn thương khung chậu nói chung và khớp cùng chậu nói riêng, cũng như giúp đánh giá các tổn thương phối hợp để có định hướng phương pháp điều trị chuẩn mực.

và cộng sự có đến 30% các trường hợp gãy xương vùng chậu phải thay đổi phương pháp điều trị sau khi được chụp cắt lớp vi tính có dựng hình 3D [48]. Hiện nay, chụp cắt lớp vi tính được xem là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán và định hướng điều trị các trường hợp gãy xương sai khớp cùng chậu trên lâm sàng [46]. Trước đây, phương pháp điều trị bảo tồn bằng bó bột hoặc kéo liên tục thường được lựa chọn trong điều trị gãy xương sai khớp cùng chậu. Trong nghiên cứu của Holdsworth F.

Phẫu thuật kết xương bên trong để 1 điều trị các trường hợp gãy xương sai khớp cùng chậu lần đầu tiên được Borrelli J. và cộng sự thực hiện và báo cáo vào năm 1996. Kết quả nghiên cứu cho thấy đây là phương pháp điều trị có biến chứng thấp với khả năng phục hồi cơ năng cao hơn hẳn so với các phương pháp điều trị bảo tồn trước đây [24]. Ứng dụng hình ảnh chụp cắt lớp vi tính có dựng hình 3D trong phẫu thuật kết xương bên trong sử dụng nẹp và vít qua da, Jatoi A.

và cộng sự (2019) báo cáo kết quả phục hồi cơ năng ở mức tốt và rất tốt trong phẫu thuật điều trị gãy xương sai khớp cùng chậu đạt mức 80% [67]. Mặc dù việc phối hợp giữa chụp Xquang thường quy và chụp cắt lớp vi tính dựng hình 3D được xem là phương pháp chuẩn mực khi lên kế hoạch điều trị phẫu thuật [48], [96], [98], tuy nhiên tại Việt Nam, chưa có công trình nghiên cứu nào mô tả vai trò và ý nghĩa của chụp cắt lớp vi tính có dựng hình 3D khung chậu trong chẩn đoán, phân loại và định hướng điều trị gãy xương sai khớp cùng chậu. Ngoài ra, theo những tài liệu mà chúng tôi tìm được, những nghiên cứu đánh giá kết quả của phẫu thuật điều trị gãy xương sai khớp cùng chậu sử dụng phương tiện kết xương bên trong cũng rất ít được tác giả trong nước đề cập đến [4], [14], hoặc được đặt trong bệnh cảnh của gãy khung chậu nói chung với số lượng bệnh nhân hạn chế [2], [9], [12], [13], [16]. Trước thực trạng đó, chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu: “Nghiên cứu hình ảnh gãy xương sai khớp cùng chậu trên phim chụp cắt lớp vi tính dựng hình 3D và đánh giá kết quả điều trị bằng phẫu thuật kết xương bên trong” với 2 mục tiêu nghiên cứu như sau: 1.

Mô tả đặc điểm hình ảnh gãy xương sai khớp cùng chậu trên phim chụp cắt lớp vi tính dựng hình 3D. Đánh giá kết quả điều trị gãy xương sai khớp cùng chậu kín bằng phẫu thuật kết xương bên trong. Đặc điểm giải phẫu và sinh cơ học khớp cùng chậu 1. Đặc điểm giải phẫu khớp cùng chậu Khớp cùng chậu (KCC) là khớp nối giữa xương chậu và khối xương cùng cụt.

Khớp có hình chữ C hoặc chữ L, được tạo thành bởi diện khớp của xương cùng và hai xương cánh chậu, do đó được xem như vật chêm giữa hai xương cánh chậu [41], [90]. Mặt ngoài xương cánh chậu được chia làm 3 phần: phần cánh chậu sau (nơi bám của cơ mông lớn) liên quan đến KCC, phần giữa (nơi bám của cơ mông nhỡ) và phần trước (nơi bám của cơ mông bé) [97]. Phân vùng giải phẫu mặt ngoài cánh chậu Nguồn: Fractures of the Pelvis and Acetabulum [97] 1. Diện khớp Khớp có cấu tạo phức tạp, được chia làm 2 phần: phần thấp là phần mặt khớp, phần cao là phần lồi củ.

Bề mặt khớp của xương cùng thì nhám và gồ ghề với nhiều rãnh và hõm lớn, tạo cơ chế tự khóa với xương cánh chậu, giống như hình ảnh các mảnh xếp hình [41], [90], [123], [124]. Diện tích trung bình của mặt khớp là 17,5 cm2 và khớp có độ rộng khoảng 1 - 2 mm [21], [23]. Có sự thay đổi 3 khá rộng trong cấu trúc KCC ở người trưởng thành bao gồm kích thước, bề mặt và đường viền của khớp, KCC hai bên cũng có thể có sự khác biệt lớn [35]. Cấu tạo khớp cùng chậu Nguồn: Gray Anatomy [41] KCC có cấu trúc rất đặc biệt, không giống với bất kỳ khớp nào trong cơ thể, bề mặt khớp được bao phủ bởi hai loại sụn khác nhau.

Phần mặt khớp của xương cùng được bao phủ bởi lớp sụn hyaline trong suốt, bóng như kính; phần mặt khớp của xương chậu được bao phủ bởi lớp sụn sợi giống như bọt biển. Cấu trúc diện khớp cùng chậu (thiết đồ cắt dọc) Nguồn: Beaubien B. [22] Hầu hết các tác giả mô tả KCC là một khớp hoạt dịch, di động. Nhưng thật 4 sự chỉ 1/3 phía trước của KCC là khớp hoạt dịch, phần còn lại của khớp là hệ thống dây chằng phức tạp.

Phần bao khớp phía sau của KCC thường có cấu tạo thô sơ hoặc khiếm khuyết nên hệ thống dây chằng KCC trải rộng về phía sau, tạo sự kết nối vững chắc giữa xương cùng và xương chậu [35] Hình 1. Cấu trúc diện khớp cùng chậu (thiết đồ cắt theo mặt phẳng trán) Nguồn: Lumbosacral and Pelvic Procedures [93] 1. Mạch máu và thần kinh KCC được cấp máu bởi 3 nhánh của thân sau động mạch (ĐM) chậu trong: ĐM mông trên, ĐM chậu lưng và ĐM cùng bên [127]. ĐM chậu trong bắt nguồn từ ĐM chậu chung tại vị trí ngang với đĩa đệm L5 - S1 và nằm ở phía trước trong so với KCC cùng bên.

ĐM này đi hướng xuống dưới, băng qua eo chậu trên, phân chia thành thân trước và thân sau tại vị trí bờ trên của khuyết hông lớn. ĐM mông trên là nhánh lớn nhất của ĐM chậu trong. ĐM này đi ngang KCC, tới khuyết hông lớn. Tại đây ĐM quay ngược về cánh chậu sau, tạo thành vòng chữ U quanh khuyết hông lớn và đi vào vùng mông [40].

ĐM mông trên đi cùng tĩnh mạch và thần kinh (TK) mông trên [6]. Tổn thương mạch máu này là nguyên nhân gây nên huyết khối lớn trong các trường hợp chấn thương gây sai khớp cùng chậu (SKCC) hoặc gãy xương sai khớp cùng chậu (GXSKCC), một số tác giả cũng ghi nhận các trường hợp phình ĐM mông trên do chấn thương [127]. Kết quả nghiên cứu trên xác của Ebraheim N. và cộng sự cho thấy, nhánh trước dây TK sống thắt lưng L4 và L5 nằm phía trên cách đường vòng chậu khoảng cách trung bình là 4 cm.

Các cấu trúc này đi xuống phía trong so với KCC 5 và cách khớp lần lượt là 2,3 cm và 2,6 cm. Ở vị trí ngay mức khuyết hông hay đường vòng chậu, các sợi này chỉ cách khe khớp khoảng 1 cm. Do đó, cần thận trọng khi phẫu thuật ở vùng phía trong KCC, đặc biệt là ngang mức khuyết hông [44], [93]. Động mạch cấp máu cho KCC Nguồn: Gray Anatomy [40] Hình 1.

Dây TK sống thắt lưng L4, L5 Nguồn: Lumbosacral and Pelvic Procedures [93] 6 Như vậy, cùng với ĐM chậu trong và tĩnh mạch chậu trong, nhánh trước dây TK sống thắt lưng là một trong những cấu trúc dễ bị tổn thương trong chấn thương và phẫu thuật KCC [93]. Ngoài ra, đoạn cuối của đường tiêu hoá và hệ niệu nằm ngay phía trước xương cùng cụt nên cũng dễ tổn thương khi gãy khung chậu có di lệch. Các cấu trúc dễ tổn thương trong phẫu thuật KCC Nguồn: Lumbosacral and Pelvic Procedures [93] 1. Sinh cơ học khớp cùng chậu 1.

Độ vững Khung chậu có cấu trúc dạng vòng (hình 1.8), độ vững chắc của vòng chậu phụ thuộc vào tính toàn vẹn của phức hợp cùng chậu sau [117], [118]. Phức hợp này là một cấu trúc được thiết kế đặc biệt, có thể kháng lại các lực kéo dãn mạnh và hỗ trợ trọng lực của cơ thể truyền từ cột sống đến hai chi dưới trong hầu hết các hoạt động của cơ thể [57]. Tổn thương phức hợp cùng chậu sau như GXSKCC dẫn đến mất vững vòng chậu. Phần lớn lực tác động lên khung chậu có xu hướng đẩy xương cùng ra trước và xương chậu ra sau.

Xương cùng rộng hơn ở phía trước và được giữ bởi lực căng của các dây chằng, trong đó dây chằng phía sau là dây chằng mạnh nhất. Ngoài ra, xương cùng như một vật chêm chịu lực nén ép giữa các xương, tạo nên 7 tính vững của vòng chậu. Sự tương tác giữa các xương của phức hợp này làm KCC có thể chuyển động với biên độ nhỏ (giảm chấn động) [68]. Bề mặt khớp của xương cùng gồ ghề không đều với nhiều gờ lớn và chỗ lõm, tạo nên cơ chế tự khóa với xương cánh chậu, tương tự như các mảnh xếp hình [71], [124].

Cấu trúc dạng vòng của khung chậu Nguồn: Pelvis Ring Fractures [57] Ngoài ra hệ thống dây chằng nội tại của KCC, dây chằng liên kết và các cơ bao quanh khớp cũng có vai trò hình thành tính vững của KCC. Dây chằng cùng gai nối bờ ngoài của xương cùng với gai chậu và kháng lại chuyển động xoay ngoài của cánh chậu [57]. Dây chằng cùng ụ ngồi giúp KCC có khả năng chống lại lực xoay ngoài và lực xé dọc [40]. Các dây chằng cùng chậu sau rất mạnh, giúp khớp có khả năng chịu đựng được tải trọng của cơ thể.