Luận văn nghiên cứu hiệu quả kinh tế một số mô hình trồng cây lâm sản ngoài gỗ dược liệu tại huyện xín mần tỉnh hà giang

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá hiệu quả kinh tế của các mô hình trồng cây lâm sản ngoài gỗ dược liệu tại… 60 trang · Đại học Thái Nguyên · 2019.

• Tác giả: Thèn Văn Khánh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hữu Thọ
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Hiệu Quả Kinh Tế Mô Hình Trồng Cây Lâm Sản Ngoài Gỗ Dược Liệu Tại Huyện Xín Mần Tỉnh Hà Giang
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa khoa học
• 1.4. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.5. Ý nghĩa đối với sinh viên
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Một số vấn đề cơ bản về hiệu quả kinh tế
• 2.2. Vị trí, vai trò của sản xuất dược liệu trong sự phát triển kinh tế
• 2.3. Một số khái niệm
• 2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến nâng cao thu nhập sản xuất dược liệu
• 2.5. Cơ sở thực tiễn
• 2.5.1. Tình hình phát triển và vai trò dược liệu trên thế giới
• 2.5.2. Tình hình phát triển và vai trò dược liệu ở Việt Nam
• 2.5.3. Tình hình phát triển và vai trò dược liệu ở tỉnh Hà Giang
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Đối tượng nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.3.2. Phương pháp phân tích, xử lý thông tin số liệu
• 3.4. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.4.1. Một số chỉ tiêu phản ánh về thông tin chủ hộ
• 3.4.2. Chỉ tiêu phản ánh phát triển sản xuất cây lâm sản ngoài gỗ dược liệu
• 3.4.3. Chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sản xuất cây lâm sản ngoài gỗ dược liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Xín Mần tỉnh Hà Giang
• 4.1.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Đặc điểm kinh tế xã hội
• 4.2. Thực trạng sản xuất lâm sản ngoài gỗ dược liệu tại huyện Xín Mần
• 4.2.1. Hiện trạng sản xuất
• 4.2.2. Tình hình sử dụng các kỹ thuật trồng và thu hoạch cây lâm sản ngoài gỗ dược liệu
• 4.2.3. Tình hình tiêu thụ
• 4.3. Đánh giá hiệu quả kinh tế và đưa ra giải pháp để nâng cao thu nhập cho người dân tại địa phương
• 4.3.1. Tình hình nhân khẩu và lao động, điều kiện kinh tế của các hộ điều tra
• 4.3.2. Chi phí sản xuất 1 sào lâm sản ngoài gỗ dược liệu
• 4.3.3. Đánh giá HQKT sản xuất dược liệu của các nhóm hộ đã điều tra
• 4.3.4. Hiệu quả xã hội
• 4.3.5. Hiệu quả môi trường
• 4.4. Những khó khăn và thách thức trong phát triển lâm sản ngoài gỗ dược liệu tại địa bàn huyện Xín Mần
• 4.4.1. Thách thức
• 4.4.2. Phân tích SWOT
• 4.5. Định hướng và một số giải pháp phát triển cây lâm sản ngoài gỗ dược liệu, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông hộ trên địa bàn huyện Xín Mần
• 4.5.1. Định hướng phát triển cây lâm sản ngoài gỗ dược liệu, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông hộ trên địa bàn huyện Xín Mần
• 4.5.2. Một số giải pháp phát triển cây lâm sản ngoài gỗ dược liệu, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông hộ trên địa bàn huyện Xín Mần
• 4.5.3. Giải pháp cụ thể cho từng nhóm hộ trên địa bàn huyện Xín Mần
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với nhà nước
• 5.2. Đối với địa phương
• 5.3. Đối với hộ nông dân
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu hiệu quả kinh tế

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá hiệu quả kinh tế của các mô hình trồng cây lâm sản ngoài gỗ dược liệu tại huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang. Mục tiêu chính là xác định mức thu nhập của các hộ nông dân tham gia trồng dược liệu, đặc biệt là cây mướp đắng rừng. Nghiên cứu cũng phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập, bao gồm chi phí sản xuất, kỹ thuật canh tác và thị trường tiêu thụ. Kết quả cho thấy, trồng dược liệu mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn từ 3 đến 5 lần so với các loại cây nông nghiệp truyền thống như lúa, ngô, khoai, sắn. Điều này khẳng định tiềm năng lớn của kinh tế lâm nghiệp trong việc nâng cao đời sống người dân địa phương.

1.1. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thu thập số liệu từ các hộ nông dân trồng dược liệu tại Xín Mần. Các chỉ tiêu nghiên cứu bao gồm chi phí sản xuất, năng suất, sản lượng và giá bán dược liệu. Phương pháp phân tích SWOT được áp dụng để đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của mô hình trồng dược liệu. Kết quả nghiên cứu cho thấy, mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc phát triển dược liệu tại địa phương vẫn gặp phải một số khó khăn như thiếu vốn đầu tư, hạn chế về kỹ thuật canh tác và thị trường tiêu thụ chưa ổn định.

1.2. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, các hộ trồng dược liệu tại Xín Mần có thu nhập trung bình cao hơn đáng kể so với các hộ trồng cây nông nghiệp truyền thống. Cụ thể, chi phí sản xuất cho 1 sào dược liệu trong 1 năm dao động từ 5 đến 7 triệu đồng, trong khi lợi nhuận thu được có thể lên đến 15 triệu đồng. Điều này cho thấy mô hình kinh tế trồng dược liệu có hiệu quả cao và phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của địa phương. Nghiên cứu cũng đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế, bao gồm hỗ trợ vốn đầu tư, đào tạo kỹ thuật canh tác và mở rộng thị trường tiêu thụ.

II. Mô hình trồng cây lâm sản ngoài gỗ dược liệu

Mô hình trồng cây lâm sản ngoài gỗ dược liệu tại Xín Mần được đánh giá là một hướng đi bền vững trong phát triển nông nghiệp và bảo tồn đa dạng sinh học. Các loại cây dược liệu được trồng chủ yếu bao gồm mướp đắng rừng, quế, hồi, và một số loại cây thuốc quý hiếm khác. Mô hình này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường và duy trì hệ sinh thái tự nhiên. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc trồng dược liệu giúp tăng cường sự đa dạng sinh học, cải thiện chất lượng đất và giảm thiểu tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu.

2.1. Đặc điểm kỹ thuật canh tác

Các hộ nông dân tại Xín Mần áp dụng kỹ thuật canh tác truyền thống kết hợp với một số phương pháp hiện đại để trồng dược liệu. Quá trình canh tác bao gồm các bước chính như chuẩn bị đất, gieo trồng, chăm sóc và thu hoạch. Nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến giúp tăng năng suất và chất lượng dược liệu, đồng thời giảm thiểu chi phí sản xuất. Tuy nhiên, một số hộ nông dân vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận các kỹ thuật mới do thiếu kiến thức và nguồn lực tài chính.

2.2. Hiệu quả môi trường và xã hội

Mô hình trồng dược liệu không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn có tác động tích cực đến môi trường và xã hội. Việc trồng dược liệu giúp bảo vệ đất, chống xói mòn và duy trì độ ẩm cho đất. Đồng thời, mô hình này cũng tạo cơ hội việc làm cho người dân địa phương, góp phần nâng cao đời sống và giảm tỷ lệ di cư. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn các loại cây dược liệu quý hiếm, đặc biệt là trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy thoái môi trường đang diễn ra trên toàn cầu.

III. Phát triển bền vững và giải pháp

Nghiên cứu đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển bền vững mô hình trồng cây lâm sản ngoài gỗ dược liệu tại Xín Mần. Các giải pháp bao gồm hỗ trợ vốn đầu tư, đào tạo kỹ thuật canh tác, mở rộng thị trường tiêu thụ và tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn và phát triển các loại cây dược liệu quý hiếm, đặc biệt là trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy thoái môi trường đang diễn ra trên toàn cầu. Các giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường và duy trì sự đa dạng sinh học.

3.1. Giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể bao gồm hỗ trợ vốn đầu tư cho các hộ nông dân, đào tạo kỹ thuật canh tác tiên tiến, và mở rộng thị trường tiêu thụ dược liệu. Nghiên cứu cũng đề xuất tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan, bao gồm chính quyền địa phương, doanh nghiệp và các tổ chức phi chính phủ, để thúc đẩy phát triển bền vững mô hình trồng dược liệu. Đồng thời, nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn và phát triển các loại cây dược liệu quý hiếm, đặc biệt là trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy thoái môi trường đang diễn ra trên toàn cầu.

3.2. Định hướng phát triển

Nghiên cứu đề xuất định hướng phát triển mô hình trồng dược liệu tại Xín Mần theo hướng bền vững, tập trung vào việc nâng cao hiệu quả kinh tế, bảo vệ môi trường và duy trì sự đa dạng sinh học. Các định hướng bao gồm phát triển các sản phẩm dược liệu có giá trị cao, tăng cường liên kết giữa các hộ nông dân và doanh nghiệp, và xây dựng thương hiệu dược liệu địa phương. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng các công nghệ tiên tiến trong sản xuất và chế biến dược liệu để nâng cao giá trị sản phẩm và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên dược liệu phong phú với hơn 5.000 loài thực vật được sử dụng làm thuốc, trong đó có gần 200 loài có tiềm năng khai thác, phát triển trồng trọt quy mô lớn nhằm phục vụ nhu cầu nội địa và định hướng xuất khẩu (tiêu biểu như quế, hồi, thảo quả, sa nhân, kim tiền thảo, atisô...). Thống kê giai đoạn 2013–2015 của Cục Quản lý Y Dược cổ truyền (Bộ Y tế) ghi nhận khoảng 70 loài và nhóm loài cây dược liệu có khả năng khai thác với tổng trữ lượng khoảng 18.000 tấn/năm. Đáng chú ý, việc chuyển đổi sang canh tác dược liệu mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn từ 3 đến 5 lần so với các loại cây lương thực truyền thống như ngô, lúa, khoai, sắn. Dù vậy, thực trạng sản xuất dược liệu trong nước nhìn chung vẫn chưa chủ động, quy mô còn phân tán và sức cạnh tranh thương phẩm chưa cao.

Huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang là một huyện vùng cao biên giới có địa hình chia cắt phức tạp, mật độ dân số thấp, trình độ dân trí chưa đồng đều và cơ cấu kinh tế nông nghiệp còn lạc hậu, đời sống đồng bào các dân tộc thiểu số còn nhiều khó khăn. Trước yêu cầu chuyển dịch cơ cấu cây trồng nhằm nâng cao thu nhập và xóa đói giảm nghèo bền vững theo các chính sách của Nhà nước, việc đưa các giống cây lâm sản ngoài gỗ có giá trị dược liệu vào sản xuất nông hộ trở thành một định hướng trọng tâm. Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Thèn Văn Khánh lựa chọn đề tài: "Nghiên cứu hiệu quả kinh tế một số mô hình trồng cây lâm sản ngoài gỗ dược liệu tại huyện Xín Mần tỉnh Hà Giang" nhằm đánh giá thực chất giá trị kinh tế của mô hình này tại cơ sở, trong đó đi sâu khảo sát mô hình trồng cây mướp đắng rừng.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được tác giả xác định gồm 5 nội dung:

1. Đánh giá thực trạng thu nhập của các hộ trồng dược liệu trên địa bàn nghiên cứu.
2. Đánh giá hiệu quả kinh tế của các mô hình trồng cây dược liệu tại xã, cụ thể tập trung vào cây mướp đắng rừng.
3. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp tới thu nhập của các hộ trồng mướp đắng rừng.
4. Phân tích những thuận lợi và khó khăn trong việc nâng cao thu nhập cho các hộ sản xuất mướp đắng rừng tại địa phương.
5. Đề xuất hệ thống các giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao thu nhập cho các hộ trồng mướp đắng rừng trên địa bàn nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của khóa luận được xác lập rõ ràng:

• Đối tượng nghiên cứu: Hiệu quả kinh tế của mô hình trồng cây mướp đắng rừng và các hộ nông dân trực tiếp canh tác loại cây dược liệu này trên địa bàn huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang.
• Phạm vi không gian: Đề tài triển khai khảo sát tại 3 xã đại diện có diện tích và điều kiện sinh thái phù hợp cho trồng cây mướp đắng rừng thuộc huyện Xín Mần, gồm: xã Quảng Nguyên, xã Nấm Dẩn và xã Chế Là.
• Phạm vi thời gian: Thu thập và sử dụng dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2016–2018; tổ chức điều tra, phỏng vấn thu thập số liệu sơ cấp từ nông hộ trong khoảng thời gian từ ngày 15/01/2019 đến ngày 15/04/2019.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận vấn đề nghiên cứu dựa trên hệ thống lý luận kinh tế nông nghiệp về hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông hộ:

• Khung lý thuyết và quan điểm: Tác giả tiếp thu các quan điểm kinh tế học của Đỗ Kim Chung (2009), Trần Văn Đức (2006) và Nguyễn Ngọc Long (2009). Theo đó, hiệu quả kinh tế được hiểu là mối tương quan so sánh giữa kết quả sản xuất đạt được với chi phí nguồn lực bỏ ra, đồng thời phải được xem xét hài hòa trong mối quan hệ hữu cơ với hiệu quả xã hội (giải quyết việc làm, xóa đói giảm nghèo) và hiệu quả môi trường (bảo vệ tài nguyên, độ che phủ rừng). Đề tài cũng hệ thống hóa các yếu tố tác động đến thu nhập nông hộ, bao gồm yếu tố sinh thái - tự nhiên (đất đai, khí hậu), kinh tế - xã hội (thị trường tiêu thụ, giá cả, nguồn lao động, chính sách hỗ trợ) và kỹ thuật canh tác (giống, phân bón, phòng trừ sâu bệnh, thu hoạch và sơ chế bảo quản).
• Cơ sở văn bản pháp lý và chính sách: Đề tài dẫn chiếu Quyết định 1976/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Quy hoạch tổng thể phát triển dược liệu đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030 (quy hoạch 8 vùng trồng 54 loài dược liệu); Nghị quyết 30a/CP về chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững đối với các huyện nghèo; Chương trình mục tiêu quốc gia 135 giai đoạn II; các chương trình dự án hỗ trợ kỹ thuật và khuyến nông từ tổ chức phi chính phủ Tây Ban Nha và tổ chức Danida.

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu tài liệu thứ cấp và khảo sát thực địa:

• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Kế thừa các báo cáo kinh tế - xã hội, báo cáo tổng kết sản xuất nông - lâm nghiệp hàng năm của UBND huyện Xín Mần, Niên giám thống kê huyện Xín Mần năm 2018, số liệu từ Trạm Khuyến nông huyện Xín Mần và các đề án của ngành nông nghiệp địa phương.
• Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Thiết kế phiếu điều tra phỏng vấn trực tiếp chủ hộ nông dân. Mẫu khảo sát chính thức gồm 60 hộ gia đình trồng mướp đắng rừng tại 3 xã nghiên cứu (Quảng Nguyên: 20 hộ; Nấm Dẩn: 20 hộ; Chế Là: 20 hộ). Cơ cấu mẫu gồm 51 hộ thuần nông (chiếm 84%) và 9 hộ hỗn hợp (chiếm 16%). Đồng thời, tác giả thực hiện phỏng vấn sâu một số hộ điển hình và đại diện doanh nghiệp thu mua bao tiêu sản phẩm trên địa bàn.
• Phương pháp phân tích, xử lý thông tin: Dữ liệu được làm sạch, mã hóa và tổng hợp bằng phần mềm Microsoft Excel. Sử dụng các phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh tương đối - tuyệt đối, phương pháp phân tổ thống kê kinh tế (phân chia nhóm hộ theo mức sống: hộ giàu, hộ khá, hộ trung bình) và phân tích ma trận SWOT để chỉ rõ điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội cùng thách thức của mô hình.
• Hệ thống chỉ tiêu kinh tế vi mô sử dụng trong đánh giá nông hộ:
  • Giá trị sản xuất ($GO$): $GO = \sum Q_i \times P_i$ (với $Q_i$ là sản lượng sản phẩm loại $i$, $P_i$ là đơn giá bán).
  • Chi phí trung gian ($IC$): Tổng các khoản chi phí vật chất và dịch vụ mua ngoài phục vụ sản xuất trong năm (giống, phân bón vi lượng, phân chuồng, vật tư...).
  • Giá trị gia tăng ($VA$): $VA = GO - IC$.
  • Thu nhập hỗn hợp ($MI$): $MI = VA - F$ (trong đó $F$ là chi phí cố định/khấu hao công cụ tài sản).
  • Các chỉ tiêu hiệu quả so sánh: Tỷ suất $GO/IC$ (lần), $VA/IC$ (lần), $GO/\text{công lao động}$, $VA/\text{công lao động}$, $IC/1\text{ tạ sản phẩm}$, $VA/1\text{ tạ sản phẩm}$.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả xác định tính cấp thiết xuất phát từ tiềm năng dược liệu to lớn của vùng núi phía Bắc và yêu cầu tìm kiếm sinh kế thoát nghèo cho bà con nông dân huyện Xín Mần. Phần này công bố mục tiêu nghiên cứu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu tại 3 xã (Quảng Nguyên, Nấm Dẩn, Chế Là) với thời gian khảo sát thực địa đầu năm 2019, đồng thời nêu rõ ý nghĩa khoa học và thực tiễn trong việc cung cấp cơ sở dữ liệu cho các nghiên cứu khuyến nông và công tác điều hành tại địa phương.

Phần 2: Tổng quan nghiên cứu

Phần này trình bày hệ thống cơ sở lý luận về hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và môi trường; phân tích đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của ngành sản xuất cây dược liệu. Tác giả tổng quan kinh nghiệm quốc tế và tình hình trong nước, chỉ ra rằng Việt Nam có 4.000 loài cây thuốc nhưng chuỗi giá trị còn nhiều điểm nghẽn, đặc biệt là mối liên kết "4 nhà" (Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Nhà nông) chưa chặt chẽ. Đối với tỉnh Hà Giang, toàn tỉnh có 1.101 loài cây thuốc (51 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam), địa phương đang tập trung thu hút đầu tư phát triển cây dược liệu gắn với chương trình giảm nghèo tại các huyện 30a.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Tác giả mô tả chi tiết phương pháp tiếp cận nghiên cứu kinh tế nông hộ, quy trình chọn mẫu điều tra 60 hộ tại 3 xã phân theo nghề nghiệp và mức sống, cấu trúc phiếu hỏi điều tra nông hộ, quy trình phân tích SWOT và công thức tính toán các chỉ tiêu tài chính ($GO, IC, VA, MI$).

Xã khảo sát	Hộ hỗn hợp	Hộ thuần nông	Tổng số hộ điều tra	Tỷ lệ (%)
Xã Quảng Nguyên	1	16	20*	33,33
Xã Nấm Dẩn	5	17	20*	33,33
Xã Chế Là	3	18	20*	33,34
Tổng số	9	51	60	100,00

(Ghi chú: Số liệu tổng hợp theo nguyên bản Bảng 2.1 của khóa luận).

Phần 4: Kết quả nghiên cứu

Đây là phần trọng tâm của khóa luận, phản ánh toàn diện các khía cạnh tự nhiên, kỹ thuật và tài chính của mô hình:

• Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Xín Mần: Tổng diện tích tự nhiên toàn huyện là 58.702,22 ha, địa hình đồi núi dốc, chia cắt mạnh. Dân số năm 2018 là 80.915 người (15.381 hộ, bình quân 5,26 người/hộ), dân số nông thôn chiếm 89,58%, mật độ dân số 137,84 người/km2. Lực lượng lao động đạt 68.083 người (chiếm 84,14% dân số), trong đó lao động nông - lâm nghiệp chiếm trên 92%. Huyện có 15 dân tộc, chủ yếu là dân tộc Nùng (43,49%), Mông (23,31%), Tày (14,05%), La Chí (7,75%), Dao (6,75%), Kinh (3,1%). Tỷ lệ tăng dân số tự nhiên năm 2018 là 1,794%.
• Thực trạng sản xuất và tiêu thụ dược liệu: Diện tích cây lâm sản ngoài gỗ dược liệu toàn huyện tăng trưởng liên tục qua các năm. Riêng cây mướp đắng rừng tăng đột biến từ 10 ha năm 2016 lên 20 ha năm 2017 và đạt 53 ha năm 2018 (tốc độ phát triển bình quân 118,75%). Năng suất toàn huyện đạt từ 66,7 tạ/ha (2016) lên 69,41 tạ/ha (2018). Cây có chu kỳ thu hoạch kéo dài (trồng 1 lần thu hoạch 10 năm), mỗi năm thu hái 3–5 lứa từ tháng 4 đến tháng 12. Về tiêu thụ, sản phẩm được doanh nghiệp tại địa phương thu mua, sơ chế và có trên 50% sản lượng được xuất bán sang thị trường Trung Quốc qua đường tiểu ngạch.
• Hạch toán chi phí và hiệu quả kinh tế nông hộ: Kết quả khảo sát 60 hộ (gồm 6 hộ giàu, 34 hộ khá, 20 hộ trung bình) cho thấy sự phân hóa rõ nét về quy mô đất đai, mức đầu tư chi phí và hiệu quả thu được trên 1 sào canh tác mướp đắng rừng.
• Đánh giá hiệu quả xã hội và môi trường: 100% hộ dân không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hay phân bón hóa học độc hại, bảo vệ an toàn sinh thái rừng và nâng cao độ che phủ của rừng lên 10%. Trong năm 2018, mô hình đã góp phần giúp 71 hộ nghèo và cận nghèo thoát nghèo.
• Phân tích ma trận SWOT và giải pháp đề xuất: Đề xuất các nhóm giải pháp về quy hoạch đất đai, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật bón phân, làm giàn, hỗ trợ nguồn vốn vay ưu đãi (bình quân 30 triệu đồng/hộ) và mở rộng thị trường chế biến sâu trong nước.

Kết quả và đóng góp

1. Số liệu thực nghiệm về quy mô sản xuất và chi phí nông hộ

Khóa luận đã tổng hợp cụ thể diễn biến diện tích dược liệu toàn huyện Xín Mần giai đoạn 2016–2018 và chi phí sản xuất trực tiếp của các nhóm hộ nông dân:

Loại dược liệu	Năm 2016 (ha)	Năm 2017 (ha)	Năm 2018 (ha)	So sánh 2017/2016 (%)	So sánh 2018/2017 (%)	Tốc độ PTBQ (%)
Mướp đắng rừng	10	20	53	200,00	265,00	118,75
Quế	40	58	60	145,00	103,45	124,22
Thảo quả	89	90	93	101,12	103,33	102,23
Tổng cộng	139	168	206	120,86	122,62	121,74

Về năng suất khảo sát tại 60 hộ điều tra (Bảng 4.4): Hộ giàu đạt năng suất 280 kg/sào (diện tích bình quân 42,725 sào); Hộ khá đạt 250 kg/sào (diện tích bình quân 49,28 sào); Hộ trung bình đạt 240 kg/sào (diện tích bình quân 31,1515 sào); Năng suất bình quân đạt 256,7 kg/sào với quy mô đất canh tác bình quân 41,052 sào.

Chi phí sản xuất cho 1 sào mướp đắng rừng trong 1 năm được phân bổ theo bảng sau:

Khoản mục chi phí	Hộ giàu (n=6)	Hộ khá (n=34)	Hộ trung bình (n=20)	Bình quân (n=60)
Chi phí trung gian (IC) (1.000 đồng)	360,0	336,2	310,5	335,6
- Phân vi lượng	300,0	276,2	250,5	275,56
- Phân chuồng hoai mục	60,0	60,0	60,0	60,0
Chi phí lao động (1.000 đồng)	600,5	450,4	400,2	483,7
- Làm cỏ, chăm sóc, thu hái...	600,5	450,4	400,2	483,7

2. So sánh hiệu quả kinh tế giữa các nhóm hộ khảo sát

Số liệu tính toán từ phiếu điều tra năm 2018 (Bảng 4.8 trong văn bản) chỉ ra sự chênh lệch rõ rệt về hiệu quả tài chính trên 1 sào canh tác mướp đắng rừng:

Chỉ tiêu tính toán	Đơn vị tính	Hộ giàu	Hộ khá	Hộ trung bình
Giá trị sản xuất ($GO$)	1.000 đồng	669,0	689,0	418,16
Chi phí trung gian ($IC$)	1.000 đồng	360,0	336,2	310,5
Giá trị gia tăng ($VA$)	1.000 đồng	309,0	352,8	82,56
Tỷ suất $GO/IC$	Lần	1,8	2,0	1,3
Tỷ suất $VA/IC$	Lần	0,8	1,0	0,2
Chi phí $IC$/1 tạ dược liệu	1.000 đồng	1,0	1,0	1,0
Giá trị gia tăng $VA$/1 tạ dược liệu	1.000 đồng	0,8	1,0	0,2
$GO$/công lao động	1.000 đồng	1,1	1,5	1,0
$VA$/công lao động	1.000 đồng	0,5	0,8	0,2

Kết quả cho thấy nhóm hộ khá đạt giá trị sản xuất và giá trị gia tăng cao nhất ($GO$ đạt 689,0 nghìn đồng/sào, $VA$ đạt 352,8 nghìn đồng/sào, $GO/IC$ đạt 2,0 lần), theo sau là nhóm hộ giàu ($GO$ 669,0 nghìn đồng/sào, $VA$ 309,0 nghìn đồng/sào, $GO/IC$ 1,8 lần). Nhóm hộ trung bình đạt hiệu quả thấp hơn hẳn do hạn chế về kỹ thuật và vốn đầu tư ($VA$ chỉ đạt 82,56 nghìn đồng/sào, $GO/IC$ đạt 1,3 lần, $VA/IC$ chỉ đạt 0,2 lần).

3. Giải pháp và đóng góp thực tiễn của tác giả

• Về mặt kinh tế - kỹ thuật: Tác giả đề xuất quy trình kỹ thuật bón lót phân chuồng kết hợp supe lân trước khi trồng 7–10 ngày; bón thúc định kỳ 3 lần (sau 1 tuần, sau 10 ngày tiếp theo và khi cây leo được 2/3 giàn) cùng việc bón bù sau mỗi đợt thu hoạch nhằm duy trì năng suất thu hoạch 10 năm liên tục.
• Về mặt tổ chức sản xuất và thị trường: Kiến nghị chính quyền huyện tăng cường các lớp tập huấn khuyến nông, củng cố mối liên kết chuỗi giá trị giữa hộ nông dân với doanh nghiệp chế biến bao tiêu tại chỗ nhằm kiểm soát chất lượng, tránh tình trạng tư thương ép giá khi được mùa và giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào thị trường xuất khẩu tiểu ngạch Trung Quốc.
• Đóng góp mới của đề tài: Khóa luận cung cấp bộ dữ liệu thực địa chi tiết về tình hình tài chính nông hộ trồng mướp đắng rừng tại vùng cao Xín Mần, lượng hóa được tỷ suất sinh lời trên vốn trung gian và ngày công lao động, chứng minh tính khả thi của mô hình trồng cây lâm sản ngoài gỗ dược liệu dưới tán rừng trong chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững theo Nghị quyết 30a.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu: Phạm vi khảo sát thực địa của đề tài mới dừng lại ở 60 hộ gia đình tập trung tại 3 xã (Quảng Nguyên, Nấm Dẩn, Chế Là), chưa bao quát hết toàn bộ 18 xã và 1 thị trấn của huyện Xín Mần. Do hạn chế về thời gian thực tập tốt nghiệp và nguồn lực nghiên cứu, khóa luận chủ yếu hạch toán chuyên sâu mô hình mướp đắng rừng, trong khi các cây lâm sản ngoài gỗ dược liệu quan trọng khác trên địa bàn như thảo quả (93 ha) và quế (60 ha) mới chỉ dừng lại ở việc phản ánh số liệu diện tích và sản lượng thứ cấp tổng hợp.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Cần mở rộng quy mô mẫu điều tra trên phạm vi toàn huyện; nghiên cứu sâu hơn về phân tích chuỗi giá trị (Value Chain Analysis) bao gồm biên lợi nhuận của các tác nhân thu gom, doanh nghiệp chế biến và kênh xuất khẩu; đồng thời đánh giá tác động của biến đổi khí hậu (rét đậm, sương muối, khô hạn) đến năng suất và rủi ro tài chính dài hạn của các mô hình nông lâm kết hợp.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Khóa luận là tài liệu tham khảo thiết thực cho sinh viên các chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Khuyến nông, Phát triển nông thôn và Quản lý tài nguyên rừng; đồng thời cung cấp thông tin hữu ích cho cán bộ khuyến nông, cán bộ phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Xín Mần cũng như các nhà nghiên cứu quan tâm đến phát triển sinh kế miền núi.
• Nội dung đáng tham khảo:
  • Phương pháp phân tổ nông hộ theo mức sống và bộ chỉ tiêu hạch toán kinh tế vi mô ($GO, IC, VA$).
  • Bảng ma trận SWOT chi tiết về ngành dược liệu vùng cao (Bảng 4.7 trong khóa luận).
  • Quy trình kỹ thuật thực tế về chăm sóc, bón thúc, lịch trình thu hái 3–5 vụ/năm và quy chuẩn sơ chế, bảo quản mướp đắng rừng tránh côn trùng, ẩm mốc của người dân địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Chu kỳ sinh trưởng, thời gian cho thu hoạch và tần suất thu hái cây mướp đắng rừng tại Xín Mần diễn ra như thế nào?
Theo kết quả điều tra thực tế trong khóa luận, cây mướp đắng rừng từ khi trồng đến lúc bắt đầu thu hoạch mất khoảng 6–8 tháng. Điểm đặc thù của giống cây này là trồng một lần có thể cho thu hoạch kéo dài trong 10 năm. Mỗi năm, người dân thu hái từ 3 đến 5 đợt (kéo dài từ tháng 4 đến tháng 12 dương lịch), chu kỳ bình quân cứ 2 tháng thu hoạch một lần tùy thuộc vào mức độ chăm sóc và điều kiện thời tiết.

2. Tốc độ mở rộng diện tích mướp đắng rừng của toàn huyện Xín Mần giai đoạn 2016–2018 biến động ra sao?
Diện tích trồng mướp đắng rừng toàn huyện tăng trưởng rất nhanh: năm 2016 đạt 10 ha, năm 2017 tăng lên 20 ha (tăng 200%), và đến năm 2018 đạt 53 ha (tăng 265% so với năm 2017). Tốc độ phát triển bình quân của loại cây này trong giai đoạn 2016–2018 đạt 118,75%/năm, cao hơn mức tăng diện tích thảo quả (102,23%/năm) và trở thành cây dược liệu có tốc độ mở rộng diện tích lớn nhất trên địa bàn huyện.

3. Tại sao nhóm hộ khá lại có tỷ suất giá trị gia tăng ($VA$) và hiệu quả trên chi phí trung gian ($VA/IC$) cao hơn nhóm hộ giàu?
Dữ liệu hạch toán từ Bảng 4.8 cho thấy nhóm hộ khá đạt $VA$ là 352,8 nghìn đồng/sào và $VA/IC$ đạt 1,0 lần (so với hộ giàu có $VA$ là 309,0 nghìn đồng/sào và $VA/IC$ đạt 0,8 lần). Nguyên nhân là do hộ giàu đầu tư mức chi phí trung gian rất cao (360,0 nghìn đồng/sào, đặc biệt là chi phí phân bón vi lượng 300 nghìn đồng) và chi phí thuê mướn lao động cao (600,5 nghìn đồng/sào), trong khi hộ khá sử dụng nguồn lực vật tư hợp lý hơn (tổng IC là 336,2 nghìn đồng) và tận dụng hiệu quả công lao động gia đình, giúp tối ưu hóa giá trị gia tăng thu về trên một đơn vị vốn đầu tư.

4. Kênh tiêu thụ mướp đắng rừng của nông dân huyện Xín Mần có những đặc điểm và rủi ro gì?
Sản phẩm mướp đắng rừng sau thu hoạch được các hộ bán cho các đại lý thu mua tư nhân trên địa bàn hoặc công ty liên kết thu mua sơ chế. Hơn 50% sản lượng sản phẩm được các lái tư thương xuất bán sang thị trường Trung Quốc. Rủi ro lớn nhất là các bên tham gia chuỗi giá trị thiếu thông tin về tiêu chuẩn chất lượng và thị trường tiêu dùng cuối cùng; tình trạng được mùa bị ép giá vẫn diễn ra và phụ thuộc nặng nề vào biến động xuất khẩu tiểu ngạch qua biên giới.

5. Mô hình trồng cây dược liệu tại Xín Mần đem lại những kết quả cụ thể nào về mặt xã hội và môi trường sinh thái?
Về mặt xã hội, trong năm 2018 đã có 71 hộ nghèo và cận nghèo thoát nghèo nhờ tham gia trồng lâm sản ngoài gỗ dược liệu; khảo sát ý kiến ghi nhận 5% hộ khẳng định đời sống thay đổi hoàn toàn, 30% tốt hơn nhiều và 48% tốt hơn trước. Về môi trường, 100% hộ dân khảo sát hoàn toàn không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hay phân bón hóa học độc hại trong canh tác; phương thức trồng xen dưới tán rừng tự nhiên đã góp phần bảo vệ thảm thực vật bản địa và nâng cao độ che phủ rừng của địa phương thêm 10%.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Thèn Văn Khánh đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và lượng hóa chi tiết hiệu quả kinh tế của mô hình trồng cây mướp đắng rừng tại huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang thông qua dữ liệu khảo sát thực chứng năm 2018. Kết quả nghiên cứu khẳng định mô hình đem lại giá trị gia tăng khả quan, giải quyết việc làm nông nhàn, hỗ trợ 71 hộ thoát nghèo và nâng cao 10% độ che phủ rừng nhờ tập quán canh tác hoàn toàn tự nhiên không hóa chất. Mặc dù còn gặp thách thức do địa hình dốc chia cắt, trình độ dân trí chưa đồng đều và sự phụ thuộc trên 50% sản lượng vào thị trường tiểu ngạch Trung Quốc, công trình đã đề xuất được hệ thống giải pháp kỹ thuật, vốn vay và liên kết thị trường có giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam được đánh giá là một quốc gia có tiềm năng lớn về dược liệu trong khu vực Đông Nam Á và trên thế giới. Với nguồn tài nguyên phong phú, đa dạng và vốn tri thức bản địa chính là kho tàng quý báu để nước ta triển khai các nghiên cứu nhằm tạo ra các sản phẩm từ dược liệu phục vụ công tác chăm sóc sức khỏe và phát triển kinh tế. Tuy nhiên, hiện nay việc trồng dược liệu trong nước vẫn chưa chủ động và dược liệu chưa trở thành hàng hóa có sức cạnh tranh.

Loạt bài viết chủ đề”phát triển dược liệu Việt Nam” đi sâu phân tích thế mạnh cũng như những khó khăn; đồng thời nêu rõ những giải pháp cụ thể để dược liệu Việt Nam phát triển đúng tiềm năng. Theo kết quả điều tra đến năm 2016, Việt Nam đã ghi nhận được trên 5000 loài thực vật được sử dụng làm thuốc; trong đó gần 200 loài có khả năng khai thác và phát triển trồng để đáp ứng nhu cầu sử dụng trong nước và hướng tới xuất khẩu(như: quế, hồi, hòe, nghệ, actiso, sa nhân, kim tiền thảo, đinh lăng, thảo quả…). Việc trồng dược liệu cũng làm tăng hiệu quả kinh tế cho các hộ nông dân, đặc biệt là có hiệu quả kinh tế cao hơn từ 3 đến 5 lần so với trồng một số loại cây nông nghiệp (như lúa, ngô, khoai, sắn…). Cục quản lý Y dược thị cổ truyền (Bộ Y Tế) cho biết, trong tổng số trên 5000 loài cây và nấm làm thuốc đã biết, có nhiều loài có tiềm năng khai thác tạo nguồn nguyên liệu làm thuốc phục vụ nhu cầu thị trường.

Theo kết quả điều tra giai đoạn 2013- 2015, hiện có khoảng 70 loài, nhóm loài cây dược liệu có tiềm năng khai thác vói tổng trữ lượng 18000 tấn/ năm(như: diếp cá, cẩu tích, lạc tiên, rau đắng đất,. đặc biệt, nước ta đang sở hữu nhiều loại dược liệu quý hiếm đặc hữu như: sâm ngọc linh, ba kích, châu thụ, ngân đằng… h 2 Huyện Xín Mần tỉnh Hà Giang có mật độ dân số không cao trình độ dân trí thấp cơ cấu kinh tế lạc hậu thu nhập thấp, đời sống khó khăn. Để phát triển kinh tế xã hộ của huyện Xín Mần nói riêng và trên địa bàn nông thôn của huyện nói chung cần quan tâm đến cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế cao đặc biệt là cây dược liệu. Vì lý do trên, e xin chọn đề tài: “Nghiên cứu hiệu quả kinh tế một số mô hình trồng cây lâm sản ngoài gỗ dược liệu tại huyện Xín Mần tỉnh Hà Giang” làm khóa luận tốt nghiệp.

Mục tiêu nghiên cứu - Thu nhập của các hộ trồng dược liệu trên địa bàn xã. - Đánh giá hiệu quả kinh tế cuả các mô hình trồng cây dược liệu tại xã; cụ thể là cây mướp đắng rừng. - Phân tích những yếu tố ảnh hưởng tới thu nhập của các hộ trồng mướp đắng rừng trên địa bàn xã. - Phân tích những thuận lợi và khó khăn trong việc nâng cao thu nhập cho các hộ trồng mướp đắng rừng trên địa bàn nghiên cứu.

- Đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao thu nhập cho các hộ trồng mướp đắng rừng trên địa bàn nghiên cứu. Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Là nguồn cơ sở dữ liệu cho các nghiên cứu về sau: - Củng cố kiến thức thực tiến trong lĩnh vực nông nghiệp về sau. - Nghiên cứu về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của địa phương nghiên cứu.

- Nâng cao kiến thức kĩ năng và rút ra nhiều kinh nghiệm thực tế cho công tác nghiên cứu sau này. - Xác định cơ sở khoa học, làm sáng tỏ lý luận về phương thức phát triển mô hình trồng cây mướp đắng rừng tại địa phương. - Kết quả của đề tài sẽ bổ sung tài liệu cho công tác nghiên cứu khoa học. Ý nghĩa thực tiễn Là tài liệu tham khảo giúp huyện Xín Mần thấy rõ hơn được những thuận lợi và khó khăn trong việc nuôi trồng mướp đắng rừng từ đó có những giải pháp thiết thực cho việc nâng cao hiệu quả kinh tế cho người dân trong việc sản xuất mướp đắng rừng.

Ý nghĩa đối với sinh viên Quá trình thực tập tốt nghiệp giúp cho sinh viên có điều kiện tiếp cận với thực tế, giúp sinh viên củng cố kiến thức, kỹ năng học. Đồng thời có cơ hội vận dụng vào thực tế. h 4 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Một số vấn đề cơ bản về hiệu quả kinh tế 2.

Các quan điểm khác nhau về hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh tế. Quá trình tăng cường lợi dụng các nguồn lực sẵn có phục vụ cho lợi ích của con người, có nghĩa là nâng cao chất lượng của các hoạt động kinh tế. Nâng cao hiệu quả kinh tế là một đòi hỏi khách quan của mọi nền sản xuất xã hội xuất phát từ những nhu cầu vật chất của con người ngày càng tăng. Yêu cầu của công tác quản lý kinh tế đòi hỏi phải nâng cao chất lượng của các hoạt động kinh tế làm xuất hiện phạm trù hiệu quả kinh tế.

(Đỗ Kim Chung, 2009) Xuất phát từ góc độ nghiên cứu khác nhau, các nhà kinh tế đưa ra nhiều quan điểm khác nhau về hiệu quả kinh tế. Quan điểm thứ nhất: Trước đây, người ta coi hiệu quả kinh tế là kết quả đạt được trong hoạt động kinh tế. Ngày nay, quan điểm này không còn phù hợp, bởi vì nếu cùng một kết quả xuất phát từ hai mức chi phí khác nhau thì theo quan điểm này chúng có cùng một hiệu quả. Quan điểm thứ hai: Hiệu quả xác định bằng nhịp độ tăng trưởng sản phẩm xã hội hoặc thu nhập quốc dân, hiệu quả kinh tế sẽ cao khi nhịp độ tăng của các chỉ tiêu đó cao.

Nhưng chi phí hoặc nguồn lực được sử dụng tăng nhanh vì sao? Hơn nữa, điều kiện sản xuất hiện tại khác với năm trước, yếu tố bên trong bên ngoài của nền kinh tế bị ảnh hưởng cũng khác nhau. Do đó, quan điểm này chưa thỏa đáng. Quan điểm thứ ba: Hiệu quả là mức độ hữu ích của sản phẩm đó được sản xuất ra, tức là giá trị sử dụng chứ không phải là giá trị được đánh giá toàn diện từ ba khía cạnh: Hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường. h 5 Từ những quan điểm khác nhau về hiệu quả như trên ta thấy rằng hiệu quả là một phạm trù trọng tâm và rất cơ bản của hiệu quả kinh tế và quản lý.

Hơn nữa việc xác định hiệu quả là vấn đề hết sức khó khăn và phức tạp về lý luận và cả thực tiễn. Bản chất của hiệu quả xuất phát từ mục đích của sản xuất và phát triển kinh tế xã hội là đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về đời sống vật chất và tinh thần của mọi thành viên trong xã hội. Muốn vậy, sản xuất không ngừng phát triển cả về chiều rộng lẫn chiều sâu. (Đỗ Kim Chung, 2009) Quan điểm về hiệu quả trong điều kiện hiện nay là phải thoả mãn vấn đề tiết kiệm thời gian, tài nguyên trong sản xuất mang lại lợi ích xã hội và bảo vệ môi trường.

Chính vì vậy mà hiệu quả của một quá trình nào đó cần được đánh giá toàn diện cả ba khía cạnh: Hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường. Do đó khi xem xét hiệu quả kinh tế chúng ta phải xem xét trên tất cả các góc độ để có cái nhìn toàn diện, chính xác, tùy theo mục đích và yêu cầu nghiên cứu. Nội dung và bản chất hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế là phạm trù kinh tế chung nhất, có liên qua trực tiếp đến nền sản xuất hàng hóa và tất cả các phạm trù, các quy luật kinh tế khác. Hiệu quả kinh tế được biểu hiện ở mức đặc trưng quan hệ so sánh giữa kết quả đạt được và lượng chi phí bỏ ra.

Một giải pháp kỹ thuật quản lý có hiệu quả kinh tế cao là phương án đạt được tương quan tối ưu giữa kết quả đem lại và chi phí đầu tư. (Đỗ Kim Chung, 2009) Từ khái niệm chung đó cần xác định tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế. Đây là phần phức tạp, còn nhiều ý kiến chưa được thống nhất. Tuy nhiên nhiều nhà kinh tế đều cho rằng tiêu chuẩn cơ bản và tổng quát khi đánh giá hiệu quả kinh tế là mức độ đáp ứng nhu cầu xã hội và sự tiết kiệm lớn nhất về chi phí và tiêu hao các tài nguyên.

h 6 Tiêu chuẩn hiệu quả kinh tế là các quan điểm, nguyên tắc đánh giá hiệu quả kinh tế trong điều kiện cụ thể, trong giai đoạn nhất định. Việc nâng cao hiệu quả kinh tế là mục tiêu chung và xuyên suốt trong mọi thời kỳ, tiêu chuẩn là lựa chọn đánh giá bằng định lượng theo tiêu chuẩn đã lựa chọn ở từng giai đoạn. Mỗi thời kỳ phát triển kinh tế - xã hội thì tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả cũng khác nhau. (Trần Văn Đức, 2006) Mặt khác tùy thuộc vào nội dung của hiệu quả mà có tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế quốc dân và hiệu quả xí nghiệp.

Vì vậy nhu cầu thì đa dạng, thay đổi theo thời gian tùy thuộc vào trình độ khoa học kỹ thuật áp dụng vào sản xuất. Mặt khác nhu cầu còn nhiều loại: nhu cầu tối thiểu, nhu cầu khả năng thanh toán và nhu cầu theo ước muốn chung. Có thể coi thu nhập tối đa trên đơn vị chi phí là tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế hiện nay. Đối với toàn xã hội thì tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế là khả năng thỏa mãn nhu cầu sản xuất và tiêu dùng của xã hội bằng của cải vật chất sản xuất ra, trong nền kinh tế thị trường còn đòi hỏi yếu tố chất lượng và giá thành đáp ứng khả năng cạnh tranh.

Đối với doanh nghiệp hoặc tổ chức kinh tế thì tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế phải là thu nhập tối đa trên chi phí hoặc công lao động bỏ ra. Phân loại hiệu quả kinh tế a, Phân loại theo nội dung và bản chất Có thể xem xét hiệu quả kinh tế theo nhiều góc độ khác nhau tương đối sau: Hiệu quả kinh tế là thể hiện mối tương quan đạt được về mặt kinh tế với chi phí bỏ ra ra để đạt kết quả đó.