Luận án tiến sĩ về hiện tượng chuyển mã tiếng Anh trong giao tiếp tiếng Việt của sinh viên chuyên ngữ

• Tác giả: Nguyễn Thị Huyền
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trịnh Cẩm Lan
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ Việt Nam
• Đề tài: Hiện Tƣợng Chuyển Mã Tiếng Anh Trong Giao Tiếp Tiếng Việt (Trƣờng Hợp Sinh Viên Chuyên Ngữ Ở Một Số Trƣờng Đại Học Tại Hà Nội)
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÍ THUYẾT VỀ HIỆN TƯỢNG CHUYỂN MÃ
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu hiện tượng chuyển mã
• 1.2. Tình hình nghiên cứu hiện tượng chuyển mã trên thế giới
• 1.3. Tình hình nghiên cứu hiện tượng chuyển mã trên ngữ liệu tiếng Việt và ở Việt Nam
• 1.4. Mã và sự lựa chọn mã trong giao tiếp
• 1.5. Sự lựa chọn mã trong giao tiếp
• 1.6. Chuyển mã và các khái niệm có liên quan
• 1.7. Song ngữ, đa ngữ, người song ngữ, người đa ngữ
• 1.8. Mô hình khung ngôn ngữ ma trận (the matrix language frame - MLF)
• 1.9. Các khái niệm cơ bản của khung lí thuyết
• 1.10. Nội dung lí thuyết ngôn ngữ ma trận
• 1.11. Sự tương tác giữa ngôn ngữ ma trận và ngôn ngữ nhúng
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM HIỆN TƯỢNG CHUYỂN MÃ TIẾNG ANH TRONG GIAO TIẾP TIẾNG VIỆT
• 2.1. Khái quát một số đặc điểm ngữ pháp của tiếng Việt với tư cách là ngôn ngữ ma trận và tiếng Anh với tư cách là ngôn ngữ nhúng
• 2.2. Kết quả khảo sát hiện tượng chuyển mã tiếng Anh trong giao tiếp tiếng Việt theo mô hình Khung ngôn ngữ ma trận
• 2.3. Các phát ngôn chỉ được tạo bởi ngôn ngữ nhúng
• 2.4. Phân loại theo cấu trúc
• 2.5. Phân loại theo mục đích nói/ ngôn trung
• 2.6. Các phát ngôn hỗn hợp được tạo bởi cả ngôn ngữ ma trận và ngôn ngữ nhúng
• 2.7. Các cù lao hỗn hợp
• 2.8. Các cù lao ngôn ngữ nhúng
• 2.9. Sự biến đổi ngữ âm của ngôn ngữ nhúng
• 2.10. Đặc điểm cấu trúc của các thành tố ngôn ngữ nhúng
• 2.11. Đặc điểm từ loại của các thành tố/ hình vị nội dung của ngôn ngữ nhúng
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỘNG CƠ VÀ THÁI ĐỘ NGÔN NGỮ ĐỐI VỚI HIỆN TƯỢNG CHUYỂN MÃ TIẾNG ANH TRONG GIAO TIẾP TIẾNG VIỆT
• 3.1. Động cơ chuyển mã tiếng Anh trong giao tiếp tiếng Việt
• 3.2. Mô hình đánh dấu
• 3.3. Cơ sở của nghiên cứu và cách thức thực hiện nghiên cứu
• 3.4. Kết quả nghiên cứu
• 3.4.1. Chuyển mã không đánh dấu do thói quen của người nói
• 3.4.2. Chuyển mã có đánh dấu và các động cơ chuyển mã
• 3.5. Thái độ ngôn ngữ đối với hiện tượng chuyển mã tiếng Anh trong giao tiếp tiếng Việt
• 3.5.1. Vài nét về thái độ ngôn ngữ
• 3.5.2. Vài nét về tư liệu và các đặc trưng của mẫu
• 3.5.3. Phương pháp
• 3.5.4. Các đặc trưng của mẫu
• 3.5.5. Kết quả phân tích và thảo luận
• 3.5.5.1. Thái độ của sinh viên với tư cách là chủ thể chuyển mã
• 3.5.5.2. Thái độ của sinh viên với tư cách người tiếp nhận hiện tượng chuyển mã
• 3.5.5.3. Ảnh hưởng của các đặc trưng xã hội đối với tần suất chuyển mã và thái độ đối với hiện tượng chuyển mã
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về hiện tượng chuyển mã tiếng Anh trong giao tiếp tiếng Việt

Hiện tượng chuyển mã tiếng Anh trong giao tiếp tiếng Việt đang trở thành một chủ đề nóng hổi trong nghiên cứu ngôn ngữ học xã hội. Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc sử dụng tiếng Anh ngày càng phổ biến trong giao tiếp hàng ngày của sinh viên chuyên ngữ tại Hà Nội. Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu các khía cạnh của hiện tượng này, từ động cơ đến thái độ của sinh viên đối với việc sử dụng tiếng Anh trong giao tiếp tiếng Việt.

1.1. Định nghĩa và khái niệm về chuyển mã trong ngôn ngữ học

Chuyển mã là hiện tượng sử dụng hai hoặc nhiều ngôn ngữ trong một cuộc hội thoại. Trong ngữ cảnh tiếng Việt, chuyển mã tiếng Anh thường xảy ra khi người nói sử dụng từ hoặc cụm từ tiếng Anh xen lẫn trong câu tiếng Việt. Điều này không chỉ phản ánh sự ảnh hưởng của tiếng Anh mà còn cho thấy sự thay đổi trong hành vi ngôn ngữ của người Việt.

1.2. Tình hình nghiên cứu hiện tượng chuyển mã tại Việt Nam

Nghiên cứu về chuyển mã tiếng Anh trong giao tiếp tiếng Việt đã được thực hiện ở nhiều trường đại học tại Hà Nội. Các nghiên cứu này chỉ ra rằng sinh viên chuyên ngữ có xu hướng sử dụng tiếng Anh nhiều hơn trong giao tiếp hàng ngày, điều này phản ánh sự thay đổi trong thói quen ngôn ngữ và nhu cầu giao tiếp toàn cầu.

II. Vấn đề và thách thức trong hiện tượng chuyển mã tiếng Anh

Mặc dù chuyển mã tiếng Anh mang lại nhiều lợi ích trong giao tiếp, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức. Việc sử dụng tiếng Anh không đúng cách có thể dẫn đến sự hiểu lầm và làm giảm tính trong sáng của tiếng Việt. Hơn nữa, việc lạm dụng tiếng Anh có thể gây ra sự phân hóa trong xã hội, đặc biệt là giữa những người có khả năng sử dụng tiếng Anh và những người không có.

2.1. Ảnh hưởng của chuyển mã đến sự trong sáng của tiếng Việt

Việc sử dụng chuyển mã tiếng Anh có thể làm giảm tính trong sáng của tiếng Việt. Nhiều từ ngữ tiếng Anh được sử dụng mà không có sự hiểu biết đầy đủ về ngữ cảnh, dẫn đến việc mất đi ý nghĩa gốc của từ. Điều này có thể gây khó khăn cho những người không quen với tiếng Anh trong việc hiểu nội dung giao tiếp.

2.2. Sự phân hóa trong xã hội do chuyển mã

Sự phân hóa giữa những người có khả năng sử dụng tiếng Anh và những người không có có thể dẫn đến sự bất bình đẳng trong giao tiếp. Những sinh viên chuyên ngữ thường có lợi thế hơn trong việc giao tiếp và tiếp cận thông tin, trong khi những người không chuyên ngữ có thể cảm thấy bị loại trừ.

III. Phương pháp nghiên cứu hiện tượng chuyển mã tiếng Anh

Để nghiên cứu hiện tượng chuyển mã tiếng Anh, các phương pháp nghiên cứu ngôn ngữ học xã hội đã được áp dụng. Các cuộc khảo sát, phỏng vấn và phân tích ngữ liệu từ các hội thoại tự nhiên của sinh viên chuyên ngữ là những phương pháp chính được sử dụng trong nghiên cứu này.

3.1. Phương pháp khảo sát và thu thập dữ liệu

Nghiên cứu đã tiến hành khảo sát 200 sinh viên chuyên ngữ tại Hà Nội để thu thập dữ liệu về thói quen sử dụng tiếng Anh trong giao tiếp. Các câu hỏi được thiết kế để tìm hiểu động cơ và thái độ của sinh viên đối với chuyển mã tiếng Anh.

3.2. Phân tích ngữ liệu từ hội thoại tự nhiên

Dữ liệu từ các hội thoại tự nhiên của sinh viên được phân tích để xác định các mẫu chuyển mã và động cơ sử dụng tiếng Anh trong giao tiếp. Phân tích này giúp làm rõ các yếu tố ngữ pháp và xã hội ảnh hưởng đến hành vi chuyển mã.

IV. Kết quả nghiên cứu về chuyển mã tiếng Anh trong giao tiếp

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng chuyển mã tiếng Anh không chỉ là một hiện tượng ngôn ngữ mà còn phản ánh sự thay đổi trong hành vi giao tiếp của sinh viên. Nhiều sinh viên cho rằng việc sử dụng tiếng Anh giúp họ tự tin hơn trong giao tiếp và mở rộng khả năng tiếp cận thông tin.

4.1. Động cơ sử dụng tiếng Anh trong giao tiếp

Nghiên cứu chỉ ra rằng động cơ chính của sinh viên khi sử dụng chuyển mã tiếng Anh là để thể hiện sự hiện đại và hội nhập. Họ cảm thấy việc sử dụng tiếng Anh giúp họ giao tiếp hiệu quả hơn trong môi trường học tập và làm việc quốc tế.

4.2. Thái độ của sinh viên đối với hiện tượng chuyển mã

Thái độ của sinh viên đối với chuyển mã tiếng Anh chủ yếu tích cực. Họ coi đây là một phần không thể thiếu trong giao tiếp hiện đại, mặc dù cũng có những lo ngại về việc mất đi bản sắc ngôn ngữ Việt.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của hiện tượng chuyển mã

Hiện tượng chuyển mã tiếng Anh trong giao tiếp tiếng Việt sẽ tiếp tục phát triển trong bối cảnh toàn cầu hóa. Việc hiểu rõ các động cơ và thái độ của sinh viên đối với hiện tượng này sẽ giúp các nhà nghiên cứu và giáo dục có những phương pháp giảng dạy phù hợp hơn.

5.1. Tương lai của chuyển mã trong giao tiếp tiếng Việt

Dự báo rằng chuyển mã tiếng Anh sẽ trở thành một phần quan trọng trong giao tiếp tiếng Việt, đặc biệt là trong các môi trường học thuật và chuyên nghiệp. Việc giáo dục về cách sử dụng tiếng Anh một cách hợp lý sẽ là cần thiết để bảo tồn sự trong sáng của tiếng Việt.

5.2. Đề xuất giải pháp cho việc sử dụng chuyển mã

Cần có các chương trình giáo dục nhằm nâng cao nhận thức về việc sử dụng chuyển mã tiếng Anh một cách hợp lý. Các nhà giáo dục nên khuyến khích sinh viên sử dụng tiếng Việt một cách chính xác trong khi vẫn cho phép sự sáng tạo trong việc sử dụng tiếng Anh.