Chương 1: Cơ sở lý luận hành vi đám đông trên thị trường chứng khoán. Trong chƣơng này đƣa ra các lý thuyết tổng quan về hành vi đám đông, hành vi đám đông trên thị trƣờng chứng khoán, các nghiên cứu trƣớc đây và các mô hình chính. Chương 2: Mô hình và phương pháp nghiên cứu. Chƣơng này trình bày phƣơng pháp nghiên cứu (lựa chọn mô hình, biến số, phân tích số liệu).
6 Chướng 3: Kết quả nghiên cứu.Trình bày các kết quả của mô hình và kết hợp với kết quả thông tin đã thu thập đƣợc để nhận diện sự ảnh hƣởng của loại thông tin đến hành vi đám đông trên thị trƣờng chứng khoán. Chương 4: Hàm ý và kiến nghị. Tóm tắt kết quả nghiên cứu, đề xuất các giải pháp và hƣớng nghiến cứu tiếp theo 5. Ý nghĩa của đề tài Khi quyết định đầu tƣ các nhà đầu tƣ dựa vào thông tin tập thể hơn là thông tin cá nhân, làm giá trị thực khác xa giá trị cơ bản của cổ phiếu.
Nên hành vi đám đông là tín hiệu của thị trƣờng kém hiệu quả. Sự tồn tại của hành vi đám đông làm cho độ chính xác của việc định giá cổ phiếu sai khác so với mô hình định giá tài sản hợp lý. Chính vì vậy, việc nghiên cứu hành vi đám đông giúp các chủ thể có cái nhìn rõ ràng hơn về hành vi đám đông trên thị trƣờng chứng khoán. Ngoài ra, nghiên cứu hành vi đám dông cho phép chúng ta hiểu hơn về quá trình suy nghĩ của nhà đầu tƣ và hiệu quả khi quyết định đầu tƣ của họ.
Việc phân tích các nguyên nhân gây ra hành vi đám đông trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam cụ thể là các loại thông tin, giúp nhà đầu tƣ giảm thiểu hành vi đám đông, những nhà phân tích có dự báo chính xác hơn. 7 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN HÀNH VI ĐÁM ĐÔNG TRÊN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN 1. HÀNH VI ĐÁM ĐÔNG 1. Định nghĩa hành vi đám đông Hành vi đám đông là hiện tƣợng tâm lý học chi hối quyết định của con ngƣời trong mọi mặt đời sống.
Ví dụ nhƣ, việc lựa chọn quán ăn, trang phục, màu sắc, mua điện thoại, lựa chọn ngành học, hay việc lựa chọn đầu tƣ vào cổ phiếu nào,. Có nhiều lúc chúng ta buộc phải từ bỏ cá tính của mình để chạy theo phong trào, bởi mỗi chúng ta không thể hiểu đƣợc tƣờng tận mọi sự việc, đối với những sự việc không hiểu, không chắc chắn, chúng ta thƣờng hành động theo số đông. Chính vì sự tồn tại lâu đời, phổ biến và hiệu quả ảnh hƣởng lớn nên hành vi đám đông rất đƣợc các nhà nghiên cứu chú ý. Hành vi đám đông đƣợc nghiên cứu từ rất lâu và có rất nhiều định nghĩa về hành vi đám đông nhƣ sau: o Theo Banerjee (1992) “ Hành vi đám đông – mọi ngƣời hành động theo những gì mà những ngƣời khác đang làm, thậm chí ngay cả khi thông tin riêng của họ cho thấy nên hành động một cách khác đi”.
o Trong nghiên cứu của mình, Lu (1995) giải thích rằng hiện tƣợng xuất hiện hành vi đám đông diễn ra nhƣ sự lây lan của cảm giác. o Đối với Devenow và Welch (1996), các ý chí của ngƣời khác và cảm giác bất an có thể cũng là nguồn gốc của một hành vi đám đông. o Theo Hirshleifer và Teoh (2003), hành vi đám đông là thuật ngữ dùng để chỉ sự điều chỉnh tƣơng thích với một phƣơng thức thực hiện và đƣợc thực hiện nhƣ là một sự tƣơng đồng trong hành vi theo sau các quan sát tƣơng tác về hành động và kết quả phát sinh từ những hành động này giữa các cá nhân. 8 o Theo Bikhchandani and Sharma (2001), hành vi đám đông xuất hiện khi một ngƣời nhận thức và bị ảnh hƣởng bởi hành động của ngƣời khác.
Bằng trực giác, một cá nhân sẽ đầu tƣ khi không biết quyết định của các nhà đầu tƣ khác, nhƣng không đầu tƣ khi phát hiện ra rằng những ngƣời khác đã quyết định không làm nhƣ vậy. Có thể hiểu một cách khái quát nhƣ sau: hành vi đám đông là một hiện tượng tâm lí học chi phối quyết định của con người và mang tính dây chuyền. Người ta thường chạy theo những cái mà số đông cho là hay, đúng và sáng suốt nhưng bản thân lại không suy nghĩ về ý nghĩa của sự việc. Thông thƣờng hệ quả của hành vi đám đông là ngƣời chịu tác động của hiệu ứng này sẽ hành xử giống nhƣ những gì đang xảy hoặc chí ít cũng có khuynh hƣớng hành động nhƣ vậy.
Cứ nhƣ vậy, số lƣợng ngƣời tham gia vào hiệu ứng càng nhiều và kết quả của hiệu ứng càng lớn hơn. Sự hiện diện của đám đông trong đời sống Hành vi đám đông luôn hiện diện trong cuộc sống của chúng ta: - Trên các trang mạng xã hội, khi có một bài viết hay một status trên facebok sẽ có hàng nghìn những lời bình luận (comments), không phải tất cả đã đọc bài viết hay hiểu ý nghĩa của câu status đó, song thấy ngƣời ta phê phán, chê bai, hay khen ngợi, họ cũng vào hùa khen ngợi hay chê bai. Không ít ngƣời khen, chê dựa vào thái độ của những ngƣời trƣớc đó. Có nhiều trƣờng hợp xảy ra tranh cải giữa các nhóm thanh niên vì những lời nhận xét khác nhau, hay nặng nề hơn là việc ngƣời liên quan không thể chịu đựng áp lực từ những lời bình luận theo đám đông này phải tự tử.
- Đối với thị trƣờng việc làm, các bạn trẻ đang trong độ tuổi xin việc, cũng thƣờng hay xuất hiện hiệu ứng đám đông. Khi thấy công việc ngành công nghệ thông tin kiếm đƣợc nhiều tiền, mọi ngƣời đều lao vào học nghành công nghệ thông tin. Học tài chính, ngân hàng dễ xin việc, mọi ngƣời liền đổ 9 xô đi học kinh tế, tài chính… và cuối cùng mang lại hiệu quả ngƣợc. Khi thấy một công ty làm ăn gì đó kiếm đƣợc tiền, các công ty khác liền hùa theo cho đến khi cung vƣợt quá cầu, thị trƣờng bão hoà, quan hệ cung - cầu mất cân bằng.
Việc chạy theo xu hƣớng đám đông này làm hạn chế tầm nhìn chiến lƣợc lâu dài. - Trong lĩnh vực Marketing, hiệu ứng đám đông là một kỹ xảo khá tốt có thể áp dụng. Nhân viên tiếp thị ứng dụng khéo léo tâm lý chạy theo đám đông của khách hàng, để xóa bỏ sự nghi ngờ, lo ngại của khách hàng, giúp khách hàng cảm thấy yên tâm hơn, có thể khiến khách hàng nảy sinh tâm lý cấp bách, lôi kéo những ngƣời khác cùng mua, tạo nên phản ứng dây chuyền. Tuy nhiên, biện pháp này cũng có thể khiến khách hàng mua sản phẩm một cách mù quáng, chỉ vì thấy nhiều ngƣời mua mà coi nhẹ việc nghiên cứu bản thân sản phẩm.
Hành vi mua này rất dễ khiến khách hàng cảm thấy hối hận sau khi bình tĩnh trở lại, điều này khó tránh khỏi việc gây ra những rắc rối không cần thiết cho công ty và nhân viên tiếp thị. - Trong giáo dục, nếu biết vận dụng tâm lý đám đông, ta sẽ có những cuộc thi đua, các cuộc vận động, các phong trào tốt. Bên cạnh đó còn giúp những nhà làm giáo dục cũng biết cách ngăn chặn sự lây lan của một hiện tƣợng tiêu cực nào đó. - Đối với thị trƣờng ngoại hối, thị trƣờng vàng và thị trƣờng bất động sản cũng tồn tại hành vi đám đông một cách rõ rệt.
Tâm lý đám đông làm cho ngƣời ngƣời đi săn lùng đổi USD khiến tỷ giá trên thị trƣờng tự do tăng vọt đến 6 - 8% chỉ trong vài giờ. Hay sau khi chứng khoán thoái trào thì bất động sản phất lên nhƣ một thị trƣờng tiềm năng mới nổi. Không ít nhà đầu tƣ trở thành tỷ phú trong một thời gian ngắn. Nhiều ngƣời còn nguồn tiền nhàn rỗi đã chọn bất động sản nhƣ một kênh đầu tƣ an toàn.
Sự hấp dẫn của bất động sản giống nhƣ thời kỳ đầu của vàng hay chứng khoán. Vì vậy khi giá đất tăng, 10 thấy những ngƣời xung quanh mua đất họ cũng hùa theo. Chính vì tâm lý này nên giá đất bỗng chốc tăng 100 – 200%, và ngƣời ta vẫn mua để chờ đất lên giá. Hậu quả là thị trƣờng bất động sản trở nên ảm đạm, nhiều nhà đầu tƣ bị chôn vốn, nhiều công trình bị ngƣng trệ,.
Vào ngày 19/8/2011, khi giá vàng bán ra tại các cửa hàng vàng tƣ nhân đã chạm mức kỷ lục, 47,4 triệu đồng/1 lƣợng – mức giá cao chƣa từng có trong lịch sử trƣớc đó. Trƣớc đó 1 ngày, giá vàng vẫn đang ở mức ổn định giao dịch khá trầm lắng thì sang ngày hôm sau chạy theo tâm lý đám đông, khách hàng đổ xô đến các tiệm vàng mua bán làm giá vàng liên tục nhảy giá. Tâm lý của đám đông Tâm lý đám đông sẽ khiến suy nghĩ, hành động của cá thế khác hoàn toàn khi riêng lẻ. Khi ở trong một đám đông họ không cần phải kiềm chế một số bản năng hoặc ý thức trách nhiệm.
Quan sát đƣợc trong một đám đông, tâm lí là nhƣ sau: dù các cá nhân có là ai đi chăng nữa, bất kể cuộc sống của họ, công việc của họ, tính cách hay trí tuệ của họ có thế nào đi chăng nữa thì việc tham gia của họ vào đám đông đã đủ để tạo ra một dạng linh hồn tập thể, buộc họ cảm nhận, suy nghĩ và hành động khác hẳn lúc họ đứng riêng một mình. Một số tƣ tƣởng và tình cảm chỉ xuất hiện và biến thành hành động khi ngƣời ta tụ tập thành đám đông. Do đó, đám đông tâm lí đƣợc coi nhƣ là một cơ thể lâm thời, đƣợc tạo ra từ những thành phần khác nhau, nhất thời gắn kết với nhau giống nhƣ các tế bào trong một cơ thể sống và bằng cách liên kết đó tạo ra một thực thể mới có những tính chất hoàn toàn khác với tính chất của các tế bào riêng lẻ. Nhờ có đông ngƣời mà mỗi cá nhân cảm thấy mình có một sức mạnh vô địch và nhận thức đó cho phép họ ngả theo một số bản năng mà khi có một mình phải kiềm chế.
Ngƣời ta giảm hẳn xu hƣớng chế ngự bản năng còn vì đám đông là vô danh nên không phải chịu trách nhiệm một cách đơn độc. Trong đám đông, ý thức trách nhiệm vốn luôn luôn là cái cơ chế kìm 11 hãm các cá nhân riêng lẻ, đã biến mất hoàn toàn. Theo ý kiến của Mc Dougall, khó có điều kiện nào để cảm xúc của một ngƣời lại đạt đến mức nhƣ khi nằm trong đám đông và nhƣ thế từng ngƣời một đều cảm thấy khoan khoái, không còn cảm giác cô đơn.