CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TRA CHUYÊN MÔN CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG THPT 1. `TỔNG QUAN VÀI NÉT VỀ LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU: Đã có nhiều nhà khoa học giáo dục có những công trình nghiên cứu về giáo dục, quản lý giáo dục, vai trò chức năng của người Hiệu trưởng. và mới chỉ đề cập tới lĩnh vực kiểm tra đánh giá quá trình dạy - học đặc biệt là quá trình học tập của học sinh. Một số nhà khoa học mới chỉ đề cập tới vai trò, ý nghĩa của hoạt động kiểm tra và coi kiểm tra là một chức năng trong công tác quản lý của nhà quản lý chứ chưa có một công trình nghiên cứu nào đề cập sâu sắc tới vấn đề kiểm tra, kiểm tra chuyên môn của người Hiệu trưởng như: "Cơ sở lý luận của khoa học quản lý giáo dục" của M.
Công trình nghiên cứu về "Quản lý giáo dục quốc dân ở địa bàn huyện, quận" của nhà lý luận giáo dục Xô Viết - Khuđôminsky; công trình nghiên cứu "Những vấn đề cốt yếu của quản lý" của nhà khoa học giáo dục Mỹ - Hanold Koontz. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ở Việt Nam đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về quản lý, quản lý nhà trường nói chung và quản lý hoạt động dạy học nói riêng. của các nhà nghiên cứu khoa học giáo dục, các thầy cô giáo trong nhà trường sư phạm nhưng cũng mới chỉ đề cập tới công tác kiểm tra chuyên môn dưới góc độ chức năng kiểm tra đánh giá công tác quản lý của mỗi nhà quản lý ở từng nhà trường. Trong những năm gần đây một số luận văn Thạc sĩ khoa học giáo dục chuyên ngành quản lý giáo dục bước đầu đã có nghiên cứu tới thực trạng và biện pháp quản lý chuyên môn ở các trường học từ cấp mầm non đến tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông có đề cập tới chức năng kiểm tra chuyên môn của Hiệu trưởng như: "Các biện pháp quản lý chuyên môn của Hiệu trưởng các trường tiểu học ở Quảng Nam" - Nguyễn Đăng Hưng (1999); "Thực trạng và biện pháp quản lý chuyên môn của Hiệu trưởng trường phổ thông trung học miền núi Thanh Hoá nhằm nâng cao kết quả dạy học" - Lương Hữu Hồng (2000); "Một số biện pháp quản lý chuyên môn của Hiệu trưởng nhằm góp phần nâng cao kết quả học tập cho học sinh trung học phổ thông thị xã Sơn La" - Nguyễn Khắc Tâm (2000); "Một số biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn của Sở Giáo dục - Đào tạo tỉnh Bắc Ninh đối với các trường trung học phổ thông ngoài công lập" - Nguyễn Nho Hoài (2004).
Kiểm tra chuyên môn của Hiệu trưởng trong các nhà trường là một hoạt động không thể thiếu được nhằm nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục trong mỗi nhà trường, đồng thời nó còn mang ý nghĩa quan trọng đó là bồi dưỡng đội ngũ nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, năng lực sư phạm cho giáo viên. Mặt khác kiểm tra chuyên môn trong nhà trường tạo ra việc thực hiện quy chế, quy định chuyên môn của giáo viên mang tính nghiêm túc, ổn định hơn. Công tác kiểm tra chuyên môn thì gặp nhiều khó khăn về chỉ đạo, tổ chức thực hiện. trong mỗi nhà trường.
10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Do đó đề tài nghiên cứu này mong muốn qua nghiên cứu thực trạng công tác kiểm tra chuyên môn của Hiệu trưởng các trường THPT thành phố Nam Định đề xuất được một số biện pháp kiểm tra chuyên môn có tính hệ thống và khả thi nhằm tăng cường công tác kiểm tra chuyên môn của Hiệu trưởng các trường THPT để nâng cao chất lượng hoạt động chuyên môn ở mỗi nhà trường. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI: 1. Khái niệm quản lý: Người ta có thể tiếp cận khái niệm quản lý từ nhiều góc độ khác nhau. Đó là cai quản, chỉ huy, lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra theo góc độ tổ chức, theo góc độ điều khiển học từ quản lý là lái, điều khiển, điều chỉnh.
Theo cách tiếp cận hệ thống thì quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý (hay là đối tượng quản lý) nhằm tổ chức phối hợp hoạt động của con người trông các quá trình sản xuất xã hội để đạt được mục đích nhất định. Các Mác đã lột tả bản chất của quản lý là: "Nhằm thiết lập sự phối hợp giữa những công việc cá nhân và thực hiện những chức năng chung, nảy sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ chế sản xuất khác với sự vận động của các bộ phận riêng lẻ của nó. Một người độc tấu vĩ cầm tự điều khiển lấy mình còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng".Ăng ghen tập 23, trang 342). Như vậy theo Các Mác quản lý là loại lao động sẽ điều khiển mọi quá trình lao động, phát triển xã hội.
PGS Nguyễn Văn Lê - Học viện Chính trị Quốc gia quan niệm: "Quản lý một cơ sở kinh doanh với tư cách là một hệ thống xã hội, là khoa học và nghệ thuật tác động vào từng thành tố của hệ thống bằng những phương pháp thích hợp, nhằm đạt các mục tiêu đề ra cho hệ và từng thành tố của hệ". Theo GS Nguyễn Minh Đạo "Quản lý là sự tác động liên tục, có tổ chức, có định hướng của chủ thể lên khách thể và các mặt: chính trị, văn hoá, kinh tế, xã hội, giáo dục. bằng một hệ thống các luật định, chính sách, 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nguyên tắc, phương pháp, biện pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trường và điều kiện cho sự phát triển của đối tượng". Đặng Vũ Hoạt và GS Hà Thế Ngữ cho rằng: "Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý một hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định".
Ý kiến của GS Mai Hữu Khuê "Hoạt động quản lý là một dạng hoạt động đặc biệt của người lãnh đạo mang tính tổng hợp của các loại lao động trí óc, liên kết bộ máy quản lý thành một chỉnh thể thống nhất điều hoà phối hợp các khâu và các cấp quản lý làm cho hoạt động nhịp nhàng đưa đến hiệu quả". Quan điểm của GS Nguyễn Bá Sơn "Quản lý là sự tác động có hướng đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý bằng một hệ thống các giải pháp nhằm thay đổi trạng thái của đối tượng, quản lý đưa hệ thống tiếp cận mục tiêu cuối cùng phục vụ lợi ích của con người". Hay theo PGS Trần Quốc Thành: "Quản lý là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý để chỉ huy điều khiển hướng dẫn các quá trình xã hội, hành vi và hoạt động của con người nhằm đạt tới mục đích, đúng với ý chí nhà quản lý phù hợp với quy luật khách quan" (Bài giảng khoa học quản lý đại cương). Như vậy, khái niệm quản lý bao gồm những khía cạnh sau: - Đối tượng tác động của quản lý là một hệ thống xã hội hoàn chỉnh như một cơ thể sống bao gồm nhiều yếu tố liên kết hữu cơ theo một quy luật nhất định tồn tại trong thời gian, không gian cụ thể (gọi là môi trường quản lý).
Hệ thống quản lý gồm các thành tố: chủ thể quản lý, khách thể quản lý, cơ chế quản lý (hình thức quản lý) và mục tiêu quản lý. - Chủ thể quản lý tạo ra các tác động quản lý, còn khách thể quản lý tạo ra các sản phẩm có giá trị sử dụng, hiện thực hoá mục tiêu quản lý và thoả mãn mục đích của nhà quản lý. Cơ chế quản lý chính là hình thức quản lý những phương thức mà nhờ nó hoạt động quản lý được thực hiện và quan hệ 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tương tác giữa chủ thể quản lý và khách thể quản lý được vận hành, điều chỉnh để đạt đến mục tiêu quản lý". Có thể mô hình hoá cấu trúc quản lý bằng sơ đồ sau: MÔI TRƯỜNG QUẢN LÝ MỤC TIÊU QUẢN LÝ Chủ thể quản lý Cơ chế quản lý Khách thể quản lý (Hình thức quản lý) Sơ đồ 1: Cấu trúc hệ thống quản lý được đặt trong môi trường quản lý - Mục tiêu cuối cùng của quản lý là chất lượng, sản phẩm vì lợi ích phục vụ con người.
Người quản lý tựu trung lại là nghiên cứu khoa học, nghệ thuật giải quyết các mối quan hệ giữa con người với nhau vô cùng phức tạp không chỉ giữa chủ thể và khách thể trong hệ thống mà còn có mối quan hệ tương tác với các hệ thống khác cũng song song tồn tại trong môi trường quản lý: Theo công thức Mqh = n(n - 1) trong đó n là số lượng các yếu tố (hay thành viên) tham gia hệ thống. Các mối quan hệ này phát sinh rất nhanh theo cấp số nhân. Ví dụ: n=3 thì Mqh = 3(3 - 1) = 6, n = 6 thì Mqh = 6(6 - 1) = 30. Ta dễ dàng nhận thấy các yếu tố n tham gia vào hệ thống chỉ tăng lên 2 lần thì tổng các mối quan hệ tăng lên gấp 5 lần.
Quản lý theo ý nghĩa của điều khiển học là sự tác động chống lại Entrôpy của một hệ thống nhằm đưa hệ thống đến những mục tiêu xác định. Một cách tổng quát nhất có thể định nghĩa về quản lý như sau: Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra. Khái niệm quản lý giáo dục, quản lý nhà trường: 1. Quản lý giáo dục: 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khoa học quản lý giáo dục là một phân ngành của khoa học quản lý, chính vì vậy cũng như khoa học quản lý, nó được tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau.
Với phạm vi của đề tài chúng tôi chỉ xin đề cập tới khái niệm quản lý giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân mà cốt lõi của hệ thống là cơ sở các trường học. Hiện nay, định nghĩa thế nào là quản lý giáo dục tuy chưa hoàn toàn thống nhất với nhau nhưng đã có nhiều ý kiến cơ bản đồng nhất với nhau. Quản lý giáo dục theo nghĩa rộng nhất là quản lý quá trình hình thành và phát triển nhân cách con người trong các chế độ chính trị, xã hội khác nhau mà trách nhiệm là của Nhà nước và hệ thống đa cấp của ngành Giáo dục từ Trung ương đến các địa phương là Bộ Giáo dục, Sở Giáo dục, Phòng Giáo dục và đơn vị cơ sở là các nhà trường.