CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. ĐỊNH NGHĨA BỆNHLỞ MỒM LONG MÓNG Bệnh LMLM (foot and mouth disease) là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm của động vật móng guốc chẵn như trâu, bò, lợn, dê, cừu và một số động vật hoang dã khác như hươu, nai. Bệnh do Apthovirus thuộc họ Picornaviridae gây nên. Có 7 type huyết thanh (serotype) gồm: A, O, C, SAT1, SAT2, SAT3 và Asia1.Mỗi serotype lại có nhiều subtype căn cứ vào sự khác biệt về gen và cấu trúc kháng nguyên.
Bệnh có triệu chứng lâm sàng giống nhau nhưng các serotype khác nhau không gây miễn dịch chéo cho nhau [29]. Bệnh có khả năng lây lan rất nhanh, ở phạm vi rộng, không chỉ do tiếp xúc giữa động vật khỏe với động vật, sản phẩm động vật, thức ăn, nước uống, chất thải, dụng cụ, phương tiện vận chuyển. có mang mầm bệnh mà còn lây lan qua đường hô hấp. Bệnh LMLM do virus hướng thượng bì gây ra, có đặc điểm là sốt và hình thành mụn nước ở miệng, chân và vú [7].
TÌNH HÌNH DỊCH BỆNHLỞ MỒM LONG MÓNG TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM 1. Tình hình dịch bệnh lở mồm long móng trên thế giới Năm 1898, hai nhà bác học Đức Loefler F. lần đầu tiên phát hiện ra virus gây bệnh LMLM ở gia súc có sừng [28]. Bệnh LMLM xuất hiện ở nhiều nước thuộc Châu Á, Châu Phi, Châu Mỹ La tinh và Châu Âu.
Điển hình là trong những năm 1981 - 1985, dịch xuất hiện ở 80 nước, gây nên những tổn thất lớn về kinh tế ở những nước này. Nhật Bản và Hàn Quốc là những nước từ lâu không có bệnh LMLM nhưng đến năm 2000 đã xuất hiện bệnh. Tại Châu Âu năm 2001, dịch xảy ra đầu tiên tại Anh, sau đó lan ra Pháp, Hà Lan, Ireland qua con đường vận chuyển gia súc. Trung Quốc thường xuyên có dịch LMLM nên việc buôn bán, trao đổi hàng hóa giữa Việt Nam và Trung Quốc, nhất là việc buôn bán vận chuyển trái phép động vật và sản phẩm động vật là nguyên nhân lây lan dịch giữa hai nước [7].
Ở khu vực Đông Nam Á, một số nước có dịch như Lào, Campuchia, Thái Lan, Myanmar, Việt Nam là những nước có dịch xảy ra hàng năm.Tại Lào, dịch LMLM xảy ra chủ yếu là type O. Riêng đối với type A, từ năm 2008, không thấy xuất hiện nữa. Ở Myanmar, dịch LMLM đã xảy ra ở hầu hết các vùng trên cả nước, chủ yếu là type O. Tại tỉnh Kayah, type Asia được tìm thấy vào năm 2005, type A được tìm thấy vào năm 2010.
Tại Philippines, ổ dịch cuối cùng được báo cáo từ tháng 12 năm 2005. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 Vào năm 2011, vùng 3 thuộc đảo Luzon là vùng cuối cùng được công nhận là vùng an toán dịch bệnh; cho đến nay, Philippines trở thành quốc gia không có bệnh LMLM [7]. Trong cùng một ổ dịch có thể đồng thời xuất hiện nhiều type nhưng thông thường chỉ một type chiếm ưu thế [57]. Tình hình dịch bệnh lở mồm long móng ở Việt Nam Ở Việt Nam, bệnh LMLM được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1898 tại Nha Trang [12],[41].Sau đó, bệnh lan rộng ra cả ba miền Bắc, Trung, Nam.
Đến nay, bệnh đã xảy ra ở nhiều địa phương trong phạm vi cả nước với hàng trăm ổ dịch, làm hàng chục vạn trâu bò và lợn bị bệnh. Bệnh LMLM xuất hiện sớm, đã tồn tại và phát triển hơn một thế kỷ qua. Từ đó đến nay bệnh thường xuyên xảy ra với quy mô khác nhau, có khi tạm lắng xuống trong vài năm, sau đó lại bùng phát.