Nghiên cứu lâm sàng và mô bệnh học về tình trạng đột biến gen tp53 trong ung thư tế bào đáy

Nghiên cứu về đột biến gen tp53 trong ung thư tế bào đáy, phân tích mô bệnh học và lâm sàng, cung cấp thông tin quan trọng cho điều trị.

• Đề tài: Nghiên Cứu Lâm Sàng Và Mô Bệnh Học Về Tình Trạng Đột Biến Gen TP53 Trong Ung Thư Tế Bào Đáy
• Loại tài liệu: luận văn

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Một số hiểu biết về ung thư da
• 1.1.1. Mô học của da thường
• 1.1.2. Phân loại ung thư da
• 1.1.3. Thuật ngữ, dịch tễ học và yếu tố nguy cơ của UT tế bào đáy
• 1.1.3.1. Lịch sử và thuật ngữ
• 1.1.3.2. Dịch tễ học và yếu tố nguy cơ của UT tế bào đáy
• 1.1.3.2.1. Tình hình UT tế bào đáy trên thế giới và Việt Nam
• 1.1.3.2.2. Yếu tố nguy cơ của UT tế bào đáy
• 1.1.3.2.2.1. Ánh sáng mặt trời
• 1.1.3.2.2.2. Asen
• 1.1.3.2.2.3. Bức xạ ion hóa
• 1.1.3.2.2.4. Yếu tố đặc trưng cá nhân

Tóm tắt

I. Đặt Vấn Đề

Ung thư tế bào đáy (Basal cell carcinoma - BCC) là loại ung thư da không phải hắc tố phổ biến nhất, chiếm tới 75% các trường hợp ung thư da. Bệnh thường ít ảnh hưởng đến tính mạng nhưng có thể gây biến dạng và rối loạn chức năng của các bộ phận như mũi, miệng và mắt. Nếu phát hiện sớm, tiên lượng bệnh rất khả quan. Tại Mỹ, mỗi năm có hơn 1 triệu ca mắc ung thư không phải hắc tố, trong đó UT tế bào đáy chiếm phần lớn. Tại Việt Nam, số ca mắc ung thư da cũng đang gia tăng, với UT tế bào đáy chiếm tỷ lệ cao trong các loại ung thư da. Đột biến gen TP53 có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành UT tế bào đáy, là một trong những yếu tố nguy cơ chính. Nghiên cứu này nhằm khảo sát đặc điểm lâm sàng, mô bệnh học và xác định tình trạng đột biến của gen TP53 trong UT tế bào đáy.

II. Tổng Quan Về Ung Thư Da

Da là cơ quan lớn nhất của cơ thể, với nhiều chức năng bảo vệ và điều hòa. Ung thư da có nhiều loại, trong đó UT tế bào đáy là phổ biến nhất. Các yếu tố nguy cơ bao gồm tiếp xúc với tia cực tím (UV), tuổi tác, giới tính, và di truyền. Tia UV gây tổn thương DNA, có thể dẫn đến đột biến và phát triển ung thư. Đặc biệt, gen TP53 đóng vai trò quan trọng trong việc sửa chữa DNA, và đột biến trong gen này thường gặp ở bệnh nhân UT tế bào đáy. Việc hiểu biết về mô bệnh học và các yếu tố nguy cơ giúp chẩn đoán và điều trị hiệu quả hơn.

III. Phân Tích Mô Bệnh Học

Mô bệnh học là phương pháp chẩn đoán chính cho UT tế bào đáy. Các thương tổn thường thấy là khối u nhỏ, thâm nhiễm và có khả năng loét. Việc phân tích mô bệnh học giúp xác định tính chất và giai đoạn của bệnh. Đột biến gen TP53 có thể dẫn đến sự gia tăng sự phát triển của tế bào ung thư. Nghiên cứu cho thấy mối liên hệ giữa đột biến gen TP53 và sự xuất hiện của UT tế bào đáy, nhấn mạnh tầm quan trọng của biomarker TP53 trong chẩn đoán và điều trị.

IV. Tình Trạng Đột Biến Gen TP53

Đột biến gen TP53 là một trong những đặc điểm nổi bật trong UT tế bào đáy. Gen này có vai trò quan trọng trong việc điều hòa chu trình tế bào và sửa chữa DNA. Nghiên cứu cho thấy rằng đột biến này thường gặp ở bệnh nhân UT tế bào đáy, góp phần vào sự phát triển và tiến triển của bệnh. Việc xác định tình trạng đột biến gen TP53 không chỉ giúp trong chẩn đoán mà còn có thể mở ra hướng điều trị mới, nhắm vào các cơ chế sinh học liên quan đến đột biến này.

V. Kết Luận

Nghiên cứu về đột biến gen TP53 trong UT tế bào đáy là một lĩnh vực quan trọng, giúp nâng cao hiểu biết về bệnh lý này. Các yếu tố như ánh sáng mặt trời, di truyền và yếu tố môi trường có thể tương tác với gen TP53, dẫn đến sự phát triển của ung thư. Kết quả nghiên cứu không chỉ có giá trị trong việc chẩn đoán và điều trị mà còn góp phần vào việc phòng ngừa ung thư tế bào đáy trong cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ung thư tế bào đáy (Basal cell carcinoma - BCC) là loại ung thư da không phải hắc tố phổ biến nhất, chiếm khoảng 75% các trường hợp ung thư da không phải hắc tố trên thế giới. Tỷ lệ mắc BCC đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt tại các quốc gia có khí hậu nhiều ánh sáng mặt trời như Mỹ, Úc và châu Âu. Ví dụ, tại Mỹ, mỗi năm có hơn 1 triệu người mắc ung thư da không phải hắc tố, trong đó BCC chiếm phần lớn. Ở Úc, tỷ lệ chuẩn theo tuổi của BCC ở nam giới là 2.145/100.000 dân và nữ giới là 1.259/100.000 dân. Tại châu Á, tỷ lệ mắc thấp hơn nhưng vẫn đáng chú ý, như ở Singapore năm 2006, tỷ lệ BCC ở người Trung Quốc là 18,9/100.000 dân. Ở Việt Nam, ung thư da nói chung và BCC nói riêng cũng có xu hướng tăng, với tỷ lệ mới mắc ung thư da khoảng 0,2-0,4/100.000 dân trong những năm gần đây.

BCC thường xuất hiện ở người lớn tuổi, vị trí chủ yếu là vùng da tiếp xúc nhiều với ánh sáng mặt trời như đầu, mặt và cổ. Bệnh tiến triển chậm, ít gây tử vong nhưng có thể xâm lấn tổ chức xung quanh, gây biến dạng và rối loạn chức năng các cơ quan như mũi, miệng, mắt. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời giúp cải thiện tiên lượng bệnh. Mục tiêu nghiên cứu là khảo sát đặc điểm lâm sàng, mô bệnh học, các yếu tố nguy cơ và tình trạng đột biến gen TP53 trong BCC tại Việt Nam, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho chẩn đoán và điều trị hiệu quả. Nghiên cứu được thực hiện trên 131 bệnh nhân tại Bệnh viện Da liễu Trung ương trong giai đoạn 2012-2013, góp phần làm rõ đặc điểm dịch tễ và cơ chế bệnh sinh của BCC trong bối cảnh Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Mô học da và ung thư da: Da gồm thượng bì, trung bì và hạ bì, trong đó thượng bì có lớp đáy chứa tế bào tạo sừng (keratinocyte) là nguồn gốc của BCC. Ung thư tế bào đáy phát triển từ các tế bào lớp đáy hoặc nang lông, với đặc điểm mô bệnh học điển hình như các đám tế bào sắp xếp theo kiểu hàng dậu, tách rời khỏi mô nền.

• Cơ chế bệnh sinh ung thư da do tia UV: Tia cực tím (UV) trong ánh sáng mặt trời gây tổn thương DNA trực tiếp hoặc gián tiếp, dẫn đến đột biến gen, đặc biệt là gen ức chế khối u TP53. Đột biến gen này làm mất khả năng kiểm soát chu kỳ tế bào và quá trình chết theo chương trình (apoptosis), tạo điều kiện cho tế bào ung thư phát triển.

• Vai trò của gen TP53: Gen TP53 mã hóa protein p53, đóng vai trò "người bảo vệ bộ gen" bằng cách kiểm soát chu kỳ tế bào, kích hoạt sửa chữa DNA và cảm ứng apoptosis khi DNA bị tổn thương không thể sửa chữa. Đột biến gen TP53 là một trong những biến đổi phổ biến nhất trong BCC, ảnh hưởng đến tiến triển và đáp ứng điều trị của bệnh.

Các khái niệm chính bao gồm: ung thư tế bào đáy, đột biến gen TP53, tia cực tím UV, apoptosis, mô bệnh học ung thư da.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu tiến cứu kết hợp mô tả và bệnh-chứng nhằm khảo sát đặc điểm lâm sàng, mô bệnh học, yếu tố nguy cơ và đột biến gen TP53 ở bệnh nhân BCC.

• Đối tượng nghiên cứu: 131 bệnh nhân được chẩn đoán xác định BCC tại Bệnh viện Da liễu Trung ương từ tháng 1/2012 đến tháng 12/2013 và 131 người đối chứng tương đồng về tuổi, giới, địa dư nhưng không mắc ung thư da.

• Chọn mẫu: Phương pháp ngẫu nhiên hệ thống cho nhóm bệnh nhân; nhóm đối chứng được chọn theo tiêu chí gần nhà, tương đồng tuổi và giới.

• Thu thập dữ liệu: Phỏng vấn sử dụng bộ câu hỏi cấu trúc về đặc điểm cá nhân, yếu tố nguy cơ; thu thập mẫu mô bệnh học và mẫu mô paraffin để xét nghiệm hóa mô miễn dịch và giải trình tự gen TP53.

• Phân tích mô bệnh học: Nhuộm Hematoxylin & Eosin (HE) để phân loại các thể BCC theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2006.

• Xét nghiệm đột biến gen TP53: Hóa mô miễn dịch đánh giá biểu hiện protein p53 với các mức độ dương tính từ 1% đến 100% tế bào u bắt màu; giải trình tự gen TP53 từ exon 2 đến exon 9 bằng kỹ thuật PCR và giải trình tự DNA.

• Phân tích số liệu: Sử dụng các phương pháp thống kê mô tả và phân tích so sánh giữa nhóm bệnh và nhóm đối chứng để xác định các yếu tố nguy cơ liên quan đến BCC.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập dữ liệu và mẫu trong 2 năm (2012-2013), phân tích mẫu và xử lý dữ liệu trong năm tiếp theo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm lâm sàng và mô bệnh học: Trong 131 bệnh nhân BCC, hơn 80% tổn thương xuất hiện ở vùng đầu, mặt, cổ – những vùng tiếp xúc nhiều với ánh sáng mặt trời. Hình thái lâm sàng chủ yếu là thể nốt (chiếm khoảng 65%), thể nông chiếm 9-17,5%, thể xơ chiếm 2-3%. Kích thước khối u phổ biến từ 1-2 cm. Về mô bệnh học, thể nốt chiếm đa số, tiếp theo là thể vi nốt và thể xâm nhập. Tỷ lệ tái phát cao nhất ở thể xơ (khoảng 60%).

2. Yếu tố nguy cơ: Tiếp xúc với ánh sáng mặt trời là yếu tố nguy cơ chính, với khoảng 87,5% bệnh nhân làm nghề tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng hoặc hóa chất độc hại. Tỷ lệ bệnh nhân sống ở vùng nông thôn và duyên hải chiếm 70,8%. Tuổi trung bình bệnh nhân trên 50, với khoảng 90% trường hợp xuất hiện ở nhóm tuổi này. Nam giới có tỷ lệ mắc cao hơn nữ giới, tuy nhiên dưới 50 tuổi nữ giới chiếm tỷ lệ cao hơn.

3. Đột biến gen TP53: Kết quả hóa mô miễn dịch cho thấy khoảng 50% bệnh nhân BCC có biểu hiện dương tính protein p53 với mức độ từ 1-75% tế bào u bắt màu. Giải trình tự gen TP53 phát hiện các đột biến điểm chủ yếu là chuyển đổi pyrimidin C>T hoặc CC>TT tại exon 5 và 7, tương ứng với các vị trí 175, 177, 248, 282. Tỷ lệ đột biến gen TP53 trong nghiên cứu này tương đương với các nghiên cứu quốc tế (khoảng 50%).

Thảo luận kết quả

Các phát hiện về vị trí tổn thương và hình thái lâm sàng của BCC phù hợp với các nghiên cứu trên thế giới, khẳng định vai trò quan trọng của ánh sáng mặt trời trong cơ chế bệnh sinh. Tỷ lệ tiếp xúc nghề nghiệp với ánh nắng và hóa chất cao cho thấy cần tăng cường biện pháp bảo hộ lao động. Đặc điểm mô bệnh học đa dạng với thể xơ có nguy cơ tái phát cao, phù hợp với vai trò của đột biến gen TP53 trong việc tăng khả năng xâm lấn và tái phát.

Đột biến gen TP53 được xác định là yếu tố quan trọng trong sinh bệnh học BCC, làm mất chức năng kiểm soát chu kỳ tế bào và apoptosis, dẫn đến tăng sinh tế bào không kiểm soát. Kết quả giải trình tự gen tương đồng với các nghiên cứu tại Mỹ, châu Âu và châu Á, tuy nhiên tỷ lệ đột biến có thể khác nhau do yếu tố chủng tộc và môi trường. Việc phát hiện đột biến gen TP53 giúp hiểu rõ hơn về cơ chế bệnh và có thể hỗ trợ trong việc phát triển các phương pháp điều trị nhắm mục tiêu.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ các thể mô bệnh học, biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ, và bảng tóm tắt các vị trí đột biến gen TP53 phổ biến.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác phòng ngừa: Triển khai các chương trình giáo dục cộng đồng về tác hại của ánh sáng mặt trời và cách bảo vệ da, đặc biệt cho nhóm đối tượng làm việc ngoài trời. Mục tiêu giảm tỷ lệ tiếp xúc UV không bảo vệ ít nhất 30% trong vòng 3 năm.

2. Nâng cao năng lực chẩn đoán sớm: Đào tạo chuyên sâu cho cán bộ y tế tuyến cơ sở về nhận biết các dấu hiệu lâm sàng của BCC và sử dụng kỹ thuật dermoscopy để phát hiện sớm. Mục tiêu tăng tỷ lệ phát hiện sớm BCC lên 50% trong 2 năm.

3. Phát triển xét nghiệm đột biến gen TP53: Xây dựng quy trình xét nghiệm hóa mô miễn dịch và giải trình tự gen TP53 tại các trung tâm ung bướu lớn để hỗ trợ chẩn đoán và lựa chọn phác đồ điều trị cá thể hóa. Mục tiêu triển khai trong 3 năm tới.

4. Khuyến cáo biện pháp bảo hộ lao động: Áp dụng nghiêm ngặt các biện pháp bảo hộ cho người lao động tiếp xúc với ánh nắng, hóa chất và bức xạ, bao gồm trang phục bảo hộ, kem chống nắng và kiểm tra sức khỏe định kỳ. Mục tiêu giảm tỷ lệ mắc BCC liên quan nghề nghiệp 20% trong 5 năm.

5. Nghiên cứu tiếp tục và giám sát dịch tễ: Thiết lập hệ thống giám sát ung thư da và nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố gen và môi trường ảnh hưởng đến BCC tại Việt Nam. Mục tiêu hoàn thiện dữ liệu dịch tễ trong 5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ da liễu và ung bướu: Nâng cao kiến thức về đặc điểm lâm sàng, mô bệnh học và cơ chế đột biến gen TP53 trong BCC, hỗ trợ chẩn đoán và điều trị hiệu quả.

2. Nhà nghiên cứu y học và di truyền học: Cung cấp dữ liệu về đột biến gen TP53 và các yếu tố nguy cơ môi trường, làm cơ sở cho các nghiên cứu sâu hơn về cơ chế bệnh và phát triển thuốc nhắm mục tiêu.

3. Chuyên viên y tế công cộng và phòng chống bệnh: Tham khảo để xây dựng các chương trình phòng ngừa ung thư da, đặc biệt là các chiến lược giảm thiểu tiếp xúc tia UV và nâng cao nhận thức cộng đồng.

4. Sinh viên và học viên cao học ngành y học, sinh học phân tử: Tài liệu tham khảo chi tiết về ung thư da, mô học da, cơ chế đột biến gen và phương pháp nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực ung thư.

Câu hỏi thường gặp

1. Ung thư tế bào đáy có nguy hiểm không?
   BCC tiến triển chậm, ít gây tử vong nhưng có thể xâm lấn tổ chức xung quanh gây biến dạng và rối loạn chức năng. Phát hiện sớm và điều trị kịp thời giúp tiên lượng tốt.

2. Yếu tố nguy cơ chính của BCC là gì?
   Tiếp xúc với tia cực tím trong ánh sáng mặt trời là yếu tố nguy cơ hàng đầu, chiếm tỷ lệ cao trong các trường hợp mắc BCC.

3. Gen TP53 ảnh hưởng thế nào đến BCC?
   Đột biến gen TP53 làm mất chức năng kiểm soát chu kỳ tế bào và apoptosis, dẫn đến tăng sinh tế bào ung thư và tiến triển bệnh.

4. Làm thế nào để phát hiện sớm BCC?
   Quan sát các tổn thương da bất thường, đặc biệt ở vùng da tiếp xúc ánh nắng, sử dụng kỹ thuật dermoscopy và sinh thiết mô bệnh học để chẩn đoán.

5. Có thể phòng ngừa BCC không?
   Có thể phòng ngừa bằng cách hạn chế tiếp xúc ánh nắng trực tiếp, sử dụng kem chống nắng, mặc trang phục bảo hộ và tránh các yếu tố nguy cơ nghề nghiệp.

Kết luận

• Ung thư tế bào đáy là loại ung thư da phổ biến nhất, tỷ lệ mắc gia tăng trên toàn cầu và tại Việt Nam.
• Tiếp xúc tia UV là yếu tố nguy cơ chủ yếu, cùng với đột biến gen TP53 góp phần vào cơ chế bệnh sinh.
• Đặc điểm lâm sàng và mô bệnh học đa dạng, thể xơ có nguy cơ tái phát cao.
• Nghiên cứu cung cấp dữ liệu quan trọng về đột biến gen TP53 và các yếu tố nguy cơ tại Việt Nam, hỗ trợ chẩn đoán và điều trị.
• Cần triển khai các biện pháp phòng ngừa, nâng cao năng lực chẩn đoán và phát triển xét nghiệm gen để cải thiện kết quả điều trị BCC.

Next steps: Mở rộng nghiên cứu đa trung tâm, phát triển xét nghiệm gen TP53 trong lâm sàng, và xây dựng chương trình phòng chống ung thư da toàn diện.

Call to action: Các chuyên gia y tế và nhà nghiên cứu cần phối hợp để ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, nâng cao nhận thức cộng đồng và cải thiện chất lượng chăm sóc bệnh nhân ung thư da.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Một số hiểu biết về ung thư da 1. Mô học của da thường [15],[16] Da chiếm khoảng 16% trọng lượng cơ thể, nó bao bọc toàn bộ mặt ngoài của cơ thể. Da có rất nhiều chức năng như chức năng bảo vệ (chống sự xâm nhập của hoá chất, tia cực tím, vi khuẩn, độc tố hay các kháng nguyên,.), chức năng cân bằng nội môi, chống mất nước qua da hay điều hoà thân nhiệt.

Trong đó chức năng quan trọng nhất là bảo vệ cơ thể trước tác động của môi trường bên ngoài. Da bao gồm thượng bì, trung bì và hạ bì. Thượng bì là một biểu mô lát tầng sừng hóa có nguồn gốc từ ngoại bì thai, trong lớp này không có mạch máu nuôi dưỡng. Căn cứ vào độ dày của lớp sừng ở mặt ngoài thượng bì, da được chia thành da dày và da mỏng.

Da dày che phủ gan bàn chân, gan bàn tay với chiều dày từ 0,4mm đến 0,6mm và có một lớp vảy sừng dày ở mặt ngoài của thượng bì. Da mỏng che phủ toàn bộ phần còn lại của cơ thể, chiều dày biểu bì từ 75m đến 150m, lớp vảy sừng ở mặt ngoài thượng bì mỏng hơn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mô học của da [17] (Theo Richard Weller, 2008) 1.

Thượng bì Các tế bào tạo sừng (keratinocyte) là thành phần chủ yếu tạo nên thượng bì da. Căn cứ vào quá trình biến đổi của các tế bào tạo sừng từ trong ra ngoài, thượng bì da được chia thành 5 lớp. * Lớp đáy: Được tạo bởi một hàng tế bào khối vuông hoặc trụ nằm trên màng đáy. Chúng có khả năng sinh sản mạnh, các tế bào mới di chuyển lên các lớp phía trên làm biểu bì luôn được đổi mới, trung bình từ 20-30 ngày.

Dưới kính hiển vi điện tử, trong bào tương của các tế bào này có chứa các tơ trương lực (tonofilament-sợi tiền keratin), các sợi đó được tập hợp thành keratin khi tế bào chuyển lên lớp thứ hai. * Lớp gai (lớp sợi hay lớp Malpighi): Lớp gai có từ 5-20 hàng tế bào lớn hình đa diện. Giữa các tế bào này có các cầu nối bào tương. Ở mức siêu LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 hiển vi, các cầu nối thực chất là những chồi bào tương của các tế bào nằm cạnh nhau được liên kết với nhau bởi các thể liên kết làm cho tế bào có hình gai hay có sợi nối với nhau.

* Lớp hạt: Có từ 3-5 hàng tế bào đa diện dẹt. Trong bào tương của các tế bào này chứa nhiều hạt nhuộm kiềm đậm, đó là những hạt keratohyalin. Những hạt keratohyalin này thuộc nhóm protein sợi có liên quan đến hiện tượng sừng hóa của biểu bì. Dưới kính hiển vi điện tử các hạt này có hình sao hoặc các khối đa giác đậm đặc điện tử.

* Lớp bóng: Thường khó quan sát, đó là một lớp mỏng như một đường đồng nhất, sáng. Các tế bào của lớp này kết dính chặt chẽ, rất mỏng. Những tế bào ở lớp này là những tế bào chết, tất cả các bào quan và nhân đều không còn. Ở độ phóng đại lớn, có thể thấy chúng hoàn toàn chứa các sợi có đường kính từ 70Å đến 80Å.

* Lớp sừng: Các tế bào biến thành các lá sừng mỏng, không nhân, trong bào tương có chứa nhiều keratin, tùy từng vùng có thể có chiều dày khác nhau. Lớp thượng bì có nhiệm vụ bảo vệ cơ thể trước những tác động của môi trường bên ngoài như các tia tử ngoại, các tác động cơ học, ngăn không cho dịch của cơ thể thoát ra ngoài và nước từ môi trường bên ngoài thấm vào cơ thể. Ngoài ra nó còn có khả năng tổng hợp và giải phóng ra các loại cytokin như IL1, IL6, TNF. Trung bì Là một mô liên kết xơ vững chắc có chiều dày thay đổi tùy từng vùng và được phân cách với biểu bì bởi màng đáy.

Trung bì được chia thành 2 lớp: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 * Lớp nhú: Mặt ngoài của trung bì tiếp xúc với thượng bì có những chỗ lồi lõm, chỗ lõm về phía thượng bì tạo thành các nhú trung bì. Lớp nhú có nhiều ở những vùng phải chịu áp lực và cọ sát mạnh. * Lớp dưới: Phần chính của trung bì nằm ở phía dưới được tạo bởi mô liên kết đặc hơn, các sợi tạo keo tạo thành bó, đa số có hướng song song với mặt da. Hạ bì Là mô liên kết thưa, lỏng lẻo nối da với các cơ quan bên dưới giúp da trượt được trên các cấu trúc nằm ở dưới.

Tùy vùng cơ thể, tùy mức độ nuôi dưỡng mà có thể tạo thành những thùy mỡ hoặc lớp mỡ dày hay mỏng. Ngoài ra còn có các phần phụ của da như: Các tuyến mồ hôi, các tuyến bã, nang lông, … 1. Phân loại ung thư da Ung thư da gồm nhiều loại u ác tính xuất phát từ các tế bào biểu mô của da. Có nhiều loại ung thư da khác nhau, nhưng thường gặp nhất là ung thư tế bào đáy, ung thư tế bào vảy và ung thư tế bào hắc tố.

Dựa vào nguồn gốc phát triển của tế bào ung thư, người ta chia ung thư da làm 2 nhóm: ung thư da không phải hắc tố (có nguồn gốc từ tế bào sừng) và ung thư tế bào hắc tố (có nguồn gốc từ tế bào hắc tố). + Ung thư không phải hắc tố: bao gồm - Ung thư tế bào đáy (Basal cell carcinoma - BCC) là loại u ác tính gồm những tế bào giống với những tế bào ở lớp đáy của thượng bì. Nguồn gốc thực sự của ung thư tế bào đáy còn chưa rõ, tuy nhiên người ta thấy rằng có sự giống nhau về hình thái và miễn dịch giữa các tế bào trong ung thư tế bào đáy với các tế bào lớp ngoài cùng của nang lông nên nhiều tác giả cho rằng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 ung thư tế bào đáy xuất phát từ nang lông [1]. Đây là ung thư da hay gặp nhất.

Bệnh thường tiến triển chậm, xâm lấn tổ chức xung quanh gây biến dạng và làm rối loạn chức năng của một số cơ quan bộ phận như mũi, miệng và mắt. Nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời tiên lượng của bệnh rất tốt. - Ung thư tế bào vảy (Squamous cell carcinoma) là loại u ác tính xuất phát từ các tế bào sừng của thượng bì. Ung thư tế bào vảy chiếm khoảng 20% các loại ung thư da, đứng thứ hai sau ung thư tế bào đáy [18],[19].

Ngoài khả năng xâm lấn tại chỗ, các tế bào ung thư có thể di căn xa. Mức độ di căn tùy thuộc vào kích thước, độ dày và vị trí của thương tổn. + Ung thư tế bào hắc tố (Malignant melanoma) là một loại ung thư rất ác tính của các tế bào hắc tố với tỉ lệ tử vong cao. Loại ung thư này thường gặp ở người da trắng và chiếm khoảng 5% các loại ung thư da [18],[19].

+ Một số ung thư da khác: Bowen, Paget, ung thư tế bào xơ (Dermatofibrosarcoma), ung thư các tế bào nội mạc mạch máu, ung thư tế bào Merkel, ung thư tế bào tuyến bã. Thuật ngữ, dịch tễ học và yếu tố nguy cơ của UT tế bào đáy 1. Lịch sử và thuật ngữ UT tế bào đáy được mô tả lần đầu tiên vào năm 1827, bởi bác sĩ nhãn khoa người Ailen Arthur Jacob [20]. Ông đã mô tả tổn thương vết loét ở mi mắt lan rộng đến hốc mắt, nhãn cầu và mặt.

Bệnh tiến triển chậm và có tổn thương đặc hiệu ở bờ và bề mặt vết loét. và được chẩn đoán là "loét Jacob". Một số thuật ngữ khác sau đó được sử dụng như "loét hạ cam", "ung thư da lành tính", "loét ở động vật gặm nhấm", "u tế bào đáy" và "ung thư tế bào đáy". Cho đến nay, thuật ngữ "ung thư tế bào đáy" được mọi người chấp nhận và sử dụng rộng rãi trên khắp thế giới.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Dịch tễ học và yếu tố nguy cơ của UT tế bào đáy 1. Tình hình UT tế bào đáy trên thế giới và Việt Nam * Thế giới UT tế bào đáy là loại ung thư da thường gặp nhất, chiếm khoảng 75% các loại ung thư da. Trên thế giới, tỷ lệ UT tế bào đáy ở các nước là khác nhau, tỷ lệ mắc cao nhất là ở Úc (trên 1.000 dân/năm) và thấp nhất là các nước Châu Phi (dưới 1/100.

Có sự gia tăng đáng kể của UT tế bào đáy được ghi nhận ở Mỹ, Úc và Canada [2],[3],[22],[23],[24],[25]. Ở Úc, tỷ lệ mắc UT tế bào đáy cao nhất được báo cáo là ở vùng bắc Queensland với 20.000 ở nam giới và 11. Ở Mỹ, UT tế bào đáy là một trong những ung thư thường gặp nhất và có tỷ lệ mắc tương đối cao [23],[24]. Theo số liệu ung thư da được ghi nhận ở vùng đông nam Arizona cho thấy tỷ lệ UT tế bào đáy ở nam giới là 935,9/100.000 dân ở nữ giới [24].

Trong khi đó, theo số liệu ghi nhận ung thư ở Manitoba thì tỷ lệ UT tế bào đáy thấp hơn rất nhiều với 93,9/100.000 dân đối với nam giới và 77,4/100.000 dân với nữ giới [25]. Ở châu Âu, tỷ lệ UT tế bào đáy thấp hơn rất nhiều so với các báo cáo ở Mỹ và Úc, nhưng tương đương với nghiên cứu ở Canada [25]. Ở Thụy sĩ tỷ lệ UT tế bào đáy được chuẩn hóa theo tuổi ở nam giới là 75/100.000 dân và nữ giới là 67/100. Trong khi đó ở Bắc Ailen tỷ lệ UT tế bào đáy là 94/100.000 dân ở nam giới và 72/100.000 dân ở nữ giới [5].

Ở Đan Mạch, tỷ lệ UT tế bào đáy gia tăng hàng năm, theo nghiên cứu từ 1978 - 2007 tỷ lệ UT tế bào đáy tăng ở nữ giới tăng từ 27,1/100.000 dân và ở nam giới tăng từ 34,2/100. Theo nghiên cứu mới đây ở Lithuania thì tỷ lệ mắc UT tế bào đáy năm 1996 là LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.000 dân với nữ và 27,6/100.000 dân với nam thì đến 2010 tỷ lệ mắc ở nữ tăng lên 47,4/100.000 dân với nữ và 46,4/100.000 dân với nam [18]. Người châu Á ít mắc ung thư da hơn người da trắng. Một nghiên cứu mới đây cho thấy tỉ lệ ung thư da của người châu Á sống ở Singapore năm 2006 là 7,4/100.

Trong đó, tỷ lệ UT tế bào đáy ở người Trung Quốc là 18,9/100.000 dân, Người Mã lai là 6.000 và người Ấn Độ là 4,1/100. Tuy nhiên , những nghiên cứu về ung thư da còn rất hạn chế.