Luận văn thạc sĩ y học nghiên cứu độc tính cấp bán trường diễn và tác dụng giảm đau của bài thuốc thái bình hv trên động vật thực nghiệm

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu y học nghiên cứu độc tính cấp bán trường diễn và tác dụng giảm đau của bài thuốc thái bình hv trên, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Mai Linh
• Người hướng dẫn: TS. Trần Đức Hữu
• Trường học: Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Nghiên Cứu Độc Tính Và Tác Dụng Giảm Đau Của Bài Thuốc Thái Bình HV Trên Động Vật Thực Nghiệm
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. XÁC ĐỊNH TÍNH AN TOÀN CỦA THUỐC Ở GIAI ĐOẠN TIỀN LÂM SÀNG
• 1.1.1. Xác định độc tính cấp
• 1.1.2. Xác định độc tính bán trường diễn
• 1.2. TỔNG QUAN VỀ CÁC MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG GIẢM ĐAU
• 1.2.1. Nghiên cứu tác dụng giảm đau trung ương
• 1.2.2. Nghiên cứu tác dụng giảm ngoại biên
• 1.3. ĐAU THEO Y HỌC HIỆN ĐẠI VÀ Y HỌC CỔ TRUYỀN
• 1.3.1. Đau theo y học hiện đại
• 1.3.2. Tổng quan về đau theo y học cổ truyền
• 1.4. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU THUỐC Y HỌC CỔ TRUYỀN CÓ TÁC DỤNG GIẢM ĐAU TRÊN THẾ GIỚI VÀ TRONG NƯỚC
• 1.4.1. Tình hình nghiên cứu thuốc y học cổ truyền có tác dụng giảm đau trên thế giới
• 1.4.2. Tình hình nghiên cứu thuốc y học cổ truyền có tác dụng giảm đau trong nước
• 1.5. GIỚI THIỆU BÀI THUỐC “THÁI BÌNH HV”
• 1.5.1. Đặc điểm của bài thuốc
• 1.5.2. Phân tích bài thuốc
• 1.6. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6.1. CHẤT LIỆU ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 1.6.1.1. Chất liệu nghiên cứu
• 1.6.1.2. Đối tượng nghiên cứu
• 1.6.2. ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN TIẾN HÀNH NGHIÊN CỨU
• 1.6.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 1.6.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 1.6.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6.3.1. Độc tính cấp
• 1.6.3.2. Độc tính bán trường diễn
• 1.6.3.3. Nghiên cứu tác dụng giảm đau (Randall-Selitto Test)
• 1.7. CÔNG CỤ VÀ PHƯƠNG TIỆN NGHIÊN CỨU
• 1.7.1. Thuốc và hoá chất dùng trong nghiên cứu
• 1.7.2. Máy móc và dụng cụ phục vụ nghiên cứu
• 1.8. XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 1.9. SAI SỐ VÀ CÁCH KHỐNG CHẾ SAI SỐ
• 1.10. ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• 1. DANH MỤC BẢNH BIỂU, SƠ ĐỒ
• 1.1. Bảng 2. Thành phần của bài thuốc “Thái Bình HV” (01 thang)
• 1.2. Sơ đồ nghiên cứu độc tính cấp
• 1.3. Sơ đồ nghiên cứu độc tính bán trường diễn
• 1.4. Sơ đồ nghiên cứu đánh giá tác dụng giảm đau
• 2. DANH MỤC HÌNH ẢNH
• 2.1. Hình ảnh đại thể gan, lách, thận chuột lô chứng
• 2.2. Hình ảnh đại thể gan, lách, thận chuột lô trị 1
• 2.3. Hình ảnh đại thể gan, lách, thận chuột lô trị 2
• 2.4. Hình ảnh vi thể gan chuột lô chứng
• 2.5. Hình ảnh vi thể gan chuột lô trị 1
• 2.6. Hình ảnh vi thể gan chuột lô trị 2
• 2.7. Hình ảnh vi thể lách chuột lô chứng
• 2.8. Hình ảnh vi thể lách chuột lô trị 1
• 2.9. Hình ảnh vi thể lách chuột lô trị 2
• 2.10. Hình ảnh vi thể thận chuột lô chứng
• 2.11. Hình ảnh vi thể thận chuột lô trị 1
• 2.12. Hình ảnh vi thể thận chuột lô trị 2

Tóm tắt

I. Nghiên cứu độc tính của bài thuốc Thái Bình HV

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá độc tính cấp và độc tính bán trường diễn của bài thuốc Thái Bình HV trên động vật thực nghiệm. Độc tính cấp được xác định thông qua các thử nghiệm LD50, nhằm đo lường khả năng gây chết của thuốc trong thời gian ngắn. Kết quả cho thấy bài thuốc có liều an toàn cao, không gây tử vong ở liều thử nghiệm. Độc tính bán trường diễn được nghiên cứu trong thời gian dài hơn, nhằm đánh giá tác động lên các chỉ số sinh học như hồng cầu, bạch cầu, và chức năng gan thận. Kết quả cho thấy bài thuốc không gây ra những thay đổi đáng kể, chứng tỏ tính an toàn cao.

1.1. Độc tính cấp

Thử nghiệm độc tính cấp được thực hiện trên chuột nhắt trắng, sử dụng các mức liều khác nhau để xác định LD50. Kết quả cho thấy không có trường hợp tử vong ở liều thử nghiệm cao nhất, chứng tỏ bài thuốc có độ an toàn cao. Các triệu chứng ngộ độc như thay đổi hành vi hoặc vận động không được quan sát thấy. Điều này khẳng định bài thuốc Thái Bình HV có thể được sử dụng an toàn trong điều trị.

1.2. Độc tính bán trường diễn

Nghiên cứu độc tính bán trường diễn được tiến hành trong 28 ngày, đánh giá tác động của bài thuốc lên các chỉ số sinh học như hồng cầu, bạch cầu, và chức năng gan thận. Kết quả cho thấy không có sự thay đổi đáng kể nào, chứng tỏ bài thuốc không gây độc tính mãn tính. Điều này hỗ trợ cho việc sử dụng lâu dài bài thuốc Thái Bình HV trong điều trị các bệnh lý liên quan đến đau và viêm.

II. Tác dụng giảm đau của bài thuốc Thái Bình HV

Nghiên cứu này đánh giá tác dụng giảm đau của bài thuốc Thái Bình HV trên động vật thực nghiệm thông qua mô hình Randall-Selitto. Kết quả cho thấy bài thuốc có khả năng giảm đau đáng kể, cả ở mô hình đau trung ương và ngoại biên. Hiệu quả giảm đau được so sánh với các thuốc giảm đau thông thường như NSAIDs, cho thấy tiềm năng ứng dụng cao trong điều trị các bệnh lý đau mãn tính như viêm khớp.

2.1. Tác dụng giảm đau trung ương

Thử nghiệm trên mô hình đau trung ương cho thấy bài thuốc Thái Bình HV có khả năng giảm đau hiệu quả, tương đương với các thuốc giảm đau thông thường. Cơ chế tác dụng có thể liên quan đến việc ức chế các thụ thể đau tại hệ thần kinh trung ương. Kết quả này mở ra tiềm năng ứng dụng bài thuốc trong điều trị các bệnh lý đau mãn tính.

2.2. Tác dụng giảm đau ngoại biên

Trên mô hình đau ngoại biên, bài thuốc Thái Bình HV cũng thể hiện hiệu quả giảm đau rõ rệt. Cơ chế tác dụng có thể liên quan đến việc giảm viêm và ức chế các chất trung gian gây đau tại vị trí tổn thương. Điều này cho thấy bài thuốc có thể được sử dụng hiệu quả trong điều trị các bệnh lý viêm khớp và đau cơ xương khớp.

III. Phương pháp thực nghiệm và đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thực nghiệm trên động vật thực nghiệm như chuột nhắt trắng để đánh giá độc tính và tác dụng giảm đau của bài thuốc Thái Bình HV. Các phương pháp bao gồm thử nghiệm LD50, đánh giá độc tính bán trường diễn, và mô hình Randall-Selitto. Đối tượng nghiên cứu được chia thành các nhóm khác nhau để đảm bảo tính khách quan và chính xác của kết quả.

3.1. Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu chính là chuột nhắt trắng, được chia thành các nhóm để thử nghiệm độc tính cấp, độc tính bán trường diễn, và tác dụng giảm đau. Số lượng động vật được sử dụng đảm bảo tính thống kê và độ tin cậy của kết quả.

3.2. Phương pháp thực nghiệm

Các phương pháp thực nghiệm bao gồm thử nghiệm LD50 để đánh giá độc tính cấp, thử nghiệm kéo dài 28 ngày để đánh giá độc tính bán trường diễn, và mô hình Randall-Selitto để đánh giá tác dụng giảm đau. Các phương pháp này được thực hiện theo tiêu chuẩn quốc tế, đảm bảo tính khoa học và khách quan.

IV. Giá trị và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu này có giá trị khoa học cao, cung cấp bằng chứng về tính an toàn và hiệu quả của bài thuốc Thái Bình HV trong điều trị đau và viêm. Kết quả nghiên cứu mở ra tiềm năng ứng dụng rộng rãi bài thuốc trong y học cổ truyền, đặc biệt là trong điều trị các bệnh lý viêm khớp và đau mãn tính. Đồng thời, nghiên cứu cũng góp phần bảo tồn và phát triển nguồn dược liệu quý của Việt Nam.

4.1. Giá trị khoa học

Nghiên cứu cung cấp bằng chứng khoa học về tính an toàn và hiệu quả của bài thuốc Thái Bình HV, góp phần vào việc hiện đại hóa y học cổ truyền. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm cơ sở cho các nghiên cứu lâm sàng tiếp theo.

4.2. Ứng dụng thực tiễn

Với tính an toàn và hiệu quả cao, bài thuốc Thái Bình HV có tiềm năng ứng dụng rộng rãi trong điều trị các bệnh lý đau và viêm, đặc biệt là viêm khớp. Nghiên cứu cũng góp phần bảo tồn và phát triển nguồn dược liệu quý của Việt Nam, hỗ trợ cho sự phát triển của ngành dược liệu trong nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Viêm khớp là một trong những bệnh lý phổ biến ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh, đặc biệt là người cao tuổi và phụ nữ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cứ 100 người trưởng thành thì có khoảng 2-5 người mắc viêm khớp, với các triệu chứng điển hình như sưng, đau và hạn chế vận động các khớp như cổ tay, cổ chân, đầu gối. Việc điều trị viêm khớp hiện nay chủ yếu dựa vào các thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) và thuốc điều trị cơ bản (DMARDs), tuy nhiên các thuốc này thường gây tác dụng phụ nghiêm trọng như viêm dạ dày, xuất huyết tiêu hóa khi sử dụng kéo dài.

Trong bối cảnh đó, nghiên cứu các bài thuốc y học cổ truyền (YHCT) với ưu điểm ít tác dụng phụ, chi phí thấp đang được quan tâm. Bài thuốc “Thái Bình HV” là một bài thuốc Nam kinh nghiệm, được sử dụng lâu đời trong dân gian để điều trị các bệnh xương khớp, có tác dụng chống viêm và giảm đau trên động vật thực nghiệm. Tuy nhiên, các nghiên cứu về độc tính cấp, độc tính bán trường diễn và tác dụng giảm đau của bài thuốc này chưa được thực hiện đầy đủ.

Mục tiêu của luận văn là đánh giá độc tính cấp, độc tính bán trường diễn và tác dụng giảm đau của bài thuốc Thái Bình HV trên động vật thực nghiệm nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc ứng dụng bài thuốc trong điều trị viêm khớp. Nghiên cứu được tiến hành tại Bộ môn Dược lý – Học viện Quân Y trong khoảng thời gian từ tháng 5 đến tháng 12 năm 2021. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển các chế phẩm y học cổ truyền an toàn, hiệu quả, góp phần hiện đại hóa y dược cổ truyền và bảo tồn nguồn dược liệu quý của Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu sau:

• Lý thuyết về độc tính cấp và bán trường diễn: Độc tính cấp được xác định qua liều chết trung bình LD50, phản ánh mức độ an toàn của thuốc khi dùng một lần hoặc vài lần trong ngày. Độc tính bán trường diễn đánh giá tác động khi dùng thuốc kéo dài, tập trung vào các chỉ số huyết học, sinh hóa và mô bệnh học để phát hiện các tổn thương tiềm ẩn.

• Mô hình nghiên cứu tác dụng giảm đau: Sử dụng mô hình Randall-Selitto Test để đánh giá tác dụng giảm đau ngoại vi tại tổ chức viêm cấp trên chuột cống trắng. Mô hình này đo ngưỡng đau áp lực tại bàn chân chuột sau khi gây viêm bằng Carrageenin, cho phép đánh giá chính xác tác dụng giảm đau của thuốc.

• Khái niệm chính: Độc tính cấp, độc tính bán trường diễn, tác dụng giảm đau ngoại vi, viêm khớp dạng thấp, y học cổ truyền, y học hiện đại, bài thuốc Thái Bình HV.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu thực nghiệm trên chuột nhắt trắng (Swiss) và chuột cống trắng (Wistar) được nuôi dưỡng tại phòng thí nghiệm Học viện Quân Y.

• Thiết kế nghiên cứu: Thí nghiệm có nhóm chứng và nhóm thử, sử dụng cao đặc chiết xuất từ bài thuốc Thái Bình HV với liều dùng quy đổi tương đương 11,9g/kg và 23,8g/kg trên chuột.

• Phương pháp phân tích: Độc tính cấp được xác định bằng phương pháp Litchfield-Wilcoxon với 6 lô chuột, mỗi lô 10 con, theo dõi tỷ lệ tử vong và biểu hiện lâm sàng trong 7 ngày. Độc tính bán trường diễn được đánh giá qua các chỉ số huyết học (hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu, hemoglobin, hematocrit), sinh hóa máu (ALT, AST, albumin, bilirubin, cholesterol, creatinin) và mô bệnh học gan, thận sau 30 ngày dùng thuốc. Tác dụng giảm đau được đánh giá bằng Randall-Selitto Test, đo ngưỡng đau bàn chân chuột sau gây viêm cấp bằng Carrageenin.

• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 5 đến tháng 12 năm 2021, gồm các giai đoạn chuẩn bị, tiến hành thí nghiệm độc tính cấp, độc tính bán trường diễn và đánh giá tác dụng giảm đau.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Độc tính cấp: Chuột nhắt trắng uống cao đặc Thái Bình HV với liều lên đến 375 g/kg thể trọng (gấp nhiều lần liều dự kiến dùng trên người) không có con nào tử vong hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường trong 7 ngày theo dõi. Điều này cho thấy LD50 của bài thuốc lớn hơn 375 g/kg, chứng tỏ tính an toàn cao.

2. Độc tính bán trường diễn: Sau 30 ngày dùng thuốc với liều 11,9 g/kg và 35,7 g/kg trên chuột cống trắng, không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về các chỉ số huyết học như số lượng hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu, hemoglobin, hematocrit (p > 0,05). Các chỉ số sinh hóa gan-thận (ALT, AST, albumin, bilirubin, cholesterol, creatinin) cũng không thay đổi đáng kể so với nhóm chứng (p > 0,05). Mô bệnh học gan, thận và lách không ghi nhận tổn thương hay biến đổi bất thường.

3. Tác dụng giảm đau: Cao đặc Thái Bình HV ở liều 11,9 g/kg và 23,8 g/kg làm tăng ngưỡng đau bàn chân chuột gây viêm cấp so với nhóm chứng, với hiệu quả giảm đau tương đương hoặc gần bằng Diclofenac sodium 15 mg/kg. Tác dụng giảm đau được ghi nhận rõ rệt tại các thời điểm 30, 60, 90 và 120 phút sau dùng thuốc.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy bài thuốc Thái Bình HV có độ an toàn cao khi sử dụng đường uống với liều rất lớn, không gây độc tính cấp hoặc độc tính bán trường diễn trên các chỉ số sinh học và mô bệnh học. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây về tính an toàn của các vị thuốc thành phần như Cẩu tích, Thiên niên kiện, Dây đau xương và Cốt khí củ.

Tác dụng giảm đau của bài thuốc được chứng minh qua mô hình Randall-Selitto Test, cho thấy bài thuốc có khả năng giảm đau ngoại vi hiệu quả, có thể nhờ vào cơ chế chống viêm và ức chế các chất trung gian gây đau trong tổ chức viêm. So sánh với thuốc Diclofenac sodium, bài thuốc thể hiện hiệu quả tương đương nhưng ưu điểm là không gây tác dụng phụ trên gan, thận và hệ tạo máu.

Kết quả này phù hợp với xu hướng nghiên cứu hiện đại về thuốc y học cổ truyền, vừa bảo tồn nguồn dược liệu quý, vừa phát triển các chế phẩm an toàn, hiệu quả cho điều trị viêm khớp và các bệnh lý đau mạn tính. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ sống sót chuột theo liều dùng, bảng thống kê các chỉ số huyết học và sinh hóa, cũng như biểu đồ ngưỡng đau theo thời gian sau dùng thuốc.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển chế phẩm cao đặc Thái Bình HV: Tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện quy trình chiết xuất, bảo quản để sản xuất chế phẩm cao đặc ổn định, đảm bảo hàm lượng hoạt chất và an toàn sử dụng. Chủ thể thực hiện: Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam, thời gian 12-18 tháng.

2. Nghiên cứu lâm sàng giai đoạn I và II: Thực hiện các thử nghiệm lâm sàng trên người để đánh giá tính an toàn và hiệu quả giảm đau của bài thuốc trong điều trị viêm khớp dạng thấp. Chủ thể thực hiện: các bệnh viện chuyên khoa xương khớp, thời gian 24-36 tháng.

3. Mở rộng nghiên cứu cơ chế tác dụng: Khảo sát các cơ chế dược lý chi tiết của bài thuốc, bao gồm tác động lên các cytokine viêm, con đường tín hiệu MAPK và các receptor đau. Chủ thể thực hiện: các phòng thí nghiệm dược lý, thời gian 12 tháng.

4. Tuyên truyền và đào tạo sử dụng bài thuốc: Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo cho cán bộ y tế và cộng đồng về lợi ích, cách sử dụng bài thuốc Thái Bình HV trong điều trị viêm khớp, góp phần nâng cao nhận thức và ứng dụng y học cổ truyền. Chủ thể thực hiện: Bộ Y tế, Học viện Y dược học cổ truyền, thời gian 6-12 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu y học cổ truyền và dược lý: Có thể sử dụng kết quả nghiên cứu làm cơ sở khoa học để phát triển các chế phẩm mới, nghiên cứu sâu hơn về cơ chế tác dụng và độc tính của các bài thuốc cổ truyền.

2. Bác sĩ và nhân viên y tế chuyên khoa xương khớp: Áp dụng kiến thức về bài thuốc Thái Bình HV trong điều trị viêm khớp, đặc biệt cho các bệnh nhân không đáp ứng hoặc có tác dụng phụ với thuốc tây y.

3. Sinh viên, học viên cao học ngành y học cổ truyền và dược học: Tham khảo để hiểu rõ quy trình nghiên cứu tiền lâm sàng, phương pháp đánh giá độc tính và tác dụng dược lý của thuốc y học cổ truyền.

4. Nhà quản lý và hoạch định chính sách y tế: Sử dụng thông tin để xây dựng chính sách phát triển y học cổ truyền, khuyến khích nghiên cứu và ứng dụng các bài thuốc an toàn, hiệu quả trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Bài thuốc Thái Bình HV có an toàn khi sử dụng lâu dài không?
   Nghiên cứu độc tính bán trường diễn trên chuột cống trắng cho thấy sau 30 ngày dùng liều cao không gây tổn thương gan, thận hay thay đổi các chỉ số huyết học và sinh hóa, chứng tỏ bài thuốc an toàn khi sử dụng dài ngày.

2. Tác dụng giảm đau của bài thuốc được đánh giá bằng phương pháp nào?
   Tác dụng giảm đau được đánh giá bằng mô hình Randall-Selitto Test trên chuột cống trắng, đo ngưỡng đau bàn chân sau khi gây viêm cấp bằng Carrageenin, cho kết quả chính xác và có thể so sánh với thuốc Diclofenac sodium.

3. Liều dùng bài thuốc trên động vật có thể quy đổi sang người như thế nào?
   Liều dùng trên chuột được quy đổi dựa trên trọng lượng cơ thể và hệ số chuyển đổi giữa các loài. Liều dự kiến dùng trên người là khoảng 1,7 g/kg/ngày, tương đương với liều 11,9 g/kg/ngày trên chuột cống trắng.

4. Bài thuốc có thể thay thế hoàn toàn thuốc tây trong điều trị viêm khớp không?
   Bài thuốc có tác dụng giảm đau và chống viêm hiệu quả, an toàn trên động vật, tuy nhiên cần nghiên cứu lâm sàng trên người để xác định hiệu quả và vai trò cụ thể trong điều trị, có thể dùng phối hợp với thuốc tây để giảm tác dụng phụ.

5. Các vị thuốc trong bài Thái Bình HV có tác dụng dược lý gì nổi bật?
   Các vị thuốc như Cẩu tích, Thiên niên kiện, Dây đau xương có tác dụng chống viêm, giảm đau, bổ can thận, mạnh gân cốt. Cốt khí củ và Cà gai leo có tác dụng tiêu viêm, giải độc, hỗ trợ giảm đau theo cơ chế ngoại vi và trung ương.

Kết luận

• Bài thuốc Thái Bình HV có độ an toàn cao, không gây độc tính cấp hoặc bán trường diễn trên chuột với liều dùng gấp nhiều lần liều dự kiến trên người.
• Các chỉ số huyết học, sinh hóa gan-thận và mô bệnh học không thay đổi đáng kể sau 30 ngày dùng thuốc, chứng tỏ không gây tổn thương cơ quan.
• Bài thuốc thể hiện tác dụng giảm đau ngoại vi hiệu quả trên mô hình viêm cấp, tương đương với thuốc Diclofenac sodium.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc phát triển và ứng dụng bài thuốc trong điều trị viêm khớp và các bệnh đau mạn tính.
• Đề xuất tiếp tục nghiên cứu lâm sàng, cơ chế tác dụng và phát triển chế phẩm để đưa bài thuốc vào sử dụng rộng rãi trong y học hiện đại.

Hành động tiếp theo là triển khai nghiên cứu lâm sàng giai đoạn I và II nhằm đánh giá tính an toàn và hiệu quả trên người, đồng thời hoàn thiện quy trình sản xuất chế phẩm cao đặc Thái Bình HV. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia y học cổ truyền được khuyến khích tham khảo và ứng dụng kết quả nghiên cứu này để phát triển các giải pháp điều trị an toàn, hiệu quả cho bệnh nhân viêm khớp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. XÁC ĐỊNH TÍNH AN TOÀN CỦA THUỐC Ở GIAI ĐOẠN TIỀN LÂM SÀNG 1. Xác định độc tính cấp 1. Mục tiêu Thuốc muốn được sử dụng phải an toàn và có hiệu lực.

Xét về tổng thể thì tính an toàn còn quan trọng hơn hiệu lực, vì một thuốc dù có hiệu lực đến đâu, nhưng nếu không an toàn thì cũng không được sử dụng. Trong nghiên cứu thuốc, vấn đề độc tính có tầm quan trọng hàng đầu. Để chứng minh thuốc có an toàn thì phải nghiên cứu độc tính. Thử độc tính tiền lâm sàng là một trong những nội dung quan trọng trong nghiên cứu phát triển dược phẩm.

Thông tin về độc tính của thuốc cần được cung cấp trước khi thực hiện các thử nghiệm trên người. Do vậy, hầu hết các chất được dùng làm thuốc trong điều trị dự phòng và chữa bệnh đều phải được thử nghiệm xác định độc tính. Tại Việt Nam, nghiên cứu về độc tính cũng như độ an toàn của thuốc được quy định trong hướng dẫn của Bộ y tế về đánh giá tính an toàn và tác dụng của thuốc. Theo quy định của Bộ y tế, thử nghiệm độc tính cấp và độc tính bán trường diễn là bắt buộc đối với tất cả các chế phẩm y học cổ truyền không phải bài thuốc cổ phương bào chế dạng truyền thống [4].

Năm 1927, JW Trevan đã cố gắng để tìm một cách để ước tính hiệu lực ngộ độc tương đối của các loại thuốc và các loại thuốc được sử dụng tại thời điểm đó. Ông đã phát triển thử nghiệm LD50 vì việc sử dụng cái chết như là một "mục tiêu" cho phép so sánh giữa các hóa chất độc phơi nhiễm cho cơ thể theo những cách rất khác nhau. Kể từ khi tác phẩm đầu tay của Trevan, các nhà khoa học khác đã phát triển phương pháp tiếp cận khác nhau để thử nghiệm LD50 trực tiếp hơn, nhanh hơn. LD là viết tắt của "Lethal Dose".

LD50 là liều lượng của hoá chất phơi nhiễm trong cùng một thời điểm, gây ra cái chết cho 50% (một nửa) của một nhóm động vật dùng thử nghiệm. LD50 là một cách thức đo lường khả năng ngộ độc ngắn hạn (độc tính cấp tính) của một hoá chất. 4 Độ độc cấp tính là khả năng của một hóa chất gây ra tác động xấu tương đối sớm nhất sau khi uống hoặc sau 4 giờ tiếp xúc liên tục với một hóa chất trong không khí. "Tương đối sớm" thường được định nghĩa như là một khoảng thời gian phút, giờ (lên đến 24) hoặc ngày (khoảng 2 tuần) nhưng hiếm khi dài hơn nên giá trị của LD50 là cần thiết và có ý nghĩa khoa học.

Thử độc tính cấp nhằm cung cấp thông tin cho việc xếp loại mức độ độc của thuốc; điều trị ngộ độc cấp; thiết lập mức liều cho những thử nghiệm độc tính tiếp theo [5]. Do vậy, các phép thử độc tính cấp cần xác định: - Liều an toàn; - Liều dung nạp tối đa; - Liều gây ra độc tính có thể quan sát được; - Liều thấp nhất có thể gây chết động vật thí nghiệm (nếu có); - Liều LD50 gần đúng (nếu có thể xác định được); Dưới đây là một số định nghĩa cụ thể: - Độc tính của thuốc: độc tính (toxicity) của thuốc là tính chất được biểu hiện bằng tác dụng không mong muốn, có hại cho cơ thể. Độc tính của thuốc có thể nhẹ như thay đổi hành vi, thay đổi vận động, buồn nôn, mẩn ngứa, có thể rất nặng, thậm chí gây chết. - Độc tính cấp của thuốc: độc tính cấp (acute toxicity) của thuốc là độc tính xảy ra sau khi dùng thuốc một lần hoặc vài ba lần trong ngày.

Nghiên cứu độc tính cấp của thuốc trên động vật thí nghiệm, mục đích chính là xác định liều chết trung bình (mean lethal dose) tức là liều làm chết 50% số con vật thí nghiệm trong những điều kiện nhất định và được ký hiệu là LD50 (lethal dose 50%). - Liều chết: là liều gây chết con vật dùng thuốc, ký hiệu là LD (lethal dose). Liều chết không áp dụng thử cho người mà chỉ thử trên các con vật thí nghiệm. - Liều chết tuyệt đối: liều chết tuyệt đối được viết tắt là ALD (absolute lethal dose), thường được ký hiệu là LD100.

Đó là liều nhỏ nhất gây chết 100% các con vật thí nghiệm. Tất nhiên nếu dùng liều cao hơn LD100 thì tất cả các con vật đều bị chết cả. - Liều chết trung bình: liều chết trung bình viết tắt là MLD (mean lethal dose) thường được ký hiệu là LD50. Đó là liều làm chết 50% số con vật thí nghiệm.

5 - Liều chết tối thiểu: Liều chết tối thiểu là liều khi thử trên một lô động vật thấy có một con chết. Do đó nếu thử 20 con có một con chết thì liều chết tối thiểu là liều gây chết 5% (LD5); chết 10% (LD10); còn nếu chỉ thử 4 con có một con chết thì liều chết tối thiểu là liều gây chết 25% (LD25). - Liều dưới liều chết: liều dưới liều chết (ILD: infralethal dose) còn gọi là liều dung nạp tối đa (MTD: maximum tolerated dose) được ký hiệu là LD0 là liều lớn nhất, nhưng không làm chết con vật nào. Liều MTD có thể gây độc nhẹ hoặc nặng cho con vật, nhưng không gây chết.

- Liều an toàn: là mức liều cao nhất mà không gây ra bất kỳ tai biến nào có thể quan sát được (NOAEL: no obsered adverse effect level). Những triệu chứng ngộ độc điển hình có thể quan sát được trên động vật và khả năng hồi phục (nếu có) [6]. Động vật thực nghiệm Động vật nghiên cứu: thử ít nhất trên 2 loài động vật có vú, trong đó có một loài không gặm nhấm. Tùy điều kiện, có thể chấp nhận thử độc tính cấp trên một loài động vật.

- Loài gặm nhấm thường sử dụng là chuột nhắt, chuột cống. - Loài không gặm nhấm có thể dùng là chó hoặc khỉ. Nên sử dụng số lượng động vật thí nghiệm nhỏ nhất, tùy theo mô hình áp dụng (thường là 3 đến 5 con/mức liều) [7]. Đường dùng Có thể dùng đường uống, tiêm bắp thịt, tiêm dưới da, tiêm phúc mạc, tiêm tĩnh mạch.

Tốt nhất là dùng đường dự định sẽ dùng cho người trên lâm sàng sau này. Cho uống bằng ống xông phải chú ý tránh cho thuốc vào khí quản vì chuột sẽ chết mà không phải do tác dụng độc của thuốc. Mức liều thử Tốt nhất là tính theo ml/kg cân nặng cho tất cả các lô. Nếu vậy, nồng độ thuốc dùng cho các lô khác nhau phải khác nhau.

Riêng với chuột nhắt trắng, nếu dùng uống thì thể tích dùng tốt nhất là 0,2-0,5 ml cho một con chuột nặng 20g. Trường hợp buộc phải dùng thể tích lớn hơn, có thể dùng đến thể tích 0,8-1 ml cho một con chuột 20g. Nếu muốn cho uống thể tích lớn hơn, nên chia ra làm 2-3 lần uống trong ngày. Cần 6 chú ý là khi dùng thể tích lớn (từ 1ml trở lên cho một con chuột 20g), nếu chuột không chết, ta có thể khẳng định là ở liều đó chuột không chết.

Nếu chuột chết thì có thể là do độc tính của thuốc, nhưng cũng có thể chết là do đã dùng một thể tích quá lớn làm dạ dày chuột căng quá mức hoặc vỡ bục ra. Qua đường tiêm, có thể tiêm tĩnh mạch, tiêm bắp thịt, tiêm phúc mạc, tiêm dưới da, tùy theo đường tiêm dự kiến trên người. Khi tiêm thể tích lớn, đặc biệt là tiêm tĩnh mạch, cầm làm ấm dung dịch tiêm lên khoảng 37°C trước khi tiêm để tránh cho con vật không lạnh khi bị tiêm thuốc. Phải đảm bảo tốc độ tiêm hoặc truyền theo đúng chỉ định, pH dịch tiêm phải giống như pH dự kiến dùng cho người, dụng cụ tiêm cần phải vô trùng.

Trong một số trường hợp cần tiêm thể tích lớn vào bắp thịt hoặc dưới da, có thể tiêm vào nhiều vị trí khác nhau. - Số lần dùng thuốc: Khi thử độc tính cấp, về nguyên tắc chỉ dùng thuốc một lần. Trong những trường hợp đặc biệt, có thể dùng vài lần trong ngày. - Dung môi hòa tan thuốc: Dung môi hòa tan thuốc tốt nhất là dùng nước cất.

Trường hợp thuốc không tan trong nước cất thì: Nếu dùng uống: phải nghiền thuốc thật mịn trong nước cất, tạo thành hỗn dịch đồng nhất. Nếu cần, thêm dịch gồm để hỗn dịch phân tán được đồng đều và lắng chậm. Nếu dùng tiêm: phải dùng loại dung môi dự kiến sẽ dùng chế thuốc để tiêm cho người sau này. Một số mô hình được dùng với số lượng động và số liều dùng ít nhất như: Mô hình liều cố định: thử với một số liều cố định 5, 50, 300, 2000, 5000mg/kg.

Dùng 5 con vật cho mỗi nhóm, thử lần lượt từng mức liều một. Lựa chọn liều khởi đầu là một trong số các liều cố định đã gợi ý, tùy theo kết quả đáp ứng của liều khởi đầu mà tiến hành thử tiếp những mức liều cao hơn hoặc thấp hơn. Thử nghiệm sẽ được tiếp tục cho đến khi xác định được một mức liều gây độc tính rõ ràng, hoặc liều gây chết không quá 1 con, hoặc liều cao nhất không gây ảnh hưởng gì hoặc mức liều thấp nhất gây chết động vật thí nghiệm [8], [9]. Mô hình phân loại độc: thử theo quy trình bậc thang, mỗi bước dùng 3 con cùng giới (uống một trong các mức liều đã được xác định).

Tùy theo động vật có chết hay không ở một bước thử mà xác định cho bước thử tiếp theo, như không cần thử 7 thêm nữa, hoặc thử thêm 3 con vật nữa với cùng mức liều đó hoặc thử thêm trên 3 con nữa ở mức liều cao hơn hoặc thấp hơn [10]. Mô hình thử Tăng - Giảm: thử lần lượt các liều đơn đã được định trước, mỗi liều ở một thời điểm, cách nhau tối thiểu là 48 giờ. Con vật đầu tiên uống ở mức liều thấp hơn gần nhất với liều ước tính LD50[10]. Nếu con vật đó sống thì liều cho con tiếp theo sẽ tăng 3,2 lần so với liều vừa thử trước đó, còn nếu bị chết thì giảm liều xuống 3,2 lần.

Quan sát cẩn thận tình trạng từng con vật trong suốt 48 giờ để quyết định nên cho con tiếp theo uống hay không và cho uống với liều bao nhiêu [11]. Mô hình theo Litchfield – Wilcoxon: Động vật thường dùng là chuột nhắt trắng, cả 2 giống, trọng lượng 20 ± 2g, được chia thành từng lô, mỗi lô 10 con. Cho từng lô chuột uống thuốc thử với các liều khác nhau từ liều cao nhất không gây chết tới liều thấp nhất gây chết 100% chuột. Chuột được uống thuốc bằng kim hơi cong có đầu tù với độ dài đưa vào đến dạ dày chuột.

Chuột được nhịn ăn 12 giờ trước khi uống thuốc, vẫn uống nước đầy đủ [12], [13].