Nghiên cứu dịch thuật và phê bình đánh giá dịch thuật PGS. Lê Hùng Tiến

Nghiên cứu dịch thuật của PGS.TS. Lê Hùng Tiến đạt 10 điểm! Phê bình, đánh giá dịch thuật chuyên sâu. Tìm hiểu ngay các phân tích và nhận định giá trị.

• Người hướng dẫn: PGS. Lê Hùng Tiến
• Trường học: TT NC Giáo dục ngoại ngữ, Ngôn ngữ và Quốc tế học
• Đề tài: Nghiên cứu Dịch thuật và Phê bình Đánh giá Dịch thuật: Tổng quan và Lịch sử Phát triển
• Loại tài liệu: nghiên cứu

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ SỞ
• 1.1. Lược sử dịch thuật và nghiên cứu dịch thuật
• 1.2. Bản chất của dịch thuật
• 1.3. Quá trình dịch thuật
• 1.4. Văn bản, diễn ngôn và dịch thuật
• 1.5. Loại hình văn bản trong dịch thuật
• 2. CHƯƠNG 2: TƯƠNG ĐƯƠNG DỊCH THUẬT ANH - VIỆT
• 2.1. Vấn đề tương đương dịch thuật trong lý luận dịch
• 2.2. Các loại hình tương đương dịch thuật
• 3. CHƯƠNG 3: PHÊ BÌNH ĐÁNH GIÁ DỊCH THUẬT: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN
• 3.1. Vai trò và vị trí của phê bình đánh giá dịch thuật
• 3.2. Vấn đề tiêu chí đánh giá dịch thuật
• 3.3. Phê bình đánh giá dịch thuật: một số vấn đề lý luận cơ bản
• 4. CHƯƠNG 4: NGHIÊN CỨU ĐIỀU TRA THỰC TRẠNG PHÊ BÌNH ĐÁNH GIÁ DỊCH THUẬT ANH-VIỆT Ở VIỆT NAM
• 4.1. Giới thiệu
• 4.2. Tổ chức nghiên cứu
• 4.3. Phân tích đánh giá kết quả nghiên cứu
• 4.4. Kết luận và khuyến nghị
• 5. CHƯƠNG 5: VỀ MÔ HÌNH ĐÁNH GIÁ DỊCH THUẬT ANH-VIỆT
• 5.1. Phân tích đánh giá các mô hình
• 5.2. Mô hình dựa trên phương pháp đánh giá của House và Newmark
• 5.3. Một số khuyến nghị về mô hình đánh giá dịch thuật Anh-Việt
• PHỤ LỤC: NHỮNG NGHIÊN CỨU THỂ NGHIỆM MÔ HÌNH ĐÁNH GIÁ DỊCH THUẬT ANH - VIỆT
• PHỤ LỤC 1: Nhận xét đánh giá bản dịch chuyên khảo “Sự trỗi dậy của Hồi giáo và cương vực Bengal 1204-1760” từ tiếng Anh sang tiếng Việt
• PHỤ LỤC 2: Báo cáo: “Nghiên cứu áp dụng mô hình của Nida & Taber kết hợp với mô hình của House vào phê bình bản dịch văn xuôi Anh-Việt: Mô hình đánh giá bản dịch dựa vào phản ứng của độc giả”
• PHỤ LỤC 3: Đánh giá chất lượng bản dịch Anh-Việt tác phẩm “Đại gia Gatsby” của nhà văn F.Scott Fitzgerald
• PHỤ LỤC 4: Đánh giá dịch Anh-Việt các yếu tố mang đặc trưng văn hoá trong văn học: Bình diện chức năng dụng học

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Dịch Thuật Định Nghĩa Phạm Vi Ý Nghĩa

Nghiên cứu dịch thuật là một lĩnh vực đa ngành, khám phá các khía cạnh khác nhau của quá trình chuyển đổi ngôn ngữ. Nó bao gồm cả dịch thuật học thuần túy và ứng dụng. Nghiên cứu này tập trung vào việc mô tả các hiện tượng dịch thuật, thiết lập các nguyên tắc để giải thích và dự đoán các hiện tượng này. Đồng thời, nó cũng liên quan đến đào tạo, trợ giúp và phê bình dịch thuật. Không có dịch thuật, sẽ không có lịch sử thế giới. Nghiên cứu dịch thuật đóng vai trò quan trọng trong việc truyền bá kiến thức, văn hóa, và thúc đẩy giao tiếp giữa các quốc gia. Theo Delisle và Woodsworth (1995), dịch giả đã lập ra chữ cái, giúp xây dựng ngôn ngữ, từ điển, và hình thành các nền văn học dân tộc.

1.1. Định Nghĩa và Bản Chất của Nghiên Cứu Dịch Thuật

Nghiên cứu dịch thuật (NCDT) bao gồm hai nhánh chính: NCDT thuần túy, tập trung vào lý thuyết và mô tả hiện tượng dịch; và NCDT ứng dụng, liên quan đến đào tạo dịch thuật, phát triển công cụ hỗ trợ dịch và đánh giá chất lượng dịch. Mục tiêu là hiểu rõ quá trình dịch và tạo ra các nguyên tắc, phương pháp tối ưu. NCDT xem xét dịch thuật như một quá trình giao tiếp, vượt qua rào cản ngôn ngữ và văn hóa.

1.2. Vai Trò của Nghiên Cứu Dịch Thuật Trong Bối Cảnh Toàn Cầu

Dịch thuật là một trong những nghề cổ xưa nhất, kết nối các nền văn minh từ thời tiền sử. Vai trò của người dịch rất quan trọng trong việc xây dựng ngôn ngữ, truyền bá kiến thức, văn hóa, và tôn giáo. Biên dịch viên và phiên dịch viên đóng vai trò quyết định trong sự phát triển của xã hội và lịch sử tri thức, góp phần hình thành các nền văn học dân tộc.

II. Lịch Sử Phát Triển Nghiên Cứu Dịch Thuật Từ Cổ Điển Đến Hiện Đại

Lịch sử nghiên cứu dịch thuật trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ các tranh luận về phương pháp dịch trong thời La Mã cổ đại đến sự ra đời của các lý thuyết ngôn ngữ hiện đại. Cicero và Horace đã phân biệt giữa dịch từ đối từ và dịch nghĩa đối nghĩa. Dịch Kinh Thánh có ảnh hưởng lớn đến lý luận dịch. Thời kỳ Phục hưng chứng kiến dịch thuật trở thành hoạt động chủ đạo trong đời sống trí thức. Thế kỷ 20 tạo ra vị thế mới cho dịch thuật do sự thay đổi trật tự thế giới sau hai cuộc đại chiến.

2.1. Các Giai Đoạn Phát Triển Chính của Lý Thuyết Dịch Thuật

Lịch sử nghiên cứu dịch thuật có thể chia thành hai giai đoạn. Giai đoạn I là cuộc tranh luận liên tục về tiêu chí và cách thức dịch văn bản giữa hai ngôn ngữ, kéo dài từ thời Cicero và Horace đến trước thế kỷ 20. Giai đoạn II, từ đầu thế kỷ 20 đến nay, áp dụng các lý thuyết ngôn ngữ hiện đại để soi sáng bản chất của dịch thuật.

2.2. Ảnh Hưởng của Ngôn Ngữ Học Đến Nghiên Cứu Dịch Thuật Hiện Đại

Nghiên cứu dịch thuật hiện đại thực sự bắt đầu vào khoảng những năm 50 của thế kỷ 20, khi dịch thuật được nghiên cứu có hệ thống, dựa trên nền tảng lý luận là ngôn ngữ học và các khoa học liên quan. Sự ứng dụng lý thuyết ngôn ngữ vào nghiên cứu dịch thuật tạo ra một nền tảng cơ sở lý thuyết cho nghiên cứu dịch thuật hiện đại.

2.3. Thế Kỷ 20 Sự Thay Đổi Mang Tính Bước Ngoặt Trong Dịch Thuật

Thế kỷ 20 tạo ra vị thế mới cho dịch thuật. Nhu cầu giao lưu quốc tế lớn đã mở ra thời đại vàng son cho dịch thuật, kéo theo sự biến đổi cơ bản cho nghiên cứu dịch thuật. Các lý thuyết chính trong nghiên cứu dịch thuật được ra đời trong những năm tám mươi của thế kỷ này.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Dịch Thuật Tiếp Cận Đa Ngành Hiện Đại

Nghiên cứu dịch thuật hiện đại tiếp cận dịch thuật một cách hệ thống, dựa trên ngôn ngữ học và các khoa học liên quan. Nida (1964) dựa trên lý thuyết của Chomsky để nghiên cứu quá trình dịch, chỉ ra ba bước: phân lập văn bản gốc, chuyển dịch ý nghĩa, và tạo ra cách diễn đạt tương đương. Hymes (1972) đề xuất quan điểm khác về ngôn ngữ học, nhấn mạnh hoàn cảnh văn hóa xã hội.

3.1. Ứng Dụng Ngôn Ngữ Học Cấu Trúc Luận Trong Nghiên Cứu Dịch Thuật

Giai đoạn đầu của ngôn ngữ học hiện đại, các lý thuyết gia ngôn ngữ học cấu trúc luận thống trị. Dịch thuật quan tâm chủ yếu tới đối lập và so sánh giữa hai ngôn ngữ trong sự hành chức của chúng. Luận giải về dịch thuật thời kỳ này là về sự đối lập về mặt cấu trúc giữa các hệ thống ngôn ngữ hơn là về giao tiếp qua các nền văn hóa khác nhau.

3.2. Lý Thuyết của Chomsky và Ảnh Hưởng Đến Nghiên Cứu Dịch Thuật

Lý thuyết ngôn ngữ học Chomsky lấy trọng tâm là sự phân biệt giữa “cấu trúc bề mặt” và “cấu trúc bề sâu”. Mối quan hệ giữa hai loại cấu trúc này phản ánh các mối quan hệ thực sự giữa khái niệm và thực thể có liên quan. Nida (1964) dựa trên lý thuyết này để nghiên cứu quá trình dịch và đã chỉ ra 3 bước.

3.3. Quan Điểm Hoàn Cảnh Văn Hóa Xã Hội Trong Nghiên Cứu Dịch Thuật

Hymes (1972) xuất phát từ những hạn chế của ngữ pháp cải biến tạo sinh đã đề xuất quan điểm khác về ngôn ngữ học. Thực tế sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp của con người đa dạng, phong phú và phức tạp hơn nhiều. Khái niệm “tính phù hợp” rất hữu ích và liên quan nhiều đến nghiên cứu dịch thuật.

IV. Phê Bình và Đánh Giá Dịch Thuật Tiêu Chí Mô Hình Thực Tiễn

Phê bình dịch thuật và đánh giá dịch thuật là quá trình phân tích, nhận xét, và đưa ra các kết luận về chất lượng của một bản dịch. Nó liên quan đến việc xác định xem bản dịch có đáp ứng được các tiêu chí nhất định, chẳng hạn như độ chính xác, tính tự nhiên, và phù hợp với mục đích sử dụng hay không. Phê bình dịch thuật không chỉ giúp cải thiện chất lượng dịch thuật mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo dịch giả.

4.1. Các Quan Điểm và Mô Hình Đánh Giá Dịch Thuật Phổ Biến

Nghiên cứu lý luận về các mô hình đánh giá phê bình dịch thuật cho thấy sự phong phú và đa dạng của những quan điểm, đường hướng và phương pháp phê bình đánh giá dịch thuật hiện nay. Các mô hình này bao gồm các lý thuyết ngôn ngữ tâm lý học, trường phái chức năng Đức, và phương pháp của Newmark.

4.2. Nghiên Cứu Thực Trạng Phê Bình Đánh Giá Dịch Thuật Ở Việt Nam

Nghiên cứu điều tra khảo sát hiện trạng dịch thuật và phê bình đánh giá chất lượng dịch thuật ở trong nước qua bảng hỏi và phỏng vấn chuyên gia, dịch giả chuyên nghiệp và độc giả cho những thông tin sát thực về hiện trạng. Kết quả điều tra khảo sát là cơ sở thực tiễn để phân tích đánh giá và đề xuất những mô hình thích hợp.

4.3. Ứng Dụng Mô Hình Đánh Giá Dịch Thuật Trong Thực Tế

Nghiên cứu ứng dụng bước đầu của các mô hình phê bình đánh giá dịch thuật vào phê bình đánh giá các dịch phẩm đã cho thấy những lợi thế và hạn chế của những mô hình này. Từ đó đề xuất được những mô hình theo mục đích khác nhau của thực tiễn phê bình đánh giá dịch thuật.

V. Tương Lai Nghiên Cứu Dịch Thuật Xu Hướng Thách Thức Mới

Nghiên cứu dịch thuật tiếp tục phát triển với những xu hướng mới, bao gồm việc tích hợp công nghệ, nghiên cứu về dịch thuật tự động, và khám phá các khía cạnh văn hóa, xã hội của dịch thuật. Các thách thức bao gồm việc đảm bảo chất lượng dịch trong bối cảnh dịch thuật tự động ngày càng phổ biến, và giải quyết các vấn đề đạo đức liên quan đến dịch thuật.

5.1. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Nghiên Cứu và Thực Hành Dịch Thuật

Sự phát triển của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), đang thay đổi cách chúng ta nghiên cứu và thực hành dịch thuật. Dịch thuật tự động và các công cụ hỗ trợ dịch thuật ngày càng trở nên phổ biến, đòi hỏi các nhà nghiên cứu và dịch giả phải thích ứng với những thay đổi này.

5.2. Thách Thức Đạo Đức Trong Dịch Thuật Hiện Đại

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và đa văn hóa, các vấn đề đạo đức liên quan đến dịch thuật ngày càng trở nên quan trọng. Người dịch phải đối mặt với những quyết định khó khăn về việc trung thực với văn bản gốc, tôn trọng các giá trị văn hóa khác nhau, và tránh gây hiểu lầm hoặc xúc phạm.

5.3. Các Hướng Nghiên Cứu Mới Trong Bối Cảnh Đa Văn Hóa

Nghiên cứu về văn hóa dịch và ngôn ngữ dịch đang trở nên ngày càng quan trọng, khi dịch thuật được coi là một quá trình giao tiếp đa văn hóa. Các nhà nghiên cứu đang khám phá cách dịch thuật có thể thúc đẩy sự hiểu biết và tôn trọng giữa các nền văn hóa khác nhau.

VI. Đề Xuất Mô Hình Đánh Giá Dịch Thuật Anh Việt Phù Hợp Hiện Nay

Trên cơ sở phân tích và đánh giá các mô hình đánh giá phê bình dịch thuật hiện có, nghiên cứu này đề xuất một số mô hình phù hợp với thực tiễn dịch thuật Anh-Việt. Các mô hình này dựa trên phương pháp đánh giá của House và Newmark, kết hợp với những yếu tố đặc thù của văn hóa Việt Nam.

6.1. Phân Tích Ưu Điểm và Hạn Chế Của Các Mô Hình Đánh Giá Dịch Thuật

Việc phân tích ưu điểm và hạn chế của các mô hình hiện có giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự phù hợp của chúng với thực tiễn Việt Nam. Các mô hình có thể phù hợp với một số loại văn bản nhất định, nhưng lại không phù hợp với các loại văn bản khác.

6.2. Đề Xuất Mô Hình Dựa Trên Phương Pháp của House và Newmark

Mô hình dựa trên phương pháp của House và Newmark được đánh giá là có tính khả thi và phù hợp với thực tiễn dịch thuật Anh-Việt. Mô hình này kết hợp các tiêu chí đánh giá khách quan và chủ quan, đồng thời xem xét đến mục đích và đối tượng của bản dịch.

6.3. Khuyến Nghị Về Ứng Dụng Mô Hình Đánh Giá Dịch Thuật Anh Việt

Nghiên cứu khuyến nghị ứng dụng các mô hình đánh giá phê bình dịch thuật vào đào tạo dịch giả, đánh giá chất lượng dịch thuật, và nghiên cứu dịch thuật. Việc ứng dụng các mô hình này sẽ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động dịch thuật và đào tạo hiện nay.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Nghiên cứu Dịch thuật và Phê bình Đánh giá Dịch thuật: Một số vấn đề lý luận cơ bản và thực tiễn dịch thuật Anh - Việt do PGS. Lê Hùng Tiến (Trung tâm Nghiên cứu Giáo dục Ngoại ngữ, Ngôn ngữ và Quốc tế học, Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội) biên soạn. Trong chương trình đào tạo đại học và sau đại học các ngành Ngôn ngữ Anh, Ngôn ngữ học ứng dụng và Biên - Phiên dịch, tài liệu này giữ vị trí học phần chuyên sâu về lý thuyết dịch thuật nâng cao và phương pháp luận phê bình đánh giá bản dịch (Translation Quality Assessment - TQA).

Mục tiêu đào tạo của giáo trình tập trung vào việc trang bị cho người học hệ thống lý luận về lịch sử và bản chất của hoạt động dịch thuật; phân tích các bình diện tương đương trong dịch thuật Anh - Việt; đồng thời cung cấp khung phương pháp luận, các bộ tiêu chí và mô hình đánh giá chất lượng bản dịch. Cấu trúc giáo trình được thiết kế theo hướng tích hợp giữa lý luận dịch thuật hàn lâm và dữ liệu điều tra thực chứng tại Việt Nam thông qua đề tài nghiên cứu mã số QN 15. Cách tiếp cận của giáo trình đi từ việc tổng hợp các trào lưu ngôn ngữ học hiện đại (ngữ pháp tạo sinh, ngữ dụng học, phân tích diễn ngôn, văn hóa học) đến việc phân loại, kiểm chứng và đề xuất các mô hình phê bình dịch thuật phù hợp với thực tiễn xuất bản và giảng dạy trong nước. Điểm đặc thù của công trình là gắn kết khung lý thuyết quốc tế với 4 nghiên cứu thể nghiệm cụ thể trên các thể loại văn bản văn học, chuyên khảo lịch sử và văn hóa Anh - Việt.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

                             NGHIÊN CỨU DỊCH THUẬT (Munday)
   NCDT THUẦN TÚY                                          NCDT ỨNG DỤNG

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai qua 5 chương chuyên khảo và hệ thống phụ lục nghiên cứu thể nghiệm:

• Chương I: Những vấn đề lý luận cơ sở
  Chương này trình bày lược sử dịch thuật và nghiên cứu dịch thuật từ thời kỳ La Mã cổ đại (quan niệm dịch từ đối từ và dịch nghĩa đối nghĩa của Cicero và Horace), thời kỳ dịch Kinh Thánh (Martin Luther), thời kỳ Phục hưng, thế kỷ 17 (phân loại của John Dryden) cho đến thế kỷ 20. Nội dung làm rõ bản chất của dịch thuật, quy trình dịch thuật dưới ánh sáng ngôn ngữ học, cũng như mối quan hệ giữa văn bản, diễn ngôn và loại hình văn bản trong dịch thuật.
• Chương II: Tương đương dịch thuật Anh - Việt
  Tập trung vào khái niệm trung tâm của lý thuyết dịch: bản chất của tương đương dịch thuật, các cấp độ và loại hình tương đương. Chương này cung cấp hệ thống phân loại tương đương dịch thuật kèm theo các dẫn chứng đối chiếu cụ thể trên ngữ liệu song ngữ Anh - Việt.
• Chương III: Phê bình đánh giá dịch thuật: Một số vấn đề lý luận cơ bản
  Khảo cứu vị trí, vai trò và tiêu chí đánh giá dịch thuật; tổng kết các khuynh hướng lý thuyết và mô hình TQA trên thế giới: mô hình của K. Reiss, W. Koller, C. Nord, B. Hatim & I. Mason, J. House, P. Newmark và các góc nhìn từ chủ nghĩa hậu cấu trúc, giải kiến tạo.
• Chương IV: Nghiên cứu điều tra thực trạng phê bình đánh giá dịch thuật Anh - Việt ở Việt Nam
  Báo cáo kết quả khảo sát thực tế thuộc dự án nghiên cứu QN 15. Dữ liệu được thu thập qua bảng hỏi và phỏng vấn sâu đối với các nhóm đối tượng: chuyên gia ngôn ngữ, dịch giả chuyên nghiệp, biên tập viên và độc giả trong nước, chỉ ra những khoảng trống về mặt phương pháp luận đánh giá bản dịch tại Việt Nam.
• Chương V: Về mô hình đánh giá dịch thuật Anh - Việt
  Phân tích ưu điểm và hạn chế của các mô hình đánh giá quốc tế; từ đó đề xuất định hướng ứng dụng các mô hình phù hợp với điều kiện Việt Nam, trọng tâm là mô hình chức năng - dụng học của Juliane House và mô hình phê bình 5 bước của Peter Newmark.
• Hệ thống Phụ lục thể nghiệm thực tế:
  • Phụ lục 1: Nhận xét đánh giá bản dịch chuyên khảo lịch sử Sự trỗi dậy của Hồi giáo và cương vực Bengal 1204-1760 từ tiếng Anh sang tiếng Việt.
  • Phụ lục 2: Báo cáo nghiên cứu ứng dụng mô hình của E. Nida & C. Taber kết hợp với J. House trong phê bình văn xuôi dựa vào phản ứng độc giả.
  • Phụ lục 3: Đánh giá chất lượng bản dịch Anh - Việt tác phẩm văn học Đại gia Gatsby (The Great Gatsby) của F. Scott Fitzgerald.
  • Phụ lục 4: Đánh giá việc chuyển ngữ các yếu tố mang đặc trưng văn hóa trong văn học dưới bình diện chức năng - dụng học.

                    HỆ THỐNG MÔ HÌNH ĐÁNH GIÁ DỊCH THUẬT (TQA)
  MỤC ĐÍCH ĐÀO TẠO              MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU            MỤC ĐÍCH NGHỀ NGHIỆP
     (Giao tiếp, Ngữ dụng, Ký hiệu)

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống tri thức dựa trên các khung lý thuyết ngôn ngữ học và dịch thuật học chuẩn mực:

1. Cấu trúc ngành Nghiên cứu Dịch thuật: Dựa trên phân loại của J. Munday, phân định rõ giữa Nghiên cứu Dịch thuật thuần túy (mô tả lý thuyết, giải thích và dự đoán hiện tượng) và Nghiên cứu Dịch thuật ứng dụng (đào tạo, công cụ trợ giúp dịch thuật, phê bình đánh giá bản dịch).
2. Mô hình quá trình dịch ba bước của Eugene Nida (1964): Xây dựng trên nền tảng ngữ pháp cải biến tạo sinh của Noam Chomsky (phân biệt cấu trúc bề mặt và cấu trúc bề sâu), bao gồm: (1) Phân lập văn bản nguyên tác thành cấu trúc hạt nhân bề sâu; (2) Chuyển dịch ý nghĩa ở cấp độ cấu trúc đơn giản; (3) Tái tạo cách diễn đạt tương đương về ngữ nghĩa và phong cách trong ngôn ngữ đích.
3. Quan điểm hoàn cảnh văn hóa - xã hội: Vận dụng lý thuyết của Dell Hymes (1972) về "tính phù hợp" trong giao tiếp, xem dịch thuật là quá trình giao tiếp lời nói chịu sự chi phối của ngữ cảnh văn hóa, khắc phục quan điểm bi quan về hiện tượng "bất khả dịch" vốn chỉ dựa trên sự đối lập hình thức ngữ pháp trừu tượng.
4. Phân tích diễn ngôn và thỏa thuận nghĩa: Tiếp cận văn bản dịch thông qua việc xử lý đa tầng ý nghĩa: nghĩa dự định (intended meaning), nghĩa suy diễn (inferred meaning) và nghĩa tiền giả định (presupposed meaning) giữa người tạo lập và người tiếp nhận văn bản.
5. Ba chuyển hướng nghiên cứu dịch thuật: Khái quát phân kỳ lý thuyết của Mary Snell-Hornby (2006) bao gồm Chuyển hướng ngôn ngữ học (Linguistic turn), Chuyển hướng ngữ dụng (Pragmatic turn) và Chuyển hướng văn hóa (Cultural turn).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích ngữ vực và thể loại: Phân tích các biến số ngữ vực gồm Trường (Field), Không khí ngôn bản (Tenor) và Phương thức ngôn bản (Mode) cùng các phương tiện từ vựng, cú pháp, liên kết văn bản theo khung mô hình của Juliane House.
• Kỹ năng thẩm định và phê bình bản dịch: Vận dụng quy trình phê bình 5 bước của Peter Newmark để phân tích văn bản nguồn, xác định ý định tác giả, đối chiếu chuyển ngữ và đánh giá toàn diện chất lượng bản dịch phục vụ công tác biên tập xuất bản.
• Kỹ năng nghiên cứu thực nghiệm dịch thuật: Phương pháp thiết kế bảng hỏi khảo sát phản ứng của độc giả, thu thập và xử lý ý kiến phản hồi để lượng hóa độ chính xác và tính tự nhiên của bản dịch Anh - Việt.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình triển khai phương pháp tiếp cận sư phạm dựa trên nguyên lý kết hợp giữa phân tích diễn ngôn và thực hành đánh giá văn bản. Khung lý thuyết của Basil Hatim và Ian Mason (1990) được đưa vào định hướng giảng dạy với mô hình xử lý thông tin hai giai đoạn (tiếp nhận văn bản nguồn và tái tạo văn bản đích) chịu sự điều tiết của ba nguyên lý: giao tiếp, ngữ dụng học và ký hiệu học.

                  QUY TRÌNH PHÂN TÍCH VĂN BẢN (MÔ HÌNH J. HOUSE)
    YẾU TỐ NGOẠI NGÔN                                         YẾU TỐ NỘI NGÔN

Hoạt động thực hành được tổ chức thông qua các case study cụ thể:

• Phân tích lỗi dịch và độ lệch chức năng trong các văn bản chuyên khảo học thuật (The Rise of Islam and the Bengal Frontier).
• Thực hành đối chiếu các bản dịch văn học (The Great Gatsby), tập trung vào phương thức chuyển đổi các yếu tố mang đặc trưng văn hóa (Culture-Specific Items) dựa trên trục đối lập giữa bản địa hóa (Domestication) và tha hóa/ngoại lai hóa (Foreignization).
• Phương pháp đánh giá kết quả học tập gồm hai phần: kiểm tra khả năng nắm vững lược sử và các trường phái lý thuyết dịch thuật; viết báo cáo phê bình một bản dịch xuất bản theo khung tiêu chí của Nord hoặc House.
• Hướng dẫn tự học: Sinh viên sử dụng danh mục tài liệu đối chiếu song ngữ, lập bảng ma trận phân tích đối chiếu từ vựng - ngữ pháp - phong cách giữa văn bản gốc tiếng Anh và văn bản dịch tiếng Việt trước khi đưa ra nhận định phê bình.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tính liên ngành của hệ thống lý thuyết: Giáo trình mở rộng biên độ nghiên cứu dịch thuật khi kết nối với Ngữ nghĩa học, Ngữ dụng học, Ngôn ngữ học xã hội, Ngôn ngữ học đối chiếu, Ngôn ngữ học khối liệu (Corpus Linguistics), Ngôn ngữ học tri nhận, Thi pháp học, Phân tích diễn ngôn phê phán (CDA) và Nghiên cứu hậu thực dân.
• Phân định mô hình đánh giá theo mục đích ứng dụng cụ thể:
  • Mục đích đào tạo biên phiên dịch: Áp dụng mô hình của Christiane Nord (1991, 2005) gắn với lý thuyết Skopos (mục đích dịch) và mô hình phân tích quá trình của Hatim & Mason (1990).
  • Mục đích nghiên cứu học thuật: Áp dụng mô hình chức năng - dụng học của Juliane House (1977, 1997, 2005) nhờ tính chặt chẽ trong phân tích ngữ vực và thể loại.
  • Mục đích hành nghề và biên tập xuất bản: Áp dụng mô hình phê bình 5 bước của Peter Newmark (1988) nhờ tính thực tiễn và tinh gọn.
• Bổ sung dữ liệu thực nghiệm tại Việt Nam: Khắc phục hạn chế của các giáo trình thuần túy nhập khẩu lý thuyết bằng cách tích hợp kết quả điều tra diện rộng từ dự án nghiên cứu QN 15, phản ánh đúng thực trạng dịch thuật và hoạt động phê bình dịch phẩm tại thị trường Việt Nam.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học: Sinh viên năm thứ ba và năm thứ tư thuộc các chương trình cử nhân Ngôn ngữ Anh, Biên - Phiên dịch, Ngôn ngữ học ứng dụng.
• Học viên sau đại học: Học viên cao học và nghiên cứu sinh thực hiện luận văn, luận án về Dịch thuật học và Ngôn ngữ học đối chiếu. (Tài liệu đã được ứng dụng trong quá trình đào tạo và nghiệm thu thành công 1 Luận án Tiến sĩ và 4 Luận văn Thạc sĩ tại Khoa Sau Đại học, Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội).
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Dùng làm tài liệu tham khảo để thiết kế đề cương môn học Lý thuyết dịch, xây dựng tiêu chí chấm điểm và kiểm tra đánh giá bản dịch.
• Biên dịch viên và biên tập viên: Dùng làm khung hướng dẫn nghiệp vụ để biên tập, hiệu đính và thẩm định chất lượng bản dịch tại các nhà xuất bản và cơ quan thông tấn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng người học ở cấp độ nào?

Giáo trình được thiết kế cho bậc đại học chuyên ngành giai đoạn chuyên môn hóa (năm 3, năm 4) và bậc đào tạo sau đại học (Thạc sĩ, Tiến sĩ) các ngành Ngôn ngữ học, Ngôn ngữ Anh và Lý luận giảng dạy ngoại ngữ.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng gì trước khi tiếp cận giáo trình?

Người học cần hoàn thành các học phần nền tảng bao gồm Dẫn luận ngôn ngữ học, Ngữ pháp học, Ngữ nghĩa học, Ngữ dụng học và có năng lực phân tích văn bản tiếng Anh ở trình độ cao cấp.

3. Điểm khác biệt giữa giáo trình này và các tài liệu hướng dẫn kỹ thuật dịch thông thường là gì?

Tài liệu không thuần túy hướng dẫn kỹ năng dịch từ - ngữ hay mẹo dịch câu ngắn hạn, mà tập trung xây dựng nền tảng lý luận dịch thuật học (Translation Studies) và phương pháp luận phê bình đánh giá chất lượng bản dịch (TQA) mang tính khoa học và có thể kiểm chứng.

4. Làm thế nào để tự học và ứng dụng các mô hình trong giáo trình vào nghiên cứu?

Người học nên tiếp cận tuần tự theo cấu trúc: nắm vững lược sử và các trào lưu ngôn ngữ học ở Chương I và II; nghiên cứu cơ chế vận hành của các mô hình TQA ở Chương III và V; sau đó tham khảo cách thức triển khai nghiên cứu thực nghiệm tại 4 phần Phụ lục để áp dụng vào một cặp văn bản dịch cụ thể.

5. Giáo trình trích dẫn những nguồn tài liệu tham khảo kinh điển nào?

Giáo trình tổng hợp tài liệu từ các tác giả đầu ngành trong lĩnh vực dịch thuật học và ngôn ngữ học quốc tế: J. Munday, J. House, P. Newmark, E. Nida, B. Hatim, I. Mason, C. Nord, K. Reiss, M. Snell-Hornby, M. Baker, J. Derrida và E. Gutt.

---

Kết luận

Giáo trình Nghiên cứu Dịch thuật và Phê bình Đánh giá Dịch thuật: Một số vấn đề lý luận cơ bản và thực tiễn dịch thuật Anh - Việt của PGS. Lê Hùng Tiến cung cấp hệ thống lý thuyết dịch thuật từ góc độ ngôn ngữ học hiện đại và liên ngành. Bằng việc kết hợp giữa tổng quan lý luận quốc tế, số liệu điều tra thực trạng tại Việt Nam và các báo cáo thể nghiệm thực tế, tài liệu xác lập một khung tham chiếu phương pháp luận rõ ràng cho công tác nghiên cứu, đào tạo biên phiên dịch và hoạt động phê bình dịch phẩm Anh - Việt. Nhóm nghiên cứu thuộc Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội định hướng tiếp tục triển khai, phổ biến mô hình này tại các trường đại học, viện nghiên cứu và nhà xuất bản trên cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Nghiên cứu dịch thuật và phê bình đánh giá dịch thuật PGS. Lê Hùng Tiến TT NC Giáo dục ngoại ngữ, Ngôn ngữ và Quốc tế học Tel.com Without translation, there is no history of the world Sẽ không có lịch sử thế giới nếu không có dịch thuật L. Kelly, 1979 Nghiên cứu dịch thuật NCDT bao gồm: NCDT thuần túy NCDT ứng dụng (Munday, J. Translation Studies NCDT thuần túy - Mô tả những hiện tượng của dịch thuật (lý thuyết) - Thiết lập những nguyên tắc chung để giải thích và tiên đoán những hiện tượng dịch thuật (miêu tả) NCDT ứng dụng - Đào tạo dịch thuật: Phương pháp giảng dạy, thiết kế chương trình, kỹ thuật kiểm tra đánh giá - Trợ giúp dịch thuật: Từ điển, sách ngữ pháp, công nghệ tin học - Phê bình dịch thuật: Đánh giá bản dịch, (chấm bài dịch cảu sinh viên, đánh giá xem xét bản dịch được xuất bản.

• DÞch thuËt lµ mét trong nh÷ng nghÒ nghiÖp cæ xa nhÊt trªn thÕ giíi (Khoảng 6. • Tõ thêi tiÒn sö, trưíc khi cã ch÷ viÕt c¸c bé l¹c gÇn nhau ph¶i giao dÞch víi nhau qua tiÕng nãi nhê c¸c th«ng dÞch trong bu«n b¸n, h«n nh©n vµ c¶ ®µm ph¸n sau c¸c cuéc giao chiÕn. " Ngêi dÞch ®· lËp ra ch÷ c¸i, gióp x©y dùng ng«n ng÷ vµ c¸c tõ ®iÓn. Hä ®ãng gãp vµo viÖc h×nh thµnh c¸c nÒn v¨n häc d©n téc.

TruyÒn b¸ kiÕn thøc vµ t«n gi¸o. Lµ ngưêi du nhËp c¸c gi¸ trÞ v¨n ho¸ vµ nh©n tè chñ chèt cña c¸c thêi ®iÓm lín cña lÞch sö, biªn dÞch vµ phiªn dÞch viªn ®· ®ãng vai trß quyÕt ®Þnh trong sù ph¸t triÓn cña x· héi vµ sù h×nh thµnh lÞch sö tri thøc". Deslisle vµ Woodsmonth (1995) Lưîc sö nghiªn cøu dÞch thuËt 1- La M· cæ ®¹i: Horace vµ Cicero: ph©n biÖt quan träng gi÷a dÞch tõ đối tõ vµ dÞch nghÜa đối nghÜa. 2- DÞch kinh th¸nh: DÞch kinh th¸nh ảnh hưởng nhiều tới lý luận dÞch, qua ®ã rÊt nhiÒu nguyªn lý dÞch thuËt ®ưîc h×nh thµnh cã ¶nh hưëng ®Õn tËn ngµy nay (Luther).

5- Thêi kú phôc hưng: dÞch thuËt trë thµnh ho¹t ®éng chñ ®¹o lµm nªn ®êi sèng trÝ thøc cña thêi ®¹i ®ã. 6- ThÕ kû mưêi b¶y: John §ryden tæng kÕt c¸c c¸ch dÞch chÝnh cßn ®ưîc ¸p dông ®Õn ngµy nay vµ ®· ®îc ph¸t triÓn thµnh c¸c phư¬ng ph¸p dÞch rÊt phong phó, gióp cho phiªn dÞch viªn rÊt nhiÒu trong viÖc hµnh nghÒ. 12- ThÕ kû hai mư¬i: • ThÕ kû hai m¬i t¹o ra vÞ thÕ míi cho dÞch thuËt. • Do sù thay ®æi trËt tù cña thÕ giíi sau hai cuéc ®¹i chiÕn, nhiÒu thÓ chÕ míi ®îc h×nh thµnh vµ dÞch thuËt cã vai trß chÝnh trÞ quan träng.

• Nhu cÇu giao lu quèc tÕ ®Æc biÖt lín ®· më ra thêi ®¹i vµng son cho dÞch thuËt ë thÕ kû 20, kÐo theo sù biÕn ®æi c¬ b¶n cho nghiªn cøu dÞch thuËt. • Nghiªn cøu dÞch thuËt hiÖn ®¹i chØ thùc sù b¾t ®Çu kho¶ng nh÷ng n¨m gi÷a thÕ kû 20 vµ mét sè lý thuyÕt chñ yÕu trong nghiªn cøu dÞch thuËt ®ưîc ra ®êi trong nh÷ng n¨m t¸m m¬i cña thÕ kû nµy. • ViÖc øng dông lý thuyÕt ng«n ng÷ vµo nghiªn cøu dÞch thuËt t¹o ra mét nÒn t¶ng c¬ së lý thuyÕt do nghiªn cøu dÞch thuËt hiÖn ®¹i. DÞch thuËt b¾t ®Çu ®ưîc nghiªn cøu trªn nÒn t¶ng ng«n ng÷ häc hiÖn ®¹i vµ liªn ngµnh, tõ ®ã nã thùc sù ®ưîc coi lµ ®èi tư- îng cña mét ph©n ngµnh nghiªn cøu cña ng«n ng÷ häc øng dông.

• LÞch sö nghiªn cøu dÞch thuËt gåm hai giai ®o¹n. • Giai ®o¹n I: - lµ cuéc tranh luËn liªn tôc vÒ tiªu chÝ vµ c¸ch thøc chuyÓn dÞch v¨n b¶n gi÷a hai ng«n ng÷ tõ thêi ®¹i Cicero vµ Horace tíi trưíc thÕ kû 20. - lµ qu¸ tr×nh nghiªn cøu dÞch thuËt tiÒn hiÖn ®¹i. • Giai ®o¹n II: - tõ ®Çu TK 20 tíi nay: nh÷ng lý thuyÕt ng«n ng÷ hiÖn ®¹i vµ c¸c lý thuyÕt liªn ngµnh ®îc ¸p dông soi s¸ng b¶n chÊt cña dÞch thuËt - C¸c lý thuyÕt hÖ thèng vÒ dÞch thuËt ®îc ph¸t triÓn nh ngµy nay.

Những giai đoạn nghiên cứu dịch thuật hiện đại • Nghiªn cøu dÞch thuËt hiÖn ®¹i thùc sù b¾t ®Çu kho¶ng nh÷ng n¨m 50 cña thÕ kû 20. • §ã lµ giai ®o¹n dÞch thuËt ®ưîc nghiªn cøu cã hÖ thèng, cã nÒn t¶ng lý luËn lµ ng«n ng÷ häc vµ c¸c khoa häc liªn quan. • Nghiªn cøu dÞch thuËt hiÖn ®¹i cã thÓ chia thµnh 6 giai ®o¹n g¾n liÒn c¸c giai ®o¹n ph¸t triÓn cña ng«n ng÷ häc hiÖn ®¹i (Hatim vµ Mason, 1990) 1. Giai ®o¹n ®Çu cña ng«n ng÷ häc hiÖn ®¹i • Thèng trÞ gÇn như tuyÖt ®èi giai ®o¹n nµy lµ nh÷ng lý thuyÕt gia ng«n ng÷ häc cÊu tróc luËn, nh÷ng ngưêi chñ trư¬ng m« t¶ ng«n ng÷ như mét hÖ thèng c¸c thµnh tè ®éc lËp, khu biÖt ®Æc tÝnh cña c¸c ®¬n vÞ ng«n ng÷ riªng biÖt vµ ph©n lo¹i chóng trªn c¬ së ph©n bè luËn.

• DÞch thuËt quan t©m chñ yÕu tíi ®èi lËp vµ so s¸nh gi÷a hai ng«n ng÷ trong sù hµnh chøc cña chóng. HÇu hÕt c¸c luËn gi¶i vÒ dÞch thuËt thêi kú nµy lµ vÒ sù ®èi lËp vÒ mÆt cÊu tróc gi÷a c¸c hÖ thèng ng«n ng÷ h¬n lµ vÒ giao tiÕp qua c¸c nÒn v¨n hãa kh¸c nhau. Lý thuyÕt ng«n ng÷ häc cña Chomsky vµ nghiªn cøu dÞch thuËt. • Lý thuyÕt ng«n ng÷ häc Chomsky lÊy träng t©m lµ sù ph©n biÖt gi÷a “cÊu tróc bÒ mÆt” vµ “cÊu tróc bÒ s©u”.

Mèi quan hÖ gi÷a hai lo¹i cÊu tróc nµy ph¶n ¸nh c¸c mèi quan hÖ thùc sù gi÷a kh¸i niÖm vµ thùc thÓ cã liªn quan. Sù ph©n bè bÒ mÆt c¸c ®¬n vÞ ng«n ng÷ ®îc chi phèi bëi sù s¾p xÕp cña c¸c cÊu tróc bÒ s©u. Nida (1964) dùa trªn lý thuyÕt nµy ®Ó nghiªn cøu qu¸ tr×nh dÞch vµ ®· chØ ra 3 bưíc như sau: 1) Ph©n lËp v¨n b¶n nguyªn t¸c thµnh sù biÓu hiÖn bÒ s©u, hoÆc c¸c “h¹t nh©n” ý nghÜa. 2) ChuyÓn dÞch ý nghÜa tõ ng«n ng÷ gèc sang ng«n ng÷ dÞch ë cÊp ®é ®¬n gi¶n vÒ mÆt cÊu tróc.

3) T¹o ra c¸ch diÔn ®¹t tư¬ng ®ư¬ng vÒ mÆt phong c¸ch vµ ý nghÜa ë ng«n ng÷ dÞch. Quan ®iÓm hoµn c¶nh v¨n hãa x· héi trong ng«n ng÷ häc vµ nghiªn cøu dÞch thuËt • Hymes (1972) xuÊt ph¸t tõ nh÷ng h¹n chÕ cña ng÷ ph¸p c¶i biÕn t¹o sinh ®· ®Ò xuÊt quan ®iÓm kh¸c vÒ ng«n ng÷ häc nh»m kh¾c phôc ®îc nh÷ng h¹n chÕ trªn. Thùc tÕ sö dông ng«n ng÷ ®ã trong giao tiÕp cña con ngêi ®a d¹ng, phong phó vµ phøc t¹p h¬n nhiÒu, nã vît ra khái c¸c nguyªn t¾c nh©n t¹o h×nh thøc vµ bÞ chi phèi rÊt lín bëi hoµn c¶nh v¨n hãa x· héi. • DÞch thuËt ®ưîc xÐt tíi nưh mét qu¸ tr×nh giao tiÕp lêi nãi cña con ngưêi chø kh«ng cßn lµ qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch chÊt liÖu ng«n ng÷ thuÇn tóy mang tÝnh kü thuËt gi¶n ®¬n như trưíc ®©y.

• Kh¸i niÖm “tÝnh phï hîp” rÊt h÷u Ých vµ liªn quan nhiÒu ®Õn nghiªn cøu dÞch thuËt. Qu¸ tr×nh dÞch thuËt còng nh s¶n phÈm cña qu¸ tr×nh nµy cã thÓ ®ưîc xÐt ®Õn c¨n cø vµo “tÝnh phï hîp” cña v¨n b¶n ng«n ng÷ gèc vµ v¨n b¶n ng«n ng÷ dÞch so víi ng÷ c¶nh cña chóng. • Mèi lo ng¹i, thËm chÝ lµ bi quan vÒ sù bÊt t¬ng xøng cña c¸c ph¹m trï ng÷ ph¸p gi÷a hai ng«n ng÷ kh¸c nhau dÉn tíi nh÷ng trêng hîp ®îc cho lµ “bÊt kh¶ dÞch” thùc ra lµ xuÊt ph¸t tõ khu vùc nguyªn t¾c sö dông (ng«n ng÷ nh mét hÖ thèng) chø kh«ng ph¶i tõ ®Þa h¹t thùc tÕ sö dông (ng«n ng÷ trong giao tiÕp). §iÒu nµy ®· ph¸ bá rµo c¶n tån t¹i hµng thÕ kû cho nghiªn cøu dÞch thuËt vµ khai th«ng bưíc ph¸t triÓn Nh÷ng khuynh hưíng nghiªn cøu ng«n ng÷ hiÖn nay vµ nghiªn cøu dÞch thuËt.

• Mét vµi thËp kû gÇn ®©y, mèi quan t©m cña ng«n ng÷ häc ®· ®ưîc më réng ra ngoµi ph¹m vi c©u ®¬n lÎ rÊt nhiÒu vµ kÕt qu¶ lµ nh÷ng khuynh híng nghiªn cøu ng«n ng÷ míi xuÊt hiÖn nh ng«n ng÷ häc v¨n b¶n mµ sau nµy lµ ph©n tÝch diÔn ng«n. • Khuynh hưíng nghiªn cøu nµy chñ tr¬ng gi¶i thuyÕt h×nh thøc v¨n b¶n theo gãc ®é ngưêi sö dông ng«n ng÷. Theo quan niÖm nµy nghÜa ®ưîc tháa thuËn gi÷a ngưêi t¹o v¨n b¶n vµ ngưêi tiÕp nhËn v¨n b¶n. • Ngưêi dÞch lµ mét ngưêi sö dông ng«n ng÷ ®Æc biÖt tham gia vµo qu¸ tr×nh tháa thuËn nghÜa nµy vµ duy tr× qu¸ tr×nh nµy vưît qua nh÷ng rµo c¶n ng«n ng÷ vµ v¨n ho¸.

• Trong qu¸ tr×nh dÞch, ngưêi dÞch ph¶i xö lý nhiÒu lo¹i ý nghÜa cña v¨n b¶n: nghÜa dù ®Þnh, nghÜa suy diÔn vµ nghÜa tiÒn gi¶ ®Þnh trªn c¬ së lµ c¸c b»ng ch÷ng mµ v¨n b¶n cung cÊp. 3 chuyển hướng trong nghiên cứu dịch thuật Snell-Hornby, 2006: 3 chuyển hướng trong nghiên cứu dịch thuật: • Chuyển hướng ngôn ngữ học • Chuyển hướng ngữ dụng • Chuyển hướng văn hóa Lý thuyết ngữ pháp kiến tạo: hướng nghiên cứu dịch thuật nhiều tiềm năng • Vấn đề đặt ra cho nghiên cứu dịch thuật hiện nay: có được một lý thuyết bao gồm các quan điểm ngôn ngữ và văn hóa tiệm cận với bản chất của dịch thuật vừa có tính thực tiễn như một công cụ phân tích các đơn vị ngôn ngữ trong văn bản và sự tham gia của chúng vào quá trình tạo nghĩa với các yếu tố ngoại ngôn là văn hóa xã hội. • Cả lý luận và thực tiễn đều cho thấy cần phải nhìn nhận dịch thuật một cách tổng thể và toàn diện hơn dưới ánh sáng của các lý thuyết và thành tựu từ các ngành nghiên cứu liên quan. • Nghiªn cøu dÞch thuËt ®ưîc tiÕn hµnh theo khuynh hưíng ng«n ng÷ míi nµy tËn dông nhiÒu thµnh tùu cña ng«n ng÷ häc x· héi, ng÷ dông häc, giao văn hóa vµ ph©n tÝch diÔn ng«n.

• Vai trß cña ngưêi dÞch ®ưîc lµm s¸ng tá h¬n: tõ chç chØ lµ nh÷ng ngưêi ®¬n thuÇn gi¶i m· c¸c quan hÖ tõ vùng vµ có ph¸p cña v¨n b¶n ngưêi dÞch ph¶i lµm h¬n thÕ nhiÒu: gi¶i thuyÕt vµ n¾m b¾t ®ưîc c¸c ý ®Þnh cña ngưêi t¹o v¨n b¶n tõ ®ã x©y dùng l¹i v¨n b¶n víi môc ®Ých gióp ngưêi ®äc b¶n dÞch lÜnh héi ®ưîc c¸c ý ®Þnh giao tiÕp nµy theo chuÈn mùc cña ng«n ng÷ dÞch. • • Mèi quan t©m chÝnh yÕu cña nghiªn cøu dÞch thuËt hiÖn nay ®· chuyÓn tõ tõ vùng, có ph¸p - phÇn h×nh thøc (h÷u ng«n) cña v¨n b¶n sang ph©n tÝch ng÷ nghÜa trªn c¬ së hiÓu v¨n b¶n víi nhiÒu kiÕn thøc liªn quan (phÇn phi ng«n) ®Õn v¨n b¶n.