Nghiên cứu dịch thuật và phê bình đánh giá dịch thuật PGS. Lê Hùng Tiến

Nghiên cứu dịch thuật của PGS.TS. Lê Hùng Tiến đạt 10 điểm! Phê bình, đánh giá dịch thuật chuyên sâu. Tìm hiểu ngay các phân tích và nhận định giá trị.

• Người hướng dẫn: PGS. Lê Hùng Tiến
• Trường học: TT NC Giáo dục ngoại ngữ, Ngôn ngữ và Quốc tế học
• Đề tài: Nghiên cứu Dịch thuật và Phê bình Đánh giá Dịch thuật: Tổng quan và Lịch sử Phát triển
• Loại tài liệu: nghiên cứu

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Dịch Thuật Định Nghĩa Phạm Vi Ý Nghĩa

Nghiên cứu dịch thuật là một lĩnh vực đa ngành, khám phá các khía cạnh khác nhau của quá trình chuyển đổi ngôn ngữ. Nó bao gồm cả dịch thuật học thuần túy và ứng dụng. Nghiên cứu này tập trung vào việc mô tả các hiện tượng dịch thuật, thiết lập các nguyên tắc để giải thích và dự đoán các hiện tượng này. Đồng thời, nó cũng liên quan đến đào tạo, trợ giúp và phê bình dịch thuật. Không có dịch thuật, sẽ không có lịch sử thế giới. Nghiên cứu dịch thuật đóng vai trò quan trọng trong việc truyền bá kiến thức, văn hóa, và thúc đẩy giao tiếp giữa các quốc gia. Theo Delisle và Woodsworth (1995), dịch giả đã lập ra chữ cái, giúp xây dựng ngôn ngữ, từ điển, và hình thành các nền văn học dân tộc.

1.1. Định Nghĩa và Bản Chất của Nghiên Cứu Dịch Thuật

Nghiên cứu dịch thuật (NCDT) bao gồm hai nhánh chính: NCDT thuần túy, tập trung vào lý thuyết và mô tả hiện tượng dịch; và NCDT ứng dụng, liên quan đến đào tạo dịch thuật, phát triển công cụ hỗ trợ dịch và đánh giá chất lượng dịch. Mục tiêu là hiểu rõ quá trình dịch và tạo ra các nguyên tắc, phương pháp tối ưu. NCDT xem xét dịch thuật như một quá trình giao tiếp, vượt qua rào cản ngôn ngữ và văn hóa.

1.2. Vai Trò của Nghiên Cứu Dịch Thuật Trong Bối Cảnh Toàn Cầu

Dịch thuật là một trong những nghề cổ xưa nhất, kết nối các nền văn minh từ thời tiền sử. Vai trò của người dịch rất quan trọng trong việc xây dựng ngôn ngữ, truyền bá kiến thức, văn hóa, và tôn giáo. Biên dịch viên và phiên dịch viên đóng vai trò quyết định trong sự phát triển của xã hội và lịch sử tri thức, góp phần hình thành các nền văn học dân tộc.

II. Lịch Sử Phát Triển Nghiên Cứu Dịch Thuật Từ Cổ Điển Đến Hiện Đại

Lịch sử nghiên cứu dịch thuật trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ các tranh luận về phương pháp dịch trong thời La Mã cổ đại đến sự ra đời của các lý thuyết ngôn ngữ hiện đại. Cicero và Horace đã phân biệt giữa dịch từ đối từ và dịch nghĩa đối nghĩa. Dịch Kinh Thánh có ảnh hưởng lớn đến lý luận dịch. Thời kỳ Phục hưng chứng kiến dịch thuật trở thành hoạt động chủ đạo trong đời sống trí thức. Thế kỷ 20 tạo ra vị thế mới cho dịch thuật do sự thay đổi trật tự thế giới sau hai cuộc đại chiến.

2.1. Các Giai Đoạn Phát Triển Chính của Lý Thuyết Dịch Thuật

Lịch sử nghiên cứu dịch thuật có thể chia thành hai giai đoạn. Giai đoạn I là cuộc tranh luận liên tục về tiêu chí và cách thức dịch văn bản giữa hai ngôn ngữ, kéo dài từ thời Cicero và Horace đến trước thế kỷ 20. Giai đoạn II, từ đầu thế kỷ 20 đến nay, áp dụng các lý thuyết ngôn ngữ hiện đại để soi sáng bản chất của dịch thuật.

2.2. Ảnh Hưởng của Ngôn Ngữ Học Đến Nghiên Cứu Dịch Thuật Hiện Đại

Nghiên cứu dịch thuật hiện đại thực sự bắt đầu vào khoảng những năm 50 của thế kỷ 20, khi dịch thuật được nghiên cứu có hệ thống, dựa trên nền tảng lý luận là ngôn ngữ học và các khoa học liên quan. Sự ứng dụng lý thuyết ngôn ngữ vào nghiên cứu dịch thuật tạo ra một nền tảng cơ sở lý thuyết cho nghiên cứu dịch thuật hiện đại.

2.3. Thế Kỷ 20 Sự Thay Đổi Mang Tính Bước Ngoặt Trong Dịch Thuật

Thế kỷ 20 tạo ra vị thế mới cho dịch thuật. Nhu cầu giao lưu quốc tế lớn đã mở ra thời đại vàng son cho dịch thuật, kéo theo sự biến đổi cơ bản cho nghiên cứu dịch thuật. Các lý thuyết chính trong nghiên cứu dịch thuật được ra đời trong những năm tám mươi của thế kỷ này.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Dịch Thuật Tiếp Cận Đa Ngành Hiện Đại

Nghiên cứu dịch thuật hiện đại tiếp cận dịch thuật một cách hệ thống, dựa trên ngôn ngữ học và các khoa học liên quan. Nida (1964) dựa trên lý thuyết của Chomsky để nghiên cứu quá trình dịch, chỉ ra ba bước: phân lập văn bản gốc, chuyển dịch ý nghĩa, và tạo ra cách diễn đạt tương đương. Hymes (1972) đề xuất quan điểm khác về ngôn ngữ học, nhấn mạnh hoàn cảnh văn hóa xã hội.

3.1. Ứng Dụng Ngôn Ngữ Học Cấu Trúc Luận Trong Nghiên Cứu Dịch Thuật

Giai đoạn đầu của ngôn ngữ học hiện đại, các lý thuyết gia ngôn ngữ học cấu trúc luận thống trị. Dịch thuật quan tâm chủ yếu tới đối lập và so sánh giữa hai ngôn ngữ trong sự hành chức của chúng. Luận giải về dịch thuật thời kỳ này là về sự đối lập về mặt cấu trúc giữa các hệ thống ngôn ngữ hơn là về giao tiếp qua các nền văn hóa khác nhau.

3.2. Lý Thuyết của Chomsky và Ảnh Hưởng Đến Nghiên Cứu Dịch Thuật

Lý thuyết ngôn ngữ học Chomsky lấy trọng tâm là sự phân biệt giữa “cấu trúc bề mặt” và “cấu trúc bề sâu”. Mối quan hệ giữa hai loại cấu trúc này phản ánh các mối quan hệ thực sự giữa khái niệm và thực thể có liên quan. Nida (1964) dựa trên lý thuyết này để nghiên cứu quá trình dịch và đã chỉ ra 3 bước.

3.3. Quan Điểm Hoàn Cảnh Văn Hóa Xã Hội Trong Nghiên Cứu Dịch Thuật

Hymes (1972) xuất phát từ những hạn chế của ngữ pháp cải biến tạo sinh đã đề xuất quan điểm khác về ngôn ngữ học. Thực tế sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp của con người đa dạng, phong phú và phức tạp hơn nhiều. Khái niệm “tính phù hợp” rất hữu ích và liên quan nhiều đến nghiên cứu dịch thuật.

IV. Phê Bình và Đánh Giá Dịch Thuật Tiêu Chí Mô Hình Thực Tiễn

Phê bình dịch thuật và đánh giá dịch thuật là quá trình phân tích, nhận xét, và đưa ra các kết luận về chất lượng của một bản dịch. Nó liên quan đến việc xác định xem bản dịch có đáp ứng được các tiêu chí nhất định, chẳng hạn như độ chính xác, tính tự nhiên, và phù hợp với mục đích sử dụng hay không. Phê bình dịch thuật không chỉ giúp cải thiện chất lượng dịch thuật mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo dịch giả.

4.1. Các Quan Điểm và Mô Hình Đánh Giá Dịch Thuật Phổ Biến

Nghiên cứu lý luận về các mô hình đánh giá phê bình dịch thuật cho thấy sự phong phú và đa dạng của những quan điểm, đường hướng và phương pháp phê bình đánh giá dịch thuật hiện nay. Các mô hình này bao gồm các lý thuyết ngôn ngữ tâm lý học, trường phái chức năng Đức, và phương pháp của Newmark.

4.2. Nghiên Cứu Thực Trạng Phê Bình Đánh Giá Dịch Thuật Ở Việt Nam

Nghiên cứu điều tra khảo sát hiện trạng dịch thuật và phê bình đánh giá chất lượng dịch thuật ở trong nước qua bảng hỏi và phỏng vấn chuyên gia, dịch giả chuyên nghiệp và độc giả cho những thông tin sát thực về hiện trạng. Kết quả điều tra khảo sát là cơ sở thực tiễn để phân tích đánh giá và đề xuất những mô hình thích hợp.

4.3. Ứng Dụng Mô Hình Đánh Giá Dịch Thuật Trong Thực Tế

Nghiên cứu ứng dụng bước đầu của các mô hình phê bình đánh giá dịch thuật vào phê bình đánh giá các dịch phẩm đã cho thấy những lợi thế và hạn chế của những mô hình này. Từ đó đề xuất được những mô hình theo mục đích khác nhau của thực tiễn phê bình đánh giá dịch thuật.

V. Tương Lai Nghiên Cứu Dịch Thuật Xu Hướng Thách Thức Mới

Nghiên cứu dịch thuật tiếp tục phát triển với những xu hướng mới, bao gồm việc tích hợp công nghệ, nghiên cứu về dịch thuật tự động, và khám phá các khía cạnh văn hóa, xã hội của dịch thuật. Các thách thức bao gồm việc đảm bảo chất lượng dịch trong bối cảnh dịch thuật tự động ngày càng phổ biến, và giải quyết các vấn đề đạo đức liên quan đến dịch thuật.

5.1. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Nghiên Cứu và Thực Hành Dịch Thuật

Sự phát triển của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), đang thay đổi cách chúng ta nghiên cứu và thực hành dịch thuật. Dịch thuật tự động và các công cụ hỗ trợ dịch thuật ngày càng trở nên phổ biến, đòi hỏi các nhà nghiên cứu và dịch giả phải thích ứng với những thay đổi này.

5.2. Thách Thức Đạo Đức Trong Dịch Thuật Hiện Đại

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và đa văn hóa, các vấn đề đạo đức liên quan đến dịch thuật ngày càng trở nên quan trọng. Người dịch phải đối mặt với những quyết định khó khăn về việc trung thực với văn bản gốc, tôn trọng các giá trị văn hóa khác nhau, và tránh gây hiểu lầm hoặc xúc phạm.

5.3. Các Hướng Nghiên Cứu Mới Trong Bối Cảnh Đa Văn Hóa

Nghiên cứu về văn hóa dịch và ngôn ngữ dịch đang trở nên ngày càng quan trọng, khi dịch thuật được coi là một quá trình giao tiếp đa văn hóa. Các nhà nghiên cứu đang khám phá cách dịch thuật có thể thúc đẩy sự hiểu biết và tôn trọng giữa các nền văn hóa khác nhau.

VI. Đề Xuất Mô Hình Đánh Giá Dịch Thuật Anh Việt Phù Hợp Hiện Nay

Trên cơ sở phân tích và đánh giá các mô hình đánh giá phê bình dịch thuật hiện có, nghiên cứu này đề xuất một số mô hình phù hợp với thực tiễn dịch thuật Anh-Việt. Các mô hình này dựa trên phương pháp đánh giá của House và Newmark, kết hợp với những yếu tố đặc thù của văn hóa Việt Nam.

6.1. Phân Tích Ưu Điểm và Hạn Chế Của Các Mô Hình Đánh Giá Dịch Thuật

Việc phân tích ưu điểm và hạn chế của các mô hình hiện có giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự phù hợp của chúng với thực tiễn Việt Nam. Các mô hình có thể phù hợp với một số loại văn bản nhất định, nhưng lại không phù hợp với các loại văn bản khác.

6.2. Đề Xuất Mô Hình Dựa Trên Phương Pháp của House và Newmark

Mô hình dựa trên phương pháp của House và Newmark được đánh giá là có tính khả thi và phù hợp với thực tiễn dịch thuật Anh-Việt. Mô hình này kết hợp các tiêu chí đánh giá khách quan và chủ quan, đồng thời xem xét đến mục đích và đối tượng của bản dịch.

6.3. Khuyến Nghị Về Ứng Dụng Mô Hình Đánh Giá Dịch Thuật Anh Việt

Nghiên cứu khuyến nghị ứng dụng các mô hình đánh giá phê bình dịch thuật vào đào tạo dịch giả, đánh giá chất lượng dịch thuật, và nghiên cứu dịch thuật. Việc ứng dụng các mô hình này sẽ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động dịch thuật và đào tạo hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Nghiên cứu dịch thuật và phê bình đánh giá dịch thuật PGS. Lê Hùng Tiến TT NC Giáo dục ngoại ngữ, Ngôn ngữ và Quốc tế học Tel.com Without translation, there is no history of the world Sẽ không có lịch sử thế giới nếu không có dịch thuật L. Kelly, 1979 Nghiên cứu dịch thuật NCDT bao gồm: NCDT thuần túy NCDT ứng dụng (Munday, J. Translation Studies NCDT thuần túy - Mô tả những hiện tượng của dịch thuật (lý thuyết) - Thiết lập những nguyên tắc chung để giải thích và tiên đoán những hiện tượng dịch thuật (miêu tả) NCDT ứng dụng - Đào tạo dịch thuật: Phương pháp giảng dạy, thiết kế chương trình, kỹ thuật kiểm tra đánh giá - Trợ giúp dịch thuật: Từ điển, sách ngữ pháp, công nghệ tin học - Phê bình dịch thuật: Đánh giá bản dịch, (chấm bài dịch cảu sinh viên, đánh giá xem xét bản dịch được xuất bản.

• DÞch thuËt lµ mét trong nh÷ng nghÒ nghiÖp cæ xa nhÊt trªn thÕ giíi (Khoảng 6. • Tõ thêi tiÒn sö, trưíc khi cã ch÷ viÕt c¸c bé l¹c gÇn nhau ph¶i giao dÞch víi nhau qua tiÕng nãi nhê c¸c th«ng dÞch trong bu«n b¸n, h«n nh©n vµ c¶ ®µm ph¸n sau c¸c cuéc giao chiÕn. " Ngêi dÞch ®· lËp ra ch÷ c¸i, gióp x©y dùng ng«n ng÷ vµ c¸c tõ ®iÓn. Hä ®ãng gãp vµo viÖc h×nh thµnh c¸c nÒn v¨n häc d©n téc.

TruyÒn b¸ kiÕn thøc vµ t«n gi¸o. Lµ ngưêi du nhËp c¸c gi¸ trÞ v¨n ho¸ vµ nh©n tè chñ chèt cña c¸c thêi ®iÓm lín cña lÞch sö, biªn dÞch vµ phiªn dÞch viªn ®· ®ãng vai trß quyÕt ®Þnh trong sù ph¸t triÓn cña x· héi vµ sù h×nh thµnh lÞch sö tri thøc". Deslisle vµ Woodsmonth (1995) Lưîc sö nghiªn cøu dÞch thuËt 1- La M· cæ ®¹i: Horace vµ Cicero: ph©n biÖt quan träng gi÷a dÞch tõ đối tõ vµ dÞch nghÜa đối nghÜa. 2- DÞch kinh th¸nh: DÞch kinh th¸nh ảnh hưởng nhiều tới lý luận dÞch, qua ®ã rÊt nhiÒu nguyªn lý dÞch thuËt ®ưîc h×nh thµnh cã ¶nh hưëng ®Õn tËn ngµy nay (Luther).

5- Thêi kú phôc hưng: dÞch thuËt trë thµnh ho¹t ®éng chñ ®¹o lµm nªn ®êi sèng trÝ thøc cña thêi ®¹i ®ã. 6- ThÕ kû mưêi b¶y: John §ryden tæng kÕt c¸c c¸ch dÞch chÝnh cßn ®ưîc ¸p dông ®Õn ngµy nay vµ ®· ®îc ph¸t triÓn thµnh c¸c phư¬ng ph¸p dÞch rÊt phong phó, gióp cho phiªn dÞch viªn rÊt nhiÒu trong viÖc hµnh nghÒ. 12- ThÕ kû hai mư¬i: • ThÕ kû hai m¬i t¹o ra vÞ thÕ míi cho dÞch thuËt. • Do sù thay ®æi trËt tù cña thÕ giíi sau hai cuéc ®¹i chiÕn, nhiÒu thÓ chÕ míi ®îc h×nh thµnh vµ dÞch thuËt cã vai trß chÝnh trÞ quan träng.

• Nhu cÇu giao lu quèc tÕ ®Æc biÖt lín ®· më ra thêi ®¹i vµng son cho dÞch thuËt ë thÕ kû 20, kÐo theo sù biÕn ®æi c¬ b¶n cho nghiªn cøu dÞch thuËt. • Nghiªn cøu dÞch thuËt hiÖn ®¹i chØ thùc sù b¾t ®Çu kho¶ng nh÷ng n¨m gi÷a thÕ kû 20 vµ mét sè lý thuyÕt chñ yÕu trong nghiªn cøu dÞch thuËt ®ưîc ra ®êi trong nh÷ng n¨m t¸m m¬i cña thÕ kû nµy. • ViÖc øng dông lý thuyÕt ng«n ng÷ vµo nghiªn cøu dÞch thuËt t¹o ra mét nÒn t¶ng c¬ së lý thuyÕt do nghiªn cøu dÞch thuËt hiÖn ®¹i. DÞch thuËt b¾t ®Çu ®ưîc nghiªn cøu trªn nÒn t¶ng ng«n ng÷ häc hiÖn ®¹i vµ liªn ngµnh, tõ ®ã nã thùc sù ®ưîc coi lµ ®èi tư- îng cña mét ph©n ngµnh nghiªn cøu cña ng«n ng÷ häc øng dông.

• LÞch sö nghiªn cøu dÞch thuËt gåm hai giai ®o¹n. • Giai ®o¹n I: - lµ cuéc tranh luËn liªn tôc vÒ tiªu chÝ vµ c¸ch thøc chuyÓn dÞch v¨n b¶n gi÷a hai ng«n ng÷ tõ thêi ®¹i Cicero vµ Horace tíi trưíc thÕ kû 20. - lµ qu¸ tr×nh nghiªn cøu dÞch thuËt tiÒn hiÖn ®¹i. • Giai ®o¹n II: - tõ ®Çu TK 20 tíi nay: nh÷ng lý thuyÕt ng«n ng÷ hiÖn ®¹i vµ c¸c lý thuyÕt liªn ngµnh ®îc ¸p dông soi s¸ng b¶n chÊt cña dÞch thuËt - C¸c lý thuyÕt hÖ thèng vÒ dÞch thuËt ®îc ph¸t triÓn nh ngµy nay.

Những giai đoạn nghiên cứu dịch thuật hiện đại • Nghiªn cøu dÞch thuËt hiÖn ®¹i thùc sù b¾t ®Çu kho¶ng nh÷ng n¨m 50 cña thÕ kû 20. • §ã lµ giai ®o¹n dÞch thuËt ®ưîc nghiªn cøu cã hÖ thèng, cã nÒn t¶ng lý luËn lµ ng«n ng÷ häc vµ c¸c khoa häc liªn quan. • Nghiªn cøu dÞch thuËt hiÖn ®¹i cã thÓ chia thµnh 6 giai ®o¹n g¾n liÒn c¸c giai ®o¹n ph¸t triÓn cña ng«n ng÷ häc hiÖn ®¹i (Hatim vµ Mason, 1990) 1. Giai ®o¹n ®Çu cña ng«n ng÷ häc hiÖn ®¹i • Thèng trÞ gÇn như tuyÖt ®èi giai ®o¹n nµy lµ nh÷ng lý thuyÕt gia ng«n ng÷ häc cÊu tróc luËn, nh÷ng ngưêi chñ trư¬ng m« t¶ ng«n ng÷ như mét hÖ thèng c¸c thµnh tè ®éc lËp, khu biÖt ®Æc tÝnh cña c¸c ®¬n vÞ ng«n ng÷ riªng biÖt vµ ph©n lo¹i chóng trªn c¬ së ph©n bè luËn.

• DÞch thuËt quan t©m chñ yÕu tíi ®èi lËp vµ so s¸nh gi÷a hai ng«n ng÷ trong sù hµnh chøc cña chóng. HÇu hÕt c¸c luËn gi¶i vÒ dÞch thuËt thêi kú nµy lµ vÒ sù ®èi lËp vÒ mÆt cÊu tróc gi÷a c¸c hÖ thèng ng«n ng÷ h¬n lµ vÒ giao tiÕp qua c¸c nÒn v¨n hãa kh¸c nhau. Lý thuyÕt ng«n ng÷ häc cña Chomsky vµ nghiªn cøu dÞch thuËt. • Lý thuyÕt ng«n ng÷ häc Chomsky lÊy träng t©m lµ sù ph©n biÖt gi÷a “cÊu tróc bÒ mÆt” vµ “cÊu tróc bÒ s©u”.

Mèi quan hÖ gi÷a hai lo¹i cÊu tróc nµy ph¶n ¸nh c¸c mèi quan hÖ thùc sù gi÷a kh¸i niÖm vµ thùc thÓ cã liªn quan. Sù ph©n bè bÒ mÆt c¸c ®¬n vÞ ng«n ng÷ ®îc chi phèi bëi sù s¾p xÕp cña c¸c cÊu tróc bÒ s©u. Nida (1964) dùa trªn lý thuyÕt nµy ®Ó nghiªn cøu qu¸ tr×nh dÞch vµ ®· chØ ra 3 bưíc như sau: 1) Ph©n lËp v¨n b¶n nguyªn t¸c thµnh sù biÓu hiÖn bÒ s©u, hoÆc c¸c “h¹t nh©n” ý nghÜa. 2) ChuyÓn dÞch ý nghÜa tõ ng«n ng÷ gèc sang ng«n ng÷ dÞch ë cÊp ®é ®¬n gi¶n vÒ mÆt cÊu tróc.

3) T¹o ra c¸ch diÔn ®¹t tư¬ng ®ư¬ng vÒ mÆt phong c¸ch vµ ý nghÜa ë ng«n ng÷ dÞch. Quan ®iÓm hoµn c¶nh v¨n hãa x· héi trong ng«n ng÷ häc vµ nghiªn cøu dÞch thuËt • Hymes (1972) xuÊt ph¸t tõ nh÷ng h¹n chÕ cña ng÷ ph¸p c¶i biÕn t¹o sinh ®· ®Ò xuÊt quan ®iÓm kh¸c vÒ ng«n ng÷ häc nh»m kh¾c phôc ®îc nh÷ng h¹n chÕ trªn. Thùc tÕ sö dông ng«n ng÷ ®ã trong giao tiÕp cña con ngêi ®a d¹ng, phong phó vµ phøc t¹p h¬n nhiÒu, nã vît ra khái c¸c nguyªn t¾c nh©n t¹o h×nh thøc vµ bÞ chi phèi rÊt lín bëi hoµn c¶nh v¨n hãa x· héi. • DÞch thuËt ®ưîc xÐt tíi nưh mét qu¸ tr×nh giao tiÕp lêi nãi cña con ngưêi chø kh«ng cßn lµ qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch chÊt liÖu ng«n ng÷ thuÇn tóy mang tÝnh kü thuËt gi¶n ®¬n như trưíc ®©y.

• Kh¸i niÖm “tÝnh phï hîp” rÊt h÷u Ých vµ liªn quan nhiÒu ®Õn nghiªn cøu dÞch thuËt. Qu¸ tr×nh dÞch thuËt còng nh s¶n phÈm cña qu¸ tr×nh nµy cã thÓ ®ưîc xÐt ®Õn c¨n cø vµo “tÝnh phï hîp” cña v¨n b¶n ng«n ng÷ gèc vµ v¨n b¶n ng«n ng÷ dÞch so víi ng÷ c¶nh cña chóng. • Mèi lo ng¹i, thËm chÝ lµ bi quan vÒ sù bÊt t¬ng xøng cña c¸c ph¹m trï ng÷ ph¸p gi÷a hai ng«n ng÷ kh¸c nhau dÉn tíi nh÷ng trêng hîp ®îc cho lµ “bÊt kh¶ dÞch” thùc ra lµ xuÊt ph¸t tõ khu vùc nguyªn t¾c sö dông (ng«n ng÷ nh mét hÖ thèng) chø kh«ng ph¶i tõ ®Þa h¹t thùc tÕ sö dông (ng«n ng÷ trong giao tiÕp). §iÒu nµy ®· ph¸ bá rµo c¶n tån t¹i hµng thÕ kû cho nghiªn cøu dÞch thuËt vµ khai th«ng bưíc ph¸t triÓn Nh÷ng khuynh hưíng nghiªn cøu ng«n ng÷ hiÖn nay vµ nghiªn cøu dÞch thuËt.

• Mét vµi thËp kû gÇn ®©y, mèi quan t©m cña ng«n ng÷ häc ®· ®ưîc më réng ra ngoµi ph¹m vi c©u ®¬n lÎ rÊt nhiÒu vµ kÕt qu¶ lµ nh÷ng khuynh híng nghiªn cøu ng«n ng÷ míi xuÊt hiÖn nh ng«n ng÷ häc v¨n b¶n mµ sau nµy lµ ph©n tÝch diÔn ng«n. • Khuynh hưíng nghiªn cøu nµy chñ tr¬ng gi¶i thuyÕt h×nh thøc v¨n b¶n theo gãc ®é ngưêi sö dông ng«n ng÷. Theo quan niÖm nµy nghÜa ®ưîc tháa thuËn gi÷a ngưêi t¹o v¨n b¶n vµ ngưêi tiÕp nhËn v¨n b¶n. • Ngưêi dÞch lµ mét ngưêi sö dông ng«n ng÷ ®Æc biÖt tham gia vµo qu¸ tr×nh tháa thuËn nghÜa nµy vµ duy tr× qu¸ tr×nh nµy vưît qua nh÷ng rµo c¶n ng«n ng÷ vµ v¨n ho¸.

• Trong qu¸ tr×nh dÞch, ngưêi dÞch ph¶i xö lý nhiÒu lo¹i ý nghÜa cña v¨n b¶n: nghÜa dù ®Þnh, nghÜa suy diÔn vµ nghÜa tiÒn gi¶ ®Þnh trªn c¬ së lµ c¸c b»ng ch÷ng mµ v¨n b¶n cung cÊp. 3 chuyển hướng trong nghiên cứu dịch thuật Snell-Hornby, 2006: 3 chuyển hướng trong nghiên cứu dịch thuật: • Chuyển hướng ngôn ngữ học • Chuyển hướng ngữ dụng • Chuyển hướng văn hóa Lý thuyết ngữ pháp kiến tạo: hướng nghiên cứu dịch thuật nhiều tiềm năng • Vấn đề đặt ra cho nghiên cứu dịch thuật hiện nay: có được một lý thuyết bao gồm các quan điểm ngôn ngữ và văn hóa tiệm cận với bản chất của dịch thuật vừa có tính thực tiễn như một công cụ phân tích các đơn vị ngôn ngữ trong văn bản và sự tham gia của chúng vào quá trình tạo nghĩa với các yếu tố ngoại ngôn là văn hóa xã hội. • Cả lý luận và thực tiễn đều cho thấy cần phải nhìn nhận dịch thuật một cách tổng thể và toàn diện hơn dưới ánh sáng của các lý thuyết và thành tựu từ các ngành nghiên cứu liên quan. • Nghiªn cøu dÞch thuËt ®ưîc tiÕn hµnh theo khuynh hưíng ng«n ng÷ míi nµy tËn dông nhiÒu thµnh tùu cña ng«n ng÷ häc x· héi, ng÷ dông häc, giao văn hóa vµ ph©n tÝch diÔn ng«n.

• Vai trß cña ngưêi dÞch ®ưîc lµm s¸ng tá h¬n: tõ chç chØ lµ nh÷ng ngưêi ®¬n thuÇn gi¶i m· c¸c quan hÖ tõ vùng vµ có ph¸p cña v¨n b¶n ngưêi dÞch ph¶i lµm h¬n thÕ nhiÒu: gi¶i thuyÕt vµ n¾m b¾t ®ưîc c¸c ý ®Þnh cña ngưêi t¹o v¨n b¶n tõ ®ã x©y dùng l¹i v¨n b¶n víi môc ®Ých gióp ngưêi ®äc b¶n dÞch lÜnh héi ®ưîc c¸c ý ®Þnh giao tiÕp nµy theo chuÈn mùc cña ng«n ng÷ dÞch. • • Mèi quan t©m chÝnh yÕu cña nghiªn cøu dÞch thuËt hiÖn nay ®· chuyÓn tõ tõ vùng, có ph¸p - phÇn h×nh thøc (h÷u ng«n) cña v¨n b¶n sang ph©n tÝch ng÷ nghÜa trªn c¬ së hiÓu v¨n b¶n víi nhiÒu kiÕn thøc liªn quan (phÇn phi ng«n) ®Õn v¨n b¶n.