Luận án tiến sĩ nghiên cứu đặc điểm dịch tễ học phân tử của virus gây bệnh thiếu máu truyền nhiễm ở gà chicken infectious anemia virus ciav lưu hành tại miền bắc việt nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu dịch tễ học phân tử virus gây bệnh thiếu máu truyền nhiễm ở gà tại miền Bắc Việt Nam, cung cấp thông tin quan trọng.

• Tác giả: Đào Đoan Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Huỳnh Thị Mỹ Lệ
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Dịch tễ học thú y
• Đề tài: Nghiên cứu dịch tễ học phân tử virus thiếu máu truyền nhiễm ở gà tại miền Bắc Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3. Những đóng góp mới của đề tài
• 1.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Virus gây bệnh thiếu máu truyền nhiễm ở gà
• 2.2. Lịch sử phát hiện và phân loại virus gây bệnh
• 2.3. Hình thái, cấu trúc CIAV
• 2.4. Sức đề kháng của CIAV
• 2.5. Tính kháng nguyên và sự biến đổi chủng của CIAV
• 2.6. Bệnh thiếu máu truyền nhiễm ở gà
• 2.6.1. Giới thiệu chung
• 2.6.2. Thiệt hại do bệnh thiếu máu truyền nhiễm gây ra
• 2.6.3. Loài vật mắc bệnh
• 2.6.4. Phương thức truyền lây
• 2.6.5. Cơ chế sinh bệnh
• 2.6.6. Triệu chứng bệnh thiếu máu truyền nhiễm
• 2.6.7. Bệnh tích bệnh thiếu máu truyền nhiễm
• 2.6.8. Chẩn đoán bệnh thiếu máu truyền nhiễm ở gà
• 2.7. Biện pháp phòng bệnh
• 2.8. Đặc điểm dịch tễ học phân tử của CIAV
• 2.8.1. Mối quan hệ di truyền giữa các chủng CIAV
• 2.8.2. Sự lưu hành CIAV theo nhóm di truyền ở một số quốc gia
• 2.8.3. Khác biệt di truyền của CIAV
• 2.8.4. Tình hình nghiên cứu về CIAV tại Việt Nam
• 3. PHẦN 3: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. Đối tượng/ vật liệu nghiên cứu
• 3.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.3.2. Dụng cụ và thiết bị
• 3.3.3. Vật liệu nghiên cứu
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.4.1. Nghiên cứu sự lưu hành của virus và bệnh thiếu máu truyền nhiễm ở gà nuôi tại một số tỉnh/thành phố miền Bắc Việt Nam
• 3.4.2. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ học phân tử của CIAV
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Phương pháp lựa chọn cơ sở chăn nuôi để thu mẫu
• 3.5.2. Phương pháp theo dõi triệu chứng lâm sàng và bệnh tích đặc trưng
• 3.5.3. Phương pháp mổ khám và lấy mẫu
• 3.5.4. Phương pháp tách chiết ADN
• 3.5.5. Phương pháp PCR phát hiện CIAV
• 3.5.6. Phương pháp chứng minh độc lực của CIAV
• 3.5.7. Phương pháp giải trình tự gen và chú giải cấu trúc gen
• 3.5.8. Phương pháp phân tích đặc điểm di truyền
• 3.5.9. Phương pháp xây dựng cây phát sinh chủng loại
• 3.5.10. Phương pháp phân tích đặc điểm dịch tễ học phân tử
• 3.5.11. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Sự lưu hành virus và bệnh thiếu máu truyền nhiễm
• 4.1.1. Kết quả nghiên cứu sự lưu hành CIAV
• 4.2. Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích của gà nhiễm CIAV trong tự nhiên
• 4.3. Đặc điểm về sự lưu hành của CIAV
• 4.4. Kết quả chứng minh độc lực của CIAV lưu hành ở gà tại miền Bắc
• 4.5. Đặc điểm dịch tễ học phân tử của CIAV tại miền Bắc
• 4.5.1. Đặc điểm di truyền bộ gen của CIAV lưu hành ở miền Bắc
• 4.5.2. Đặc điểm di truyền của gen mã hóa capsid protein
• 4.5.3. Nguồn gốc phát sinh chủng loại của CIAV lưu hành tại miền Bắc
• 4.5.4. Đặc điểm phát tán theo không gian và thời gian của CIAV lưu hành tại miền Bắc
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• 5.1. Đề nghị
• Danh mục công trình công bố có liên quan đến luận án
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Nghiên cứu về dịch tễ học của virus thiếu máu truyền nhiễm ở gà tại miền Bắc Việt Nam là rất cần thiết. Ngành chăn nuôi gia cầm đang phải đối mặt với nhiều thách thức, trong đó dịch bệnh là một trong những nguyên nhân chính gây thiệt hại kinh tế. Virus thiếu máu truyền nhiễm (CIAV) đã được xác định là một trong những tác nhân gây ra tình trạng suy giảm miễn dịch ở gà, dẫn đến tỷ lệ tử vong cao và giảm năng suất. Theo các nghiên cứu trước đây, CIAV có khả năng lây lan mạnh mẽ và gây ra thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi. Do đó, việc nghiên cứu virus này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về đặc điểm sinh học và dịch tễ học của nó mà còn hỗ trợ trong việc phát triển các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu này là xác định sự lưu hành của virus thiếu máu truyền nhiễm ở gà tại miền Bắc Việt Nam. Nghiên cứu sẽ phân tích các triệu chứng lâm sàng, biến đổi bệnh lý và đặc điểm dịch tễ học phân tử của CIAV. Điều này sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho việc phát triển các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng đàn gà.

1.2. Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu sẽ được thực hiện tại một số tỉnh miền Bắc Việt Nam, bao gồm Hòa Bình, Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Hà Nội và Bắc Ninh. Thời gian nghiên cứu từ năm 2016 đến 2019, nhằm thu thập dữ liệu về sự lưu hành của CIAV và các triệu chứng liên quan đến bệnh thiếu máu truyền nhiễm ở gà. Việc xác định phạm vi nghiên cứu sẽ giúp đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả.

II. Tổng quan tài liệu

Tổng quan về virus thiếu máu truyền nhiễm cho thấy đây là một bệnh lý phổ biến ở gà, gây ra bởi CIAV. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng virus này có khả năng lây lan nhanh chóng và gây ra thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi. Các triệu chứng của bệnh bao gồm suy giảm miễn dịch, teo các cơ quan lympho và tủy xương. Đặc biệt, virus có khả năng tấn công vào hệ miễn dịch của gà, làm giảm khả năng chống lại các bệnh khác. Nghiên cứu cũng đã chỉ ra rằng CIAV có thể tồn tại trong môi trường và có khả năng kháng lại nhiều yếu tố sát trùng.

2.1. Virus gây bệnh thiếu máu truyền nhiễm ở gà

CIAV được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1979 và đã được xác định là nguyên nhân chính gây ra bệnh thiếu máu truyền nhiễm ở gà. Virus này thuộc nhóm Gyrovirus và có cấu trúc gen phức tạp. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng CIAV có khả năng gây ra các triệu chứng lâm sàng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe và năng suất của đàn gà. Việc hiểu rõ về virus này là rất quan trọng để phát triển các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

2.2. Đặc điểm dịch tễ học phân tử của CIAV

Đặc điểm dịch tễ học phân tử của CIAV cho thấy virus này có sự biến đổi gen đáng kể, dẫn đến sự hình thành các chủng khác nhau. Nghiên cứu đã xác định được hai nhóm di truyền chính là G2 và G3, với nguồn gốc đa dạng từ các quốc gia khác nhau. Sự hiểu biết về đặc điểm di truyền của CIAV sẽ giúp trong việc phát triển các loại vắc xin phù hợp và hiệu quả hơn trong việc phòng ngừa bệnh.

III. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy CIAV lưu hành phổ biến ở miền Bắc Việt Nam, với tỷ lệ nhiễm trung bình là 62,2%. Các triệu chứng lâm sàng điển hình của bệnh thiếu máu truyền nhiễm đã được ghi nhận, bao gồm teo tuyến ức và tủy xương nhạt màu. Nghiên cứu cũng đã chứng minh được độc lực của virus thông qua các thí nghiệm thực nghiệm. Những phát hiện này không chỉ cung cấp thông tin quan trọng về tình hình dịch bệnh mà còn mở ra hướng nghiên cứu mới trong việc phát triển các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

3.1. Sự lưu hành virus và bệnh thiếu máu truyền nhiễm

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng CIAV có mặt ở tất cả các lứa tuổi và phương thức chăn nuôi khác nhau. Điều này cho thấy virus có khả năng lây lan rộng rãi và ảnh hưởng đến toàn bộ đàn gà. Việc xác định sự lưu hành của virus là rất quan trọng để có thể đề xuất các biện pháp phòng ngừa kịp thời và hiệu quả.

3.2. Đặc điểm di truyền của CIAV

Phân tích di truyền cho thấy CIAV lưu hành tại miền Bắc Việt Nam có nguồn gốc đa dạng, với các chủng virus có nguồn gốc từ Argentina, Mỹ, Trung Quốc, Đài Loan và Ba Lan. Sự đa dạng này có thể ảnh hưởng đến khả năng lây lan và độc lực của virus, từ đó cần có các biện pháp phòng ngừa phù hợp để kiểm soát dịch bệnh.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ với tiêu đề "Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ học phân tử của virus gây bệnh thiếu máu truyền nhiễm ở gà (Chicken Infectious Anemia Virus - CIAV) lưu hành tại miền Bắc Việt Nam" do nghiên cứu sinh Đào Đoan Trang thực hiện tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam vào năm 2020, thuộc chuyên ngành Dịch tễ học thú y (Mã số: 9.08), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Huỳnh Thị Mỹ Lệ và TS. Nguyễn Văn Giáp. Nguồn kinh phí và dữ liệu nghiên cứu được tài trợ một phần từ đề tài mã số 04/DAVB thuộc Dự án Việt - Bỉ giai đoạn 2014–2019.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ ra rằng tình trạng suy giảm miễn dịch do virus ở gia cầm là vấn đề ít được quan tâm nghiên cứu đầy đủ tại Việt Nam. Virus gây bệnh thiếu máu truyền nhiễm ở gà (CIAV) gây tổn thương nghiêm trọng lên hệ thống miễn dịch, phá hủy các tế bào lympho tại tuyến ức, túi Fabricius và tế bào tiền thân tạo máu (hemocytoblast) ở tủy xương. Hậu quả dẫn đến tình trạng suy giảm miễn dịch, làm giảm tỷ khối huyết cầu (PCV), giảm đáp ứng miễn dịch đối với các loại vacxin phòng bệnh khác và tăng tỷ lệ tử vong khi xảy ra nhiễm trùng thứ cấp. Dù bệnh đã được ghi nhận trên quy mô toàn cầu và Việt Nam đã cấp phép lưu hành hai loại vacxin nhược độc theo Thông tư 10/2016/TT-BNNPTNT (Nobilis CAV P4 của Intervet và AviPro Thymovac của Lohmann Animal Health GmbH), mức độ hiểu biết của người chăn nuôi cũng như các dữ liệu dịch tễ học phân tử của virus tại thực địa Việt Nam còn rất hạn chế. Các công bố trước đó về CIAV tại Việt Nam chủ yếu do các nhóm tác giả nước ngoài thực hiện trên số lượng mẫu nhỏ.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án được xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu tổng quát: Trả lời câu hỏi có hay không có sự lưu hành gây bệnh của CIAV ở đàn gà nuôi tại Việt Nam và nghiên cứu đặc điểm dịch tễ học phân tử của virus làm cơ sở để đề xuất biện pháp phòng bệnh hiệu quả giúp nâng cao năng suất, chất lượng đàn gà.
2. Mục tiêu cụ thể:

• Mục tiêu cụ thể 1: Xác định có sự lưu hành của CIAV và bệnh thiếu máu truyền nhiễm (CIA) ở đàn gà nuôi tại một số tỉnh miền Bắc Việt Nam nhằm đề xuất việc sử dụng vacxin phòng bệnh.
• Mục tiêu cụ thể 2: Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ học phân tử của các chủng CIAV đang lưu hành tại miền Bắc Việt Nam để giúp lựa chọn loại vacxin phù hợp.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đặc điểm dịch tễ học phân tử của các chủng CIAV lưu hành và bệnh do CIAV gây ra ở gà trong điều kiện tự nhiên cũng như trong điều kiện gây bệnh thực nghiệm.
• Phạm vi không gian: 64 trang trại và gia trại chăn nuôi gà tập trung chưa từng tiêm phòng vacxin CIAV tại 10 tỉnh/thành phố miền Bắc Việt Nam gồm Hòa Bình, Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Dương, Hà Nam, Nam Định, Hải Phòng và Quảng Ninh.
• Phạm vi thời gian: Đề tài triển khai thực hiện từ tháng 11/2016 đến tháng 9/2019 (thu thập các mẫu bệnh phẩm tại thực địa trong giai đoạn 2016–2019).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng hợp hệ thống các công trình nghiên cứu trên thế giới và trong nước về CIAV từ khi virus được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1979 tại Nhật Bản bởi Yuasa và cộng sự (chủng Gifu-1, ban đầu đặt tên là chicken anemia agent - CAA). Tác nhân này sau đó được chứng minh là virus khi nhân lên thành công trên tế bào lymphoblastoid (Yuasa, 1983; Noteborn và cs., 1991; Mcnulty, 1991). Về mặt phân loại, Ủy ban Quốc tế về Phân loại Virus (ICTV) từng xếp CIAV vào giống Gyrovirus, họ Circoviridae (Meehan và cs., 1992), nhưng đến năm 2017 đã chính thức chuyển giống Gyrovirus sang họ Anelloviridae (Rosario và cs., 2017).

Các nghiên cứu quốc tế được luận án điểm lại bao gồm việc phân lập các chủng chuẩn như ConnB từ gà mắc bệnh Marek's (Goryo và cs., 1987b), CIA-1 tại Delaware, Mỹ (Lucio và cs., 1990), Cux-1 tại Đức (Chandratilleke và cs., 1991) và L-028 tại New York, Mỹ (Renshaw và cs., 2000). Về phân loại di truyền, luận án hệ thống hóa các cách tiếp cận của Ducatez và cs. (2006), Eltahir và cs. (2011), Olszewska-Tomczyk và cs. (2016, 2018) chia CIAV thành 3 genogroup chính (I, II, III), cũng như đề xuất 4 hoặc 5 genogroup của Ou và cs. (2018) và Van Dong và cs. (2019).

Tại Việt Nam, tài liệu khoa học trước thời điểm luận án thực hiện ghi nhận hai công bố đáng chú ý:

• Trinh và cs. (2015b): Phát hiện sự có mặt của kháng thể kháng CIAV từ mẫu huyết thanh thu thập năm 2013 và công bố 6 trình tự gen thuộc genogroup II (tại Vĩnh Phúc) và genogroup III (tại Hà Nam, Hà Nội, Bắc Ninh), đều mang acid amin Q394 liên quan đến độc lực.
• Van Dong và cs. (2019): Khảo sát tỷ lệ nhiễm CIAV bằng realtime PCR (ghi nhận 61,43% ở gà 2–3 tuần tuổi và 44,83% ở gà 4–11 tuần tuổi) và phân loại các chủng vào genogroup II, III, V.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Mặc dù mẫu bệnh phẩm của hai công bố trên được thu thập tại Việt Nam, toàn bộ quá trình phân tích thực nghiệm đều thực hiện tại nước ngoài. Luận án của Đào Đoan Trang là công trình nghiên cứu hệ thống đầu tiên được tiến hành hoàn chỉnh trong nước, mở rộng khảo sát tại 10 tỉnh/thành phố, kết hợp chẩn đoán dịch tễ thực địa, gây bệnh thực nghiệm chứng minh độc lực, giải mã 3 bộ gen hoàn chỉnh cùng 52 trình tự gen ORF1, đồng thời phân tích nguồn gốc và sự phát tán theo không gian - thời gian của các chủng CIAV miền Bắc.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên cơ sở lý thuyết về cấu trúc hạt virus và cơ chế sinh bệnh học phân tử của virus thuộc họ Anelloviridae. CIAV là virus không vỏ bọc, đường kính 19,1–26,5 nm, bộ gen là ADN sợi đơn dạng vòng dài khoảng 2,3 kb, gồm 3 khung đọc mở (ORF) lồng nhau cùng chiều mã hóa cho 3 protein:

• Protein VP1 (52 kDa, mã hóa bởi ORF1): Protein cấu trúc duy nhất tạo capsid, chịu trách nhiệm kích thích sinh kháng thể trung hòa, chứa vùng siêu biến đổi tại vị trí acid amin 139–151.
• Protein VP2 (24 kDa, mã hóa bởi ORF2): Protein không cấu trúc đóng vai trò khung giàn (scaffold) và có hoạt tính kép phosphatase.
• Protein VP3 (14 kDa, mã hóa bởi ORF3, còn gọi là apoptin): Gây chết theo chương trình (apoptosis) đối với tế bào lympho tiền thân tuyến ức và tế bào hemocytoblast ở tủy xương.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa dịch tễ học thực địa, sinh học phân tử, thực nghiệm động vật và tin sinh học:

• Phương pháp điều tra, thu mẫu và mổ khám: Áp dụng phương pháp nghiên cứu cắt ngang và hồi cứu tại 64 trang trại. Tiến hành mổ khám gà ốm, ghi nhận triệu chứng, tổn thương bệnh lý đại thể theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-83:2011/BNNPTNT; thu thập mẫu gộp phủ tạng (tuyến Harder, tuyến ức, túi Fabricius, tủy xương, lách, tim, gan, thận).
• Tách chiết ADN: Sử dụng phương pháp dung dịch ly giải kết hợp phenol-chloroform-isoamyl alcohol (PCI, 25:24:1) tủa bằng isopropyl và hệ thống tách chiết tự động taco Nucleic Acid Automated Extraction System với kit taco DNA/RNA Extraction Kit.
• Phản ứng PCR: Sử dụng kít Maxime PCR PreMix i-Taq (iNtRON). Phát hiện CIAV bằng cặp mồi CAVVP3F (5'-TTAAGATGGACGCTCTCCAAGAAGATACT-3') và CAV2 (5'-GGCTGAAGGATCCCTCATTC-3'). Trong thí nghiệm gây nhiễm, sử dụng phản ứng semi-nested PCR với 3 mồi CAVVP3F, CAV1 (5'-GACTGTAAGATGGCAAGACGAGCTC-3') và CAV2. Điện di sản phẩm trên gel agarose 2% nhuộm RedSafe.
• Gây bệnh thực nghiệm chứng minh độc lực: Sử dụng 20 gà con 1 ngày tuổi nở từ trứng sạch mầm bệnh (SPF), kiểm tra âm tính với CIAV. Chia làm 2 lô: Lô thí nghiệm (10 con) được tiêm phúc mạc 1 ml huyễn dịch CIAV phân lập trên tế bào MSB1 với hiệu giá $10^{4,0}\text{ TCID}_{50}/\text{ml}$, tiêm nhắc lại sau 7 ngày; Lô đối chứng (10 con) tiêm 1 ml dung dịch PBS 1x. Theo dõi liên tục 8 tuần: lấy máu hàng tuần kiểm tra virus huyết bằng semi-nested PCR, đo tỷ khối huyết cầu (PCV) bằng ống mao quản ly tâm ở $10.000 \times g$ trong 10 phút, cân khối lượng theo dõi tăng trọng và mổ khám đánh giá bệnh tích đại thể.
• Giải trình tự gen và phân tích tin sinh học: Giải trình tự hai chiều theo phương pháp Sanger (tại Công ty 1st BASE, Malaysia) với 3 cặp mồi F1/R1, F2/R2, F3/R3. Sử dụng phần mềm BioEdit v7.0 để đối chiếu trình tự; phần mềm GATU chú giải cấu trúc gen; phần mềm SDT v1.2 tính mức tương đồng nucleotide; SimPlot phân tích biến động tương đồng bộ gen; WebLogo hiển thị tần suất biến đổi tại 12 vị trí acid amin quan trọng của VP1; MEGA6 xây dựng cây phát sinh loài (phương pháp Neighbor-joining, mô hình Kimura 2-parameter, bootstrap 1000 lần lặp); BEAST, PastML và iTOL phân tích dịch tễ học phát tán theo không gian và thời gian.
• Xử lý thống kê: Nhập liệu trên Microsoft Excel 2010; phân tích phương sai một nhân tố (ANOVA one-way) trên phần mềm SPSS, sự sai khác có ý nghĩa thống kê khi $p < 0,05$.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Tính cấp thiết của đề tài

Phần mở đầu nêu rõ bối cảnh ngành chăn nuôi gia cầm đối mặt với thiệt hại do hội chứng suy giảm miễn dịch, đặc biệt là bệnh thiếu máu truyền nhiễm do CIAV gây ra. Tác giả chỉ rõ sự thiếu hụt các dữ liệu dịch tễ học phân tử trong nước làm cơ sở định hướng sử dụng vacxin, từ đó xác lập mục tiêu, phạm vi nghiên cứu và khẳng định 2 đóng góp mới cùng ý nghĩa khoa học, thực tiễn của đề tài.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng kết 4 nội dung lớn:

1. Đặc tính sinh học của virus: Lịch sử phân loại (chuyển từ Circoviridae sang Anelloviridae), hình thái hạt virus 19,1–26,5 nm với 60 tiểu đơn vị capsid, cấu trúc 3 khung đọc mở ORF1–3, tính đề kháng cao với nhiệt độ ($80^\circ\text{C}$ trong 15 phút, $100^\circ\text{C}$ trong 15 phút mới bất hoạt hoàn toàn) và hóa chất sát trùng (chỉ bị diệt bởi iodine hoặc sodium hypochlorite 10% sau 2 giờ ở $37^\circ\text{C}$).
2. Bệnh thiếu máu truyền nhiễm ở gà: Phương thức truyền lây dọc qua trứng và truyền ngang qua phân; cơ chế gây teo tuyến ức, phá hủy tế bào hemocytoblast ở tủy xương; các triệu chứng thiếu máu, tỷ khối huyết cầu PCV giảm xuống dưới 27% (thậm chí dưới 6% ở gà sắp chết); bệnh tích đại thể điển hình là teo tuyến ức, teo túi Fabricius và tủy xương nhạt màu/vàng nhạt; các phương pháp chẩn đoán (phân lập trên tế bào MSB1, PCR, RFLP-PCR, ELISA, VNT, IFA) và biện pháp kiểm soát bằng an toàn sinh học cùng 2 loại vacxin thương mại Nobilis CAV P4 và AviPro Thymovac.
3. Đặc điểm dịch tễ học phân tử: Các hệ thống phân loại nhóm di truyền genogroup I–III, mức độ sai khác di truyền trên thế giới thường dưới 5% ở cấp độ nucleotide và tính biến đổi tập trung tại protein VP1.
4. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam: Điểm lại các công bố của Trinh và cs. (2015b) và Van Dong và cs. (2019).

Phần 3: Vật liệu và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết địa điểm thu mẫu tại 64 trang trại thuộc 10 tỉnh miền Bắc; đối tượng gà và phủ tạng thu thập; nguồn gốc chủng virus gây nhiễm và đàn gà SPF; danh mục thiết bị, hóa chất, kít tách chiết, cặp mồi PCR/semi-nested PCR và giải trình tự; các bước bố trí thí nghiệm gây bệnh thực nghiệm (20 gà chia 2 lô theo dõi 8 tuần) và toàn bộ các phần mềm tin sinh học (BioEdit, GATU, SDT, SimPlot, WebLogo, MEGA6, BEAST, PastML, iTOL) cùng phương pháp thống kê SPSS ($p < 0,05$).

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu được tác giả phân tích và chia thành 2 nhóm nội dung chính:

1. Sự lưu hành virus và bệnh thiếu máu truyền nhiễm

• Khảo sát đợt 1 tại Hà Nội và vùng phụ cận trên 14 trang trại với 124 mẫu bệnh phẩm cho thấy mức độ lưu hành cao của virus:

Phân nhóm kiểm tra	Số mẫu kiểm tra	Số mẫu âm tính	Tỷ lệ âm tính (%)	Số mẫu dương tính	Tỷ lệ dương tính (%)
Theo cá thể	124	61	49,2	63	50,8
Theo trang trại	14	1	7,1	13	92,9

• Khảo sát mở rộng tại 10 tỉnh miền Bắc ghi nhận tỷ lệ dương tính trung bình đạt 62,2%. Gà ở mọi lứa tuổi, mục đích nuôi (thịt, trứng), quy mô và phương thức chăn nuôi đều có sự hiện diện của CIAV.
• Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích ở gà nhiễm tự nhiên: Biểu hiện thiếu máu, mào yếm nhợt nhạt, ủ rũ; bệnh tích mổ khám ghi nhận teo rõ rệt các cơ quan lympho (tuyến ức, túi Fabricius) và tủy xương chuyển sang màu nhạt hoặc vàng nhạt.
• Kết quả gây bệnh thực nghiệm chứng minh độc lực: Nhóm gà gây nhiễm biểu hiện virus huyết kéo dài từ tuần 1 đến tuần 8 sau gây nhiễm, khối lượng tăng trọng giảm so với lô đối chứng. Tỷ khối huyết cầu (PCV) ở nhóm gây nhiễm giảm rõ rệt, xuống thấp nhất vào thời điểm 14 ngày sau gây nhiễm so với nhóm đối chứng. Bệnh tích mổ khám ở nhóm gây nhiễm tái hiện hoàn toàn các biến đổi điển hình: teo tuyến ức, teo túi Fabricius và tủy xương nhạt màu.

2. Đặc điểm dịch tễ học phân tử của CIAV tại miền Bắc

• Giải mã và đăng ký thành công trên GenBank 3 trình tự bộ gen hoàn chỉnh (mã số MH536104–MH536106) và 52 trình tự gen ORF1 (mã số MF611928–MF611982).
• Cấu trúc bộ gen duy trì bảo thủ ở vùng khởi đầu phiên mã và các khung đọc mở. Mức độ tương đồng nucleotide giữa các chủng thực địa dao động ở mức cao.
• Phân tích di truyền gen ORF1/VP1: 100% chủng CIAV phân lập tại miền Bắc thuộc về hai nhóm di truyền genogroup G2 và G3; không có chủng nào thuộc genogroup G1 và hoàn toàn không nằm cùng nhánh với các chủng virus vacxin thương mại. Phân tích acid amin xác định các chủng thực địa đều mang acid amin Q394 tại protein VP1 – dấu hiệu chỉ thị độc lực cao của virus, không có các đột biến tiêu biểu của chủng nhược độc.
• Nguồn gốc phát sinh chủng loại và phát tán: Phân tích bằng BEAST và PastML xác định genogroup G2 tại miền Bắc có nguồn gốc từ các chủng lưu hành ở Argentina và Mỹ; genogroup G3 có nguồn gốc từ các chủng lưu hành tại Trung Quốc, Đài Loan và Ba Lan. Sau khi xâm nhập vào miền Bắc, virus đã tiến hóa thích nghi cục bộ tạo thành các nhánh phụ riêng biệt (G2.1, G2.2, 3.1, 3.2, 3.3) và phát tán phức tạp giữa các địa phương.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng hợp về tình hình lưu hành, độc lực thực nghiệm và đặc điểm dịch tễ học phân tử của CIAV tại 10 tỉnh miền Bắc, từ đó đưa ra các kiến nghị kỹ thuật về việc áp dụng vacxin và an toàn sinh học.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đã đạt được các kết quả và đóng góp mới về mặt khoa học cũng như thực tiễn:

1. Đóng góp về mặt dịch tễ thực địa: Đây là công trình nghiên cứu có hệ thống đầu tiên tại Việt Nam xác định sự lưu hành rộng khắp của CIAV trên đàn gà thuộc 10 tỉnh/thành phố miền Bắc (Hòa Bình, Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Dương, Hà Nam, Nam Định, Hải Phòng và Quảng Ninh) với tỷ lệ dương tính trung bình 62,2%, chứng minh bệnh thiếu máu truyền nhiễm tồn tại trên thực tế tại các cơ sở chăn nuôi gia cầm chưa tiêm vacxin.
2. Đóng góp về mặt sinh học thực nghiệm: Chứng minh bằng thực nghiệm độc lực của chủng CIAV thực địa phân lập tại miền Bắc, tái hiện đầy đủ các biểu hiện bệnh lý đặc trưng gồm giảm tỷ khối huyết cầu (PCV), làm suy giảm tăng trọng, gây teo cơ quan lympho (tuyến ức, túi Fabricius) và làm biến đổi màu sắc tủy xương.
3. Đóng góp về mặt dữ liệu phân tử: Giải mã hoàn chỉnh 3 trình tự bộ gen và 52 trình tự gen ORF1 của các chủng CIAV thực địa (đã đăng ký mã số GenBank). Xác định các chủng miền Bắc thuộc 2 nhóm di truyền G2 và G3 mang acid amin độc lực Q394 trên protein VP1, đồng thời khẳng định 100% các chủng thực địa phân lập không cùng nhánh với các chủng vacxin thương mại đang lưu hành.
4. Đóng góp về nguồn gốc phát tán dịch tễ: Làm rõ nguồn gốc đa dạng của CIAV tại miền Bắc (nhóm G2 bắt nguồn từ Argentina và Mỹ; nhóm G3 bắt nguồn từ Trung Quốc, Đài Loan và Ba Lan), chỉ ra quy luật hình thành các nhánh tiến hóa cục bộ và phát tán không gian - thời gian giữa các tỉnh.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất từ luận án:

• Khuyến cáo các cơ sở chăn nuôi gà, đặc biệt là các đàn gà giống sinh sản, cần chủ động đưa vacxin phòng bệnh thiếu máu truyền nhiễm vào quy trình phòng bệnh bắt buộc trước giai đoạn đẻ trứng (13–15 tuần tuổi hoặc tối thiểu trước khi đẻ 6 tuần tùy loại vacxin) nhằm tạo miễn dịch bảo hộ truyền qua phôi, ngăn chặn đường truyền lây dọc.
• Tăng cường các biện pháp an toàn sinh học và sát trùng chuồng trại định kỳ bằng các hóa chất có hoạt lực mạnh đối với virus không vỏ bọc (như dung dịch iodine hoặc sodium hypochlorite nồng độ phù hợp) để hạn chế tối đa lây truyền ngang qua đường phân và chất thải chăn nuôi.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Dựa trên phạm vi nghiên cứu và dữ liệu được trình bày trong văn bản luận án:

• Hạn chế: Khảo sát thực địa chỉ tập trung tại 10 tỉnh/thành phố thuộc khu vực miền Bắc trong giai đoạn 2016–2019 và lấy mẫu ở các đàn gà chưa tiêm vacxin phòng bệnh thiếu máu truyền nhiễm; chưa mở rộng đánh giá dịch tễ tại khu vực miền Trung và miền Nam. Nghiên cứu tập trung vào phân tích di truyền gen ORF1/VP1 và bộ gen đại diện, chưa khảo sát sâu tương tác phân tử giữa CIAV và các tác nhân ức chế miễn dịch khác trong các ca đồng nhiễm phức tạp tại thực địa ngoài các ghi nhận bệnh tích phối hợp.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục mở rộng giám sát dịch tễ học phân tử của CIAV trên phạm vi toàn quốc; theo dõi sự biến đổi di truyền của các phân nhánh G2 và G3 tại thực địa theo thời gian; thực hiện các nghiên cứu đánh giá hiệu lực bảo hộ chéo của các vacxin thương mại hiện hành đối với các chủng virus thực địa lưu hành tại Việt Nam.

---

Giá trị tham khảo

Nội dung và dữ liệu của luận án mang giá trị tham khảo chuyên môn cho nhiều đối tượng:

• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi - Thú y, Vi sinh vật học: Tham khảo khung lý thuyết, cơ chế bệnh sinh học phân tử của Gyrovirus/Anelloviridae, quy trình chuẩn hóa kỹ thuật PCR, semi-nested PCR phát hiện virus và phương pháp giải trình tự gen Sanger ứng dụng trong chẩn đoán thú y.
• Các nhà nghiên cứu dịch tễ học phân tử: Tham khảo phương pháp ứng dụng tổ hợp các công cụ tin sinh học (BioEdit, GATU, SDT, SimPlot, WebLogo, MEGA6, BEAST, PastML, iTOL) trong phân tích cây phát sinh loài, phân nhóm di truyền và mô hình hóa đường truyền phát tán mầm bệnh theo không gian - thời gian.
• Bác sĩ thú y, kỹ sư chăn nuôi và các nhà hoạch định chính sách thú y: Dữ liệu về tỷ lệ lưu hành (62,2%), độc lực thực nghiệm và đặc điểm bệnh lý đại thể (teo tuyến ức, nhạt tủy xương) cung cấp căn cứ thực tiễn để xây dựng phác đồ chẩn đoán phân biệt với các bệnh gây ức chế miễn dịch khác (như Gumboro, Marek's), đồng thời định hướng xây dựng chương trình tiêm phòng vacxin CIAV cho đàn giống gia cầm.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mức độ lưu hành của virus gây bệnh thiếu máu truyền nhiễm (CIAV) tại miền Bắc Việt Nam được luận án xác định như thế nào?
Luận án xác định CIAV lưu hành phổ biến tại cả 10 tỉnh/thành phố miền Bắc được khảo sát (Hòa Bình, Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Dương, Hà Nam, Nam Định, Hải Phòng, Quảng Ninh) với tỷ lệ dương tính trung bình là 62,2%. Trong đợt khảo sát tại Hà Nội và vùng phụ cận, tỷ lệ trang trại dương tính đạt 92,9% (13/14 trang trại) và tỷ lệ mẫu cá thể dương tính đạt 50,8% (63/124 mẫu). Virus hiện diện ở mọi lứa tuổi, quy mô, phương thức và mục đích chăn nuôi.

2. Các chủng CIAV lưu hành tại miền Bắc thuộc nhóm di truyền nào và có mối liên hệ ra sao với các chủng vacxin?
Kết quả phân tích 3 bộ gen hoàn chỉnh và 52 trình tự gen ORF1 cho thấy tất cả các chủng CIAV miền Bắc thuộc về hai nhóm di truyền là genogroup G2 và G3. 100% số chủng thực địa này không nằm cùng nhánh phát sinh loài với các chủng virus vacxin thương mại đang lưu hành và đều mang acid amin Q394 trên protein VP1 – dấu hiệu đặc trưng của các chủng có độc lực.

3. Thí nghiệm gây bệnh thực nghiệm của luận án đã chứng minh độc lực của CIAV qua những chỉ tiêu sinh học nào?
Thí nghiệm gây nhiễm trên gà 1 ngày tuổi SPF cho thấy chủng CIAV thực địa duy trì tình trạng virus huyết liên tục từ tuần 1 đến tuần 8 sau gây nhiễm, làm giảm khối lượng tăng trọng của gà, làm giảm mạnh tỷ khối huyết cầu (PCV) với mức giảm rõ rệt nhất vào ngày thứ 14 sau gây nhiễm, đồng thời gây teo tuyến ức, teo túi Fabricius và làm tủy xương nhạt màu.

4. Nguồn gốc phát sinh chủng loại và hướng phát tán của các chủng CIAV tại miền Bắc được xác định từ đâu?
Phân tích dịch tễ học phát tán bằng phần mềm BEAST và PastML xác định các chủng thuộc genogroup G2 có nguồn gốc từ Argentina và Mỹ, trong khi các chủng thuộc genogroup G3 có nguồn gốc từ Trung Quốc, Đài Loan và Ba Lan. Sau khi du nhập, virus đã tiến hóa thành các phân nhánh nội địa riêng biệt (G2.1, G2.2, 3.1, 3.2, 3.3) và tiếp tục phát tán qua lại giữa các tỉnh miền Bắc.

5. Luận án sử dụng những công cụ và kỹ thuật sinh học phân tử - tin sinh học nào để giải quyết các mục tiêu nghiên cứu?
Luận án sử dụng kỹ thuật PCR và semi-nested PCR với các cặp mồi đặc hiệu (CAVVP3F, CAV1, CAV2) để phát hiện virus; giải trình tự Sanger 2 chiều với 3 cặp mồi (F1/R1, F2/R2, F3/R3); xử lý và phân tích dữ liệu bằng phần mềm BioEdit v7.0, GATU, SDT v1.2, SimPlot, WebLogo, MEGA6, BEAST, PastML, iTOL và phân tích thống kê ANOVA qua phần mềm SPSS.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Đào Đoan Trang đã xác định sự lưu hành của virus gây bệnh thiếu máu truyền nhiễm (CIAV) tại 10 tỉnh/thành phố miền Bắc Việt Nam với tỷ lệ dương tính trung bình 62,2%, đồng thời mô tả các biến đổi bệnh lý đặc trưng ở gà mắc bệnh tự nhiên. Bằng phương pháp gây bệnh thực nghiệm trên gà SPF, tác giả đã chứng minh các chủng CIAV thực địa mang độc lực, gây suy giảm tỷ khối huyết cầu, giảm tăng trọng và teo các cơ quan miễn dịch. Nghiên cứu đã làm rõ đặc điểm dịch tễ học phân tử của virus, xác định hai nhóm di truyền G2 và G3 có nguồn gốc đa dạng từ châu Mỹ, châu Âu và châu Á, hoàn toàn tách biệt với các chủng vacxin thương mại, qua đó cung cấp cơ sở khoa học cho việc chẩn đoán và áp dụng vacxin phòng bệnh trong chăn nuôi gia cầm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ĐÀO ĐOAN TRANG NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ HỌC PHÂN TỬ CỦA VIRUS GÂY BỆNH THIẾU MÁU TRUYỀN NHIỄM Ở GÀ (CHICKEN INFECTIOUS ANEMIA VIRUS- CIAV) LƯU HÀNH TẠI MIỀN BẮC VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2020 luan an HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ------------------ ĐÀO ĐOAN TRANG NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ HỌC PHÂN TỬ CỦA VIRUS GÂY BỆNH THIẾU MÁU TRUYỀN NHIỄM Ở GÀ (CHICKEN INFECTIOUS ANEMIA VIRUS- CIAV) LƯU HÀNH TẠI MIỀN BẮC VIỆT NAM Chuyên ngành: Dịch tễ học thú y Mã số: 9.08 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Huỳnh Thị Mỹ Lệ TS. Nguyễn Văn Giáp HÀ NỘI, NĂM 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Dữ liệu trong luận án là một phần của đề tài “Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và dịch tễ học phân tử của virus gây bệnh thiếu máu truyền nhiễm gà (chicken infectious anemia virus, CIAV) lưu hành ở miền Bắc Việt Nam”, mã số 04/DAVB, được tài trợ bởi Dự án Việt- Bỉ, giai đoạn 2014-2019. Tôi xin cam đoan: (1) tất cả các kết quả thu được trong luận án này do bản thân tôi và nhóm nghiên cứu thực hiện và được phép công bố với sự đồng ý của chủ nhiệm đề tài và các thành viên tham gia thực hiện; (2) các kết quả được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và không trùng lặp với bất kỳ một luận án tiến sĩ nào đã công bố trước đây; (3) mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Tác giả luận án Đào Đoan Trang i luan an LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án, tác giả đã nhận được sự giúp đỡ và tạo điều kiện của rất nhiều cá nhân, đơn vị và tổ chức. Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. Huỳnh Thị Mỹ Lệ và TS. Nguyễn Văn Giáp, những người đã trực tiếp hướng dẫn và chỉ bảo tận tình, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Bên cạnh đó, tôi muốn gửi lời cảm ơn đến dự án Việt- Bỉ tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã cấp kinh phí đề tài để tôi có thể thực hiện được nội dung nghiên cứu của luận án. Đồng thời, tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Ban Quản lý đào tạo, Ban Chủ nhiệm khoa Thú y, Bộ môn Vi sinh vật - Truyền nhiễm, cùng toàn thể các thầy, cô giáo và cán bộ Khoa Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam, đã tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình học tập, trang bị cho tôi những kiến thức quý báu và giúp đỡ tôi hoàn thành công trình nghiên cứu này. Nhân dịp hoàn thành luận án, tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến tập thể Lãnh đạo và toàn thể cán bộ công nhân viên Trung tâm Thực nghiệm và Bảo tồn Vật nuôi (Viện Chăn nuôi), các đồng nghiệp, gia đình và bạn bè đã luôn tạo điều kiện về thời gian, động viên, chia sẻ vật chất, tinh thần, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Nghiên cứu sinh Đào Đoan Trang ii luan an MỤC LỤC Lời cam đoan i Lời cảm ơn ii Mục lục iii Danh mục các từ viết tắt vi Danh mục bảng viii Danh mục hình ix Trích yếu luận án xi Thesis abstract xiii PHẦN 1.

Tính cấp thiết của đề tài 1 1. Mục tiêu nghiên cứu 2 1. Phạm vi nghiên cứu 2 1. Những đóng góp mới của đề tài 2 1.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3 PHẦN 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4 2. Virus gây bệnh thiếu máu truyền nhiễm ở gà 4 2. Lịch sử phát hiện và phân loại virus gây bệnh 4 2.

Hình thái, cấu trúc CIAV 5 2. Sức đề kháng của CIAV 6 2. Tính kháng nguyên và sự biến đổi chủng của CIAV 7 2. Bệnh thiếu máu truyền nhiễm ở gà 7 2.

Giới thiệu chung 7 2. Thiệt hại do bệnh thiếu máu truyền nhiễm gây ra 9 2. Loài vật mắc bệnh 9 2. Phương thức truyền lây 10 2.

Cơ chế sinh bệnh 11 2. Triệu chứng bệnh thiếu máu truyền nhiễm 11 2. Bệnh tích bệnh thiếu máu truyền nhiễm 14 2. Chẩn đoán bệnh thiếu máu truyền nhiễm ở gà 16 iii luan an 2.

Biện pháp phòng bệnh 19 2. Đặc điểm dịch tễ học phân tử của CIAV 20 2. Mối quan hệ di truyền giữa các chủng CIAV 20 2. Sự lưu hành CIAV theo nhóm di truyền ở một số quốc gia 22 2.

Khác biệt di truyền của CIAV 23 2. Tình hình nghiên cứu về CIAV tại Việt Nam 25 PHẦN 3. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 26 3. Địa điểm nghiên cứu 26 3.

Thời gian nghiên cứu 26 3. Đối tượng/ vật liệu nghiên cứu 26 3. Đối tượng nghiên cứu 26 3. Dụng cụ và thiết bị 26 3.

Vật liệu nghiên cứu 27 3. Nội dung nghiên cứu 28 3. Nghiên cứu sự lưu hành của virus và bệnh thiếu máu truyền nhiễm ở gà nuôi tại một số tỉnh/thành phố miền Bắc Việt Nam 28 3. Nghiên cứu một số đặc điểm đặc điểm dịch tễ học phân tử của CIAV 29 3.

Phương pháp nghiên cứu 29 3. Phương pháp lựa chọn cơ sở chăn nuôi để thu mẫu 29 3. Phương pháp theo dõi triệu chứng lâm sàng và bệnh tích đặc trưng 29 3. Phương pháp mổ khám và lấy mẫu 30 3.

Phương pháp tách chiết ADN 30 3. Phương pháp PCR phát hiện CIAV 30 3. Phương pháp chứng minh độc lực của CIAV 31 3. Phương pháp giải trình tự gen và chú giải cấu trúc gen 32 3.

Phương pháp phân tích đặc điểm di truyền 32 3. Phương pháp xây dựng cây phát sinh chủng loại 33 3. Phương pháp phân tích đặc điểm dịch tễ học phân tử 33 3. Phương pháp xử lý số liệu 33 PHẦN 4.

KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 34 4. Sự lưu hành virus và bệnh thiếu máu truyền nhiễm 34 4. Kết quả nghiên cứu sự lưu hành CIAV 34 iv luan an 4. Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích của gà nhiễm CIAV trong tự nhiên 37 4.

Đặc điểm về sự lưu hành của CIAV 40 4. Kết quả chứng minh độc lực của CIAV lưu hành ở gà tại miền Bắc 45 4. ĐẶc điểm dịch tễ học phân tử của CIAV tại miền Bắc 56 4. Đặc điểm di truyền bộ gen của CIAV lưu hành ở miền Bắc 56 4.

Đặc điểm di truyền của gen mã hóa capsid protein 60 4. Nguồn gốc phát sinh chủng loại của CIAV lưu hành tại miền Bắc 68 4. Đặc điểm phát tán theo không gian và thời gian của CIAV lưu hành tại miền Bắc 74 PHẦN 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 82 5.

Đề nghị 83 Danh mục công trình công bố có liên quan đến luận án 84 Tài liệu tham khảo 85 Phụ lục 101 v luan an DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Chữ viết đầy đủ Nghĩa tiếng Việt ADN Acid Deoxyribonucleic Axit Deoxyribonucleic ALV Avian Leukosis Virus Virus gây bệnh Lơ-cô ở gà ARV Avian Reovirus Reovirus ở gà ATF Activating Transcription Factor Yếu tố khởi đầu phiên mã BWD Blue Wing Disease Bệnh cánh xanh CAA Chicken Anemia Agent Tác nhân gây thiếu máu ở gà CIA Chicken Infectious Anemia Thiếu máu truyền nhiễm ở gà CIAV Chicken Infectious Anemia Virus Virus gây thiếu máu truyền nhiễm ở gà ELISA Enzyme-Linked ImmunoSorbent Assay Phản ứng ELISA FAdV Fowl Adenovirus Adenovirus ở loài cầm FAdV4 Fowl Adenovirus serotype 4 Adenovirus ở loài cầm thuộc serotype 4 FPV Fowlpox Virus Virus gây bệnh đậu gia cầm GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội HPS Hydropericardium Bao tim tích nước ICTV International Committee on Ủy ban quốc tế về phân loại Taxonomy of Viruses virus IBD Infectious Brusal Disease Bệnh Gumboro IBDV Infectious Brusal Disease Virus Virus gây bệnh Gumboro IBH Inclusion Body Hepatitis Viêm gan thể vùi IFA Indirect Immunofluorescence Assay Phản ứng miễn dịch huỳnh quang gián tiếp ILTV Infectious Laryngotracheitis Virus Virus gây bệnh viêm thanh - khí quản truyền nhiễm LL Lymphoid Leukosis Bệnh Lơ-cô MD Marek’s Disease Bệnh Marek’s MDCC-JP2 Marek’s Disease Chicken Cell-JP2 Tế bào JP2 của gà mắc bệnh Marek’s MDCC-MSB1 Marek’s Disease Chicken Cell- MSB1 Tế bào MSB1 của gà mắc Marek’s MDV Marek’s Disease Virus Virus gây bệnh Marek’s ND Newcastle Disease Bệnh Newcastle NDV Newcastle Disease Virus Virus gây bệnh Newcastle vi luan an ORF Open Reading Frame Khung đọc mở PCR Polymerase Chain Reaction Phản ứng tổng hợp chuỗi ADN PCV Packed Cell Volume Tỷ khối huyết cầu REV Reticuloendotheliosis Virus Virus gây bệnh hệ lưới nội bì ở gia cầm RFLP Restriction Fragment Length Đa hình chiều dài các đoạn được Polymorphism cắt bằng enzyme SPF Specific Pathogen Free Sạch với một số loại mầm bệnh TTMV Torque Teno Mini Virus Virus Torque Teno Mini TTV Torque Teno Virus Virus Torque Teno VNT Virus Neutralization Test Phản ứng trung hòa virus VP Virion Protein Protein cấu tạo nên virion vii luan an DANH MỤC BẢNG TT Tên bảng Trang 2. Đối chiếu cách phân loại nhóm di truyền của CIAV 20 2. Khoảng cách di truyền của CIAV dựa vào gen ORF1 24 3. Trình tự mồi đặc hiệu dùng trong nghiên cứu 28 4.

Kết quả PCR phát hiện CIAV trong mẫu bệnh phẩm 34 4. Kết quả PCR phát hiện CIAV ở mẫu bệnh phẩm thu từ 10 tỉnh/thành phố miền Bắc Việt Nam 35 4. Kết quả phát hiện virus huyết ở gà sau gây nhiễm CIAV 47 4. Bệnh tích đại thể ở nhóm gà nhiễm CIAV 55 4.

Trình tự amino acid của VP1 liên quan đến độc lực của CIAV 67 viii luan an DANH MỤC HÌNH TT Tên hình Trang 2. Cây phát sinh chủng loại của giống Gyrovirus 4 2. Hạt virus dưới kính hiển vi điện tử 5 2. Cấu trúc bộ gen CIAV 6 2.

Bản đồ phân bố của CIAV ở các nước trên thế giới 8 2. Tương quan giữa biểu hiện bệnh, lứa tuổi và tình trạng miễn dịch trong bệnh thiếu máu truyền nhiễm 12 2. Triệu chứng của gà mắc bệnh thiếu máu truyền nhiễm 13 2. Biến động tỷ khối huyết cầu ở gà mắc bệnh 14 2.

Bệnh tích đại thể ở gà mắc bệnh thiếu máu truyền nhiễm 15 2. Kết quả RFLP-PCR phân biệt các chủng CIAV 17 2. Kết quả giải trình tự gen phát hiện đồng nhiễm các chủng CIAV 18 2. Cây phát sinh chủng loại CIAV 21 2.

Đặc điểm biến đổi amino acid của VP1 protein 24 4. Một số triệu chứng của gà nhiễm CIAV tự nhiên 37 4. Bệnh tích ở tuyến ức của gà nhiễm CIAV trong tự nhiên 38 4. Bệnh tích ở tủy xương gà nhiễm CIAV trong tự nhiên 39 4.

Bệnh tích ở túi Fabricius của gà nhiễm CIAV trong tự nhiên 40 4. Sự phân bố của CIAV tại một số tỉnh miền Bắc 41 4.