Nghiên cứu di truyền ký sinh trùng sốt rét Plasmodium falciparum tại Bắc Trường Sơn, Việt Nam

Nghiên cứu tính đa hình di truyền và kháng thuốc sốt rét của Plasmodium falciparum tại các tỉnh biên giới Bắc Trường Sơn Việt Nam.

• Tác giả: Trịnh Văn Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS. Trịnh Văn Hạnh
• Trường học: Đại học quốc gia hà nội
• Chuyên ngành: Di truyền học
• Đề tài: Nghiên cứu di truyền ký sinh trùng sốt rét Plasmodium falciparum tại Bắc Trường Sơn, Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ sinh học
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Các loại ký sinh trùng gây bệnh sốt rét ở người
• 1.2. Thành phần loại ký sinh trùng gây bệnh sốt rét ở người
• 1.3. Chu kỳ phát triển của ký sinh trùng sốt rét
• 1.4. Muỗi truyền bệnh sốt rét
• 1.5. Tình hình sốt rét trên thế giới và Việt Nam
• 1.6. Tình hình sốt rét trên thế giới
• 1.7. Tình hình sốt rét tại Việt Nam
• 1.8. Đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và tình hình sốt rét tại các tỉnh biên giới thuộc khu vực Bắc Trường Sơn, Việt Nam
• 1.9. Một số kỹ thuật sử dụng trong chẩn đoán, phân biệt 4 loại ký sinh trùng sốt rét
• 1.9.1. Kỹ thuật xét nghiệm lam máu nhuộm giemsa
• 1.9.2. Kỹ thuật chèn đoạn nhanh bằng que thử (Rapid diagnostic test)
• 1.9.3. Kỹ thuật PCR chèn đoạn, phân biệt bền loại ký sinh trùng sốt rét
• 1.10. Nghiên cứu tĩnh địa hình di truyền của ký sinh trùng sốt rét
• 1.10.1. Địa hình di truyền của P. falciparum
• 1.10.2. Địa hình di truyền của P. vivax
• 1.11. Ký sinh trùng sốt rét kháng thuốc
• 1.11.1. Định nghĩa và phân loại ký sinh trùng sốt rét kháng thuốc
• 1.11.2. Một số loại thuốc sử dụng trong điều trị bệnh sốt rét
• 1.11.3. Tình hình ký sinh trùng sốt rét kháng thuốc trên thế giới và Việt Nam
• 1.11.4. Cơ chế tác động của thuốc sốt rét đối với ký sinh trùng sốt rét
• 1.11.5. Đột biến gen ở P. falciparum liên quan đến kháng thuốc sốt rét
• 1.11.6. Một số kết quả nghiên cứu phân tích đột biến gen của P. falciparum kháng thuốc sốt rét
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.4. Vật liệu nghiên cứu
• 2.4.1. Dòng cỏ và hóa chất cho kỹ thuật xét nghiệm lam máu
• 2.4.2. Thiết bị và hóa chất tách chiết ADN
• 2.4.3. Thiết bị, dòng cỏ và hóa chất để tiến hành phản ứng PCR
• 2.4.4. Thiết bị, dòng cỏ và hóa chất cho điện di phân tích kết quả PCR
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Các kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu
• 2.5.2. Cách đánh giá kết quả
• 2.5.3. Công thức tính các chỉ số và phân tích số liệu nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thành phần, cơ cấu loại ký sinh trùng sốt rét tại các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế thuộc khu vực Bắc Trường Sơn, Việt Nam
• 3.2. Kết quả xác định thành phần, cơ cấu loại ký sinh trùng sốt rét bằng kỹ thuật xét nghiệm lam máu nhuộm giemsa
• 3.3. Kết quả xác định thành phần, cơ cấu loại ký sinh trùng sốt rét bằng kỹ thuật PCR
• 3.4. Tính địa hình di truyền của quần thể P. falciparum tại khu vực Bắc Trường Sơn, Việt Nam
• 3.4.1. Tính địa hình di truyền của P. falciparum theo locus msp1
• 3.4.2. Tính địa hình di truyền của P. falciparum theo locus msp2
• 3.4.3. Tính địa hình di truyền của P. falciparum theo locus glurp
• 3.4.4. Tính địa hình di truyền của P. vivax ở khu vực Bắc Trường Sơn, Việt Nam
• 3.4.4.1. Tính địa hình di truyền theo locus Pvcs
• 3.4.4.2. Tính địa hình di truyền theo locus Pvmsp1
• 3.5. Đặc điểm ký sinh trùng sốt rét kháng thuốc tại 3 tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế thuộc khu vực Bắc Trường Sơn Việt Nam
• 3.5.1. Tỷ lệ đột biến của P. falciparum kháng pyrimethamin
• 3.5.2. Tỷ lệ đột biến của P. falciparum kháng sulfadoxin
• 3.5.3. Tỷ lệ đột biến của P. falciparum kháng chloroquin
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN NỘI DUNG LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Di Truyền Ký Sinh Trùng Sốt Rét

Sốt rét là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe cộng đồng và kinh tế xã hội, đặc biệt ở các nước đang phát triển. Bệnh do ký sinh trùng Plasmodium falciparum gây ra và lây truyền qua muỗi Anopheles. Tại Việt Nam, tình hình sốt rét diễn biến phức tạp, đặc biệt ở các vùng sâu vùng xa, vùng biên giới như Bắc Trường Sơn. Nghiên cứu về di truyền ký sinh trùng sốt rét đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát và loại trừ bệnh. Các phương pháp chẩn đoán truyền thống như xét nghiệm lam máu nhuộm Giemsa có những hạn chế nhất định, đòi hỏi cần có các phương pháp hiện đại hơn như PCR để xác định chính xác thành phần loài và mật độ ký sinh trùng. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá đa dạng di truyền và kháng thuốc của Plasmodium falciparum tại Bắc Trường Sơn, Việt Nam.

1.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu di truyền sốt rét

Nghiên cứu di truyền ký sinh trùng sốt rét giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cấu trúc quần thể, sự lây lan và tiến hóa của ký sinh trùng. Điều này rất quan trọng trong việc phát triển các biện pháp phòng chống và điều trị hiệu quả. Phân tích marker di truyền giúp theo dõi sự thay đổi của quần thể ký sinh trùng, phát hiện các chủng kháng thuốc và đánh giá hiệu quả của các can thiệp y tế. Nghiên cứu này cung cấp thông tin quan trọng cho việc xây dựng chính sách y tế và chiến lược kiểm soát sốt rét phù hợp với từng khu vực.

1.2. Tổng quan về tình hình sốt rét tại Bắc Trường Sơn

Bắc Trường Sơn là khu vực có điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội đặc thù, tạo điều kiện cho sốt rét lưu hành. Dân tộc thiểu số sinh sống tại đây thường gặp khó khăn trong tiếp cận dịch vụ y tế, làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Tình hình sốt rét tại khu vực này có sự khác biệt giữa các tỉnh, huyện, đòi hỏi cần có các nghiên cứu cụ thể để đánh giá đúng thực trạng và đưa ra các giải pháp phù hợp. Nghiên cứu này tập trung vào các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế, nơi có tỷ lệ mắc sốt rét cao và có nhiều yếu tố nguy cơ.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Kháng Thuốc Sốt Rét Hiện Nay

Một trong những thách thức lớn nhất trong công tác phòng chống sốt rét là tình trạng kháng thuốc của Plasmodium falciparum. Sự xuất hiện và lan rộng của các chủng ký sinh trùng kháng thuốc làm giảm hiệu quả của các thuốc điều trị, gây khó khăn cho việc kiểm soát bệnh. Nghiên cứu về cơ chế kháng thuốc và sự lan truyền của các gen kháng thuốc là rất quan trọng để phát triển các thuốc mới và các chiến lược điều trị hiệu quả hơn. Các đột biến gen như Pfmdr1, Pfcrt, dhfr, dhps, và kelch13 liên quan đến kháng các thuốc như artemisinin, chloroquine, sulfadoxine-pyrimethamine và piperaquine cần được theo dõi sát sao.

2.1. Cơ chế kháng thuốc của Plasmodium falciparum

Plasmodium falciparum phát triển khả năng kháng thuốc thông qua nhiều cơ chế khác nhau, bao gồm đột biến gen, tăng cường bơm thuốc ra khỏi tế bào và thay đổi mục tiêu tác động của thuốc. Các đột biến gen thường xảy ra ở các gen mã hóa các enzyme hoặc protein liên quan đến quá trình chuyển hóa thuốc hoặc mục tiêu tác động của thuốc. Việc hiểu rõ cơ chế kháng thuốc giúp các nhà khoa học phát triển các thuốc mới có khả năng vượt qua sự kháng thuốc.

2.2. Tình hình kháng thuốc sốt rét tại Việt Nam

Tình hình kháng thuốc sốt rét tại Việt Nam đang diễn biến phức tạp, với sự xuất hiện của các chủng ký sinh trùng kháng nhiều loại thuốc. Việc giám sát di truyền và đánh giá hiệu quả điều trị là rất quan trọng để phát hiện sớm các chủng kháng thuốc và điều chỉnh phác đồ điều trị kịp thời. Nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin cập nhật về tình hình kháng thuốc tại Bắc Trường Sơn, giúp các nhà quản lý y tế đưa ra các quyết định phù hợp.

2.3. Ảnh hưởng của kháng thuốc đến sức khỏe cộng đồng

Kháng thuốc làm tăng nguy cơ thất bại điều trị, kéo dài thời gian mắc bệnh và tăng chi phí điều trị. Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là ở các vùng nghèo khó, nơi người dân khó tiếp cận dịch vụ y tế. Việc kiểm soát và ngăn chặn sự lan rộng của các chủng kháng thuốc là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và đạt được mục tiêu loại trừ sốt rét.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Di Truyền Ký Sinh Trùng Sốt Rét

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp phân tích di truyền hiện đại để đánh giá đa dạng di truyền và kháng thuốc của Plasmodium falciparum. Các phương pháp này bao gồm phương pháp PCR, giải trình tự gen, phân tích SNP và phân tích microsatellite. Mẫu máu được thu thập từ bệnh nhân sốt rét tại các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế. ADN được chiết xuất từ mẫu máu và sử dụng để thực hiện các phân tích di truyền. Kết quả phân tích được sử dụng để xác định thành phần loài, cấu trúc quần thể và các đột biến gen liên quan đến kháng thuốc.

3.1. Thu thập và xử lý mẫu bệnh phẩm

Việc thu thập và xử lý mẫu bệnh phẩm đúng cách là rất quan trọng để đảm bảo chất lượng của các phân tích di truyền. Mẫu máu được thu thập từ bệnh nhân sốt rét và bảo quản trong điều kiện thích hợp để ngăn chặn sự phân hủy ADN. Các quy trình chuẩn được tuân thủ để đảm bảo tính chính xác và tin cậy của kết quả phân tích.

3.2. Kỹ thuật PCR và giải trình tự gen

Phương pháp PCR được sử dụng để khuếch đại các đoạn ADN mục tiêu, giúp tăng độ nhạy của các phân tích di truyền. Giải trình tự gen được sử dụng để xác định trình tự nucleotide của các đoạn ADN, cho phép phát hiện các đột biến gen liên quan đến kháng thuốc. Các kỹ thuật này được thực hiện trong phòng thí nghiệm với các thiết bị và hóa chất chuyên dụng.

3.3. Phân tích thống kê di truyền và bioinformatics

Các phương pháp phân tích thống kê di truyền được sử dụng để phân tích dữ liệu di truyền và rút ra các kết luận về cấu trúc quần thể, sự lây lan và tiến hóa của ký sinh trùng. Các công cụ bioinformatics được sử dụng để quản lý, phân tích và trực quan hóa dữ liệu di truyền. Các phân tích này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về động lực học của bệnh sốt rét và phát triển các biện pháp kiểm soát hiệu quả hơn.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Di Truyền Ký Sinh Trùng Sốt Rét

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự đa dạng di truyền cao của Plasmodium falciparum tại Bắc Trường Sơn, Việt Nam. Các marker di truyền như msp1, msp2 và glurp cho thấy sự tồn tại của nhiều kiểu gen khác nhau trong quần thể ký sinh trùng. Tỷ lệ đột biến gen liên quan đến kháng thuốc pyrimethamine, sulfadoxine và chloroquine cũng khá cao. Điều này cho thấy sự cần thiết phải theo dõi sát sao tình hình kháng thuốc và điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp.

4.1. Đa dạng di truyền của Plasmodium falciparum

Sự đa dạng di truyền của Plasmodium falciparum tại Bắc Trường Sơn cho thấy sự phức tạp của tình hình sốt rét tại khu vực này. Các yếu tố như sự di chuyển của dân cư, sự giao lưu giữa các vùng và áp lực chọn lọc do sử dụng thuốc có thể góp phần vào sự đa dạng di truyền này. Việc hiểu rõ cấu trúc quần thể và sự lây lan của các kiểu gen khác nhau là rất quan trọng để phát triển các biện pháp kiểm soát hiệu quả.

4.2. Tỷ lệ đột biến gen kháng thuốc

Tỷ lệ đột biến gen liên quan đến kháng thuốc pyrimethamine, sulfadoxine và chloroquine cao cho thấy sự lan rộng của các chủng ký sinh trùng kháng thuốc tại Bắc Trường Sơn. Điều này có thể là do sử dụng thuốc không hợp lý, tuân thủ điều trị kém và áp lực chọn lọc do sử dụng thuốc rộng rãi. Việc giám sát di truyền và đánh giá hiệu quả điều trị là rất quan trọng để phát hiện sớm các chủng kháng thuốc và điều chỉnh phác đồ điều trị kịp thời.

4.3. So sánh kết quả với các nghiên cứu khác

So sánh kết quả nghiên cứu này với các nghiên cứu khác tại Việt Nam và các nước trong khu vực cho thấy sự tương đồng và khác biệt về đa dạng di truyền và kháng thuốc của Plasmodium falciparum. Điều này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự lây lan và tiến hóa của ký sinh trùng trong khu vực và phát triển các biện pháp kiểm soát phù hợp với từng địa phương.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Nghiên Cứu Di Truyền Sốt Rét

Kết quả nghiên cứu này có nhiều ứng dụng thực tiễn trong công tác phòng chống và điều trị sốt rét. Thông tin về đa dạng di truyền và kháng thuốc của Plasmodium falciparum giúp các nhà quản lý y tế lựa chọn các thuốc điều trị phù hợp, xây dựng các chiến lược kiểm soát hiệu quả và đánh giá hiệu quả của các can thiệp y tế. Nghiên cứu này cũng cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển các thuốc mới và các phương pháp chẩn đoán nhanh.

5.1. Lựa chọn thuốc điều trị phù hợp

Thông tin về kháng thuốc giúp các nhà quản lý y tế lựa chọn các thuốc điều trị phù hợp với tình hình thực tế tại địa phương. Việc sử dụng các thuốc có hiệu quả cao giúp giảm nguy cơ thất bại điều trị, ngăn chặn sự lan rộng của các chủng kháng thuốc và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

5.2. Xây dựng chiến lược kiểm soát hiệu quả

Thông tin về đa dạng di truyền và cấu trúc quần thể giúp các nhà quản lý y tế xây dựng các chiến lược kiểm soát hiệu quả, phù hợp với đặc điểm dịch tễ học của từng khu vực. Các chiến lược này có thể bao gồm việc tăng cường giám sát dịch tễ, cải thiện tiếp cận dịch vụ y tế, tăng cường truyền thông giáo dục sức khỏe và sử dụng các biện pháp phòng chống muỗi hiệu quả.

5.3. Phát triển thuốc mới và phương pháp chẩn đoán nhanh

Thông tin về cơ chế kháng thuốc và các marker di truyền liên quan đến kháng thuốc giúp các nhà khoa học phát triển các thuốc mới có khả năng vượt qua sự kháng thuốc. Nghiên cứu này cũng cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển các phương pháp chẩn đoán nhanh, giúp phát hiện sớm các trường hợp mắc bệnh và điều trị kịp thời.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Di Truyền Sốt Rét

Nghiên cứu về di truyền ký sinh trùng sốt rét Plasmodium falciparum tại Bắc Trường Sơn, Việt Nam đã cung cấp những thông tin quan trọng về đa dạng di truyền và kháng thuốc của ký sinh trùng. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải theo dõi sát sao tình hình kháng thuốc và điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp. Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự lây lan và tiến hóa của ký sinh trùng, phát triển các thuốc mới và các phương pháp chẩn đoán nhanh.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã xác định được thành phần loài, cấu trúc quần thể và tỷ lệ đột biến gen liên quan đến kháng thuốc của Plasmodium falciparum tại Bắc Trường Sơn. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự đa dạng di truyền cao và tỷ lệ đột biến gen kháng thuốc khá cao, đòi hỏi cần có các biện pháp kiểm soát hiệu quả.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự lây lan và tiến hóa của ký sinh trùng, phát triển các thuốc mới và các phương pháp chẩn đoán nhanh. Nghiên cứu về tương tác gen-môi trường và sự thích nghi của ký sinh trùng cũng rất quan trọng để hiểu rõ hơn về động lực học của bệnh sốt rét.

6.3. Đề xuất chính sách y tế

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các nhà quản lý y tế cần xây dựng các chính sách y tế phù hợp, bao gồm việc tăng cường giám sát dịch tễ, cải thiện tiếp cận dịch vụ y tế, tăng cường truyền thông giáo dục sức khỏe và sử dụng các biện pháp phòng chống muỗi hiệu quả. Việc hợp tác giữa các cơ quan y tế, các nhà khoa học và cộng đồng là rất quan trọng để đạt được mục tiêu loại trừ sốt rét.

Trích đoạn nội dung tài liệu

§¹i häc quèc gia hµ néi Tr-êng ®¹i häc khoa häc tù nhiªn Tr-¬ng V¨n H¹nh Nghiªn cøu tÝnh ®a h×nh di truyÒn cña ký sinh trïng sèt rÐt vµ tÝnh kh¸ng thuèc sèt rÐt cña Plasmodium falciparum t¹i mét sè tØnh biªn giíi thuéc khu vùc B¾c Tr-êng S¬n, ViÖt Nam LuËn ¸n tiÕn sÜ sinh häc Hµ Néi - 2013 z §¹i häc quèc gia hµ néi Tr-êng ®¹i häc khoa häc tù nhiªn Tr-¬ng V¨n H¹nh Nghiªn cøu tÝnh ®a h×nh di truyÒn cña ký sinh trïng sèt rÐt vµ tÝnh kh¸ng thuèc sèt rÐt cña Plasmodium falciparum t¹i mét sè tØnh biªn giíi thuéc khu vùc B¾c Tr-êng S¬n, ViÖt Nam Chuyªn ngµnh: Di truyÒn häc M· sè: 62 42 70 01 LuËn ¸n tiÕn sÜ sinh häc Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: 1. TrÞnh §×nh §¹t 2. Hå §×nh Trung Hµ Néi - 2013 z Lêi cam ®oan T«i xin cam ®oan ®©y lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu cña b¶n th©n t«i. C¸c sè liÖu, kÕt qu¶ trong luËn ¸n nµy lµ trung thùc vµ ch-a tõng ®-îc c«ng bè trong bÊt kú c«ng tr×nh hoÆc tµi liÖu nµo.

T¸c gi¶ Tr-¬ng V¨n H¹nh z Lêi c¶m ¬n T«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c tíi PGS. TrÞnh §×nh §¹t, PGS. Hå §×nh Trung ®· tËn t×nh h-íng dÉn, gióp ®ì t«i trong suèt qu¸ tr×nh häc tËp vµ nghiªn cøu. T«i v« cïng biÕt ¬n cè PGS.

NguyÔn §øc M¹nh, ThÇy ®· h-íng dÉn vµ gióp ®ì t«i trong nh÷ng n¨m ®Çu häc tËp nghiªn cøu sinh vµ thùc hiÖn ®Ò tµi nghiªn cøu. T«i xin tr©n träng c¶m ¬n L·nh ®¹o ViÖn Sèt rÐt-KST-CTT¦ ®· t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi, ñng hé t«i vÒ vËt chÊt, thêi gian vµ tinh thÇn trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn luËn ¸n. T«i xin tr©n träng c¶m ¬n c¸c thÇy c« trong Bé m«n Di truyÒn, c¸c thÇy c« Khoa Sinh häc, Phßng §µo t¹o Sau ®¹i häc, c¸c thÇy c« trong Ban gi¸m hiÖu Tr-êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn ®· tËn t×nh gióp ®ì t«i trong qu¸ tr×nh häc tËp t¹i Tr-êng. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n tËp thÓ c¸n bé nghiªn cøu Khoa Sinh häc Ph©n tö vµ c¸n bé c¸c Khoa/Phßng cña ViÖn Sèt rÐt-KST-CTT¦, c¸n bé c¸c Trung t©m phßng chèng sèt rÐt tØnh Qu¶ng B×nh, Qu¶ng TrÞ vµ Thõa Thiªn HuÕ ®· gióp ®ì, ñng hé vµ ®éng viªn t«i trong qu¸ tr×nh häc tËp vµ thùc hiÖn ®Ò tµi trong phßng thÝ nghiÖm còng nh- ë t¹i c¸c ®Þa ®iÓm nghiªn cøu.

C¶m ¬n gia ®×nh th©n yªu vµ b¹n bÌ ®· lu«n ®éng viªn, gióp ®ì, t¹o ®iÒu kiÖn cho t«i häc tËp vµ nghiªn cøu. Tr-¬ng V¨n H¹nh z Môc Lôc Më §Çu. 1 Ch-¬ng 1- Tæng quan tµi liÖu. C¸c loµi ký sinh trïng g©y bÖnh sèt rÐt ë ng-êi.

Thµnh phÇn loµi ký sinh trïng g©y bÖnh sèt rÐt ë ng-êi. Chu kú ph¸t triÓn cña ký sinh trïng sèt rÐt. Muçi truyÒn bÖnh sèt rÐt. T×nh h×nh sèt rÐt trªn thÕ giíi vµ ViÖt Nam.

T×nh h×nh sèt rÐt trªn thÕ giíi. T×nh h×nh sèt rÐt t¹i ViÖt Nam. §Æc ®iÓm vÒ ®iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ x· héi vµ t×nh h×nh sèt rÐt t¹i c¸c tØnh biªn giíi thuéc khu vùc B¾c Tr-êng S¬n, ViÖt Nam. Mét sè kü thuËt sö dông trong chÈn ®o¸n, ph©n biÖt 4 loµi KSTSR.

Kü thuËt xÐt nghiÖm lam m¸u nhuém giemsa. Kü thuËt chÈn ®o¸n nhanh b»ng que thö (Rapid diagnostic test). Kü thuËt PCR chÈn ®o¸n, ph©n biÖt bèn loµi ký sinh trïng sèt rÐt. Nghiªn cøu tÝnh ®a h×nh di truyÒn cña ký sinh trïng sèt rÐt.

§a h×nh di truyÒn cña P. §a h×nh di truyÒn cña P. Ký sinh trïng sèt rÐt kh¸ng thuèc. §Þnh nghÜa vµ ph©n lo¹i ký sinh trïng sèt rÐt kh¸ng thuèc.

Mét sè lo¹i thuèc sö dông trong ®iÒu trÞ bÖnh sèt rÐt. T×nh h×nh KSTSR kh¸ng thuèc trªn thÕ giíi vµ ViÖt Nam. C¬ chÕ t¸c ®éng cña thuèc sèt rÐt ®èi víi KSTSR. §ét biÕn gen ë P.

falciparum liªn quan ®Õn kh¸ng thuèc sèt rÐt. Mét sè kÕt qu¶ nghiªn cøu ph©n tÝch ®ét biÕn gen cña P. falciparum kh¸ng thuèc sèt rÐt. 41 Ch-¬ng 2 - §èi t-îng, vËt liÖu Vµ ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu.

§èi t-îng nghiªn cøu. §Þa ®iÓm vµ thêi gian nghiªn cøu. Thêi gian nghiªn cøu. VËt liÖu nghiªn cøu.

Dông cô vµ hãa chÊt cho kü thuËt xÐt nghiÖm lam m¸u. ThiÕt bÞ vµ hãa chÊt t¸ch chiÕt ADN. ThiÕt bÞ, dông cô vµ hãa chÊt ®Ó tiÕn hµnh ph¶n øng PCR. ThiÕt bÞ, dông cô vµ hãa chÊt cho ®iÖn di ph©n tÝch kÕt qu¶ PCR.

Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu. C¸c kü thuËt sö dông trong nghiªn cøu. C¸ch ®¸nh gi¸ kÕt qu¶. C«ng thøc tÝnh c¸c chØ sè vµ ph©n tÝch sè liÖu nghiªn cøu.

60 Ch-¬ng 3 - KÕt qu¶ vµ th¶o LuËn. Thµnh phÇn, c¬ cÊu loµi KSTSR t¹i c¸c tØnh Qu¶ng B×nh, Qu¶ng TrÞ vµ Thõa Thiªn HuÕ thuéc khu vùc B¾c Tr-êng S¬n, ViÖt Nam. KÕt qu¶ x¸c ®Þnh thµnh phÇn, c¬ cÊu loµi KSTSR b»ng kü thuËt xÐt nghiÖm lam m¸u nhuém giemsa. KÕt qu¶ x¸c ®Þnh thµnh phÇn, c¬ cÊu loµi KSTSR b»ng kü thuËt PCR.

TÝnh ®a h×nh di truyÒn cña quÇn thÓ P. falciparum t¹i khu vùc B¾c Tr-êng S¬n, ViÖt Nam. TÝnh ®a h×nh di truyÒn cña P. falciparum theo locus msp1.

TÝnh ®a h×nh di truyÒn cña P. falciparum theo locus msp2. TÝnh ®a h×nh di truyÒn cña P. falciparum theo locus glurp.

TÝnh ®a h×nh di truyÒn cña P. vivax ë khu vùc B¾c Tr-êng s¬n, ViÖt Nam. TÝnh ®a h×nh di truyÒn cña P. vivax theo locus Pvcs.

TÝnh ®a h×nh di truyÒn theo locus Pvmsp1. §Æc ®iÓm KSTSR kh¸ng thuèc t¹i 3 tØnh Qu¶ng B×nh, Qu¶ng TrÞ vµ Thõa Thiªn HuÕ thuéc khu vùc B¾c Tr-êng S¬n ViÖt Nam. Tû lÖ ®ét biÕn cña P. falciparum kh¸ng thuèc pyrimethamin.

Tû lÖ ®ét biÕn cña P. falciparum kh¸ng thuèc sulfadoxin. Tû lÖ ®ét biÕn cña P. falciparum kh¸ng thuèc chloroquin.

106 KÕT LUËN Vµ KIÕN NGHÞ. 113 Danh môc c¸c c«ng tr×nh khoa häc liªn quan ®Õn Néi dung luËn ¸n. 114 Tµi liÖu tham kh¶o. 138 iii z Danh môc b¶ng B¶ng 1.

T×nh h×nh sèt rÐt ë khu vùc T©y Th¸i B×nh D-¬ng n¨m 2008. T×nh h×nh sèt rÐt theo khu vùc ë ViÖt Nam n¨m 2006 vµ 2010. T×nh h×nh sèt rÐt t¹i khu vùc B¾c Tr-êng S¬n n¨m 2008 vµ 2011. Thµnh phÇn vµ tªn cña mét sè thuèc sèt rÐt.

Thêi gian KSTSR P. falciparum kh¸ng víi c¸c lo¹i thuèc sèt rÐt. §ét biÕn ®iÓm trªn gen dhfr cña P. falciparum liªn quan ®Õn kh¸ng pyrimethamin.

Mèi liªn quan gi÷a ®ét biÕn ®iÓm trªn gen dhfr vµ ®¸p øng víi pyrimethamin trªn in vitro cña mét sè chñng, ph©n lËp chuÈn. §ét biÕn ®iÓm trªn gen dhps cña P. falciparum liªn quan ®Õn kh¸ng sulfadoxin. Mèi liªn quan gi÷a ®ét biÕn ®iÓm trªn gen dhps vµ ®¸p øng víi sulfadoxin trªn in vitro cña mét sè chñng, ph©n lËp chuÈn.

Tr×nh tù c¸c cÆp måi nh©n b¶n c¸c kiÓu gen cña P. Tr×nh tù c¸c cÆp måi x¸c ®Þnh kiÓu gen nh¹y vµ ®ét biÕn ë c¸c vÞ trÝ ®ét biÕn trªn gen dhfr. Tr×nh tù c¸c cÆp måi x¸c ®Þnh kiÓu gen nh¹y vµ ®ét biÕn ë c¸c vÞ trÝ ®ét biÕn trªn gen dhps. Tû lÖ ng-êi d©n m¾c sèt rÐt t¹i 3 tØnh Qu¶ng B×nh, Qu¶ng TrÞ vµ Thõa Thiªn HuÕ b»ng kü thuËt xÐt nghiÖm lam m¸u nhuém giemsa.

KÕt qu¶ x¸c ®Þnh tû lÖ nhiÔm ®¬n, nhiÔm phèi hîp c¸c loµi KSTSR b»ng kü thuËt xÐt nghiÖm lam m¸u nhuém giemsa. C¬ cÊu loµi KSTSR t¹i khu vùc B¾c Tr-êng S¬n b»ng kü thuËt xÐt nghiÖm lam m¸u nhuém giemsa. Tû lÖ ph¸t hiÖn bÖnh nh©n nhiÔm ®¬n, nhiÔm phèi hîp loµi KSTSR theo kü thuËt PCR. So s¸nh tû lÖ bÖnh nh©n nhiÔm ®¬n vµ nhiÔm phèi hîp ë khu iv z vùc B¾c Tr-êng S¬n ViÖt Nam.

C¬ cÊu loµi KSTSR t¹i khu vùc B¾c Tr-êng S¬n theo kü thuËt xÐt nghiÖm lam m¸u nhuém giemsa vµ PCR. Tû lÖ ph©n bè c¸c kiÓu gen cña P. falciparum theo locus msp1. Tû lÖ mÉu nhiÔm ®¬n vµ nhiÔm phèi hîp kiÓu gen theo locus msp1…………………………………………………………….

TÇn suÊt xuÊt hiÖn cña c¸c alen ë kiÓu gen K1. TÇn suÊt xuÊt hiÖn cña c¸c alen ë kiÓu gen MAD20. Tû lÖ ph©n bè c¸c kiÓu gen cña P. falciparum theo locus msp2.

TÇn suÊt xuÊt hiÖn cña c¸c alen ë kiÓu gen FC. TÇn suÊt xuÊt hiÖn cña c¸c alen ë kiÓu gen IC. Sè l-îng vµ tÇn suÊt c¸c alen theo locus glurp. Sè l-îng vµ tÇn suÊt alen cña P.

vivax theo locus Pvcs. Tû lÖ kiÓu gen vµ nhiÔm ®¬n, nhiÔm phèi hîp theo locus Pvcs. Tần suất c¸c alen cña P. vivax theo locus Pvmsp1.

KÕt qu¶ ph©n tÝch ®ét biÕn trªn gen dhfr cña P. Tû lÖ mÉu bÖnh nh©n nh¹y, kh¸ng víi pyrimethamin. falciparum mang kiÓu gen nh¹y vµ ®ét biÕn kh¸ng pyrimethamin trong quÇn thÓ. Sè l-îng ®ét biÕn ®iÓm vµ møc ®é ®¸p øng víi pyrimethamin.

KÕt qu¶ ph©n tÝch ®ét biÕn trªn gen dhps. Tû lÖ mÉu bÖnh nh©n nh¹y, kh¸ng víi sulfadoxin. falciparum mang kiÓu gen nh¹y vµ ®ét biÕn kh¸ng víi thuèc sulfadoxin trong quÇn thÓ. Sè l-îng ®ét biÕn ®iÓm vµ møc ®é ®¸p øng víi sulfadoxin.

KÕt qu¶ ph©n tÝch ®ét biÕn ®iÓm 76 trªn gen Pfcrt. Tû lÖ mÉu bÖnh nh©n nh¹y, kh¸ng víi thuèc chloroquin. falciparum mang kiÓu gen nh¹y, vµ kiÓu gen ®ét biÕn kh¸ng víi thuèc chloroquin trong quÇn thÓ. 107 v z Danh môc h×nh H×nh 1.

Chu tr×nh ph¸t triÓn cña ký sinh trïng sèt rÐt. B¶n ®å c¸c quèc gia vµ vïng l·nh thæ cã lan truyÒn sèt rÐt n¨m 2012. B¶n ®å ®Þa h×nh khu vùc B¾c Tr-êng S¬n. S¬ ®å cÊu tróc locus msp1 cña P.

S¬ ®å cÊu tróc locus msp2 cña P. S¬ ®å m« t¶ cÊu tróc locus Pvcs cña P. S¬ ®å m« t¶ cÊu tróc locus Pvmsp1 cña P. T¸c ®éng cña pyrimethamin vµ sulfadoxin lªn enzym dihydrofolate reductase vµ dihydropteroate synthase trong chu tr×nh sinh tæng hîp axit folic.

C¬ chÕ t¸c ®éng cña chloroquin trong lysosome cña KST. S¬ ®å kü thuËt PCR lång chÈn ®o¸n, ph©n biÖt 4 loµi KSTSR. S¬ ®å kü thuËt PCR x¸c ®Þnh kiÓu gen cña P. ¶nh điện di sản phẩm PCR mẫu bệnh nh©n nhiễm đơn P.

¶nh ®iÖn di sản phẩm PCR c¸c mẫu bệnh nh©n nhiễm phèi hîp 2, 3 loµi KSTSR. Tû lÖ bÖnh nh©n nhiÔm ®¬n vµ nhiÔm phèi hîp theo kü thuËt xÐt nghiÖm lam m¸u nhuém giemsa vµ PCR. BiÓu ®å c¬ cÊu loµi KSTSR ë khu vùc B¾c Tr-êng S¬n, ViÖt Nam. BiÓu ®å biÓu diÔn sù ph©n bè c¸c kiÓu gen theo locus msp1….

BiÓu ®å tÇn suÊt xuÊt hiÖn cña c¸c alen ë kiÓu gen K1. ¶nh ®iÖn di s¶n phÈm PCR mét sè mÉu nhiÔm kiÓu gen K1. BiÓu ®å tÇn suÊt xuÊt hiÖn cña c¸c alen ë kiÓu gen MAD20. ¶nh ®iÖn di mét sè mÉu bÖnh nh©n nhiÔm kiÓu gen MAD20 .