Nghiên cứu sự đề kháng kháng sinh và các gen đề kháng kháng sinh carbapenem của vi khuẩn acinetobacter baumannii phân lập từ bệnh phẩm đường hô hấp tại bệnh viện đa khoa thành phố cần thơ nă

Tài liệu nghiên cứu Nghiên cứu sự đề kháng kháng sinh và các gen đề kháng kháng sinh carbapenem của vi khuẩn, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về y

• Tác giả: Trần Lĩnh Sơn
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Đỗ Hùng
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Kỹ Thuật Xét Nghiệm Y Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đề Kháng Kháng Sinh của Acinetobacter baumannii Tại Bệnh Viện Đa Khoa Cần Thơ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1.1. Đại cương vi khuẩn Acinetobacter baumannii
• 1.1.2. Kháng sinh
• 1.1.3. Sự đề kháng kháng sinh của Acinetobacter baumannii
• 1.1.4. Các phương pháp nghiên cứu sự đề kháng kháng sinh của vi khuẩn Acinetobacter baumannii
• 1.1.5. Tình hình các nghiên cứu về sự đề kháng kháng sinh của Acinetobacter baumannii
• 1.2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 1.2.2. Đạo đức trong nghiên cứu
• 1.3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Một số đặc điểm chung mẫu nghiên cứu của bệnh nhân
• 1.3.2. Tỷ lệ đề kháng kháng sinh của vi khuẩn Acinetobacter baumannii
• 1.3.3. Tỷ lệ xuất hiện các gen đề kháng kháng sinh carbapenem của vi khuẩn Acinetobacter baumannii
• 1.3.4. Mối liên quan của các gen mã hoá carbapenemase với kết quả kháng sinh đồ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Đề Kháng Kháng Sinh Acinetobacter baumannii

Nghiên cứu về Acinetobacter baumannii đã trở thành một chủ đề nóng trong lĩnh vực y tế, đặc biệt là trong bối cảnh kháng sinh ngày càng trở nên kém hiệu quả. Vi khuẩn này được biết đến như một tác nhân gây nhiễm khuẩn bệnh viện, với khả năng kháng lại nhiều loại kháng sinh. Tình hình đề kháng kháng sinh của Acinetobacter baumannii tại Bệnh viện Đa khoa Cần Thơ cần được nghiên cứu kỹ lưỡng để đưa ra các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

1.1. Đặc Điểm Sinh Học Của Acinetobacter baumannii

Vi khuẩn Acinetobacter baumannii là một vi khuẩn Gram âm, có khả năng tồn tại trong nhiều môi trường khác nhau. Chúng có thể gây ra các bệnh lý nghiêm trọng như viêm phổi và nhiễm khuẩn máu. Đặc điểm sinh học của vi khuẩn này bao gồm khả năng hình thành biofilm, giúp chúng bám dính và tồn tại lâu dài trong môi trường bệnh viện.

1.2. Tình Hình Đề Kháng Kháng Sinh Tại Việt Nam

Theo báo cáo của Bộ Y tế, tỷ lệ vi khuẩn Acinetobacter baumannii kháng kháng sinh tại Việt Nam đang gia tăng. Nghiên cứu cho thấy vi khuẩn này kháng 100% với các cephalosporin thế hệ thứ 3 và có tỷ lệ kháng cao với các loại kháng sinh khác như carbapenem và ciprofloxacin.

II. Vấn Đề Đề Kháng Kháng Sinh Của Acinetobacter baumannii

Sự gia tăng đề kháng kháng sinh của Acinetobacter baumannii đang trở thành một thách thức lớn trong điều trị nhiễm khuẩn bệnh viện. Việc lạm dụng kháng sinh và sử dụng không đúng cách đã dẫn đến tình trạng này. Nghiên cứu cần tập trung vào các nguyên nhân và cơ chế gây ra sự đề kháng này.

2.1. Nguyên Nhân Gây Ra Đề Kháng Kháng Sinh

Nguyên nhân chính dẫn đến sự đề kháng của Acinetobacter baumannii bao gồm việc sử dụng kháng sinh không hợp lý và kéo dài. Việc này không chỉ làm tăng tỷ lệ kháng thuốc mà còn làm cho việc điều trị trở nên khó khăn hơn.

2.2. Cơ Chế Đề Kháng Của Vi Khuẩn

Cơ chế đề kháng của Acinetobacter baumannii rất phức tạp, bao gồm khả năng sản xuất enzyme beta-lactamase và hình thành biofilm. Những yếu tố này giúp vi khuẩn này tồn tại và phát triển ngay cả trong môi trường có kháng sinh.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đề Kháng Kháng Sinh

Để nghiên cứu sự đề kháng kháng sinh của Acinetobacter baumannii, các phương pháp hiện đại như multiplex PCR và kháng sinh đồ tự động cần được áp dụng. Những phương pháp này giúp xác định chính xác tỷ lệ đề kháng và các gen liên quan đến kháng sinh.

3.1. Kỹ Thuật Multiplex PCR Trong Nghiên Cứu

Kỹ thuật multiplex PCR cho phép phát hiện đồng thời nhiều gen đề kháng trong một mẫu. Phương pháp này giúp tiết kiệm thời gian và tăng độ chính xác trong việc xác định các gen kháng thuốc của Acinetobacter baumannii.

3.2. Kháng Sinh Đồ Tự Động

Sử dụng máy tự động trong kháng sinh đồ giúp xác định nhanh chóng và chính xác khả năng nhạy cảm của Acinetobacter baumannii với các loại kháng sinh khác nhau. Điều này rất quan trọng trong việc lựa chọn phương pháp điều trị hiệu quả.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đề Kháng Kháng Sinh

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ đề kháng kháng sinh của Acinetobacter baumannii tại Bệnh viện Đa khoa Cần Thơ là rất cao. Các gen kháng carbapenem cũng được phát hiện với tỷ lệ đáng kể, cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp can thiệp kịp thời.

4.1. Tỷ Lệ Đề Kháng Kháng Sinh

Tỷ lệ đề kháng của Acinetobacter baumannii với các loại kháng sinh như carbapenem và cephalosporin rất cao, lên đến 90%. Điều này cho thấy sự cần thiết phải theo dõi và kiểm soát tình hình kháng thuốc.

4.2. Xu Hướng Xuất Hiện Các Gen Đề Kháng

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các gen kháng carbapenem đang gia tăng trong các mẫu vi khuẩn phân lập. Điều này có thể dẫn đến những thách thức lớn trong điều trị nhiễm khuẩn bệnh viện trong tương lai.

V. Kết Luận Và Hướng Tương Lai Trong Nghiên Cứu

Nghiên cứu về đề kháng kháng sinh của Acinetobacter baumannii tại Bệnh viện Đa khoa Cần Thơ đã chỉ ra những thách thức lớn trong việc điều trị nhiễm khuẩn. Cần có các biện pháp can thiệp kịp thời và hiệu quả để kiểm soát tình hình này.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Theo Dõi Đề Kháng

Việc theo dõi tình hình đề kháng kháng sinh là rất quan trọng để có thể đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Cần thiết lập các chương trình giám sát và báo cáo thường xuyên.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp điều trị mới và hiệu quả hơn cho các nhiễm khuẩn do Acinetobacter baumannii gây ra. Cần nghiên cứu sâu hơn về cơ chế đề kháng và tìm kiếm các giải pháp thay thế cho kháng sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tình trạng đề kháng kháng sinh của vi khuẩn Gram âm tại Việt Nam đang ở mức báo động với tỷ lệ khoảng 70%, trong đó Acinetobacter baumannii là một trong những tác nhân nguy hiểm hàng đầu gây nhiễm khuẩn bệnh viện. Vi khuẩn này gây ra nhiều bệnh lý nghiêm trọng như viêm phổi, nhiễm khuẩn máu, nhiễm khuẩn vết mổ và nhiễm khuẩn hệ tiết niệu. Tỷ lệ đề kháng kháng sinh của Acinetobacter baumannii ngày càng gia tăng, đặc biệt với các nhóm kháng sinh như carbapenem, cephalosporin và cefepim. Theo báo cáo, tỷ lệ kháng với cephalosporin thế hệ 3 lên đến 100%, cefepim 96,6%, ciprofloxacin 98,3% và carbapenem từ 80-90%. Nguyên nhân chủ yếu là do việc sử dụng kháng sinh kéo dài và không đúng chỉ định, dẫn đến sự phát triển nhanh chóng của các cơ chế đề kháng phức tạp.

Nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Đa khoa Thành phố Cần Thơ trong giai đoạn 2021-2022 nhằm mục tiêu: (1) xác định tỷ lệ đề kháng kháng sinh của Acinetobacter baumannii phân lập từ bệnh phẩm đường hô hấp; (2) xác định tỷ lệ xuất hiện các gen đề kháng carbapenem bằng kỹ thuật multiplex PCR; (3) phân tích mối liên quan giữa các gen mã hóa carbapenemase và kết quả kháng sinh đồ. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu cập nhật về tình hình đề kháng kháng sinh, hỗ trợ công tác điều trị và kiểm soát nhiễm khuẩn tại bệnh viện, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng kháng sinh và giảm thiểu nguy cơ lan truyền vi khuẩn đa đề kháng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về vi khuẩn Acinetobacter baumannii, cơ chế đề kháng kháng sinh và kỹ thuật sinh học phân tử. Acinetobacter baumannii là vi khuẩn Gram âm, không di động, có khả năng tồn tại lâu trong môi trường bệnh viện nhờ hình thành biofilm và tích lũy gen đề kháng. Các cơ chế đề kháng chính bao gồm: sản xuất beta-lactamase (phân lớp A, B, D), bơm đẩy thuốc, thay đổi cấu trúc aminoglycoside, thay đổi tính thấm màng và thay thế vị trí gắn thuốc. Đặc biệt, các gen mã hóa carbapenemase như OXA-23, OXA-51 và IMP đóng vai trò quan trọng trong đề kháng carbapenem.

Phương pháp multiplex PCR được áp dụng để phát hiện đồng thời nhiều gen đề kháng trong cùng một mẫu, giúp rút ngắn thời gian và tăng hiệu quả phân tích. Các khái niệm chính bao gồm: đề kháng đa kháng sinh (MDR), siêu đề kháng (XDR), và đề kháng hoàn toàn (PDR), cùng với các thuật ngữ chuyên ngành như MIC (nồng độ ức chế tối thiểu), beta-lactamase, carbapenemase, và biofilm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích được tiến hành từ tháng 4/2021 đến tháng 4/2022 tại khoa xét nghiệm Bệnh viện Đa khoa Thành phố Cần Thơ và phòng xét nghiệm Sinh học phân tử, Trường Đại học Y Dược Cần Thơ. Cỡ mẫu là 135 chủng Acinetobacter baumannii phân lập từ bệnh phẩm đường hô hấp của bệnh nhân viêm phổi bệnh viện, được chọn theo phương pháp thuận tiện dựa trên tiêu chuẩn chọn và loại trừ.

Dữ liệu thu thập bao gồm đặc điểm bệnh nhân (giới tính, tuổi, nghề nghiệp), loại bệnh phẩm (đàm, mủ, dịch rửa phế quản, dịch hút phế nang), và khoa phòng lâm sàng. Vi khuẩn được định danh và làm kháng sinh đồ bằng máy tự động Vitek 2 compact, xác định tỷ lệ đề kháng với 15 loại kháng sinh, trong đó có nhóm carbapenem (imipenem, ertapenem, meropenem). ADN vi khuẩn được tách chiết và phân tích gen đề kháng carbapenem bằng kỹ thuật multiplex PCR với các cặp mồi đặc hiệu cho gen OXA-23, OXA-51 và IMP.

Phân tích số liệu sử dụng phần mềm SPSS 20, trình bày dưới dạng tần số, tỷ lệ phần trăm và kiểm định Chi bình phương với mức ý nghĩa p<0,05. Nghiên cứu tuân thủ các quy định đạo đức, bảo mật thông tin và không can thiệp vào quá trình điều trị bệnh nhân.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu: Trong 135 bệnh nhân, nữ chiếm 51,9%, nam 48,1%. Nhóm tuổi trên 60 chiếm 71,1%, nghề nghiệp chủ yếu là hưu trí (44,4%). Bệnh phẩm đàm chiếm tỷ lệ cao nhất với 80,7%. Khoa ICU chiếm 63% tổng số mẫu thu thập.

2. Tỷ lệ đề kháng kháng sinh: Acinetobacter baumannii có tỷ lệ đề kháng cao với nhiều kháng sinh, đặc biệt carbapenem với tỷ lệ đề kháng lên đến khoảng 80-90%. Tỷ lệ đề kháng với cefepime và cephalosporin thế hệ 3 đạt gần 100%. Tỷ lệ đa đề kháng (MDR) chiếm phần lớn trong các chủng phân lập.

3. Tần suất xuất hiện gen đề kháng carbapenem: Gen OXA-23 và OXA-51 là phổ biến nhất, với tỷ lệ xuất hiện lần lượt khoảng 85% và 90%. Gen IMP xuất hiện với tỷ lệ thấp hơn, dưới 10%. Các tổ hợp gen đa dạng được phát hiện, trong đó tổ hợp OXA-23 + OXA-51 chiếm tỷ lệ cao nhất.

4. Mối liên quan giữa gen và kháng sinh đồ: Có sự tương quan chặt chẽ giữa sự hiện diện các gen mã hóa carbapenemase và kết quả đề kháng carbapenem trên kháng sinh đồ. Chủng mang gen OXA-23 thường có mức độ đề kháng cao hơn so với các chủng không mang gen này. Tỷ lệ đa đề kháng cũng tăng lên ở các chủng có tổ hợp gen đề kháng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các báo cáo trong nước và quốc tế về mức độ đề kháng cao của Acinetobacter baumannii, đặc biệt với nhóm carbapenem – nhóm kháng sinh được xem là lựa chọn cuối cùng trong điều trị. Tỷ lệ đề kháng carbapenem khoảng 80-90% phản ánh tình trạng sử dụng kháng sinh không kiểm soát và sự lan truyền nhanh chóng của các gen đề kháng trong môi trường bệnh viện.

Sự phổ biến của gen OXA-23 và OXA-51 tương đồng với các nghiên cứu tại các nước châu Á và châu Âu, cho thấy đây là các gen chủ yếu góp phần vào cơ chế đề kháng carbapenem. Việc phát hiện các tổ hợp gen đề kháng cho thấy vi khuẩn có khả năng tích hợp nhiều cơ chế đề kháng, làm tăng tính đa đề kháng và khó khăn trong điều trị.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ đề kháng từng loại kháng sinh, bảng phân bố gen đề kháng theo loại bệnh phẩm và khoa phòng, cũng như biểu đồ so sánh tỷ lệ đề kháng giữa các nhóm gen. Những phát hiện này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giám sát liên tục và áp dụng các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giám sát và kiểm soát nhiễm khuẩn: Thiết lập hệ thống giám sát đề kháng kháng sinh thường xuyên tại các khoa ICU và khoa lâm sàng trọng điểm, nhằm phát hiện sớm và ngăn chặn sự lan truyền của Acinetobacter baumannii đa đề kháng. Thời gian thực hiện: liên tục, chủ thể: Ban chỉ đạo kiểm soát nhiễm khuẩn bệnh viện.

2. Sử dụng kháng sinh hợp lý: Xây dựng và thực thi các hướng dẫn sử dụng kháng sinh theo nguyên tắc kháng sinh đồ, hạn chế sử dụng carbapenem và các kháng sinh nhóm beta-lactam khi không cần thiết. Thời gian: trong 6-12 tháng, chủ thể: bác sĩ lâm sàng và dược sĩ bệnh viện.

3. Áp dụng kỹ thuật sinh học phân tử trong chẩn đoán: Đưa kỹ thuật multiplex PCR vào quy trình xét nghiệm thường quy để phát hiện nhanh các gen đề kháng, giúp lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp và kịp thời. Thời gian: 12 tháng, chủ thể: phòng xét nghiệm vi sinh và sinh học phân tử.

4. Đào tạo và nâng cao nhận thức nhân viên y tế: Tổ chức các khóa đào tạo về kiểm soát nhiễm khuẩn, sử dụng kháng sinh và nhận biết vi khuẩn đa đề kháng cho nhân viên y tế. Thời gian: định kỳ hàng năm, chủ thể: phòng đào tạo và Ban giám đốc bệnh viện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ lâm sàng và chuyên gia kiểm soát nhiễm khuẩn: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu cập nhật về tỷ lệ đề kháng và gen đề kháng, hỗ trợ trong việc lựa chọn phác đồ điều trị và xây dựng chiến lược kiểm soát nhiễm khuẩn hiệu quả.

2. Nhân viên phòng xét nghiệm vi sinh và sinh học phân tử: Tham khảo quy trình định danh vi khuẩn, làm kháng sinh đồ tự động và kỹ thuật multiplex PCR để nâng cao chất lượng chẩn đoán và phát hiện gen đề kháng.

3. Nhà quản lý y tế và chính sách y tế: Cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách sử dụng kháng sinh hợp lý và các chương trình giám sát đề kháng kháng sinh tại bệnh viện và cộng đồng.

4. Nghiên cứu sinh và học viên ngành kỹ thuật xét nghiệm y học: Là tài liệu tham khảo thực tiễn về phương pháp nghiên cứu, phân tích dữ liệu và ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử trong nghiên cứu đề kháng kháng sinh.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao Acinetobacter baumannii lại có tỷ lệ đề kháng cao?
   Acinetobacter baumannii có khả năng tồn tại lâu trong môi trường bệnh viện, hình thành biofilm và tích lũy nhiều gen đề kháng, đồng thời việc sử dụng kháng sinh không hợp lý làm tăng áp lực chọn lọc, thúc đẩy sự phát triển của các chủng đa đề kháng.

2. Kỹ thuật multiplex PCR có ưu điểm gì trong phát hiện gen đề kháng?
   Multiplex PCR cho phép phát hiện đồng thời nhiều gen đề kháng trong một phản ứng, tiết kiệm thời gian và chi phí so với PCR đơn lẻ, đồng thời tăng độ chính xác và hiệu quả trong chẩn đoán phân tử.

3. Tỷ lệ đề kháng carbapenem trong nghiên cứu này là bao nhiêu?
   Tỷ lệ đề kháng carbapenem của Acinetobacter baumannii tại Bệnh viện Đa khoa Thành phố Cần Thơ trong giai đoạn nghiên cứu khoảng 80-90%, phản ánh mức độ nghiêm trọng của tình trạng đề kháng.

4. Các gen OXA-23 và OXA-51 có vai trò gì trong đề kháng?
   OXA-23 và OXA-51 là các gen mã hóa carbapenemase thuộc phân lớp D, có khả năng thủy phân carbapenem, làm giảm hiệu quả của nhóm kháng sinh này và góp phần vào sự đa đề kháng của vi khuẩn.

5. Làm thế nào để kiểm soát sự lan truyền của Acinetobacter baumannii đa đề kháng?
   Cần thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn như vệ sinh tay, khử khuẩn bề mặt, cách ly bệnh nhân nhiễm, giám sát sử dụng kháng sinh và áp dụng kỹ thuật chẩn đoán nhanh để phát hiện sớm các chủng đề kháng.

Kết luận

• Acinetobacter baumannii phân lập từ bệnh phẩm đường hô hấp tại Bệnh viện Đa khoa Thành phố Cần Thơ có tỷ lệ đề kháng kháng sinh cao, đặc biệt với nhóm carbapenem đạt khoảng 80-90%.
• Gen đề kháng carbapenem phổ biến nhất là OXA-23 và OXA-51, với sự xuất hiện đa dạng các tổ hợp gen góp phần làm tăng mức độ đề kháng.
• Có mối liên quan chặt chẽ giữa sự hiện diện các gen mã hóa carbapenemase và kết quả kháng sinh đồ, ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc giám sát, kiểm soát nhiễm khuẩn và sử dụng kháng sinh hợp lý tại bệnh viện.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào áp dụng kỹ thuật sinh học phân tử trong chẩn đoán thường quy, đào tạo nhân viên y tế và xây dựng chính sách quản lý kháng sinh hiệu quả.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao hiệu quả điều trị và kiểm soát sự lan truyền vi khuẩn đa đề kháng trong bệnh viện!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đại cương vi khuẩn Acinetobacter baumannii 1. Acinetobacter baumannii Acinetobacter baumannii là một trong những vi khuẩn được chú ý trong nhóm vi khuẩn Gram âm gây bệnh, có kích thước tương đối ngắn, gần như hình tròn hoặc hình que. Nó được đặt theo tên của nhà vi khuẩn học Paul Baumann.

Acinetobacter baumannii có thể là một mầm bệnh cơ hội ở người, ảnh hưởng đến những người có hệ thống miễn dịch bị suy giảm và trở nên nghiêm trọng như một bệnh nhiễm trùng có nguồn gốc từ bệnh viện. Phân loại của Acinetobacter baumannii: Giới : Bacteria Ngành : Proteobacteria Lớp : Gammaproteobacteria Bộ : Pseudomonadales Họ : Moraxellaceae Chi : Acinetobacter Loài : Acinetobacter baumannii [40]. Về mặt hình thái Acinetobacter baumannii là: một vi khuẩn Gram âm, đa hình (hình cầu khuẩn hoặc cầu trực khuẩn), thường có dạng song cầu, không di động, có kích thước 0,9-1,6µm, có vỏ khá dày và không sinh nha bào và có nguồn gốc từ trong thiên nhiên như đất, nước, thực phẩm… Ngoài ra, trong môi trường bệnh viện , chúng có thể tìm thấy trên giường, rèm, tường, các dụng cụ và thiết bị y tế… [3]. Vi khuẩn Acinetobacter baumannii (Nguồn: Atlas hình thể vi khuẩn và khuẩn lạc, 2009 [17]) 1.

Đặc điểm sinh học của Acinetobacter baumannii 1. Tính chất nuôi cấy Acinetobacter baumannii là vi khuẩn hiếu khí tuyệt đối và dễ mọc trên các môi trường nuôi cấy thông thường ở nhiệt độ 35-37oC như: - Trong môi trường canh thang, vi khuẩn mọc nhanh và đục đều. - Trên môi trường thạch máu (Blood Agar) khuẩn lạc tương đối nhẵn đôi khi có hơi nhầy, không gây tan máu, có màu trắng đục hoặc màu xám nhạt và có hình tròn, đường kính 1-2mm [40]. Khuẩn lạc Acinetobacter baumannii trên môi trường Blood Agar (Nguồn: Atlas hình thể vi khuẩn và khuẩn lạc, 2009 [17]) 5 - Trên môi trường Mac-Conkey Agar thấy được các khuẩn lạc không lên men lactose nên có màu trắng đục và hình tròn với kích thước nhỏ [40].

Khuẩn lạc Acinetobacter baumannii trên môi trường Mac-Conkey Agar (Nguồn: Atlas hình thể vi khuẩn và khuẩn lạc, 2009 [17]) 1. Tính chất sinh vật hoá học của Acinetobacter baumannii Các đặc điểm sinh vật hoá học của Acinetobacter baumannii: Bảng 1. Các đặc điểm sinh vật hoá học của Acinetobacter baumannii Thuộc tính của STT Đặc điểm sinh vật hoá học Acinetobacter baumannii 1 Thử nghiệm oxidase Âm tính 2 Thử nghiệm catalase Dương tính 3 Citrate Dương tính 4 Khí (gas) Âm tính 5 Nhuộm Gram Gram âm 6 H2S, Indol, MR-VP, Urease Âm tính 7 Galactose, Malonate Dương tính 8 Glucose Dương tính 9 Lactose Âm/Dương tính 6 Giống như một số loại vi khuẩn Gram âm khác, chúng dễ bị các chất khử trùng tiêu diệt nhưng Acinetobacter baumannii có tính chất thay đổi tuỳ theo điều kiện và phân bố trong các môi trường khác nhau như: ở ngoại cảnh (đất, nước, không khí…), trong môi trường bệnh viện (có thể tìm thấy trên giường, rèm, tường, các dụng cụ và thiết bị y tế…) [37]. Acinetobacter baumannii có thể tồn tại lâu và tích luỹ các gen đề kháng kháng sinh ngay trong bệnh viện nhờ vào việc tồn tại ở trạng thái không hoạt động và khả năng hình thành biofilm.

Việc hình thành biofilm giúp cho Acinetobacter baumannii có thể bám vào bề mặt các sinh vật sống và cả bề mặt khác, mặt khác đây cũng chính là một trong những yếu tố quan trọng trong việc tồn tại và gây bệnh của Acinetobacter baumannii [46]. Khả năng gây bệnh Nguồn lây: Acinetobacter baumannii có thể sống trong nhiều điều kiện khác nhau của tự nhiên cũng như trong môi trường bệnh viện, đặc biệt còn có thể cư trú trên da của người bệnh và người khoẻ mạnh, nhân viên y tế do đó họ sẽ trở thành người lành mang trùng có nguy cơ lây nhiễm tiềm tàng khá cao. Đường lây: vi khuẩn Acinetobacter baumannii lây qua các đường sau: - Lây qua con đường tiếp xúc: đây là con đường lây nhiễm chính. Bệnh nhân có thể tiếp xúc trực tiếp hay gián tiếp với các nguồn nhiễm như: bệnh nhân, nhân viên y tế bị nhiễm, các bề mặt môi trường bị nhiễm khuẩn.

đặc biệt là các dụng cụ xâm lấn vào cơ thể bệnh nhân và từ đó đi vào trong dòng máu như các catheter mạch máu, ống nội khí quản. - Lây qua đường giọt bắn: vi khuẩn Acinetobacter baumannii có thể lây qua đường giọt bắn hoặc không khí, điều này giúp cho việc lý giải cho khả năng lan tràn với phạm vi rộng của vi khuẩn trong môi trường bệnh viện [18]. Đối tượng gây bệnh của Acinetobacter baumannii: vi khuẩn gây bệnh trên bệnh nhân có bệnh lý mạn tính, suy giảm miễn dịch do HIV/AIDS, việc sử 7 dụng thuốc ức chế miễn dịch hay thuốc chống phân bào một thời gian dài… Yếu tố độc tố của vi khuẩn Acinetobacter baumannii: - Các đặc tính độc lực của Acinetobacter baumannii chủ yếu được đề cập từ việc tránh được sự thanh thải của hệ thống miễn dịch, tạo điều kiện cho mật độ vi khuẩn cao kích hoạt nhiễm trùng huyết qua trung gian lipopolysaccharides (LPS)-Toll like receptor 4 (TLR4) [44]. - Polysaccharide là một yếu tố độc lực quan trọng giúp tránh được miễn dịch, trong khi LPS gây sốc nhiễm trùng [44].

- Protein màng ngoài A có liên quan đến việc cải thiện độ bám dính, đặc biệt với các tế bào biểu mô của đường hô hấp. Nó khu trú trong ty thể và nhân được biểu hiện bởi phân tử proapoptotic cytochrome C gây chết tế bào [44]. Cơ chế gây bệnh của Acinetobacter baumannii: được tính từ lúc nghiên cứu cho đến hiện nay thì các cơ chế gây bệnh của Acinetobacter baumannii được mô tả như sau: - Sự hình thành màng sinh học, sự xâm thực của bề mặt môi trường được thúc đẩy bởi sự kết dính qua pili và sự hình thành đó của màng sinh học. Protein gắn với màng sinh học cần thiết cho sự duy trì và trưởng thành của màng sinh học.

Bap cũng có vai trò khá quan trọng trong việc xâm nhập của vi khuẩn vì điều kiện thuận lợi cho sự bám dính vào các tế bào [44]. - Protein màng ngoài A, sản xuất OmpA cần thiết tạo ra một màng sinh học nguyên vẹn, cần thiết cho sự bám dính lên các tế bào biểu mô, gây ra apoptosis của tế bào bằng cách xâm nhập vào tế bào và kích thích giải phóng cytochrme C và các yếu tố gây apoptosis. Mặc khác OmpA cũng giúp liên kết với yếu tố H, là chất ức chế con đường bổ thể thay thế [44]. - Fimbriae giúp gắn sinh vật vào các bề mặt trong môi trường.

Chúng cũng giúp định cư trên các bề mặt sinh vật, chẳng hạn như tế bào biểu mô [44]. Kháng sinh 1. Định nghĩa Kháng sinh là những chất kháng khuẩn (antibacterial substances) được tạo ra bởi các chủng vi sinh vật (vi khuẩn, nấm, actinomycetes), có tác dụng ức chế sự phát triển của các vi sinh vật khác [2]. Cơ chế và vị trí tác dụng của kháng sinh Hoạt tính kháng khuẩn của hầu hết các nhóm kháng sinh đều liên quan trực tiếp đến các đặc tính điển hình của cấu trúc vi khuẩn hoặc các quá trình trao đổi chất của chúng.

Để tìm hiểu vị trí tác dụng của một loại kháng sinh cụ thể trước hết phải nắm được cấu trúc của kháng sinh và nơi nó có thể gắn kết. Hầu hết các đích của kháng sinh thường liên quan trực tiếp đến tế bào vi khuẩn thông qua việc ức chế quá trình sinh trưởng của tế bào hoặc ức chế hình thành vật liệu di truyền [45]. Các vị trí tác dụng của kháng sinh (Nguồn: Ebimieowei E và Ibemologi A, 2016 [45]) 9 1. Ức chế quá trình sinh tổng hợp protein Kháng sinh ngăn cản sự khởi đầu của quá trình tổng hợp protein bằng cách gắn vào tiểu đơn vị ribosom 30S và 50S với các cơ chế bao gồm: - Liên kết không đảo ngược với ribosom 30S và ngăn cản phức hệ khởi đầu 30S (30S-mARN-tARN): các amioglycosid [2].

- Liên kết đảo ngược với ribosom 30S và ức chế quá trình liên kết aminoacyl-t-ARN với vị trí tiếp nhận trên ribosom 70S: các tetracycline. - Cản trở có thể đảo ngược quá trình tương tác giữa mARN và ribosom 30S mà không gây sai sót trong dịch mã mARN như các amoniglycoside: spectinomycin (kháng khuẩn). - Liên kết ribosom 50S ức chế hoạt tính của piptidyl transferase: lincomycin, clindamycin, cloramphenocol [2]. Ngoài cơ chế trên, các kháng sinh còn có khả năng tác động lên quá trình kéo dài chuỗi peptid nhờ vào liên kết với yếu tố kéo dài G (EF-G) và ức chế giải phóng yếu tố kéo dài G (EF-G) từ phức hợp EF-R/GDP: acid fusidic.

Ức chế quá trình sinh tổng hợp acid nucleic Kháng sinh có thể tác động vào quá trình sinh tổng hợp acid nucleic bao gồm cả sinh tổng hợp ARN và ADN. Quá trình ức chế sinh tổng hợp ARN nhờ vào liên kết với các ARN polymerase độc lập với ADN và ức chế sự khởi đầu tổng hợp ARN: rifampin, rifammycin, rifampicin [2]. Đối với sinh tổng hợp ADN, kháng sinh liên kết với tiểu đơn vị A của ADN gyrase (topoisomerase) và ngăn cản quá trình siêu cuộn xoắn của ADN bởi vậy ức chế quá trình tổng hợp ADN: quinolon, fluoroquinolone, acid oxolinic [2]. Kìm hãm các quá trình trao đổi chất Cơ chế này thông qua quá trình sinh tổng hợp acid folic.

Đây là chất rất quan trọng trong quá trình trao đổi chất của cả acid nucleic và acid amin. Một số loại kháng sinh như sulphonamid và trimethoprim thể hiện tính chất như một cơ chất giả cần thiết cho quá trình trao đổi chất ở tế bào vi khuẩn. Cơ chế này làm cho enzyme của vi khuẩn gắn với kháng sinh thay vì gắn vào cơ chế thông thường. Cụ thể đối với sulfonamide, đóng vai trò như: tetrahydrofolate là một thành phần quan trọng trong việc tổng hợp acid folic ở tế bào vi khuẩn [45].

Các chất tương tự acid para-aminobenzoic ức chế cạnh tranh đối với sự hình thành acid folic: sulfonamide, sulfone, para-aminosalicylid, depsone (kháng khuẩn). Tác động lên thành tế bào vi khuẩn Kháng sinh đại diện cho cơ chế ức chế sinh tổng hợp acid mycolic, một thành phần của thành tế bào vi khuẩn, là isoniazid tuy nhiên cơ chế chính tác động lên thành tế bào vi khuẩn của kháng sinh đó là quá trình ức chế tổng hợp thành tế bào vi khuẩn. Quá trình tổng hợp peptidoglycan diễn ra theo ba bước, và mỗi bước đều có thể trở thành đích tác động của kháng sinh. Trong đó giai đoạn thứ ba của quá trình tổng hợp của thành tế bào gồm quá trình polymer hóa và gắn peptidoglycan mới sinh vào thành tế bào là giai đoạn tác động chủ yếu của kháng sinh.