MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài. Hiện nay, vấn đề đặt ra cho ngành giáo dục nƣớc ta là: Làm thế nào để trang bị cho học sinh một nền tảng kiến thức giúp cho họ tự tin giải quyết các vấn đề thực tiễn, góp phần đáp ứng nhu cầu của xã hội đề ra. Bên cạnh đó, luật dạy nghề đƣợc quốc hội khóa VI, kỳ họp thứ 10 thông qua ngày 29/11/2006, trong đó ở điều 4 có ghi: “ Mục tiêu dạy nghề là đào tạo nhân lực kỹ thuật trực tiếp trong sản xuất, dịch vụ có năng lực hành nghề tƣơng ứng với trình độ đào tạo, có đạo đức, lƣơng tâm nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khỏe nhằm tạo điều kiện cho ngƣời học nghề sau khi tốt nghiệp có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc học lên trình độ cao hơn, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc”.
Đồng thời, ở điều 19 cũng đã chỉ rõ: “Phƣơng pháp dạy nghề trình độ trung cấp phải kết hợp rèn luyện năng lực thực hành nghề với trang bị kiến thức chuyên môn và phát huy tính tích cực, tự giác, khả năng làm việc độc lập của ngƣời học nghề”. [1] Để đạt đƣợc mục tiêu này thì các cơ sở đào tạo,nhiều trƣờng dạy nghề không ngừng cải tiến, đổi mới nội dung, phƣơng pháp giảng dạy để nâng cao chất lƣợng đào tạo, phƣơng pháp đƣợc dùng phổ biến để xây dựng chƣơng trình là phƣơng pháp phân tích nghề (DACUM), hoặc phân tích chức năng của từng nghề cụ thể. Với việc áp dụng phƣơng pháp này, các trƣờng học có thể trả lời chính xác câu hỏi nên dạy những gì cho ngƣời học để đáp ứng đƣợc nhu cầu của xã hội (hay ngƣời sử dụng lao động sau này). Điều này cũng đồng nghĩa với việc các nội dung giảng dạy trong mô đun phải đƣợc xây dựng theo hƣớng “tiếp cận theo kỹ năng”.
Vì thế ngƣời nghiên cứu chọn đề tài: “Nghiên cứu dạy học tích hợp cho mô đun Máy Điện tại trường Trung cấp nghề khu vực Nam Tây Ninh”nhằm góp phần đạt đƣợc mục tiêu nâng cao chất lƣợng dạy và học cho thực tế hiện nay. Mục tiêu nghiên cứu - Nghiên cứu về cơ sở lý luận dạy học tích hợp sau đó triển khai và đánh giá nhằm mục đích giúp cho giáo viên tiếp cận một phƣơng pháp dạy mới, nâng cao chất lƣợng dạy và học tại trƣờng. Nhiệm vụ nghiên cứu. - Nghiên cứu cơ sở lý luận về dạy học theo hƣớng tích hợp.
- Khảo sát thực trạng giảng dạy mô đun Máy Điện tại Trƣờng Trung cấp nghề khu vực NamTây Ninh. - Đề xuất giải pháp và tiến hành thực nghiệm sƣ phạm có đối chứng để kiểm nghiệm tính thực tiễn của đề tài. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu - Đối tƣợng nghiên cứu: Phƣơng pháp dạy học tích hợp - Khách thể nghiên cứu:Hoạt động dạy học mô đun Máy Điện. Giả thuyết nghiên cứu Sau khi nghiên cứu về cơ sở lý luận của việc dạy học tích hợp và đem áp dụng vào thực tiễn nhà trƣờng nhƣ ngƣời nghiên cứu đã đề xuất thì sẽ góp phần nâng cao chất lƣợng dạy học mô đun Máy Điện, qua đó đáp ứng đƣợc nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực đối với xã hội.
Giới hạn đề tài Đề tài tập trung nghiên cứu phƣơng pháp dạy theo hƣớng tích hợp mô đun Máy Điện và thực nghiệm dạy học tích hợp bài học: “ Kiểm tra, bảo dƣỡng động không đồng bộ ba pha”; và “ Xây dựng sơ đồ khai triển dây quấn động cơ không đồng bộ ba pha”trong nội dung mô đun Máy Điện bậc Trung cấp nghề tại trƣờng Trung cấp nghề khu vực NamTây Ninh.Phƣơng pháp nghiên cứu Để thực hiện đề tài, ngƣời nghiên cứu đã lựa chọn và phối hợp nhiều phƣơng pháp nghiên cứu khác nhau nhƣ: - Phƣơng pháp phân tích và tham khảo tài liệu - Phƣơng pháp điều tra quan sát, lấy ý kiến chuyên gia. - Phƣơng pháp thực nghiệm. - Phƣơng pháp thống kê phân tích số liệu 2 NỘI DUNG Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nƣớc.1 Tình hình nghiên cứu trong nƣớc. Tên đề tài: “Một số đề xuất về định hƣớng tích hợp các môn khoa học tự nhiên và khoa học xã hội ở trƣờng Trung học cơ sở Việt Nam” do TS.Cao Thị Thặng, PGS Nguyễn Minh Phƣơng-Viện Khoa học giáo dục Việt nam nghiên cứu vào 2001; [2] Nội dung: đề tài đƣa ra một số quan niệm về tích hợp môn học và đƣa ra một số phƣơng án xây dựng môn học theo quan điểm tích hợp ở Việt Nam nhƣ: Phƣơng án 1: Liên môn và thể hiện một số nội dung theo quan điểm tích hợp trong nội dung từng môn học.
Phƣơng án 2 : Xây dựng môn Khoa học gồm 3 phân môn Vật lí, Hoá học, Sinh học, môn Sử- Địa gồm 2 phân môn Sử- Địa đồng thời có những chủ đề tự chọn bắt buộc dƣới dạng những dự án. Phƣơng án 3 : Xây dựng môn Lí - Hoá, Sinh học và Địa lí tự nhiên, môn Sử- Địa theo quan điểm tích hợp. Phƣơng án 4 : Xây dựng môn Khoa học tự nhiên từ 3 môn học Vật lí, Hoá học, Sinh học và môn Sử- Địa từ 2 môn Lịch sử, Địa lý theo hình thức tích hợp cao nhất: tích hợp theo chủ đề xuyên suốt theo các lớp. Tên đề tài: “Tích hợp các kiến thức về sản xuất điện năng khi dạy một số bài học địa lí (chương trình và sách giáo khoa cơ bản) góp phần nâng cao chất lượng giáo dục kỹ thuật- hướng nghiệp cho học sinh Trung học phổ thông” do Nguyễn Thị Hoàn- Luận văn thạc sĩ- Trƣờng Đại học sƣ phạm Thái Nguyên năm 2009 [3] Mục tiêu nghiên cứu của đề tài: tích hợp một số kiến thức về sản xuất điện năng vào một số bài học vật lý góp phần nâng cao chất lƣợng giáo dục kỹ thuật- tổng hợp cho học sinh phổ thông.
3 Nội dung của luận văn: Tích hợp một số kiến thức về sản xuất điện năng vào một số bài học vật lý. Tích hợp một số kiến thức về sản xuất điện năng khi giải các bài tập có nội dung kỹ thuật.2 Tình hình nghiên cứu ở ngoài nƣớc. Tên đề tài: “Các trường hợp cho chiến lược giảng dạy tích hợp: liệu nó có đưa ra thử nghiệm?” của Heather a Taylor;cử nhân khoa học giảng dạyvà lãnh đạo đại học bang Oklahoma Stillwater, Oklahoma [24] Mục đích của đề tài nghiên cứu này là để xác định có nên thực hiện hóa một chƣơng trình giảng dạy tích hợp trong một lớp học bậc trung học nhằm cải thiện kiến thức nền tảng của học sinh hay không ? Sự nghiên cứu này cung cấp bằng chứng rằng việc giáo viên trƣờng trung cấp mà thực thi một chƣơng trình giảng dạy tích hợp có thể làm cho sinh viên sôi động và tích cực hơn trong quá trình giảng dạy của giáo viên. Những câu hỏi nghiên cứu trong đề tài này là: Sự khác nhau và giống nhau trong việc thấu hiểu kiến thức nền tảng của sinh viên khoa sử nƣớc Mỹ trong kỳ thi kiểm tra cuối cấp giữa một lớp học giảng dạy theo hƣớng tích hợp và không tích hợp? Thái độ khác nhau và giống nhau của sinh viên khoa sử nƣớc Mỹ khi đƣợc giảng dạy theo chƣơng trình tích hợp và không tích hợp Tên đề tài: “Sử dụng phương pháp tiếp cận tích hợp trong dạy và học tạibậc trung học ở Kenya” của J.
Nyangara [25] Mục đích của nghiên cứu này là để điều tra việc sử dụng các phƣơng pháp tiếp cận tích hợp trong giảng dạy tiếng Anh trong các trƣờng trung học. + Dựa trên các kết quả nghiên cứu, nó đã đƣợc kết luận rằng có một sự khác biệt ở Kenya giữa chƣơng trình giảng dạy Ngôn ngữ chính thức tiếng Anh và tiếng Anh thực hiện. Tên đề tài: “Giới thiệu giảng dạy tích hợp tại chương trình đào tạo đại học y tế”. Tác giả: tiến sĩ Madhuri S.
Kate; Avinash Supe ;Ujjwala J. Kulkarni [26] 4 + Mục đích của đề tài: Phƣơng pháp dạy và học mới đƣợc thông qua năm thứ hai để sinh viên khắc sâu các khái niệm về giảng dạy tích hợp trong chƣơng trình nhằm nâng cao kỹ năng chẩn đoán của họ mà cuối cùng sẽ mang lại lợi ích cho xã hội là đào tạo ra những bác sĩ lâm sàng tốt 1.2Khái niệm về dạy học tích hợp 1.1Khái niệm về tích hợp. TheotừđiểntiếngViệt[5]tíchhợplà“sựhợpnhất,sựhòanhập,sựkếthợp”. TheoTừđiểngiáodụchọc, Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa, 2010[6,383]thìtíchhợplà“hànhđộngliênkếtcácđối tƣợngnghiêncứu,giảngdạy,họctậpcủacùngmộtlĩnhvựchoặcvàilĩnhvựckhác nhautrongcùngmộtkếhoạchgiảngdạy”.2Khái niệm dạy học tích hợp.
Là dạy học có sự phối hợp, kết hợp hài hoà các hoạt động, các phƣơng pháp dạy học khác nhau nhằm đảm bảo đạt đƣợc mục tiêu dạy học một cách tốt hơn. Theo Nguyễn Văn Khải [7]: “Dạy học tích hợp tạo ra các tình huống liên kết tri thức các môn học, đó là cơ hội phát triển các năng lực của học sinh. Khi xây dựng các tình huống vận dụng kiến thức, học sinh sẽ phát huy đƣợc năng lực tự lực, phát triển tƣ duy sáng tạo. TheoDƣơngTiếnSỹ[8]:“Tíchhợplàsựkếthợpmộtcáchhữucơ,cóhệ thốngcáckiếnthức (kháiniệm)thuộccácmônhọckhácnhauthànhmộtnộidung thốngnhất,dựatrêncơsởcácmốiquanhệvềlýluậnvàthựctiễnđƣợcđềcậptrong cácmônhọcđó”.
Trong quá trình đào tạo nghề, khái niệm dạy học tích hợp cũng đƣợc hiểu là sự gắn kết giữa các kiến thức, kỹ năng, thái độ của một kỹ năng nghề, có quan hệ mật thiết với nhau trong thực tiễn, để chúng hỗ trợ và tác động vào nhau, phối hợp với nhau nhằm tạo nên kết quả tổng hợp nhanh chóng và hiệu quả.3Khái niệm dạy học tích hợp cho mô đun Máy Điện.1 Khái niệm mô đun Máy Điện. - Mô đun là “Đơn vị học tập đƣợc tích hợp giữa kiến thức chuyên môn, kỹ năng thực hành và thái độ nghề nghiệp một cách hoàn chỉnhnhằm giúp cho ngƣời học nghề có năng lực thực hành trọn vẹn một công việc của một nghề. 5 - Vậy mô đun Máy Điện là một đơn vị học tập, một bộ phận của nội dung chƣơng trình dành cho học sinh trung cấp nghề điện công nghiệp; nó là sự tích hợp giữa kiến thức chuyên môn, kỹ năng thực hành và thái độ nghề nghiệp với mục tiêu và nội dung dạy học nhƣ sau: + Mục tiêu mô đun:Sau khi hoàn tất mô đun này, học sinh có năng lực: Phân tích cấu tạo, nguyên lý của các loại máy điện thông dụng nhƣ: Máy Biến Áp, Động Cơ, Máy Phát Điện. Vẽ sơ đồ khai triển dây quấn máy điện xoay chiều, một chiều.
Kết nối mạch, vận hành, bảo dƣỡng và sửa chữa những hƣ hỏng thông thƣờng của Máy Điện. Tính toán các thông số kỹ thuật trong máy điện. + Nội dung mô đun: Bảng 1.1:Nội dung tổng quát và phân bố thời gian mô đun Máy Điện.