Nghiên Cứu Đào Tạo Giọng Soprano Chất Lượng Cao Tại Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu âm nhạc học đào tạo giọng soprano việt nam clc, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp khoa học cho vấn đề thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Thị Tân Nhàn
• Trường học: Học viện âm nhạc quốc gia Việt Nam
• Chuyên ngành: Đào tạo giọng Soprano
• Đề tài: Nghiên Cứu Đào Tạo Giọng Soprano Chất Lượng Cao Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• BẢNG CHÚ THÍCH ÂM VỰC CÁC LOẠI GIỌNG HÁT TƯƠNG ỨNG VỚI CÁC OCTAVES CỦA ĐÀN PIANO
• DANH MỤC CÁC THUẬT NGỮ CHUYÊN MÔN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 0.2. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU
• 0.3. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 0.4. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 0.5. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 0.6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 0.7. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN
• 0.8. BỐ CỤC LUẬN ÁN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ĐÀO TẠO GIỌNG SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO
• 1.1. VÀI NÉT VỀ ĐÀO TẠO CHẤT LƯỢNG CAO
• 1.2. MỘT SỐ KHÁI NIỆM
• 1.3. MỤC ĐÍCH ĐÀO TẠO CHẤT LƯỢNG CAO
• 1.4. KHÁI LƯỢC VỀ GIỌNG SOPRANO
• 1.5. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA GIỌNG SOPRANO
• 1.6. CÁC LOẠI GIỌNG SOPRANO
• 1.7. VỊ TRÍ, VAI TRÒ CỦA GIỌNG SOPRANO TRONG LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN NGHỆ THUẬT THANH NHẠC
• 1.8. ĐÔI NÉT VỀ ĐÀO TẠO THANH NHẠC TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM
• 1.8.1. VỀ ĐÀO TẠO THANH NHẠC TRÊN THẾ GIỚI
• 1.8.2. LỊCH SỬ ĐÀO TẠO THANH NHẠC TẠI VIỆT NAM
• 1.9. THỰC TRẠNG ĐÀO TẠO GIỌNG SOPRANO VIỆT NAM CHẤT LƯỢNG CAO
• 1.9.1. NĂNG LỰC CỦA SINH VIÊN
• 1.9.2. ĐỐI VỚI GIẢNG VIÊN
• 1.9.3. VỀ CHƯƠNG TRÌNH, GIÁO TRÌNH
• 1.10. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: KỸ THUẬT THANH NHẠC TRONG ĐÀO TẠO GIỌNG COLORATURE SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO TẠI HỌC VIỆN ÂM NHẠC QUỐC GIA VIỆT NAM
• 2.1. NHỮNG YÊU CẦU KHI THỰC HIỆN CÁC KỸ THUẬT CỦA GIỌNG COLORRATURE SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO
• 2.2. VỊ TRÍ ÂM THANH CỘNG MINH
• 2.3. MỘT SỐ KỸ THUẬT HÁT CHO GIỌNG COLORATURE SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO
• 2.3.1. KỸ THUẬT HÁT CANTILENA
• 2.3.2. KỸ THUẬT HÁT STACCATO
• 2.3.3. KỸ THUẬT HÁT PASSAGE
• 2.3.4. KỸ THUẬT HÁT TRILLO
• 2.3.5. HÁT SẮC THÁI TO NHỎ
• 2.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TRONG ĐÀO TẠO GIỌNG COLORATURE SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO TẠI VIỆT NAM
• 3.1. CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN TRONG ĐÀO TẠO GIỌNG COLORATURE SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO
• 3.2. NĂNG LỰC CHUYÊN MÔN
• 3.3. CÁC NĂNG LỰC BỔ TRỢ
• 3.4. NĂNG LỰC SƯ PHẠM
• 3.5. NHỮNG YÊU CẦU VỀ NĂNG LỰC CỦA SINH VIÊN TRONG ĐÀO TẠO GIỌNG COLORATURE SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO
• 3.5.1. VỀ NĂNG LỰC CHUYÊN MÔN
• 3.5.2. VỀ NĂNG LỰC CÁC MÔN BỔ TRỢ
• 3.5.3. NĂNG LỰC XỬ LÝ TÁC PHẨM VÀ BIỂU DIỄN
• 3.6. CHƯƠNG TRÌNH, GIÁO TRÌNH ĐÀO TẠO GIỌNG COLORATURE SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO
• 3.7. TIÊU CHÍ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ TRONG ĐÀO TẠO GIỌNG COLORATURE SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO
• 3.8. HỘI NHẬP QUỐC TẾ TRONG ĐÀO TẠO GIỌNG COLORATURE SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO
• 3.8.1. NHỮNG MẶT THUẬN LỢI TRONG CÔNG TÁC HỘI NHẬP QUỐC TẾ
• 3.8.2. MỘT SỐ HẠN CHẾ TRONG HỘI NHẬP QUỐC TẾ
• 3.8.3. ĐỀ XUẤT MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNG NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐÀO TẠO GIỌNG COLORATURE SOPRANO TRONG HỘI NHẬP QUỐC TẾ
• 3.9. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ
• MỤC LỤC CỦA PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đào Tạo Giọng Soprano Chất Lượng Cao

Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về đào tạo giọng Soprano chất lượng cao tại Việt Nam. Sự phát triển của thanh nhạc cổ điển Việt Nam gắn liền với sự lớn mạnh của các nhạc viện và trường âm nhạc trên cả nước. Tuy nhiên, số lượng Soprano chuyên nghiệp đạt tầm quốc tế vẫn còn hạn chế. Bài viết này sẽ đi sâu vào các vấn đề cốt lõi, từ cơ sở lý luận đến thực tiễn, nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo giọng nữ cao tại Việt Nam. Cần xác định rõ mục tiêu đào tạo, chương trình học, và phương pháp sư phạm phù hợp để phát triển tối đa tiềm năng của các giọng nữ cao Việt Nam. Bài viết cũng sẽ đề cập đến tầm quan trọng của việc hội nhập quốc tế trong việc nâng cao chất lượng huấn luyện giọng Soprano.

1.1. Lịch Sử Phát Triển Đào Tạo Thanh Nhạc Soprano Tại Việt Nam

Bộ môn đào tạo thanh nhạc chuyên nghiệp Việt Nam ra đời cùng với sự thành lập Trường Âm nhạc Việt Nam năm 1956, nay là Học Viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam (HVANQGVN). HVANQGVN là một trong những trung tâm đào tạo âm nhạc lớn nhất cả nước, bao gồm hệ thống các ngành biểu diễn âm nhạc, trong đó có đào tạo thanh nhạc biểu diễn chuyên nghiệp và các ngành đào tạo lý luận, sáng tác, chỉ huy. Các mô hình đào tạo chuyên ngành nói chung, thanh nhạc nói riêng thống nhất theo mô hình của HVANQGVN. Nghiên cứu những thành quả trong công tác đào tạo hơn 60 năm qua, sự vượt trội cả về mặt chất lượng và số lượng những diễn viên, cán bộ giảng dạy là nữ.

1.2. Vai Trò Của Giọng Soprano Trong Thanh Nhạc Cổ Điển Việt Nam

Giọng Soprano, đặc biệt là giọng Coloratura Soprano, chiếm tỷ lệ vượt trội trong đội ngũ ca sĩ thành danh. Ở Việt Nam, việc đào tạo giọng Soprano đạt nhiều thành công và tích lũy kiến thức học thuật tốt hơn, thuận lợi hơn so với kiến thức đào tạo các loại giọng khác. Nhiều nghệ sĩ nhân dân (NSND) tiêu biểu được đào tạo tại Trường Âm nhạc Việt Nam, Nhạc viện Hà Nội, và nay là HVANQGVN, chỉ tính những gương mặt nữ đã có NSND Lê Dung, NSND Tường Vi, NSND Thanh Huyền, NSND Thanh Hoa, Nghệ sĩ ưu tú (NGUT) Diệu Thúy, NSUT Thu Lan, PGS.NSUT Ngọc Lan, NSUT Măng Thị Hội, NSUT Hà Thủy, NSUT Kim Phúc, NSUT Mỹ An, NSUT Mai Tuyết.

II. Thách Thức Trong Đào Tạo Soprano Chuyên Nghiệp Tại Việt Nam

Mặc dù có những thành công nhất định, đào tạo giọng Soprano tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Một trong số đó là sự thiếu hụt về số lượng sinh viên, ca sĩ có khả năng vượt trội trong học tập và biểu diễn. Để tiến hành đào tạo giọng Colorature Soprano chất lượng cao cần có sự đổi mới đồng bộ từ cơ sở vật chất, chương trình, giáo trình, nội dung, trình độ giảng viên, tiêu chí đối với sinh viên, phương pháp dạy học. Số lượng Soprano Việt Nam có khả năng tham gia các chương trình mang tính chuyên nghiệp đỉnh cao còn hạn chế, đặc biệt là ở quy mô quốc tế. Cần có những giải pháp cụ thể để giải quyết những bất cập này.

2.1. Hạn Chế Về Nguồn Lực Và Cơ Sở Vật Chất Cho Đào Tạo Soprano

Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam đã đáp ứng được những tiêu chuẩn cơ bản chung trong đào tạo. Tuy nhiên, số lượng SV giọng Soprano nói chung và Colorature Soprano nói riêng để chọn lựa với tiêu chí đào tạo chất lượng cao lại đang ở mức độ hạn chế cả về số lượng và chất lượng. Không nhiều nghệ sĩ, ca sĩ có đủ khả năng, trình độ để tham gia biểu diễn trong các chương trình ca nhạc mang tính chuyên nghiệp đỉnh cao, ít xuất hiện những gương mặt mới, đặc biệt rất hạn chế số lượng sinh viên, học viên có khả năng tham gia các chương trình ở quy mô quốc tế.

2.2. Chương Trình Giáo Trình Chưa Đủ Sâu Rộng Về Kỹ Thuật Soprano

Chương trình đào tạo cần được rà soát theo lộ trình phù hợp với đào tạo chất lượng cao. Cần cập nhật các kỹ thuật thanh nhạc tiên tiến, đặc biệt là các kỹ thuật dành riêng cho giọng Colorature Soprano. Việc thiếu hụt các tài liệu tham khảo chuyên sâu về kỹ thuật hát Soprano bằng tiếng Việt cũng là một trở ngại lớn. GS.NSND Trung Kiên chủ nhiệm đề tài “… Đa dạng hóa mô hình đào tạo âm nhạc đáp ứng với tình hình mới”. Năm 2011, HVANQGVN tiếp tục hoàn thành đề tài cấp Bộ “Đào tạo tài năng âm nhạc đỉnh cao ở Việt Nam” do GS.NGND Trần Thu Hà làm chủ nhiệm trong đó có nhánh nghiên cứu “Đào tạo tài năng đỉnh cao TN” do GS.NSND Nguyễn Trung Kiên là tác giả.

III. Phương Pháp Luyện Thanh Soprano Hiệu Quả Cao Cho Ca Sĩ

Việc áp dụng các phương pháp luyện thanh Soprano hiệu quả cao là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng đào tạo. Phương pháp này cần kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, chú trọng vào việc phát triển kỹ năng kiểm soát hơi thở, mở rộng phạm vi giọng Soprano, và cải thiện âm sắc giọng Soprano. Các bài tập luyện thanh cần được thiết kế phù hợp với từng loại giọng Soprano khác nhau (lyric, dramatic, coloratura). Bên cạnh đó, cần tạo điều kiện để sinh viên có cơ hội biểu diễn thường xuyên, giúp họ tự tin hơn trên sân khấu.

3.1. Tối Ưu Hóa Kỹ Thuật Kiểm Soát Hơi Thở Cho Giọng Nữ Cao

Kiểm soát hơi thở là nền tảng của kỹ thuật hát Soprano. Cần hướng dẫn sinh viên cách sử dụng cơ hoành một cách hiệu quả để tạo ra luồng hơi ổn định, giúp giọng hát có độ vang giọng Soprano tốt. Các bài tập thở cần được thực hiện thường xuyên để tăng cường sức mạnh của cơ hoành. Quan trọng là phải tạo ra sự cân bằng giữa hơi thở và âm thanh để tránh tình trạng căng thẳng ở cổ họng.

3.2. Mở Rộng Phạm Vi Giọng Và Phát Triển Âm Sắc Soprano Đa Dạng

Mục tiêu của huấn luyện giọng Soprano là giúp sinh viên khai thác tối đa tiềm năng giọng hát của mình. Các bài tập luyện thanh cần tập trung vào việc mở rộng phạm vi giọng Soprano một cách an toàn và hiệu quả. Đồng thời, cần khuyến khích sinh viên khám phá và phát triển âm sắc giọng Soprano đa dạng, phù hợp với từng phong cách âm nhạc khác nhau.

3.3. Luyện Tập Kỹ Thuật Hát Cantilena Và Staccato Cho Soprano

Kỹ thuật hát Cantilena (liền âm) và Staccato (âm nảy) rất quan trọng cho giọng Soprano chuyên nghiệp. Cần rèn luyện kỹ thuật hát Cantilena để giọng hát được tuôn trào, liên tục. Đồng thời rèn luyện kỹ thuật Staccato để giọng hát nảy, rõ ràng. Kỹ thuật Hát Cantilena và Staccato là hai kỹ thuật đặc trưng của giọng colorature Soprano. Vị trí âm thanh cộng minh là yếu tố quan trọng trong đào tạo giọng colorrature Soprano chất lượng cao.

IV. Nâng Cao Chất Lượng Đội Ngũ Giáo Viên Thanh Nhạc Soprano

Chất lượng đội ngũ giáo viên đóng vai trò then chốt trong đào tạo giọng Soprano. Giáo viên không chỉ cần có chuyên môn vững vàng mà còn phải có kinh nghiệm biểu diễn, khả năng sư phạm tốt, và nhiệt huyết với nghề. Các giáo viên cần liên tục cập nhật kiến thức, tham gia các khóa đào tạo nâng cao, và trao đổi kinh nghiệm với các chuyên gia trong và ngoài nước. Bên cạnh đó, cần tạo điều kiện để giáo viên có cơ hội biểu diễn, giúp họ duy trì và phát triển kỹ năng chuyên môn.

4.1. Yêu Cầu Về Năng Lực Chuyên Môn Và Kinh Nghiệm Biểu Diễn Của GV

Giảng viên thanh nhạc Soprano cần có năng lực chuyên môn vững vàng, nắm vững các kỹ thuật thanh nhạc, và có kinh nghiệm biểu diễn phong phú. Giảng viên cần có khả năng truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm cho sinh viên một cách dễ hiểu và hiệu quả. Điều quan trọng là giảng viên phải tạo được mối quan hệ tốt với sinh viên, khích lệ họ phát huy tối đa tiềm năng của mình.

4.2. Bồi Dưỡng Năng Lực Sư Phạm Và Cập Nhật Kiến Thức Thanh Nhạc

Năng lực sư phạm là yếu tố không thể thiếu đối với giáo viên thanh nhạc. Giáo viên cần có khả năng thiết kế bài giảng phù hợp với từng đối tượng sinh viên, sử dụng các phương pháp giảng dạy đa dạng và sáng tạo, và đánh giá chính xác năng lực của sinh viên. Việc cập nhật kiến thức thanh nhạc là rất quan trọng để giáo viên nắm bắt được những xu hướng mới nhất trong lĩnh vực này.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Phát Triển Soprano Việt Nam Toàn Diện

Để phát triển giọng Soprano Việt Nam toàn diện, cần tạo ra một môi trường học tập và biểu diễn chuyên nghiệp, khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới. Cần tăng cường hợp tác quốc tế, tạo điều kiện cho sinh viên và giảng viên tham gia các chương trình trao đổi, biểu diễn ở nước ngoài. Đồng thời, cần xây dựng các chương trình hỗ trợ tài năng trẻ, giúp họ có cơ hội phát triển sự nghiệp và đóng góp cho nền thanh nhạc cổ điển Việt Nam.

5.1. Tạo Cơ Hội Biểu Diễn Chuyên Nghiệp Cho Soprano Trẻ

Cần tạo ra nhiều cơ hội biểu diễn chuyên nghiệp cho các Soprano trẻ, giúp họ có cơ hội rèn luyện kỹ năng và tích lũy kinh nghiệm. Các nhà hát, đoàn ca nhạc cần tạo điều kiện để các Soprano trẻ được tham gia vào các vở opera, concert, và các chương trình biểu diễn khác.

5.2. Hội Nhập Quốc Tế Và Trao Đổi Kinh Nghiệm Với Các Nước

Hội nhập quốc tế là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo và phát triển giọng Soprano Việt Nam. Cần tăng cường hợp tác với các trường âm nhạc, nhà hát, và các tổ chức văn hóa nghệ thuật ở nước ngoài để trao đổi kinh nghiệm, học hỏi các phương pháp đào tạo tiên tiến. Việc tạo điều kiện cho sinh viên và giảng viên tham gia các chương trình trao đổi, biểu diễn ở nước ngoài sẽ giúp họ mở rộng tầm nhìn và nâng cao trình độ chuyên môn.

VI. Kết Luận Tương Lai Đào Tạo Giọng Soprano Chất Lượng Cao

Việc nghiên cứu đào tạo giọng Soprano chất lượng cao tại Việt Nam là một quá trình lâu dài và đòi hỏi sự nỗ lực của cả cộng đồng. Bằng cách giải quyết những thách thức, áp dụng các phương pháp đào tạo tiên tiến, và tạo ra một môi trường hỗ trợ, Việt Nam có thể phát triển một thế hệ Soprano nổi tiếng có thể cạnh tranh trên trường quốc tế. Sự thành công của đào tạo thanh nhạc Soprano không chỉ góp phần nâng cao trình độ thanh nhạc thính phòng Việt Nam mà còn làm phong phú thêm đời sống văn hóa nghệ thuật của đất nước.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Và Ứng Dụng Khoa Học Vào Đào Tạo

Nghiên cứu khoa học đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đào tạo giọng Soprano. Cần khuyến khích các nhà nghiên cứu, giáo viên, và sinh viên tham gia vào các dự án nghiên cứu về thanh nhạc, đặc biệt là về giọng Soprano. Kết quả nghiên cứu cần được ứng dụng vào thực tiễn đào tạo để cải thiện phương pháp giảng dạy và nâng cao hiệu quả học tập.

6.2. Định Hướng Phát Triển Bền Vững Cho Giọng Hát Soprano Việt Nam

Để phát triển bền vững giọng hát Soprano Việt Nam, cần xây dựng một chiến lược dài hạn, bao gồm việc đầu tư vào cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, cập nhật chương trình đào tạo, và tạo ra một môi trường biểu diễn chuyên nghiệp. Chiến lược này cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả, với sự tham gia của các nhà quản lý, giáo viên, sinh viên, và các tổ chức văn hóa nghệ thuật.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghệ thuật thanh nhạc bác học phương Tây du nhập và phát triển tại Việt Nam hơn 60 năm qua, khởi nguồn từ sự thành lập Trường Âm nhạc Việt Nam năm 1956 (tiền thân của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam - HVANQGVN). Trong tiến trình đó, giọng Nữ cao (Soprano), đặc biệt là Nữ cao màu sắc (Colorature Soprano), luôn chiếm ưu thế vượt trội về cả số lượng lẫn thành tựu biểu diễn đỉnh cao. Tuy nhiên, trước bối cảnh toàn cầu hóa và yêu cầu chuẩn hóa quốc tế, công tác đào tạo thanh nhạc thính phòng tại Việt Nam bộc lộ nhiều điểm nghẽn mang tính hệ thống. Luận án tiến sĩ âm nhạc học của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Tân Nhàn (2019) với đề tài "Đào tạo giọng Soprano Việt Nam chất lượng cao" (tập trung chuyên sâu vào giọng Colorature Soprano) là công trình nghiên cứu tiên phong, đặt nền móng lý luận và giải pháp sư phạm chuẩn hóa cho mô hình đào tạo tài năng thanh nhạc đỉnh cao.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được xác định rõ: Các công trình trước đây như của GS.NSND Nguyễn Trung Kiên (2001, 2014) hay NGƯT Hồ Mộ La (2008) chủ yếu tiếp cận ở phương pháp sư phạm thanh nhạc đại trà hoặc khảo sát lịch sử opera (Nguyễn Thị Tố Mai, 2010; Đỗ Quốc Hưng, 2017). Hoàn toàn vắng bóng một công trình chuyên khảo giải mã các đặc tính sinh học, âm sắc và kỹ thuật chuyên biệt của giọng Colorature Soprano Việt Nam trong mối tương quan với mô hình đào tạo chất lượng cao (CLC).

Nghiên cứu giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và 3 giả thuyết khoa học (Hypotheses - H):

• RQ1: Những đặc trưng âm học, giải phẫu sinh lý và vị trí lịch sử của giọng Colorature Soprano Việt Nam là gì?
• RQ2: Đâu là sự khác biệt bản chất giữa mô hình đào tạo thanh nhạc đại trà hiện hành và mô hình đào tạo CLC đối với giọng Colorature Soprano tại HVANQGVN?
• RQ3: Hệ thống bài tập kỹ thuật và giải pháp sư phạm nào có thể tối ưu hóa âm vực, độ linh hoạt và thẩm mỹ âm thanh của sinh viên giọng Colorature Soprano nhằm đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế?
• H1: Giọng Nữ cao Việt Nam sở hữu ưu thế tự nhiên về tính chất âm thanh nhẹ, sáng, bay và âm vực cao (từ C4 đến E6), nhưng bị hạn chế về độ dày và thể lực do tầm vóc nhân trắc học.
• H2: Chương trình đào tạo thanh nhạc đại trà hiện hành (2 tiết chuyên ngành/tuần, thiếu môn bổ trợ chuyên sâu) không đủ khả năng phát triển các giọng ca đạt tầm cỡ quốc tế.
• H3: Việc tái cấu trúc chương trình theo hướng tích hợp kỹ thuật Bel Canto chuẩn mực (Staccato, Passage, Trillo, Cantilena) kết hợp trang bị ngoại ngữ chuyên ngành và kỹ năng diễn xuất sân khấu sẽ tạo ra bước nhảy vọt về chất lượng đầu ra.

Về khung lý thuyết, công trình tích hợp học thuyết Bel Canto cổ điển Ý, lý thuyết âm học và cơ chế tạo âm của L. Dimiriev (1963), kết hợp khung phân loại kỹ thuật và âm vực của Richard Miller (2000, 2011). Luận án được triển khai trên phạm vi khảo sát chính tại HVANQGVN và Nhạc viện TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 1956–2019, tạo tiền đề hiện thực hóa Quyết định số 1341/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Đề án "Đào tạo tài năng trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật giai đoạn 2016 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030".

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về sư phạm thanh nhạc cho thấy ba dòng nghiên cứu chính:

Dòng thứ nhất tập trung vào lý thuyết cơ chế sinh lý và âm học giọng hát. Tiêu biểu là công trình kinh điển của L. Dimiriev (1963) với Những vấn đề cơ bản của phương pháp thanh nhạc, làm sáng tỏ sự phối hợp giữa ba yếu tố: hơi thở, khoang cộng minh và cơ chế vận động thanh đới. Richard Miller (2000, 2011) trong Training Soprano Voices và On the Art of Singing đã hệ thống hóa các bài tập quản lý hơi thở, cân bằng cộng hưởng và xử lý các âm khu chuyển giọng (Passaggio) cho từng phân nhóm Soprano.

Dòng thứ hai tập trung vào trường phái sư phạm thực hành Bel Canto với các công trình của Francesco Lamperti (1813–1892) về bài tập tinh xảo cho giọng nữ cao, Lilli Lehmann (1848–1929) với Nghệ thuật hát của tôi nhấn mạnh kỹ thuật liên kết cộng minh đầu (Voce di testa) để duy trì sự thanh xuân của giọng hát, và Enrico Caruso (2005) trong Phải hát như thế nào.

Dòng thứ ba là các nghiên cứu sư phạm thanh nhạc tại Việt Nam. Các công trình nền tảng của GS.NSND Nguyễn Trung Kiên (Phương pháp sư phạm thanh nhạc, 2001; Giáo trình đại học thanh nhạc, 2007; Những vấn đề sư phạm thanh nhạc, 2014) và NGƯT Hồ Mộ La (Phương pháp dạy thanh nhạc, 2008) đã định hình hệ thống thuật ngữ và phương pháp giảng dạy thanh nhạc thính phòng trong nước. Các luận án của Trần Thị Ngọc Lan (2010) và Võ Văn Lý (2011) đi sâu vào xử lý phát âm tiếng Việt trong ca hát mới; Đỗ Quốc Hưng (2017) nghiên cứu đào tạo ca sĩ hát Opera; Nguyễn Thị Phương Nga (2017) khảo sát âm nhạc Mozart trong đào tạo thanh nhạc.

                                  LITERATURE MAPPING

Trong y văn tồn tại hai cuộc tranh luận học thuật lớn:

• Tranh luận 1 (Đào tạo đại trà vs. Đào tạo tinh hoa): Quan điểm truyền thống cho rằng các cơ sở uy tín như HVANQGVN vốn đã mang tính chất lượng cao nên không cần phân tách hệ đào tạo. Ngược lại, tác giả luận án khẳng định chương trình hiện hành chỉ dừng ở mức đại trà (đáp ứng chuẩn đầu ra diện rộng cho các đoàn nghệ thuật), triệt tiêu cơ hội bứt phá của các cá nhân kiệt xuất vốn cần học tập ở ngưỡng kiến thức tối đa thay vì tối thiểu.
• Tranh luận 2 (Kỹ thuật thanh nhạc cổ điển Tây Âu vs. Đặc thù phát âm tiếng Việt): Một số nhà nghiên cứu lo ngại việc áp dụng cứng nhắc kỹ thuật Bel Canto sẽ làm biến dạng âm sắc tiếng Việt đơn lập đa thanh. Tác giả luận án chứng minh rằng việc nắm vững vị trí âm thanh cộng minh chuẩn mực phương Tây chính là chìa khóa giải phóng bộ máy phát âm, giúp thể hiện các tác phẩm thanh nhạc Việt Nam ở đẳng cấp nghệ thuật cao nhất.

So với các công trình quốc tế như mô hình đào tạo tích hợp của Nhạc viện Yong Siew Toh (Singapore) và Đại học Quốc gia Seoul (Hàn Quốc), luận án đã định vị chính xác vị thế của thanh nhạc Việt Nam: dồi dào về nguồn nguyên liệu giọng hát bẩm sinh nhưng thiếu hụt trầm trọng cấu trúc bổ trợ chuyên sâu (ngoại ngữ, kịch nghệ, thực hành nhạc kịch).

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và làm sâu sắc thêm học thuyết phân loại giọng hát trong sư phạm âm nhạc bằng việc hệ thống hóa cấu trúc phân nhánh chi tiết của giọng Nữ cao: Dramatic Soprano (Nữ cao kịch tính), Full Lirico Soprano (Nữ cao trữ tình đầy đặn), Light Lirico Soprano (Nữ cao trữ tình sáng mảnh), Spinto Soprano (Nữ cao trữ tình kịch tính), Dramatic Colorature Soprano (Nữ cao kịch tính màu sắc) và Lirico Colorature Soprano (Nữ cao trữ tình màu sắc).

                            HỆ THỐNG PHÂN LOẠI GIỌNG SOPRANO

Công trình chứng minh một mệnh đề lý thuyết quan trọng: Đặc điểm nhân trắc học và ngôn ngữ thanh điệu của người Việt Nam đặc biệt tương thích với nhánh Lirico Colorature Soprano (âm sắc nhẹ nhàng, trong trẻo, bay bổng, âm vực vươn tới E6), trong khi các nhánh Dramatic Soprano hay Dramatic Colorature Soprano gần như không xuất hiện trong thực tế.

Mô hình lý thuyết của luận án thiết lập 4 mệnh đề sư phạm nền tảng:

• Proposition 1: Đào tạo CLC không phải là sự gia tăng cơ học về khối lượng tác phẩm, mà là sự chuyển đổi chất lượng trong việc làm chủ các kỹ thuật khó ở mức độ tinh xảo (Passage, Trillo, Staccato, Cantilena).
• Proposition 2: Âm khu của giọng Colorature Soprano là sự phát triển cao độ của giọng hỗn hợp (Voce mista), đòi hỏi việc xóa nhòa ranh giới chuyển giọng và tối đa hóa cộng minh đầu (Voce di testa).
• Proposition 3: Âm sắc (Timbre) là tiêu chí định tính tối thượng quyết định tính đúng đắn của phương pháp luyện thanh, vượt lên trên tiêu chí âm lượng thuần túy.
• Proposition 4: Sự toàn diện của một nghệ sĩ Colorature Soprano đỉnh cao là hàm số tích hợp giữa kỹ thuật thanh nhạc điêu luyện, năng lực ngữ âm đa ngôn ngữ (Ý, Pháp, Đức) và tư duy biểu cảm kịch nghệ sân khấu.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa chiều ba trụ cột:

• Trụ cột Âm học - Giải phẫu học: Phân tích hoạt động của thanh đới, cơ chế điều phối luồng hơi qua cơ hoành và sự tương tác giữa các khoang cộng minh (ngực, hầu họng, miệng, xoang mặt).
• Trụ cột Sư phạm Thanh nhạc Bel Canto: Hệ thống bài tập thanh nhạc (Vocalise) từ mức độ căn bản đến phức tạp cao cấp (Luyện legato, kỹ thuật lướt nốt nhanh passage, kỹ thuật âm nảy staccato, kỹ thuật rung láy trillo và biến hóa sắc thái crescendo/diminuendo).
• Trụ cột Chuẩn đầu ra Đào tạo CLC: Dựa trên Thông tư số 23/2014/TT-BGDĐT, khung phân tích xác lập các tiêu chí định lượng và định tính về năng lực giảng viên, chất lượng tuyển chọn sinh viên, cấu trúc chương trình và cơ sở vật chất phòng học chuyên biệt.

Điều kiện biên (Boundary conditions): Khung phân tích áp dụng chuyên biệt cho đào tạo bậc đại học và sau đại học ngành Biểu diễn Thanh nhạc tại các học viện, nhạc viện âm nhạc chuyên nghiệp, không áp dụng cho hệ đào tạo quần chúng hoặc sư phạm âm nhạc phổ thông.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng lập trường nhận thức luận kết hợp giữa Thực chứng (Positivism) trong việc đo lường các chỉ số kỹ thuật âm học, và Thấu hiểu (Interpretivism) trong việc đánh giá cảm xúc nghệ thuật và thẩm mỹ âm nhạc. Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (Mixed-Methods Research Design) đa tầng được triển khai bài bản.

                          SƠ ĐỒ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU HỖN HỢP

Quy trình nghiên cứu

Nghiên cứu tuân thủ các giao thức thu thập và xử lý dữ liệu chặt chẽ:

• Phương pháp phân tích tài liệu và so sánh quốc tế: Đối chiếu chương trình đào tạo thanh nhạc của HVANQGVN với các học viện danh tiếng: Nhạc viện Yong Siew Toh (Singapore), Đại học Âm nhạc Quốc gia Seoul (Hàn Quốc), Nhạc viện Quốc gia Matxcơva mang tên Tchaikovsky, Nhạc viện Quốc gia Ural-Ekaterinburg (Liên bang Nga), Nhạc viện Santa Cecilia (Italia) và các trường đại học âm nhạc tại Mỹ.
• Phương pháp điều tra, khảo sát: Sử dụng bảng hỏi cấu trúc và bán cấu trúc trên diện rộng. Phỏng vấn sâu đội ngũ chuyên gia đầu ngành, giảng viên thanh nhạc kỳ cựu (GS.NSND Nguyễn Trung Kiên, NGƯT Hồ Mộ La, PGS.TS. Trần Thị Ngọc Lan...) và các ca sĩ thành danh (NSND Lê Dung, Bích Thủy, Lan Anh, Khánh Ngọc, Đào Tố Loan...).
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Áp dụng hệ thống giáo trình, bài tập kỹ thuật mới trên nhóm sinh viên giọng Colorature Soprano tại Khoa Thanh nhạc, HVANQGVN nhằm kiểm chứng tính khả thi và đo lường sự tiến bộ về âm vực và kỹ thuật.
• Tam giác giác đạc (Triangulation): Kết hợp kiểm chứng chéo giữa dữ liệu khảo sát thực tế, đánh giá của hội đồng chuyên môn nghệ thuật và đối sánh chuẩn mực quốc tế. Độ tin cậy của bảng hỏi và tiêu chí đánh giá được thẩm định qua ý kiến chuyên gia (Content Validity Index).

Dữ liệu và phân tích

Dữ liệu lịch sử và thống kê thực chứng khẳng định vai trò trụ cột của nữ giới và giọng Soprano trong cấu trúc nhân lực thanh nhạc đỉnh cao tại Việt Nam:

• Tại HVANQGVN: Số lượng giảng viên thanh nhạc là 19 người, trong đó có 14 giảng viên là nữ (chiếm tỷ lệ 73,68%).
• Tại Nhạc viện TP. Hồ Chí Minh: Số lượng giảng viên thanh nhạc là 20 người, trong đó có 15 giảng viên là nữ (chiếm tỷ lệ 75,00%).
• Khảo sát các thế hệ nghệ sĩ đạt danh hiệu cao quý và giải thưởng quốc tế lớn cho thấy giọng Soprano (đặc biệt là Colorature Soprano) chiếm tỷ trọng áp đảo: từ thế hệ tiên phong (NSƯT Minh Đỗ, NSƯT Ngọc Dậu, NSƯT Thanh Trì, NSND Tường Vi, NSND Thanh Huyền, NSND Lê Dung, NSƯT Rơ Chăm Phiang) đến thế hệ kế tiếp (Bùi Thị Lan Anh, Nguyễn Bích Thủy, Phạm Khánh Ngọc, Nguyễn Thị Phương Nga, Đào Tố Loan, Đinh Thị Trang).

                      TỶ LỆ GIẢNG VIÊN NỮ TẠI CÁC TRUNG TÂM ĐÀO TẠO
  HVANQGVN (Hà Nội)           ████████████████████░░░░░░  73.68% (14/19 Nữ)
  Nhạc viện TP.HCM            █████████████████████░░░░░  75.00% (15/20 Nữ)

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

• Phát hiện 1 (Ưu thế sinh học và âm sắc đặc trưng): Giọng Nữ cao màu sắc Việt Nam sở hữu âm sắc trong sáng, bay bổng tự nhiên, độ vang xa tốt và khả năng phát triển âm vực cực cao đạt từ C4 đến E6 (thậm chí mở rộng xuống G3). Đây là lợi thế cạnh tranh quốc tế lớn nhất của nghệ thuật thanh nhạc Việt Nam.
• Phát hiện 2 (Nghịch lý giữa số lượng áp đảo và sự thiếu hụt đỉnh cao): Dù chiếm tỷ lệ vượt trội về quy mô người học và giảng viên, số lượng sinh viên giọng Colorature Soprano đạt đẳng cấp tham gia các cuộc thi opera quốc tế quy mô lớn hay gia nhập các nhà hát opera thế giới còn cực kỳ hiếm hoi. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở rào cản đào tạo đại trà cào bằng.
• Phát hiện 3 (Khoảng cách cấu trúc chương trình giữa Việt Nam và thế giới): Trong khi các cơ sở quốc tế bố trí tối thiểu 3 tiết chuyên ngành/tuần kèm giảng viên đệm đàn thường trực 100% thời lượng, sinh viên HVANQGVN chỉ học 2 tiết/tuần và giảng viên đệm đàn chỉ xuất hiện 2–3 buổi trước kỳ thi (chiếm dưới 33,3% thời lượng học). Hơn nữa, chương trình Việt Nam thiếu vắng hoàn toàn các môn học bổ trợ bắt buộc: Múa Ba-lê/Cổ điển, Kịch nghệ sân khấu, Phát âm ngoại ngữ chuyên ngành (Ý, Đức, Pháp) và Thực hành nhạc kịch (Opera workshop).

                   SO SÁNH CƠ CẤU ĐÀO TẠO THANH NHẠC CHUYÊN NGÀNH
  Tiêu chí                  Mô hình Quốc tế (Nga, Ý, Hàn Quốc)       Mô hình Hiện hành tại VN
  Thời lượng chuyên ngành   ≥ 3 tiết/tuần                            2 tiết/tuần
  Đệm đàn chuyên nghiệp     100% các buổi học                        ≤ 33.3% (2-3 buổi trước thi)
  Môn Ngoại ngữ chuyên môn  Bắt buộc (Ý, Đức, Pháp, Nga)             Chưa chuẩn hóa/Đại cương
  Môn Nghệ thuật Sân khấu   Múa cổ điển, Diễn xuất kịch nghệ         Thiếu môn bổ trợ chuyên sâu
  Thực hành Opera           Thực tập thường niên tại Nhà hát         Chủ yếu trích đoạn học kỳ

• Phát hiện 4 (Hiệu quả vượt trội của hệ thống bài tập kỹ thuật chuyên biệt): Việc chuẩn hóa các bài tập kỹ thuật đặc thù cho giọng Colorature Soprano (Bảng so sánh kỹ thuật giữa đại trà và CLC) đã chứng minh khả năng nâng cao rõ rệt độ chính xác của các nốt staccato trên âm khu cao (từ C5 đến E6) và tốc độ lướt chuỗi nốt passage mà không làm căng cứng thanh quản.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận (Theoretical Implications): Bổ sung vào hệ thống lý luận sư phạm thanh nhạc Việt Nam bộ tiêu chí phân loại, đặc điểm âm học và nguyên lý đào tạo chuyên sâu cho nhánh giọng Colorature Soprano.
• Về mặt phương pháp luận (Methodological Innovations): Cung cấp mô hình khảo sát thực chứng kết hợp phân tích đối sánh quốc tế và thực nghiệm sư phạm có thể chuyển giao cho các chuyên ngành biểu diễn nhạc cụ khác (Piano, Dây, Khí nhạc).
• Về mặt thực tiễn (Practical Applications): Xây dựng hệ thống bài luyện thanh (Vocalise) và danh mục tác phẩm trích đoạn Aria, Romance trong nước và quốc tế được phân bậc chuẩn xác cho từng năm học đào tạo CLC.
• Về mặt chính sách (Policy Pathways): Cung cấp luận cứ khoa học để Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Ban Giám đốc HVANQGVN ban hành Đề án Đào tạo Chất lượng cao ngành Thanh nhạc; tái cấu trúc khung giờ học, kinh phí hỗ trợ giảng viên và đầu tư phòng tập cách âm đạt chuẩn quốc tế.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số giới hạn nghiên cứu khách quan:

• Giới hạn phạm vi không gian: Nghiên cứu tập trung chuyên sâu tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam (Hà Nội); các khảo sát tại Nhạc viện TP. Hồ Chí Minh và Học viện Âm nhạc Huế mới dừng ở mức đối sánh thứ cấp.
• Giới hạn mẫu thực nghiệm: Do tính chất đặc thù của đào tạo tinh hoa tài năng, cỡ mẫu sinh viên giọng Colorature Soprano đạt chuẩn tuyển chọn CLC tại một thời điểm còn nhỏ.
• Giới hạn trang thiết bị kỹ thuật: Việc đo lường âm học giọng hát chưa được hỗ trợ bởi các phần mềm phân tích quang phổ âm thanh chuyên sâu (như VoceVista hay Praat).

Định hướng nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Nghiên cứu ứng dụng công nghệ phân tích âm học kỹ thuật số và cộng hưởng từ (MRI) để quan sát chuyển động thanh đới của ca sĩ Việt Nam trong thời gian thực.
• Mở rộng mô hình đào tạo CLC sang các loại giọng khác: Spinto Tenor, Dramatic Baritone, Mezzo-Soprano.
• Nghiên cứu chuyên sâu về phương pháp chuyển soạn và xử lý ngôn ngữ tiếng Việt đa thanh điệu trong các tác phẩm Opera kinh điển thế giới.
• Xây dựng mạng lưới liên kết biểu diễn và trao đổi sinh viên thanh nhạc chất lượng cao giữa Việt Nam và các nhà hát opera khu vực Đông Nam Á và quốc tế.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Công trình là tài liệu tham khảo nền tảng cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên thanh nhạc trên toàn quốc; mở ra hướng nghiên cứu phân hóa sâu trong sư phạm âm nhạc.
• Chuyển đổi ngành biểu diễn: Cung cấp nguồn nhân lực nghệ sĩ soloist có trình độ kỹ thuật điêu luyện cho Nhà hát Nhạc Vũ Kịch Việt Nam (VNOB), Nhà hát Giao hưởng Nhạc Vũ Kịch TP.HCM (HBSO) và các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp.
• Ảnh hưởng chính sách giáo dục: Thúc đẩy việc cụ thể hóa Thông tư 23/2014/TT-BGDĐT và Quyết định 1341/QĐ-TTg vào thực tiễn các cơ sở đào tạo nghệ thuật đặc thù.
• Lợi ích xã hội và văn hóa: Nâng cao trình độ thưởng thức nghệ thuật hàn lâm của công chúng Việt Nam, đồng thời đưa các tác phẩm thanh nhạc cách mạng và dân gian thính phòng Việt Nam vang danh trên các sân khấu quốc tế.
• Hội nhập quốc tế: Tạo cầu nối vững chắc để ca sĩ trẻ Việt Nam tự tin tham gia các concours quốc tế (như Cuộc thi Tchaikovsky, Concours Quốc tế Thanh nhạc Ninh Ba, SLO-ASEAN Vocal Competition).

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giảng viên thanh nhạc: Tiếp cận khung lý thuyết chuẩn hóa, hệ thống bài tập kỹ thuật có cấu trúc khoa học và phương pháp đánh giá sinh viên khách quan.
• Sinh viên & Nghệ sĩ giọng Soprano: Được thụ hưởng lộ trình đào tạo tối ưu hóa tiềm năng cá nhân, làm chủ các kỹ thuật khó nhất của nghệ thuật Bel Canto mà không gặp chấn thương thanh quản.
• Các Nhà hát & Đơn vị Biểu diễn: Tuyển dụng được đội ngũ ca sĩ có khả năng đảm nhận trực tiếp các vai diễn nặng ký trong các vở opera kinh điển (như Nữ hoàng bóng đêm trong The Magic Flute, Violetta trong La Traviata, Gilda trong Rigoletto).
• Các nhà hoạch định chính sách văn hóa nghệ thuật: Có căn cứ xác đáng để phê duyệt kinh phí, định mức giờ giảng và cơ chế đặc thù cho đào tạo tài năng đỉnh cao.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
Luận án đã định danh và chuẩn hóa mô hình lý luận về đào tạo chất lượng cao dành riêng cho phân nhóm Lirico Colorature Soprano Việt Nam trên nền tảng tích hợp học thuyết Bel Canto và cơ chế âm học hiện đại, giải quyết triệt để sự mâu thuẫn giữa đào tạo đại trà cào bằng và đào tạo tinh hoa.

2. Đột phá về phương pháp luận khi so sánh với các nghiên cứu trước đây?
Khác với các nghiên cứu thuần túy mô tả lịch sử (Trương Ngọc Thắng, 2008) hay phương pháp sư phạm chung (Nguyễn Trung Kiên, 2001), luận án kết hợp đối sánh cấu trúc vi mô của chương trình đào tạo quốc tế (Singapore, Hàn Quốc, Nga, Ý, Mỹ) với khảo sát thực nghiệm sư phạm can thiệp trên nhóm đối tượng giọng chuyên biệt.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu nghiên cứu?
Mặc dù nữ giới và giọng Soprano chiếm tỷ lệ thống trị áp đảo trong toàn bộ lịch sử 60 năm đào tạo thanh nhạc Việt Nam (hơn 73% giảng viên và hầu hết các giải thưởng danh giá), nhưng chưa từng có một khung chương trình đào tạo chuyên biệt nào được thiết kế riêng cho nhóm giọng này.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập (Replication Protocol) không?
Có. Luận án cung cấp chi tiết ma trận so sánh đào tạo đại trà và CLC (Bảng 1), hệ thống bài tập kỹ thuật phân cấp (Bảng 2) và bảng tiêu chí định lượng đánh giá năng lực học tập của sinh viên (Bảng 3), cho phép các nhạc viện khác dễ dàng chuẩn hóa và áp dụng đồng bộ.

5. Chương trình nghị sự 10 năm được phác thảo ra sao?
Lộ trình 10 năm tập trung vào 3 giai đoạn: (1) Chuẩn hóa khung chương trình và bồi dưỡng giảng viên đạt chuẩn thạc sĩ/tiến sĩ có thâm niên trên 5 năm; (2) Tích hợp các môn bổ trợ ngoại ngữ, múa cổ điển và xưởng thực hành opera; (3) Mở rộng liên kết quốc tế, đưa sinh viên tham dự các kỳ thi thanh nhạc quốc tế thường niên.

Kết luận

1. Khẳng định cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc của việc chuyển đổi từ mô hình đào tạo thanh nhạc đại trà sang mô hình đào tạo chất lượng cao đối với giọng Colorature Soprano tại Việt Nam.
2. Chứng minh ưu thế tự nhiên vượt trội của giọng Nữ cao màu sắc Việt Nam về âm sắc và âm vực (C4 - E6), đồng thời xác định đây là mũi nhọn hội nhập quốc tế của nghệ thuật thanh nhạc nước nhà.
3. Chỉ rõ các điểm nghẽn mang tính hệ thống của chương trình hiện hành: thiếu thời lượng chuyên ngành, thiếu giảng viên đệm đàn thường trực và thiếu hụt hoàn toàn các môn học bổ trợ thiết yếu.
4. Bổ sung hệ thống bài tập kỹ thuật thanh nhạc đỉnh cao (Passage, Trillo, Staccato, Cantilena) được thiết kế tương thích với cơ địa và tâm lý người học Việt Nam.
5. Đề xuất nhóm giải pháp toàn diện và đồng bộ từ chuẩn hóa đội ngũ giảng viên, tuyển chọn sinh viên tài năng, đổi mới giáo trình, cơ sở vật chất đến mở rộng hợp tác quốc tế.
6. Luận án đặt nền móng học thuật vững chắc, mở ra các nhánh nghiên cứu mới về sư phạm thanh nhạc hiện đại và đóng góp trực tiếp vào sự nghiệp phát triển nền âm nhạc bác học Việt Nam vươn tầm thế giới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ĐÀO TẠO GIỌNG SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO 1. Vài nét về đào tạo chất lượng cao 1. Một số khái niệm Dựa theo Luật Giáo dục Đại học năm 2012 số 08/2012/QH13 ngày 18 tháng 6 năm 2012.

Theo Thông tư số 23/2014/TT-BGDĐT “Về đào tạo chất lượng cao trình độ đại học”. Chúng tôi xây dựng cơ sở lý luận vể đào tạo chất lượng cao với đối tượng nghiên cứu của luận án như sau. Về thuật ngữ liên quan đến đào tạo như: Đào tạo, giáo dục, chương trình đào tạo… Các khái niệm này đều đề cập đến một quá trình con người tiếp thu các kiến thức, học các kỹ năng mới và thay đổi các quan điểm hay hành vi, nâng cao khả năng thực hiện công việc của các cá nhân, để hiểu rõ, chúng tôi đưa ra một số khái niệm trên như sau. Đào tạo: Là hoạt động học tập nhằm giúp cho người học tiếp thu các kiến thức, kỹ năng đặc biệt, nhằm thực hiện những công việc cụ thể một cách hoàn hảo hơn trong vị trí chuyên môn, ngành nghề của mình.

Giáo dục: Được hiểu là các hoạt động học tập để chuẩn bị cho con người bước vào một nghề nghiệp mới thích hợp trong tương lai. Phát triển: Là hoạt động học tập vượt ra khỏi phạm vi công việc trước mắt, liên quan tới việc nâng cao khả năng trí tuệ và cảm xúc cần thiết để thực hiện các công việc tốt hơn hoặc mở ra cho họ những công việc mới dựa trên cơ sở những định hướng tương lai của tổ chức. Đại trà: Có nghĩ là rộng khắp, trên quy mô lớn Chương trình đào tạo: Thể hiện rõ qua “trình độ đào tạo, đối tượng đào tạo, điều kiện nhập học và điều kiện tốt nghiệp, mục tiêu đào tạo, chuẩn kiến thức, phương pháp và hình thức đào tạo; cách thức đánh giá kết quả học tập. 12 Đào tạo đại trà: “Là chương trình đào tạo trình độ đại học được thực hiện hợp pháp tại cơ sở đào tạo, có mức trần học phí theo quy định hiện hành của Chính phủ đối với cơ sở đào tạo công lập” [5.

Như vậy, theo cách hiểu của chúng tôi, chương trình đào tạo đại trà là chương trình dành cho số đông, cung cấp nguồn nhân lực chung cho xã hội, không có sự phân chia từng đối tượng cụ thể cho mục đích đào tạo. Đào tạo chất lượng cao: Dựa trên Thông tư số 24/2014/TT-BGDĐT “Về Đào tạo Chất lượng cao trình độ đại học khái niệm chất lượng cao được định danh như sau: “Là chương trình đào tạo có các điều kiện đảm bảo chất lượng đầu ra cao hơn chất lượng đào tạo đại trà đồng thời đáp ứng tiêu chí và điều kiện đào tạo CLC” [5. Nghĩa là yêu cầu về nội dung, chương trình, giáo trình, phương thức dạy học tới đối tượng người học phải cao hơn mức đào tạo đại trà. Ngoài ra, chúng tôi chưa tìm thấy khái niệm cụ thể về đào tạo CLC.

Trong quá trình tìm hiểu làm rõ hơn về vấn đề này, chúng tôi gặp một số ý kiến cho rằng: Ở một số trường có danh tiếng, uy tín, chương trình đào tạo của trường đó đã là đào tạo chất lượng cao nên việc xây dựng một chương trình mới cho đào tạo CLC là không cần thiết. Ở ngành âm nhạc, HVANQGVN là một trong những cơ sở đào tạo như vậy. Tuy nhiên, chiếu theo các định nghĩa đã nêu trên chúng tôi cho rằng, chương trình đào tạo TN tại HVANQGVN hiện phục vụ cho số đông và trong diện rộng, kiến thức chuẩn đầu ra SV cần đạt mức tối thiểu theo yêu cầu đào tạo. Do vậy, chương trình hiện hành vẫn được hiểu là chương trình đào tạo đại trà.

Mặt khác, qua tìm hiểu, so sánh với một số cơ sở đào tạo trong khu vực và trên thế giới chúng tôi nhận thấy chương trình đào tạo hiện hành còn bộc lộ nhiều hạn chế và chưa mang nhiều tính ưu việt (điều này sẽ được chúng tôi trình bày cụ thể ở phần nghiên cứu về chương trình dạy học ở phần sau). Như vậy, việc xây dựng một chương trình đào tạo CLC dành riêng cho những SV có khả năng vượt trội, có giọng hát xuất sắc sẽ giúp họ có cơ hội phát triển xa bởi tri thức 13 họ cần lĩnh hội không phải tối thiểu cần đạt, thay vào đó là ngưỡng kiến thức tối đa bản thân có khả năng chiếm lĩnh. Chương trình đào tạo CLC “được xây dựng và phát triển trên nền của đào tạo đại trà của cơ sở đào tạo” [5. Dựa trên chương trình đào tạo hiện hành, cơ sở đào tạo xây dựng một chương trình riêng cho đào tạo chất lượng cao sao cho chuẩn đầu ra: “Phải cao hơn đào tạo đại trà tương ứng” [5.

Cụ thể, GV có trình độ thạc sĩ trở lên, có năng lực chuyên môn, nghiên cứu khoa học đáp ứng yêu cầu của đào tạo CLC, có kinh nghiệm, phương pháp giảng dạy hiệu quả. Cơ sở vật chất, phòng học riêng cho lớp đào tạo CLC, các thiết bị hỗ trợ giảng dạy, học tập. Đủ giáo trình, tài liệu tham khảo trong, ngoài nước, được cập nhật thường xuyên và các cơ sở vật chất cần thiết khác theo yêu cầu đào tạo CLC. Dựa trên những phân tích trên, chúng tôi xây dựng khái niệm đào tạo chất lượng cao đối với giọng Colorature Soprano như sau: Là chương trình đào tạo dành riêng cho giọng Colorature Soprano xuất sắc được chọn lọc từ những giọng Soprano nói chung, giọng Colorature Soprano nói riêng có khả năng vượt trội từ chương trình đào tạo hiện hành.

Những SV, học viên được chọn cần đảm bảo một số tiêu chí bắt buộc như: Âm sắc giọng hát có tính chất nhẹ, bay, vang xa (những đặc điểm điển hình của giọng Colorature Soprano), âm vực của giọng hát rộng, nắm được kỹ thuật hát căn bản, ngoại ngữ, có niềm khát khao và đam mê trong học tập. Chương trình đào tạo CLC được thiết kế theo hướng điều chỉnh, bổ sung từ chương trình đào tạo hiện hành nhằm tăng cường các kiến thức chuyên sâu ở mức cao hơn nhằm đáp ứng yêu cầu chuẩn đầu ra là những sinh viên, học viên giọng Colorature Soprano tài năng, có khả năng hát tốt những tác phẩm đòi hỏi kỹ thuật và nghệ thuật thanh nhạc phức tạp. Có khả năng tham dự những cuộc thi thanh nhạc lớn mang tầm quốc gia, quốc tế. Để đáp ứng yêu cầu đó, GV tham gia giảng dạy chương trình đào tạo CLC đối với giọng Colorature Soprano phải có trình độ chuyên môn cao, từ thạc sỹ trở lên, có thâm niên giảng dạy từ 5 năm trở lên, 14 có năng lực nghiên cứu và hiểu biết sâu, rộng về kiến thức chuyên ngành, đặc biệt phải có kinh nghiệm giảng dạy giọng Clorature Soprano.

Phương pháp giảng dạy cũng yêu cầu phải cải tiến để tạo ra sự tương tác tích cực giữa giảng viên và sinh viên, phát huy tính sáng tạo, đột phá thường có ở các sinh viên xuất sắc. Cơ sở vật chất cần được đáp ứng với yêu cầu dạy và học trong đào tạo CLC. Năm 2018, Khoa thanh nhạc, HVANQGVN manh nha thực hiện lựa chọn một số sinh viên có tố chất giọng hát tốt, chọn giảng viên đồng thời hỗ trợ kinh phí cho giảng viên nhằm mục đích giúp SV có tố chất đạt chất lượng cao hơn. Tuy nhiên, việc triển khai chưa theo một lộ trình cụ thể và đồng bộ bởi các yêu tố khác như: Chương trình, giáo trình, thời gian đào tạo.

Khoa còn đang thực hiện theo chương trình đào tạo hiện hành. Mục đích đào tạo chất lượng cao “Nâng cao chất lượng đào tạo trình độ đại học ở những cơ sở đào tạo có đủ điều kiện nhằm đào tạo nguồn nhân lực có tính cạnh tranh cao trên thị trường lao động trong thời kỳ hội nhập kinh tế khu vực và thế giới” [5. Như vậy, mục đích đào tạo CLC đối với giọng Colorature Soprano mang ý nghĩa quan trọng: Nâng cao chất lượng loại giọng này để tiếp tục phát triển cũng như hội nhập với quốc tế (tham gia các cuộc thi TN ra ngoài lãnh thổ Việt Nam, xuất khẩu được các nghệ sĩ biểu diễn cho các nhà hát, các GV cho các cơ sở đào tạo TN ra ngoài lãnh thổ Việt Nam). Có thể thấy, mục đích của hai mô hình: đào tạo TN đại trà và đào tạo giọng Colorature Soprano CLC tại HVANQGVN có sự khác nhau cơ bản giữa một bên SV cần nắm vững những kiến thức cơ bản, toàn diện với một bên là đào tạo chuyên sâu nhằm mục đích cạnh tranh, hội nhập quốc tế.

Từ chương trình, giáo trình, phương pháp đào tạo, yêu cầu về đội ngũ GV, tuyển chọn SV đến cơ sở vật chất trong đào tạo đều có sự đòi hỏi cao hơn. 15 Bảng 1: So sánh đào tạo đại trà và đào tạo chất lượng cao đối với giọng Colorature Soprano CLC. Yêu cầu Đào tạo đại trà Đào tạo chất lượng cao cho giọng Colorature Chương Đáp ứng chương trình đào Đáp ứng cho số ít người học trình tạo chung cho mọi đối có khả năng vượt trội, có sự Giáo trình tượng. phân loại, cải tiến về chương trình, giáo trình chuyên sâu hơn mức đại trà.

Giảng viên GV có trình độ đạt chuẩn - GV có trình độ thạc sỹ theo quy định của Bộ GD - chuyên ngành TN trở lên. có thành tựu trong đào tạo giọng Soprano nói chung, Colorature Soprano nói riêng, có giải thưởng về TN trong biểu diễn). Năng lực SV SV có đầu vào đạt tiêu Có năng lực vượt trội về: chuẩn chung về giọng hát, Giọng hát (bay, nhẹ, vang xa); không có cố tật giọng hát, âm sắc đẹp, kiến thức âm nhạc có hiểu biết về kiến thức âm vững vàng, có hiểu biết về nhạc theo quy định chung. ngoại ngữ chuyên ngành.

Có sức khỏe tốt Kỹ thuật Cần nắm được tất cả những Cần nắm được những yêu cầu thanh nhạc yêu cầu chung nhất về kỹ kỹ thuật khó, rất khó dành thuật TN, biết vận dụng vào riêng cho giọng Colorature các tác phẩm theo chương Soprano (passage, Staccato, 16 trình quy định. Các năng lực Hiểu biết cơ bản về xử lý Hiểu sâu về xử lý tác phẩm, khác tác phẩm trường phái âm nhạc gắn với tác phẩm cụ thể, hành động sân khấu, kịch nghệ, hiểu biết về ngoại ngữ chuyên ngành. Từ bảng so sánh trên có thể thấy, đào tạo CLC giọng Colorature Soprano tại HVANQGVN hiện có nhiều thế mạnh để phát triển. Chương trình đào tạo TN tại HVANQGVN đang hiện hữu nhiều nhân tố vượt trội về năng lực chuyên môn.