Nghiên Cứu Đặc Điểm Tái Sinh Lỗ Trống Trong Rừng Tự Nhiên Tại Vườn Quốc Gia Cúc Phương

Nghiên cứu đặc điểm tái sinh lỗ trống trong rừng tự nhiên tại vườn quốc gia Cúc Phương, Ninh Bình, cung cấp thông tin quý giá về sinh thái rừng.

• Tác giả: Trần Việt Hà
• Người hướng dẫn: PTS. Trần Việt Hà
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Tái Sinh Lỗ Trống Trong Rừng Tự Nhiên Tại Vườn Quốc Gia Cúc Phương
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Tái sinh rừng là một quá trình sinh học mang tính đặc thù của hệ sinh thái rừng
• 1.2. Vườn Quốc Gia Cúc Phương
• 1.3. Ý nghĩa của nghiên cứu đặc điểm tái sinh lỗ trống trong rừng tự nhiên
• 2. CHƯƠNG II: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Trên thế giới
• 2.2. Nghiên cứu tái sinh rừng nhiệt đới và các yếu tố ảnh hưởng
• 2.3. Nghiên cứu tái sinh rừng ở Việt Nam
• 3. CHƯƠNG III: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.2. Vị trí địa lý
• 3.3. Lịch sử địa chất và địa hình
• 3.4. Thổ nhưỡng
• 3.5. Khí hậu thủy văn
• 3.6. Hệ thực vật
• 3.7. Điều kiện xã hội
• 4. CHƯƠNG IV: NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM TÁI SINH LỖ TRỐNG
• 4.1. Đề xuất một số bài học kinh nghiệm phục vụ công tác tái sinh rừng
• 4.2. Công tác chuẩn bị và điều tra sơ thám khu vực nghiên cứu
• 4.3. Điều tra sơ thám
• 4.4. Giới hạn nghiên cứu của đề tài
• 4.5. Phương pháp nghiên cứu
• 4.6. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 5. CHƯƠNG V: KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH SỐ LIỆU
• 5.1. Đặc điểm hoàn cảnh lỗ trống
• 5.2. Đặc điểm tái sinh lỗ trống
• 5.3. Tổ thành cây tái sinh
• 5.4. Mật độ cây tái sinh
• 5.5. Phân bố cây tái sinh
• 5.6. Nguồn gốc cây tái sinh
• 5.7. Phẩm chất cây tái sinh
• 5.8. Ảnh hưởng của những nhân tố chủ yếu tái sinh lỗ trống
• 5.9. Đề xuất một số bài học kinh nghiệm phục vụ công tác tái sinh rừng
• 6. CHƯƠNG VI: KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
• 6.1. Kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Tái Sinh Lỗ Trống Rừng Cúc Phương 55 ký tự

Tái sinh rừng là một quá trình sinh học quan trọng, đảm bảo sự thay thế của thế hệ cây già cỗi bằng cây non, duy trì và mở rộng nguồn tài nguyên rừng. Quá trình này có ý nghĩa to lớn đối với sự bền vững của hệ sinh thái rừng, cũng như việc sử dụng rừng lâu dài và liên tục. Vườn Quốc gia Cúc Phương, với sự đa dạng sinh học phong phú, là một địa điểm lý tưởng để nghiên cứu về tái sinh rừng tự nhiên, đặc biệt là trong các lỗ trống rừng tự nhiên. Các nghiên cứu tập trung vào đặc điểm tái sinh trong môi trường này giúp hiểu rõ hơn về quy luật phát triển và phục hồi của rừng, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý hiệu quả, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học Cúc Phương.

1.1. Tầm Quan Trọng của Tái Sinh Rừng Đối Với Hệ Sinh Thái

Tái sinh rừng tự nhiên đóng vai trò then chốt trong việc duy trì cân bằng sinh thái, cung cấp nguồn giống tự nhiên, và đảm bảo tính đa dạng của các loài thực vật. Quá trình này không chỉ là sự thay thế cây già bằng cây non, mà còn là sự tiếp nối các chức năng sinh thái quan trọng của rừng, như điều hòa khí hậu, bảo vệ đất và nguồn nước. Nghiên cứu về tái sinh lỗ trống rừng tự nhiên giúp hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình này, từ đó có các biện pháp can thiệp phù hợp để thúc đẩy sự phục hồi rừng tự nhiên.

1.2. Vai Trò Của Vườn Quốc Gia Cúc Phương Trong Nghiên Cứu

Vườn Quốc gia Cúc Phương là một khu bảo tồn quan trọng, với thảm thực vật Cúc Phương đa dạng và phong phú. Nơi đây cung cấp một môi trường lý tưởng để nghiên cứu về tái sinh rừng tự nhiên, nhờ có sự đa dạng về loài cây, điều kiện địa hình và khí hậu đặc trưng. Các nghiên cứu tại Cúc Phương không chỉ có ý nghĩa khoa học, mà còn góp phần vào công tác bảo tồn và phát triển rừng bền vững.

II. Thách Thức Tái Sinh Lỗ Trống Cách Cải Thiện Tại Cúc Phương 58

Mặc dù tái sinh lỗ trống rừng tự nhiên đóng vai trò quan trọng, quá trình này đang đối mặt với nhiều thách thức. Các hoạt động của con người, như phá rừng làm nương rẫy, khai thác gỗ trái phép, và tác động của con người đến tái sinh, đã gây ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng phục hồi rừng tự nhiên. Ngoài ra, biến đổi khí hậu và tái sinh rừng cũng tạo ra những khó khăn mới, làm thay đổi điều kiện tái sinh và ảnh hưởng đến thành phần loài cây tái sinh. Các nghiên cứu cần tập trung vào việc xác định các yếu tố hạn chế tái sinh rừng tự nhiên và đề xuất các giải pháp để cải thiện tình hình.

2.1. Ảnh Hưởng Từ Hoạt Động Của Con Người Đến Tái Sinh Rừng

Các hoạt động như khai thác gỗ, mở rộng diện tích canh tác, và du lịch không bền vững có thể gây xáo trộn cấu trúc rừng, ảnh hưởng đến mật độ cây tái sinh và sinh khối cây tái sinh. Việc kiểm soát và giảm thiểu các tác động tiêu cực này là rất quan trọng để đảm bảo quá trình tái sinh rừng tự nhiên diễn ra hiệu quả.

2.2. Biến Đổi Khí Hậu Gây Ra Khó Khăn Cho Quá Trình Tái Sinh

Sự thay đổi về nhiệt độ, lượng mưa, và các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh tồn và phát triển của cây non, đặc biệt là trong các lỗ trống rừng tự nhiên. Nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu và tái sinh rừng là cần thiết để đưa ra các biện pháp thích ứng phù hợp.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tái Sinh Rừng Cúc Phương Hiệu Quả 52

Để hiểu rõ đặc điểm tái sinh trong lỗ trống rừng tự nhiên tại Vườn Quốc gia Cúc Phương, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu tái sinh rừng phù hợp. Các phương pháp này bao gồm việc điều tra hoàn cảnh trống, xác định thành phần loài cây tái sinh, đo đếm mật độ cây tái sinh và sinh khối cây tái sinh, và phân tích các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến quá trình tái sinh. Dữ liệu thu thập được sẽ được xử lý bằng các phương pháp thống kê để đưa ra những kết luận khoa học về tái sinh rừng tự nhiên.

3.1. Điều Tra Đặc Điểm Hoàn Cảnh Lỗ Trống Rừng Tự Nhiên

Việc xác định kích thước, hình dạng, vị trí và nguyên nhân hình thành lỗ trống rừng tự nhiên là rất quan trọng để hiểu rõ ảnh hưởng của chúng đến tái sinh rừng tự nhiên. Các yếu tố như ánh sáng và tái sinh, độ ẩm và tái sinh, và loại đất trong lỗ trống cũng cần được ghi nhận.

3.2. Phân Tích Thành Phần Loài Cây Tái Sinh Trong Lỗ Trống

Việc xác định thành phần loài cây tái sinh, mật độ cây tái sinh, và sinh khối cây tái sinh trong lỗ trống rừng tự nhiên giúp đánh giá khả năng phục hồi rừng tự nhiên và xác định các loài cây có tiềm năng phát triển tốt trong môi trường này. Cần phân biệt cây tái sinh từ hạt và từ chồi.

3.3. Sử Dụng Phương Pháp Thống Kê Để Xử Lý Dữ Liệu Nghiên Cứu

Áp dụng các phương pháp thống kê phù hợp giúp xác định mối quan hệ giữa các yếu tố môi trường và quá trình tái sinh, từ đó đưa ra những kết luận khoa học và đề xuất các biện pháp quản lý rừng hiệu quả. Cần sử dụng các phần mềm thống kê chuyên dụng và đảm bảo tính chính xác của dữ liệu.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Nghiên Cứu Tái Sinh Rừng Cúc Phương 53

Kết quả nghiên cứu về tái sinh lỗ trống rừng tự nhiên tại Vườn Quốc gia Cúc Phương có nhiều ứng dụng thực tiễn trong công tác bảo tồn rừng Cúc Phương và phục hồi rừng tự nhiên. Các thông tin về điều kiện tái sinh, thành phần loài cây tái sinh, và tốc độ tái sinh có thể được sử dụng để xây dựng các kế hoạch quản lý rừng bền vững, lựa chọn các loài cây phù hợp để trồng bổ sung, và đề xuất các biện pháp cải thiện môi trường sống cho cây non. Ngoài ra, các nghiên cứu này còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ rừng và đa dạng sinh học Cúc Phương.

4.1. Xây Dựng Kế Hoạch Quản Lý Rừng Bền Vững Dựa Trên Nghiên Cứu

Dữ liệu về tái sinh rừng tự nhiên có thể được sử dụng để xác định các khu vực cần ưu tiên bảo tồn, đề xuất các biện pháp khai thác gỗ hợp lý, và xây dựng các chương trình phục hồi rừng phù hợp với điều kiện địa phương. Cần có sự tham gia của cộng đồng địa phương trong quá trình xây dựng và thực hiện kế hoạch quản lý rừng.

4.2. Lựa Chọn Loài Cây Phù Hợp Để Trồng Bổ Sung Vào Lỗ Trống

Nghiên cứu về thành phần loài cây tái sinh và điều kiện tái sinh giúp xác định các loài cây có khả năng sinh trưởng tốt trong lỗ trống rừng tự nhiên. Việc lựa chọn các loài cây phù hợp để trồng bổ sung sẽ giúp tăng cường khả năng phục hồi rừng tự nhiên và duy trì đa dạng sinh học Cúc Phương.

V. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tái Sinh Rừng Cúc Phương Tương Lai 59

Nghiên cứu đặc điểm tái sinh trong lỗ trống rừng tự nhiên tại Vườn Quốc gia Cúc Phương là một lĩnh vực quan trọng, có ý nghĩa lớn đối với công tác bảo tồn và phát triển rừng bền vững. Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của động vật đến tái sinh, tác động của con người đến tái sinh, và biến đổi khí hậu và tái sinh rừng. Ngoài ra, cần phát triển các phương pháp nghiên cứu tái sinh rừng mới, sử dụng công nghệ hiện đại để thu thập và phân tích dữ liệu, từ đó đưa ra những giải pháp hiệu quả để thúc đẩy tái sinh rừng tự nhiên và phục hồi rừng tự nhiên tại Vườn Quốc gia Cúc Phương.

5.1. Đánh Giá Tác Động Của Động Vật Đến Quá Trình Tái Sinh

Ảnh hưởng của động vật đến tái sinh có thể rất lớn, bao gồm cả tác động tích cực (phát tán hạt giống) và tiêu cực (ăn mầm cây). Nghiên cứu chi tiết về vai trò của các loài động vật khác nhau trong quá trình tái sinh rừng tự nhiên là cần thiết để có biện pháp quản lý phù hợp.

5.2. Phát Triển Các Phương Pháp Nghiên Cứu Tái Sinh Rừng Mới

Sử dụng các công nghệ hiện đại như viễn thám, GIS, và mô hình hóa giúp thu thập dữ liệu nhanh chóng và chính xác, đồng thời phân tích các mối quan hệ phức tạp giữa các yếu tố môi trường và quá trình tái sinh rừng tự nhiên. Cần khuyến khích việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu mới để nâng cao hiệu quả của công tác nghiên cứu tái sinh rừng tự nhiên.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Nghiên cứu đặc điểm tái sinh lỗ trống trong rừng tự nhiên tại Vườn Quốc Gia Cúc Phương, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình" được thực hiện bởi sinh viên Đinh Thị Phượng, dưới sự hướng dẫn của TS. Trần Việt Hà tại Khoa Lâm học, Trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam (2012). Đề tài thuộc chuyên ngành Lâm học (mã số: 301), tập trung giải quyết bài toán phục hồi hệ sinh thái rừng tự nhiên thông qua cơ chế tái sinh lỗ trống (canopy gaps).

Thông tin tổng quan	Chi tiết trích xuất từ văn bản
Tên đề tài	Nghiên cứu đặc điểm tái sinh lỗ trống trong rừng tự nhiên tại Vườn Quốc Gia Cúc Phương, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình
Tác giả / Người hướng dẫn	Đinh Thị Phượng / TS. Trần Việt Hà
Cơ sở đào tạo	Khoa Lâm học, Trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam
Chuyên ngành / Mã số	Lâm học / 301
Thời gian thực hiện	Từ ngày 09/04/2012 đến ngày 02/06/2012
Địa bàn nghiên cứu	Vườn Quốc gia Cúc Phương (thuộc huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình)

Lý do chọn đề tài và bối cảnh thực tiễn

Tái sinh rừng là quá trình sinh học thay thế thế hệ cây già cỗi bằng thế hệ cây gỗ non, đảm bảo khả năng tái sản xuất mở rộng và duy trì tính bền vững của hệ sinh thái rừng nhiệt đới. Vườn Quốc gia (VQG) Cúc Phương được thành lập theo Quyết định số 72/TTg ngày 07/07/1962 với tổng diện tích 22.200 ha, là nơi lưu trữ nguồn tài nguyên thực vật phong phú gồm 2.103 loài thuộc 917 chi, 231 họ của 7 ngành thực vật bậc cao. Trong đó có 430 loài cây thuốc, 229 loài cây ăn được, 240 loài cây nhuộm, 137 loài cho tanin và 118 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ IUCN.

Mặc dù quá trình tái sinh lỗ trống đóng vai trò duy trì cấu trúc quần thể và tính đa dạng thực vật, các nghiên cứu chuyên sâu về động thái lỗ trống tại đây còn hạn chế. Đồng thời, sức ép từ hoạt động dân sinh vùng đệm (phá rừng làm nương rẫy, khai thác gỗ, săn bắt động vật hoang dã, khai thác khoáng sản) làm suy giảm tài nguyên rừng, đặt ra yêu cầu cấp thiết về cơ sở khoa học để quản lý, bảo tồn và xúc tiến tái sinh tự nhiên.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Mục tiêu chung: Bổ sung cơ sở khoa học và thực tiễn về đặc điểm tái sinh lỗ trống tự nhiên tại khu vực nghiên cứu.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Đánh giá đặc điểm tái sinh lỗ trống trong rừng tự nhiên tại VQG Cúc Phương.
   • Phân tích ảnh hưởng của các nhân tố sinh thái chủ yếu (cây bụi thảm tươi, tầng cây cao, diện tích lỗ trống) đến quá trình tái sinh.
   • Đề xuất một số bài học kinh nghiệm phục vụ công tác quản lý và xúc tiến tái sinh rừng.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Cây tái sinh mục đích và các nhân tố sinh thái ảnh hưởng trực tiếp đến lỗ trống trong rừng tự nhiên.
• Phạm vi không gian: Các lỗ trống tự nhiên phân bố ở trạng thái rừng nguyên sinh và rừng thứ sinh dọc theo các tuyến du lịch tại VQG Cúc Phương, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình.
• Phạm vi thời gian: Số liệu ngoại nghiệp được thu thập từ ngày 09/04/2012 đến ngày 02/06/2012.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và mô hình ứng dụng

Nghiên cứu kế thừa các lý thuyết sinh thái học rừng nhiệt đới:

• Lý thuyết bức khảm tái sinh (Mosaic Theory): Aubréville (1938) chỉ ra tổ hợp loài tái sinh thay đổi theo không gian và thời gian theo phương thức tuần hoàn.
• Quy luật phân bố ánh sáng và lỗ trống: Richards (1952), Van Steenis (1956), Bazzaz & Pickett (1980), Whitmore (1984), và Lamprecht (1989) khẳng định kích thước lỗ trống và điều kiện ánh sáng quyết định sự xuất hiện của các nhóm loài cây tiên phong ưa sáng hay cây chịu bóng.
• Cơ sở lâm sinh tại Việt Nam: Quy chuẩn phân cấp tái sinh của Vũ Đình Huề (1969); các công trình nghiên cứu quy luật tái sinh của Thái Văn Trừng (1978), Nguyễn Văn Trương (1983), Lâm Công Định (1987), Vũ Tiến Hinh (1991), Nguyễn Duy Chuyên (1995); và quy phạm kỹ thuật phục hồi rừng bằng khoanh nuôi theo QPN 14-92 của Bộ Lâm nghiệp.

Phương pháp điều tra và thu thập số liệu

• Thiết kế ô tiêu chuẩn (ÔTC): Điều tra 18 lỗ trống tự nhiên hình thành do cây đổ hoặc cây chết tự nhiên (diện tích tối thiểu $\ge 100\text{ m}^2$). Thiết lập ÔTC kích thước $10\text{ m} \times 10\text{ m}$ ($100\text{ m}^2$) tại tâm mỗi lỗ trống.
• Phân cấp diện tích lỗ trống điều tra:
  • Cấp I (nhỏ): Diện tích từ $113\text{ m}^2$ đến $176\text{ m}^2$ (6 ÔTC: từ ÔTC 01 đến ÔTC 06).
  • Cấp II (trung bình): Diện tích từ $180\text{ m}^2$ đến $220\text{ m}^2$ (6 ÔTC: từ ÔTC 07 đến ÔTC 12).
  • Cấp III (lớn): Diện tích từ $315\text{ m}^2$ đến $350\text{ m}^2$ (6 ÔTC: từ ÔTC 13 đến ÔTC 18).
• Chỉ tiêu đo đếm cây tái sinh: Tên loài, nguồn gốc (hạt hoặc chồi), cấp chiều cao ($H < 0{,}5\text{ m}$; $0{,}5 - 1{,}0\text{ m}$; $1{,}0 - 2{,}0\text{ m}$; $H > 2{,}0\text{ m}$), cấp phẩm chất (Tốt, Trung bình, Xấu; xác định tỷ lệ cây có triển vọng).
• Chỉ tiêu tầng cây bụi, thảm tươi: Xác định thành phần loài, đo chiều cao bình quân bằng thước mét và đánh giá độ che phủ theo phương pháp cho điểm (thang 100 điểm).

Phương pháp xử lý và phân tích số liệu

1. Công thức tổ thành cây tái sinh ($K_i$): $$K_i = \frac{X_i}{N} \times 10$$ (Trong đó $X_i$ là số cá thể loài $i$ có $X_i > \bar{X}$, $N$ là tổng số cá thể của các loài tham gia tổ thành).
2. Mật độ cây tái sinh ($N/\text{ha}$): $$N/\text{ha} = \frac{10.000 \times n_i}{S_0}$$ (Với $n_i$ là số cây điều tra trong ÔTC, $S_0$ là diện tích ÔTC).
3. Mô hình phân bố cây tái sinh trên mặt đất (Kiểm định Poisson): Xác định chỉ số phân tán $K = S^2 / \bar{X}$. Kết luận kiểu phân bố: $K < 1$ (phân bố đều), $K = 1$ (ngẫu nhiên), $K > 1$ (phân bố cụm).
4. Kiểm định sự thuần nhất về phẩm chất ($\chi^2$ - Chi-square test): So sánh giá trị $\chi^2_{\text{tính}}$ với $\chi^2_{0{,}05}$ tại bậc tự do $K = (a-1)(b-1)$.
5. Đánh giá tương quan tuyến tính (Hệ số tương quan Pearson $r$): Đánh giá mức độ liên hệ giữa diện tích lỗ trống và số lượng cây tái sinh.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Đặt vấn đề

Chương I nêu bật tầm quan trọng của quá trình tái sinh rừng trong việc duy trì cấu trúc và chức năng của hệ sinh thái rừng tự nhiên. Tác giả giới thiệu tổng quan về vị trí, tính đa dạng sinh học của VQG Cúc Phương với 2.103 loài thực vật bậc cao. Đặt trong bối cảnh diện tích rừng chịu nhiều tác động tiêu cực từ các hoạt động dân sinh vùng đệm và tình trạng thiếu hụt dữ liệu định lượng về động thái tái sinh lỗ trống, đề tài được xác lập nhằm cung cấp luận cứ cho công tác quản lý và phục hồi rừng.

Chương II: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương II tổng hợp có hệ thống các công trình nghiên cứu về tái sinh rừng trên thế giới và tại Việt Nam:

• Nghiên cứu quốc tế: Trình bày lý thuyết bức khảm rừng mưa nhiệt đới của Aubréville (1938); cơ chế tái sinh vệt và phân tán liên tục của Van Steenis (1956); phân chia nhóm sinh thái theo nhu cầu ánh sáng của Richards (1952), Bazzaz & Pickett (1980), Whitmore (1984) và Lamprecht (1989).
• Nghiên cứu trong nước: Phân tích các tiêu chuẩn đánh giá mật độ của Viện Điều tra Quy hoạch Rừng và Vũ Đình Huề (1969); các quy luật sinh thái học của Thái Văn Trừng (1978); giải pháp điều chế và khai thác gắn với tái sinh của Nguyễn Văn Trương (1983), Nguyễn Hồng Quân (1984), Lâm Công Định (1987); nghiên cứu thực nghiệm tại Hương Sơn - Hà Tĩnh của Phạm Đình Tam (1987), Trần Xuân Thiệp (1995); mô hình hóa toán học phân bố Poisson của Nguyễn Duy Chuyên (1995); và cơ chế phục hồi diễn thế theo quy phạm QPN 14-92.

Chương III: Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu

Chương III mô tả chi tiết các yếu tố hoàn cảnh tự nhiên và xã hội của VQG Cúc Phương:

• Vị trí và địa hình: Nằm trong tọa độ $20^\circ 14' - 20^\circ 24'\text{B}$, $105^\circ 29' - 105^\circ 44'\text{Đ}$, trên địa giới 3 tỉnh Ninh Bình, Hòa Bình, Thanh Hóa. Địa hình núi đá vôi Karst xâm thực chiếm 3/4 diện tích, độ cao trung bình $300 - 400\text{ m}$, đỉnh cao nhất là Mây Bạc ($656\text{ m}$).
• Thổ nhưỡng: Gồm 7 loại đất thuộc 2 nhóm: Nhóm A phát triển trên đá vôi (rendzina đen, rendzina vàng, rendzina đỏ, macgalit-feralit vàng) và Nhóm B không phát triển trên đá vôi (feralit nâu/vàng/xám/tím trên azgilit, feralit đỏ trên diệp thạch sét). Đất có độ xốp $60 - 65%$, hàm lượng mùn đạt $4 - 5%$.
• Khí hậu và thủy văn: Nhiệt độ trung bình năm $20{,}6^\circ\text{C}$ (tối thấp tuyệt đối $0{,}7^\circ\text{C}$ ngày 18/01/1967; tối cao tuyệt đối $39{,}5^\circ\text{C}$ ngày 20/07/1979). Lượng mưa bình quân $2.138\text{ mm/năm}$ (mùa mưa kéo dài 8 tháng từ tháng IV đến tháng XI). Độ ẩm không khí trung bình $90%$. Hệ thống thủy văn mặt kém phát triển do hiện tượng tiêu thoát qua các hang Karst và lỗ hút ngầm.
• Dân sinh - kinh tế: Vùng đệm gồm 15 xã thuộc 3 tỉnh với gần 80.000 dân (chủ yếu là dân tộc Mường, mật độ 138 người/km²), đời sống còn phụ thuộc vào tài nguyên rừng.

Chương IV: Mục tiêu, đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương IV trình bày chi tiết kế hoạch nghiên cứu, hệ thống các mục tiêu cụ thể, quy trình điều tra sơ thám và phương pháp bố trí thí nghiệm thực địa. Tác giả xây dựng biểu điều tra cây tái sinh và biểu điều tra cây bụi thảm tươi trên 18 ÔTC ($100\text{ m}^2$/ô) phân bố ngẫu nhiên theo 3 cấp diện tích lỗ trống ($113 - 350\text{ m}^2$), đồng thời thiết lập các công thức toán học thống kê sinh thái (Pearson $r$, Poisson $K$, $\chi^2$, tổ thành $K_i$) để xử lý số liệu ngoại nghiệp.

Chương V: Kết quả nghiên cứu và phân tích

Chương V trình bày toàn bộ số liệu thực nghiệm và phân tích chuyên sâu về đặc điểm lâm sinh của các lỗ trống:

• Đặc điểm hoàn cảnh lỗ trống: Tổng diện tích 18 lỗ trống điều tra là $4.034\text{ m}^2$. Có 8 lỗ trống hình thành do cây chết đứng và 10 lỗ trống do cây đổ gãy. Độ tàn che dao động từ $4%$ đến $35%$, độ dốc từ $1^\circ$ đến $10^\circ$, hướng dốc chủ yếu là Tây Bắc hoặc Đông Nam.
• Tổ thành cây tái sinh: Thống kê được 38 loài cây tái sinh thuộc tầng cây gỗ, trong đó có 25 loài tham gia vào công thức tổ thành. Nhóm loài xuất hiện phổ biến gồm các loài cây tiên phong ưa sáng, mọc nhanh: Quyếch tía (Chisocheton cumingianus), Vàng anh (Saraca dives), Máu chó (Knema corticosa), Re bầu (Cinnamomum obtusifolium), Thôi ba (Alangium chinense), Thừng mực (Wrightia annamensis), Man đỉa, Sang, Thé.

Cấp diện tích	Khoảng diện tích ($m^2$)	Số loài xuất hiện	Số loài vào tổ thành	Tỷ lệ loài vào tổ thành	Công thức tổ thành tiêu biểu
Cấp I	$113 - 176$	22	12	$54{,}55%$	$3{,}9\text{Qt} + 2{,}2\text{Cl} + 1{,}4\text{Va} + 1{,}3\text{Ct} + 1{,}2\text{Lk}(7)$ (ÔTC 01)
Cấp II	$180 - 220$	28	10	$35{,}71%$	$2{,}6\text{Va} + 2{,}1\text{Qt} + 1{,}8\text{Lm} + 1{,}8\text{Rb} + 1{,}7\text{Lk}(6)$ (ÔTC 07)
Cấp III	$315 - 350$	30	12	$40{,}00%$	$4{,}1\text{Mc} + 2{,}0\text{Tb} + 1{,}6\text{Ng} + 2{,}3\text{Lk}(8)$ (ÔTC 13)

• Mật độ và phẩm chất cây tái sinh:
  • Mật độ trung bình đạt $4.267\text{ cây/ha}$ (dao động từ $2.000$ đến $6.000\text{ cây/ha}$).
  • Cây có phẩm chất tốt chiếm $70{,}4%$, trung bình chiếm $24{,}8%$, xấu chiếm tỷ lệ nhỏ ($4{,}8%$).
  • Mật độ cây có triển vọng đạt $2.928\text{ cây/ha}$ (chiếm $68{,}24%$ tổng số cây tái sinh), vượt ngưỡng tiêu chuẩn $2.000\text{ cây/ha}$ theo quy chuẩn lâm học.
• Phân bố cây tái sinh:
  • Theo chiều cao: Phân bố giảm dần theo cấp chiều cao; số lượng cây tập trung lớn nhất ở cấp $H < 1\text{ m}$.
  • Trên mặt đất: Cấp I có kiểu phân bố cụm ($K > 1$); Cấp II và Cấp III có kiểu phân bố đều ($K < 1$) do rừng bước vào giai đoạn khép tán và đào thải tự nhiên.
• Nguồn gốc cây tái sinh: Nguồn gốc từ hạt chiếm ưu thế vượt trội ($85{,}7% - 86{,}4%$), trong khi tái sinh từ chồi chỉ chiếm $13{,}6% - 14{,}3%$.
• Kiểm định tính thuần nhất phẩm chất: Kiểm định $\chi^2$ cho kết quả $\chi^2_{\text{tính}} = 14{,}36 > \chi^2_{0{,}05} = 9{,}49$ (bậc tự do $K = 4$), chứng minh phẩm chất cây tái sinh giữa các cấp diện tích lỗ trống có sự khác biệt rõ rệt.
• Phân tích các nhân tố ảnh hưởng:
  • Cây bụi thảm tươi: Độ che phủ trung bình tăng từ $90{,}5%$ (Cấp I) lên $94{,}0%$ (Cấp II) và $96{,}0%$ (Cấp III); chiều cao tầng cây bụi tăng từ $0{,}74\text{ m}$ lên $1{,}21\text{ m}$.
  • Diện tích lỗ trống: Phân tích tương quan Pearson cho thấy diện tích lỗ trống tương quan thuận rất chặt chẽ với số lượng cây tái sinh ($r = 0{,}82$ ở Cấp I; $r = 0{,}83$ ở Cấp II; $r = 0{,}86$ ở Cấp III).

Chương VI: Kết luận, tồn tại và kiến nghị

Chương tổng kết các phát hiện định lượng chính của đề tài, thừa nhận các hạn chế về mặt không gian và thời gian điều tra, đồng thời đưa ra các đề xuất lâm sinh thực tiễn cho công tác quản lý và nghiên cứu tiếp theo tại VQG Cúc Phương.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả định lượng chính của nghiên cứu

1. Quy mô và nguồn gốc hình thành lỗ trống: Điều tra $4.034\text{ m}^2$ thuộc 18 lỗ trống tự nhiên; nguyên nhân hình thành gồm 8 lỗ do cây chết đứng ($44{,}4%$) và 10 lỗ do cây đổ gãy ($55{,}6%$).
2. Cấu trúc mật độ và tiềm năng tái sinh:
   • Mật độ bình quân đạt $4.267\text{ cây/ha}$. Cấp I đạt $2.850\text{ cây/ha}$, Cấp II đạt $4.400\text{ cây/ha}$, Cấp III đạt $5.550\text{ cây/ha}$.
   • Tỷ lệ cây có triển vọng đạt $68{,}24%$ ($2.928\text{ cây/ha}$), khẳng định khả năng tự phục hồi mạnh mẽ của lâm phần mà không cần trồng bổ sung mật độ lớn.
   • Nguồn gốc tái sinh từ hạt chiếm $86{,}4%$, đảm bảo tính bền vững và khả năng sinh trưởng lâu dài hơn so với tái sinh chồi ($13{,}6%$).

Chỉ tiêu lâm sinh	Lỗ trống Cấp I ($113 - 176\text{ m}^2$)	Lỗ trống Cấp II ($180 - 220\text{ m}^2$)	Lỗ trống Cấp III ($315 - 350\text{ m}^2$)	Toàn bộ các lỗ trống
Mật độ trung bình ($N/\text{ha}$)	$2.850$	$4.400$	$5.550$	$4.267$
Tỷ lệ cây triển vọng ($%$)	$67{,}00%$	$64{,}10%$	$72{,}39%$	$68{,}24%$
Tỷ lệ phẩm chất Tốt ($%$)	$70{,}12%$	$67{,}90%$	$66{,}00%$	$70{,}40%$
Tỷ lệ phẩm chất Trung bình ($%$)	$23{,}40%$	$25{,}70%$	$27{,}60%$	$24{,}80%$
Tỷ lệ phẩm chất Xấu ($%$)	$6{,}48%$	$6{,}40%$	$6{,}40%$	$4{,}80%$
Tỷ lệ nguồn gốc từ Hạt ($%$)	$83{,}30%$	$86{,}40%$	$87{,}10%$	$86{,}40%$
Hệ số tương quan Pearson ($r$)	$0{,}82$	$0{,}83$	$0{,}86$	$r > 0{,}80$ (tương quan chặt)
Kiểu phân bố mặt đất ($K$)	Cụm ($K > 1$)	Đều ($K < 1$)	Đều ($K < 1$)	Chuyển dịch Cụm $\rightarrow$ Đều

3. Mối quan hệ sinh thái:
   • Xác lập tương quan thuận chặt chẽ giữa diện tích lỗ trống và số lượng cá thể tái sinh ($r = 0{,}82 - 0{,}86$). Lỗ trống càng lớn, mật độ cây tái sinh càng cao (dao động từ 23 cây ở lỗ $113\text{ m}^2$ đến 210 cây ở lỗ $350\text{ m}^2$).
   • Sự biến động tổ thành loài phản ánh tính chất diễn thế: Quyếch tía chiếm ưu thế ở lỗ trống nhỏ ($113\text{ m}^2$, hệ số $3{,}87$), trong khi Máu chó chiếm ưu thế ở lỗ trống lớn ($315\text{ m}^2$, hệ số $4{,}06$).

Giải pháp và bài học kinh nghiệm đề xuất

• Xúc tiến tái sinh tự nhiên: Áp dụng giải pháp khoanh nuôi bảo vệ nghiêm ngặt đối với rừng tự nhiên Cúc Phương; hạn chế tối đa các tác động tiêu cực từ chăn thả gia súc, cháy rừng và khai thác trái phép.
• Biện pháp kỹ thuật lâm sinh:
  • Tiến hành phát dọn dây leo, cây bụi chèn ép xung quanh các cây tái sinh mục đích có triển vọng nhằm mở rộng không gian dinh dưỡng.
  • Điều tiết độ tàn che của tầng cây cao xung quanh mép lỗ trống để tối ưu hóa chế độ chiếu sáng cho lớp cây con.
• Kết hợp kinh tế - xã hội: Gắn liền biện pháp kỹ thuật lâm sinh với việc cải thiện sinh kế, nâng cao nhận thức bảo vệ rừng cho cộng đồng dân tộc Mường sống tại vùng đệm.

Đóng góp của khóa luận

Khóa luận đã bổ sung hệ thống dẫn liệu thực nghiệm định lượng về cơ chế tái sinh lỗ trống trên đất núi đá vôi Karst tại VQG Cúc Phương, kiểm chứng các mô hình toán học (Poisson, Chi-square, Pearson) trong nghiên cứu cấu trúc lâm phần, cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp phục vụ công tác quy hoạch khoanh nuôi phục hồi rừng đặc dụng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

1. Phạm vi không gian điều tra: Do thời gian và nguồn lực hạn chế, các tuyến điều tra ÔTC mới chỉ tập trung dọc theo các tuyến du lịch chính, chưa bao phủ toàn diện các phân khu chức năng và địa hình phức tạp của VQG Cúc Phương.
2. Đo đếm vi khí hậu và môi trường đất: Chưa tiến hành đo đạc định lượng trực tiếp các chỉ tiêu vi khí hậu (cường độ bức xạ ánh sáng, biến thiên nhiệt độ, độ ẩm không khí theo giờ) và lý hóa tính tầng đất (độ dày tầng đất mịn, độ ẩm đất, dung sai thảm mục) trong từng lỗ trống.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu trên toàn bộ diện tích VQG Cúc Phương và các dạng sinh cảnh Karst lân cận nhằm nâng cao tính đại diện.
• Nghiên cứu theo dõi dài hạn (định kỳ nhiều năm) về tốc độ tăng trưởng đường kính, chiều cao và quy luật đào thải tự nhiên của các loài cây tái sinh mục đích trong lỗ trống.
• Bổ sung các nghiên cứu chuyên sâu về mối quan hệ giữa biến động cường độ ánh sáng quang hợp (PAR) và các đặc tính vi môi trường đất đối với tỷ lệ nảy mầm và sống sót của hạt giống.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo cụ thể đối với các nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng, Sinh thái học: Tham khảo quy trình thiết kế ÔTC điều tra lỗ trống rừng nhiệt đới, phương pháp lập công thức tổ thành loài ($K_i$), phương pháp ứng dụng phân bố Poisson xác định cấu trúc không gian và kiểm định $\chi^2$ trong thống kê lâm nghiệp.
• Cán bộ kỹ thuật và quản lý tại các Vườn Quốc gia, Khu bảo tồn thiên nhiên: Ứng dụng các chỉ số định lượng về mật độ ($4.267\text{ cây/ha}$) và tỷ lệ cây triển vọng ($68{,}24%$) để xây dựng phương án khoanh nuôi phục hồi rừng tự nhiên trên núi đá vôi theo QPN 14-92 mà không cần tốn kém chi phí trồng bổ sung.
• Phần đáng tham khảo nhất: Hệ thống số liệu chi tiết tại Chương V (Bảng 5.1 đến 5.11) và Danh mục 38 loài thực vật gỗ tái sinh kèm tên khoa học tại Phụ biểu 02.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Số lượng và diện tích các lỗ trống tự nhiên được điều tra trong đề tài là bao nhiêu?

Đề tài điều tra tổng cộng 18 lỗ trống tự nhiên với tổng diện tích $4.034\text{ m}^2$, chia thành 3 cấp diện tích: Cấp I ($113 - 176\text{ m}^2$), Cấp II ($180 - 220\text{ m}^2$), và Cấp III ($315 - 350\text{ m}^2$). Mỗi cấp diện tích bố trí 6 ÔTC ($100\text{ m}^2$/ô).

2. Nguyên nhân chủ yếu hình thành nên các lỗ trống trong rừng tự nhiên Cúc Phương là gì?

Các lỗ trống được hình thành hoàn toàn do các hiện tượng tự nhiên, bao gồm 10 lỗ do cây bị gãy đổ do mưa bão, gió lớn ($55{,}6%$) và 8 lỗ do cây già cỗi bị chết đứng ($44{,}4%$).

3. Mật độ cây tái sinh trung bình và tỷ lệ cây có triển vọng đạt bao nhiêu?

Mật độ cây tái sinh trung bình tại các lỗ trống đạt $4.267\text{ cây/ha}$ (biến động từ $2.000$ đến $6.000\text{ cây/ha}$). Mật độ cây có triển vọng đạt $2.928\text{ cây/ha}$ (chiếm tỷ lệ $68{,}24%$ tổng số cây tái sinh), đáp ứng tiêu chuẩn tái sinh tốt ($\ge 2.000\text{ cây triển vọng/ha}$).

4. Cây tái sinh trong các lỗ trống có nguồn gốc chủ yếu từ đâu?

Cây tái sinh có nguồn gốc chủ yếu từ hạt giống, chiếm tỷ lệ $86{,}4%$ (gồm $60{,}7%$ cây hạt cao $< 1\text{ m}$ và $25{,}7%$ cây hạt cao $> 1\text{ m}$). Tái sinh từ chồi chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ $13{,}6%$ (gồm $7{,}9%$ chồi cao $< 1\text{ m}$ và $5{,}7%$ chồi cao $> 1\text{ m}$).

5. Kết quả kiểm định thống kê về mối tương quan giữa diện tích lỗ trống và số lượng cây tái sinh như thế nào?

Kiểm định hệ số tương quan Pearson ($r$) cho thấy mối quan hệ tương quan thuận rất chặt chẽ giữa diện tích lỗ trống và số lượng cây tái sinh ở cả 3 cấp diện tích: Cấp I đạt $r = 0{,}82$; Cấp II đạt $r = 0{,}83$; Cấp III đạt $r = 0{,}86$. Diện tích lỗ trống càng lớn thì số lượng cây tái sinh xuất hiện càng nhiều.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Đinh Thị Phượng đã phân tích toàn diện các đặc trưng lâm sinh của quá trình tái sinh lỗ trống tại Vườn Quốc gia Cúc Phương thông qua 18 ô tiêu chuẩn thực nghiệm. Kết quả khẳng định mật độ cây tái sinh đạt mức cao ($4.267\text{ cây/ha}$), nguồn gốc chủ yếu từ hạt giống ($86{,}4%$) và tỷ lệ cá thể có triển vọng chiếm ưu thế ($68{,}24%$). Nghiên cứu cung cấp luận cứ thực tiễn quan trọng, chứng minh khả năng tự phục hồi của hệ sinh thái rừng nhiệt đới trên núi đá vôi thông qua giải pháp khoanh nuôi bảo tồn và điều tiết lâm sinh hợp lý.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I ĐẶT VẤN ĐÈ ~ Tai sinh rừng là một quá trình sinh học mang tính đặc thù của hệ sinh thái rừng, nhờ có tái sinh thế hệ cây già cỗi được thay thế bởi cây gỗ non diễn ra ở rừng, nó đảm bảo cho nguồn tái sinh rừng có khả năng tắt sản xuất mở rộng. Những nghiên cứu về Lâm Học đã chứng tỏ các giải pháp phục hồi chỉ có thể được giải quyết thoả đáng khi có sự hiểu biết đầy đủ về b: các quy luật phát triển của rừng, trong đó là quá trình tái sinh và động thái của rừng trong những môi trường khác nhau tự nhiên khác nhau là đặc biệt quan trọng. Những nghiên cứu đặc điểm tái sinh là cơ sở quan trọng để phục hồi và làm giàu rừng. Vì thế tái sinh rừng có ý nghĩa At lớn đối với sự bền vững của hệ sinh thái, cũng như giúp cho việc sử dụng rừng ;lâu dài liên tục.

Vườn Quốc Gia Cúc Phương nằm trên địa giới hành chính của ba tỉnh là Ninh Bình, Hòa Bình và Thanh`Hóa trong đó diện tích thuộc tỉnh Ninh Bình là 11. Vườn Quốc Gia Cúc Phương được công nhận là khu bảo tồn “hiên nhiên và được thành lập theo Quyết định 72/TTg ngày 7 tháng? năm 1 962: Vườn có tổng diện tích 22.200 ha, chiều dài khoảng 30km, chiều rộng nơi rộng nhất khoảng 10km. Theo thống kê sơ bộ có 2.103 loài thuộc 917 chí, 231 họ của 7 ngành thực vật bậc cao. Trong đó có rất nhi Moai e6 iá trị: 430 loài cây thuốc, 229 loài cây ăn được, 240 loài cây có thuốc chữa bệnh nhuộm, 137 loài cho tanin., 118 loài được ghi Việt Nam va IUCN.

Mặc dù hiện tuorie’ tái sinh lỗ trống trong rừng tự nhiên ở đây đóng một vai trò quan trọng trong việc duy trì các quần thẻ cây rừng, cấu trúc quần xã và tính đa dạng thực vật ctia cdc quan xd trong rừng tự nhiên cho khu vực, tuy nhiên còn quá ít tài liệu cũng như các công trình nghiên cứu về chúng. Bên cạnh đó, những hoạt động của người dân địa phương: Như phá rừng làm nương rẫy, khai 1 thác gỗ và săn bắt động vật hoang dã, khai thác vàng làm cho tài nguyên rừng bị suy giảm về số lượng và chất lượng, đe doạ đến tính đa dạng thực vật các quần xã của khu vực. Chính vì lý do trên tôi thực hiện đẻ tài: “Nghiên cứu đặc điểm tái sinh lỗ trống trong rừng tự nhiên tại Vườn Quốc Gia Cúc Phương, huyện Nho Quan, tỉ cung cấp những thông tỉn cơ bản về đặc điểm tái sỉ trống trong rừng tự nhiên, phục vụ cho công tác quản lý, tạo rừng tại “`” CHƯƠNG II TONG QUAN VAN DE NGHIEN CUU 2. Trên thế giới Vấn đề tái sinh sớm được nhiều nhà khoa học trên thế giới quan tâm nghiên cứu cả về tái sinh tự nhiên và tái sinh nhân tạo, tái sinh ôn đới và tái sinh hàn đới.

Song do giới hạn của đề tài ở đây xin để cập đến một số công trình nghiên cứu tái sinh ở vùng nhiệt đới có liên quan đến vấn đề nghiên cứu của khoá luận tốt nghiệp. Trên thế giới việc nghiên-cứu tái sỉnh rừng đã trải qua hàng trăm năm trước đây, những nghiên cứu tái Sinh rừng nhiệt đới chỉ mới bắt đầu từ năm 1930 trở lại đây. A ˆ a Do sự phát triển của công nghiệp ở thế kỷ thứXIX. Khoa học lâm sinh và kỹ thuật sản xuất đã ghi rõ: sự giữ gìn lớp cây con có sức sống cao để khôi phục rừng tự nhiên sẽ giảm bớt chỉ phí cả về nhân lực, tiền vốn và thời gian so với rừng trồng.

Nhưng sau thất bại về tái šĩnh nhân tạo ở Đức và một số nước ở vùng nhiệt đới nhiều nhà khoa học đã đưa ra khẩu hiệu “Hãy trở về với tự nhiên”. j ae A Obrévin (1938) khi nghiên cửu rừng châu phi nhận thấy: cây con của những loài ưu thế trong rừng có thể cực hiếm hoặc vắng hẳn. Đây là hiện tượng không sinh con đẻ cái của cây mẹ trong rừng mưa. Mặt khác trong rừng mưa thì tổ thành rừng thường thay đổi thẽo không gian và thời gian.

Tổ hợp các loài sẽ được thay thé ba ài cây khác hẳn. Nếu xét một diện tích nhỏ tổ hợp loài cây tái sinh TC tnh ất kế thừa. Nhưng nếu xét trong một phạm vi lớn thì tổ hợp các loài câ). s K ,nhau theo phương thức tuần hoàn.

Thành công của A Ôbrêvin đã khẩi quátấtrợc hiện tượng bức khảm tái sinh nhưng phần lý giải của ông còn hạn chế. Ông: coi đó là “Hiện tượng thuần tuý ngẫu nhiên” và không lý giải được nguyên nhân nào hình thành tổ hợp loài tái sinh khác nhau, vì vậy nghiên cứu của ông còn thiếu tính thuyết phục. 'Van Stennit (1956) khi nghiên cứu về rừng mưa đã nhận xét đặc điểm hỗn loài của rừng mưa nhiệt đới là nguyên nhân dẫn đến đặc điểm tái sinh phân tán liên tục. Ngược lại tái sinh phân tán liên tục ở rừng mưa lại là tiền đề để tạo thành rừng mưa hỗn loài khác tuổi.

Tổ thành những loài cây tái sinh mọc ở lỗ trống là những loài cây ưa sáng mọc nhanh, đời sống ngắn, không có mặt trong công thức tổ thành rừng, mà nguồn gốc có thể do “chim; những động vat tir xa mang tới, tỷ lệ thuận với kích thước lỗ trống, tức là kích thước lỗ trống càng lớn thì tỷ lệ cây ưa sáng càng nhiều. Đây là loài cây tiên phong làm nhiệm vụ hàn gắn các lỗ trống ở trong rừng. Sau khi các loài cây ưa sáng tạo ra bằng cây tái sinh của những loài cây Nhung có trong thành phần của rừng nguyên sinh xuất hiện, vươn lên thay thế các loài cây ưa sáng. Khi nghiên cứu rừng nhiệt đới ở Châu Á đã riễu lên hai đặc điểm tái sinh phổ biến, đó là tái sinh vệt của loài cây ưa sáng và tái sinh phân tán liên tục của loài cây chịu bóng (dẫn theo Thái Văn Trừng, 1978; Phùng Ngọc Lan, 1986).

Bazzaz and Picket (1980) đã chia sức loài cây vùng nhiệt đới thành 2 loại bao gồm: Các loài cây thuộc rừng nguyên sinh và các loài cây thuộc rừng thứ sinh. Các loài cây trong Tng nguyện sinh nảy mầm dưới tán rừng rậm rạp và vẫn bị ngăn chặn sựphát triển cho đến khi một lỗ trồng tự nhiên được tạo ra thì chúng sẽ bắt đầu sinh trưởng đẩy mạnh sự sinh trưởng hơn nữa.Mặt khác những loài cây thuộế rừng thứ sinh chỉ được tìm thấy trong các lỗ trống rộng lớn (Baur ; Whitmore 1984). Ngoai ra, các loài cây trong rừng nguyên sinh 92 trưởng, quang hợp, tốc độ bù và bổ sung cây thấp hơn so với các li 1 nh trong lỗ trống rừng thứ sinh (Lugo 1970, Ashton 1978). Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quá trình tái sinh rừng: Ánh sáng, độ ẩm đất thảm mục, độ dày của thảm tươi, khả năng phát tán hạt, trong đó ánh sáng là nhân tố chủ đạo có vai trò điều khiển quá trình tái sinh tự nhiên (dẫn theo P.Richards, 1952 đưa ra nhận xét rằng ở vùng nhiệt đới, sự phân bố số lượng cá thể của các loài cây trong các lớp kích thước là rất khác nhau.

Phần lớn các loài cây ưu thế ở tầng trên trong rừng nguyên sinh thường có rất ít thậm chí vắng mặt ở những tầm thấp hay cấp thể tích nhỏ. Ngược lại ở những rừng đơn ưu lại có đầy đủ đại diện ở các lớp kích thước. Theo tác giả thì sự phân bố này là do đặc tính di truyền của các löäi Gs. được thể hiện ở khả năng sinh sản và tập tính của chúng trong các giai đoạn phát triển.

Ở Châu Phi theo Taylon (1954), Bemard (1955), cho rằng: Tái sinh trong rừng mưa nếu thiếu hụt có thể bổ sung thêm bằng biện pháp nhân tạo. Ngược lại các tác giả khác: Bava (1954), Budowski (1956) lại nhận định rằng nhìn chung có đủ số lượng cây tái sinh mục đích có gà trị kinh tế, nên việc đề xuất các biện pháp lâm sinh đẻ bảo vệ éây tái sinh là rất cần thiết. Nhờ những nghiên cứu này nhiều biện pháp tác động vào lớp cây tái sinh đã được xây dựng và đem lại hiệu quả đáng kể (dẫn theo Nguyễn Duy Chuyển, 1995).Lamprecht (1989) căn cứ vào như‹cÂu sử dụng ánh sáng của các loài cây trong suốt quá trình sống, phân chia cây rừng nhiệt đới thành nhóm cây ưa sáng, nhóm cây bán ch ‘bong va nhóm cây chịu bóng. Do tính chất tái sinh tự nhiên của rừng mưa nhiệt đới phức tạp nên phần lớn các nghiên cứu thường tập trung ở một số loài cây-mục đích có giá trị kinh tế.

Những nghiên cứu VỀ tái sinh đã được phát hiện có ý nghĩa định hướng có nhiều giải pháp.kỹ thuật lâm sinh, làm cơ sở xây dựng các phương thức tái sinh phù hợp ha she bi Tuy nhién Šì rừn ry nhiệt đới vốn tồn tại nhiều quy luật hết sức phức tạp, phần lông ân: ¢ những nước đang phát triển, nên kết quả nghiên cứu về vấn đề tái sinh oo nhiều hạn chế. Ở Việt Nam Viét Nam được xếp vào một trong những nước có nền lâm nghiệp con non trẻ. Rừng nhiệt đới mang những đặc điểm của rừng nhiệt đới nói chung, nhưng phần lớn là rừng thứ sinh bị tác động phức tạp của con người nên 5 những quy luật tái sinh bị xáo trộn nhiều. Đặc điểm tái sinh vệt cũng diễn ra như ở những rừng nguyên sinh nước ta khi có cây bị gió đổ.

Tái sinh ở những rừng nguyên sinh nước ta có tô thành loài cây phong phú, do nguồn giống phong phú, do nguồn giống trong đất tích luỹ nhiều và do khả năng phân tán hạt giống có hiệu quả của các loài cây rừng thứ sinh. Đã có nhiều công trình nghiên cứu về tái sinh rừng mà hầu hết các công trình này đều đề cập đến vấn đề tái sinh trong rừng tự nhiên. Những vấn đề tái sintyfonđ vùng tự nhiên ngày càng được quan tâm nhiều hơn, những vấn đề tái sinh; nghiên cứu tái sinh ở Việt Nam cũng chỉ mới bắt đầu vào những HỆM 1960. Trong thời gian từ 1962 đến 1969, viện điều tra quy hoạch rừng đã điều tra tái sinh tự nhiên theo các loài thực vật ưu thế rừng nguyên sinh ở Yên Bái (1965), Hà Tĩnh (1966), Quảng Bình (1966), Lạng Sơn (1969).