Luận án tiến sĩ sinh học: Đặc điểm sinh thái của loài voọc bạc Đông Dương tại núi đá vôi Chùa ...

• Tác giả: Lê Hồng Thía
• Người hướng dẫn: GS. Herbert Hadley Covert, Đại học Colorado Boulder
• Trường học: Học viện Khoa học và Công nghệ
• Chuyên ngành: Sinh thái học
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm sinh thái của Voọc bạc Đông Dương (Trachypithecus germaini Milne-Edwards, 1876) tại núi đá vôi Chùa Hang, huyện Kiên Lương, tỉnh Kiên Giang
• Loại tài liệu: Luận án tiến sỹ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Nội dung nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.4. Những đóng góp mới của luận án
• 1.5. Cấu trúc của luận án
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tổng quan về phân họ Voọc (Colobinae) và giống Trachypithecus
• 2.2. Một số đặc điểm sinh thái
• 2.3. Ý nghĩa về hàm lượng dinh dưỡng trong thức ăn của các loài khỉ ăn lá
• 2.4. Các hướng nghiên cứu chính về Colobinae
• 2.5. Giới thiệu về loài Voọc bạc Đông Dương
• 2.5.1. Phân loại là đặc điểm sinh học
• 2.5.2. Sinh thái và tập tính
• 2.5.3. Hiện trạng bảo tồn
• 2.6. Các nghiên cứu về Voọc bạc Đông Dương
• 2.7. Đặc điểm thảm thực vật núi đá vôi
• 2.8. Đặc điểm tự nhiên khu vực núi Chùa Hang, huyện Kiên Lương, tỉnh Kiên Giang
• 2.8.1. Vị trí địa lý
• 2.8.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 2.8.3. Hiện trạng khai thác núi đá vôi trong khu vực
• 3. ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp và thứ cấp
• 3.3.2. Phương pháp điều tra thảm thực vật
• 3.3.3. Phương pháp nghiên cứu vật hậu học
• 3.3.4. Quan sát tập tính của Voọc bạc Đông Dương
• 3.3.5. Xác định thành phần thức ăn của Voọc bạc Đông Dương
• 3.3.6. Xác định vùng sống của các đàn Voọc
• 3.3.7. Xác định kích thước bầy
• 3.3.8. Xác định giới tính và độ tuổi
• 3.3.9. Phân tích hóa dinh dưỡng thức ăn
• 3.3.10. Phân tích hóa dinh dưỡng đất
• 3.3.11. Phương pháp định danh thực vật
• 3.3.12. Phương pháp phỏng vấn nhanh có sự tham gia của người dân
• 3.3.13. Xử lý số liệu nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Quần thể Voọc bạc Đông Dương tại núi đá vôi Chùa Hang
• 4.1.1. Kích thước quần thể. Kích thước và cấu trúc bầy. Tổ chức bầy
• 4.2. Vùng sống của Voọc bạc Đông Dương tại núi Chùa Hang
• 4.3. Đặc điểm thảm thực vật núi Chùa Hang
• 4.3.1. Sinh cảnh vách núi
• 4.3.2. Sinh cảnh sườn núi
• 4.3.3. Sinh cảnh đỉnh núi
• 4.3.4. Sinh cảnh rừng ngập mặn
• 4.3.5. So sánh mức độ đa dạng loài của các sinh cảnh khu vực núi Chùa Hang
• 4.4. Đặc điểm khí hậu và vật hậu tại núi đá vôi Chùa Hang
• 4.5. Quỹ thời gian ăn và các hoạt động khác của Voọc bạc Đông Dương
• 4.5.1. Quỹ thời gian hoạt động trong năm
• 4.5.2. Quỹ thời gian hoạt động trong ngày
• 4.5.3. Quỹ thời gian hoạt động theo tháng
• 4.5.4. Quỹ thời gian hoạt động theo mùa
• 4.5.5. Quỹ thời gian hoạt động theo giới tính và độ tuổi
• 4.6. Đặc điểm sinh thái dinh dưỡng của Voọc bạc Đông Dương
• 4.6.1. Thành phần thức ăn
• 4.6.2. Sự lựa chọn thành phần thức ăn
• 4.6.3. Hoá dinh dưỡng
• 4.6.4. Ảnh hưởng của hàm lượng dinh dưỡng trong lá đến sự lựa chọn thức ăn của Voọc bạc Đông Dương
• 4.6.5. Ảnh hưởng của hàm lượng dinh dưỡng trong mẫu hoa đến sự lựa chọn ăn của Voọc bạc Đông Dương
• 4.6.6. Ảnh hưởng của hàm lượng dinh dưỡng trong mẫu quả là thức ăn của Voọc bạc Đông Dương
• 4.6.7. Hàm lượng dinh dưỡng trong đất và mối quan hệ với hàm lượng dinh dưỡng trong thành phần thức ăn của Voọc bạc Đông Dương
• 4.6.8. Sự lựa chọn dinh dưỡng trong mẫu thức ăn theo độ tuổi, giới tính
• 4.6.9. Nguồn nước Voọc bạc Đông Dương sử dụng trong các hoạt động sống
• 4.7. Chiến lược lựa chọn thức ăn của Voọc bạc Đông Dương tại núi Chùa Hang
• 4.7.1. Khả năng cung cấp thức ăn của thảm thực vật núi Chùa Hang
• 4.7.2. Chiến lược lựa chọn ăn của Voọc bạc Đông Dương
• 4.8. Một số vấn đề về bảo tồn Voọc bạc Đông Dương ở núi đá vôi Chùa Hang
• 4.8.1. Các nguyên nhân gây đe dọa đến quần thể Voọc bạc Đông Dương
• 4.8.2. Nhận thức và các hoạt động bảo tồn Voọc bạc Đông Dương
• 4.8.3. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn Voọc bạc Đông Dương
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1: Tổng hợp dữ liệu quan sát Voọc bạc Đông Dương ngoài thực địa xác định kích thước quần thể và vùng sống
• Phụ lục 2: Bản đồ tuyến và phân vùng sinh cảnh thực trên núi Chùa Hang
• Phụ lục 3: Danh mục loài thực vật ghi nhận tại núi Chùa Hang – Kiên Lương
• Phụ lục 4: Danh mục loài trên các sinh cảnh tại núi Chùa Hang – Kiên Lương
• Phụ lục 5: Phân tích thống kê
• Phụ lục 6: Hình ảnh
• Phụ lục 7: Mẫu câu hỏi phỏng vấn cộng đồng
• Phụ lục 8: Kết quả phân tích hóa dinh dưỡng đất và mẫu thức ăn
• Phụ lục 9: Bảng theo dõi tập tích của Voọc bạc Đông Dương

Tóm tắt

I. Giới thiệu về voọc bạc Đông Dương và môi trường sống tại núi đá vôi Chùa Hang Kiên Lương Kiên Giang

Voọc bạc Đông Dương (Trachypithecus germaini) là loài linh trưởng ăn lá, phân bố chủ yếu ở khu vực phía tây sông Mê Kông. Nghiên cứu tập trung vào quần thể voọc bạc Đông Dương tại núi đá vôi Chùa Hang, thuộc huyện Kiên Lương, tỉnh Kiên Giang. Khu vực này có hệ sinh thái đa dạng, bao gồm các sinh cảnh như vách núi, sườn núi, đỉnh núi và rừng ngập mặn. Tuy nhiên, quần thể voọc bạc Đông Dương đang đối mặt với nguy cơ suy giảm nghiêm trọng do các hoạt động khai thác đá vôi và săn bắt trái phép.

1.1. Đặc điểm sinh thái của voọc bạc Đông Dương

Voọc bạc Đông Dương có tập tính sống theo bầy, với cấu trúc xã hội phức tạp. Nghiên cứu xác định 134 cá thể voọc bạc Đông Dương tại núi đá vôi Chùa Hang, chia thành 6 bầy với 5 kiểu tổ chức khác nhau. Vùng sống của quần thể này khoảng 36,8 ha, chiếm 74% diện tích khu vực. Đặc điểm sinh thái của loài này liên quan chặt chẽ đến thảm thực vật và điều kiện khí hậu tại núi đá vôi Chùa Hang.

1.2. Môi trường sống và hệ sinh thái tại núi đá vôi Chùa Hang

Núi đá vôi Chùa Hang có hệ thực vật phong phú, với 185 loài thuộc 61 họ. Trong đó, 62 loài được voọc bạc Đông Dương sử dụng làm thức ăn. Các sinh cảnh chính bao gồm vách núi, sườn núi, đỉnh núi và rừng ngập mặn. Sinh cảnh vách núi có số loài thực vật được voọc bạc Đông Dương sử dụng nhiều nhất, chiếm 67%. Sự đa dạng thực vật này đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì quần thể voọc bạc Đông Dương.

II. Nghiên cứu sinh thái và đặc điểm sinh học của voọc bạc Đông Dương

Nghiên cứu sử dụng phương pháp scan-sampling và focal-animal sampling để quan sát tập tính và thu thập dữ liệu về đặc điểm sinh thái của voọc bạc Đông Dương. Kết quả cho thấy, hoạt động ăn chiếm 45% quỹ thời gian hoạt động của loài này. Voọc bạc Đông Dương sử dụng đa dạng các bộ phận thực vật làm thức ăn, bao gồm lá non, lá trưởng thành, quả, hoa và chồi.

2.1. Thành phần thức ăn và chiến lược lựa chọn thức ăn

Voọc bạc Đông Dương lựa chọn thức ăn dựa trên hàm lượng dinh dưỡng và tính sẵn có trong môi trường. Nghiên cứu xác định 8 loài thực vật được sử dụng làm thức ăn trong suốt 12 tháng, bao gồm Phèn đen, Da lâm vồ, Sung bầu, và Gừa. Sự lựa chọn thức ăn thay đổi theo mùa, tháng, ngày, độ tuổi và giới tính. Con trưởng thành có xu hướng ăn đa dạng hơn con chưa trưởng thành.

2.2. Hàm lượng dinh dưỡng trong thức ăn của voọc bạc Đông Dương

Phân tích hóa học cho thấy, thức ăn của voọc bạc Đông Dương chứa 73,68% nước, 5,58% protein, 1,24% lipid và 5,43% khoáng. Loài này ưu tiên chọn lá có hàm lượng lignin thấp, hoa có đường cao và quả có ít canxi. Hàm lượng dinh dưỡng trong thức ăn có mối tương quan với thời gian lựa chọn thức ăn, nhưng không ảnh hưởng đến việc lựa chọn ăn hay không ăn.

III. Bảo tồn thiên nhiên và đề xuất giải pháp cho voọc bạc Đông Dương

Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn thiên nhiên đối với quần thể voọc bạc Đông Dương tại núi đá vôi Chùa Hang. Các hoạt động khai thác đá vôi và săn bắt trái phép đang đe dọa nghiêm trọng đến sự tồn tại của loài này. Đề xuất các giải pháp bảo tồn bao gồm tăng cường giám sát, hạn chế khai thác đá vôi và nâng cao nhận thức cộng đồng.

3.1. Nguyên nhân đe dọa đến quần thể voọc bạc Đông Dương

Các nguyên nhân chính gây đe dọa đến quần thể voọc bạc Đông Dương bao gồm khai thác đá vôi làm mất môi trường sống, săn bắt trái phép và buôn bán động vật hoang dã. Những hoạt động này đã làm giảm đáng kể số lượng cá thể và thu hẹp vùng sống của loài này.

3.2. Giải pháp bảo tồn và quản lý bền vững

Để bảo tồn voọc bạc Đông Dương, cần thực hiện các biện pháp như thiết lập khu bảo tồn, hạn chế khai thác đá vôi và tăng cường giáo dục cộng đồng. Ngoài ra, cần tiếp tục nghiên cứu về đặc điểm sinh thái và thành phần thức ăn của loài này tại các khu vực khác để đưa ra chiến lược bảo tồn hiệu quả.