Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu đặc điểm sinh vật học sinh thái học của loài ong ký sinh kén trắng apanteles sp trên sâu sáp nhỏ hại ong mật tại gia lâm hà nội năm 2020

Khóa luận nghiên cứu đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của ong ký sinh Apanteles sp trên sâu sáp hại ong mật tại Gia Lâm, Hà Nội năm 2020.

• Tác giả: Đỗ Thị Cúc
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Hồng Thái
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của loài ong ký sinh kén trắng Apanteles sp. (Hymenoptera: Braconidae) trên sâu sáp nhỏ hại ong mật tại Gia Lâm, Hà Nội năm 2020
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Mục tiêu nghiên cứu chung
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI, Ý NGHĨA KHOA HỌC THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.3.1. Những đóng góp mới
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. CƠ SỞ KHOA HỌC
• 2.2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NGOÀI NƯỚC
• 2.2.1. Những thiệt hại do sâu sáp nhỏ Achroia grisella F gây ra trên đàn ong mật
• 3. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu sinh học ong ký sinh

Nghiên cứu tập trung vào đặc điểm sinh học của loài ong ký sinh Apanteles sp., một loài thiên địch quan trọng trong việc kiểm soát sâu sáp nhỏ Achroia grisella F.. Kết quả cho thấy, Apanteles sp. có khả năng ký sinh hiệu quả trên sâu non tuổi 3 của sâu sáp nhỏ, với tỷ lệ ký sinh đạt 86,47%. Vòng đời trung bình của ong ký sinh là 14,55 ngày, phụ thuộc vào điều kiện nhiệt độ và độ ẩm. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, Apanteles sp. vũ hóa chủ yếu vào buổi sáng từ 8-10 giờ, với tỷ lệ vũ hóa cao nhất đạt 90,07% vào tháng 9. Những phát hiện này cung cấp cơ sở khoa học để ứng dụng Apanteles sp. trong phòng trừ sinh học sâu sáp nhỏ.

1.1 Đặc điểm hình thái

Apanteles sp. có cấu trúc kén trắng, hình dạng giống hạt gạo với lỗ nhỏ ở một đầu. Kích thước các pha phát triển của ong được ghi nhận chi tiết, từ trứng đến trưởng thành. Trưởng thành cái có kích thước lớn hơn so với trưởng thành đực, với chiều dài cánh trước khoảng 2,5 mm. Những đặc điểm này giúp nhận diện và phân biệt Apanteles sp. với các loài ong ký sinh khác.

1.2 Tập tính sinh học

Apanteles sp. có tập tính ký sinh đơn độc trên sâu non sâu sáp nhỏ. Thí nghiệm cho thấy, mật độ ký chủ tối ưu để đạt tỷ lệ ký sinh cao nhất là 13 sâu non cho một cặp ong. Thời gian tiếp xúc ký chủ 24 giờ mang lại tỷ lệ ký sinh cao nhất (55,51%). Ngoài ra, thức ăn bổ sung như mật ong nguyên chất kéo dài tuổi thọ của ong trưởng thành, với thời gian sống trung bình là 32,8 ngày đối với đực và 28,6 ngày đối với cái.

II. Đặc điểm sinh thái của Apanteles sp

Nghiên cứu đặc điểm sinh thái của Apanteles sp. được thực hiện tại Gia Lâm, Hà Nội từ tháng 4/2020 đến tháng 2/2021. Kết quả cho thấy, tỷ lệ ký sinh tự nhiên của Apanteles sp. trên sâu sáp nhỏ đạt cao nhất vào tháng 10 (34,97%) và thấp nhất vào tháng 12 (26,70%). Tỷ lệ ký sinh cao hơn ở đàn ong nội (33,21%) so với ong ngoại (30,28%). Điều này cho thấy, Apanteles sp. có khả năng thích nghi tốt với môi trường địa phương và có tiềm năng lớn trong việc kiểm soát sâu sáp nhỏ.

2.1 Tỷ lệ ký sinh theo mùa

Tỷ lệ ký sinh của Apanteles sp. biến động theo mùa, với đỉnh điểm vào mùa thu (tháng 9-10). Điều này liên quan đến sự phát triển mạnh của quần thể sâu sáp nhỏ trong giai đoạn này. Nghiên cứu cũng ghi nhận sự khác biệt về tỷ lệ ký sinh giữa các loại đàn ong, với đàn ong yếu có tỷ lệ ký sinh cao hơn (34,09%) so với đàn ong khỏe (25,90%).

2.2 Ảnh hưởng của điều kiện môi trường

Nhiệt độ và độ ẩm là hai yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển của Apanteles sp. Nhiệt độ trung bình 30,8°C và độ ẩm 67,9% là điều kiện tối ưu cho vòng đời của ong ký sinh. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, sự thay đổi khí hậu theo mùa có thể ảnh hưởng đến hiệu quả ký sinh của Apanteles sp. trên sâu sáp nhỏ.

III. Ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu về Apanteles sp. mang lại giá trị thực tiễn cao trong việc phòng trừ sâu sáp nhỏ Achroia grisella F. bằng phương pháp sinh học. Việc sử dụng Apanteles sp. không chỉ giảm thiểu thiệt hại do sâu sáp nhỏ gây ra mà còn đảm bảo an toàn cho môi trường và sức khỏe con người. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để phát triển các biện pháp quản lý dịch hại bền vững trong ngành nuôi ong.

3.1 Phòng trừ sinh học

Apanteles sp. được xem là giải pháp sinh học hiệu quả để kiểm soát sâu sáp nhỏ. Việc nhân nuôi và thả Apanteles sp. vào các đàn ong bị nhiễm sâu sáp nhỏ có thể giảm thiểu thiệt hại kinh tế và hạn chế sử dụng hóa chất độc hại.

3.2 Ý nghĩa kinh tế

Nghiên cứu góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế trong ngành nuôi ong bằng cách giảm thiểu thiệt hại do sâu sáp nhỏ gây ra. Đồng thời, việc ứng dụng Apanteles sp. cũng giúp tăng giá trị sản phẩm ong mật, đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghề nuôi ong mật tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ với hơn 1,5 triệu đàn ong, đóng góp quan trọng vào sản lượng mật ong xuất khẩu, đạt khoảng 45 nghìn tấn năm 2014. Tuy nhiên, sâu bệnh hại, đặc biệt là sâu sáp nhỏ Achroia grisella F., gây thiệt hại nghiêm trọng cho đàn ong mật, làm giảm số lượng ong và năng suất mật. Sâu sáp nhỏ phá hoại sáp ong, làm hỏng cầu tổ, ảnh hưởng đến khả năng dự trữ thức ăn và sinh sản của ong chúa, từ đó làm giảm sức sống đàn ong. Tỷ lệ thiệt hại do sâu sáp nhỏ có thể lên đến 5% tổng số đàn ong, gây thiệt hại kinh tế lớn cho người nuôi ong.

Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu đặc điểm sinh vật học và sinh thái học của loài ong ký sinh kén trắng Apanteles sp. – thiên địch tự nhiên của sâu sáp nhỏ – là rất cần thiết. Nghiên cứu được thực hiện tại Trung tâm Nghiên cứu và Nuôi ong Nhiệt đới, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Gia Lâm, Hà Nội, trong khoảng thời gian từ tháng 4/2020 đến tháng 2/2021. Mục tiêu chính là khảo sát tỷ lệ ký sinh, đặc điểm sinh học, sinh thái của ong ký sinh nhằm đề xuất biện pháp phòng trừ sâu sáp nhỏ theo hướng sinh học, an toàn và hiệu quả.

Kết quả nghiên cứu cung cấp số liệu cụ thể về tỷ lệ ký sinh tự nhiên đạt cao nhất 34,97% vào tháng 10 và thấp nhất 26,70% vào tháng 12, tỷ lệ ký sinh trên sâu sáp nhỏ ở đàn ong nội cao hơn ong ngoại (33,21% so với 30,28%), và tỷ lệ ký sinh ở đàn ong yếu cao hơn đàn ong khỏe (34,09% so với 25,90%). Những số liệu này góp phần làm cơ sở khoa học cho việc phát triển các biện pháp kiểm soát sinh học sâu sáp nhỏ, nâng cao hiệu quả nuôi ong mật tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sinh học – sinh thái của ong ký sinh thuộc họ Braconidae, bộ Hymenoptera, đặc biệt là loài Apanteles sp. Các khái niệm chính bao gồm:

• Ký sinh nội (endoparasitism): Ong ký sinh phát triển bên trong ấu trùng sâu sáp nhỏ, hút dinh dưỡng và làm chết ký chủ.
• Tỷ lệ ký sinh (parasitism rate): Tỷ lệ sâu sáp nhỏ bị ong ký sinh trong quần thể tự nhiên.
• Vòng đời và đặc điểm sinh học: Thời gian phát triển các pha trứng, sâu non, nhộng và trưởng thành của ong ký sinh.
• Tỷ lệ vũ hóa (emergence rate): Tỷ lệ ong ký sinh trưởng thành xuất hiện từ kén.
• Ảnh hưởng của yếu tố môi trường: Nhiệt độ, độ ẩm, thức ăn bổ sung ảnh hưởng đến sự phát triển và tuổi thọ ong ký sinh.

Các lý thuyết này được tham khảo từ các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, đặc biệt là các nghiên cứu của Đặng Thị Dung (1999), Khuất Đăng Long (1998), Uckan & Gulel (2000), và các nghiên cứu về sinh thái học ong ký sinh Apanteles sp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành tại Trung tâm Nghiên cứu và Nuôi ong Nhiệt đới, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Gia Lâm, Hà Nội, từ tháng 4/2020 đến tháng 2/2021. Đối tượng nghiên cứu là ong ký sinh kén trắng Apanteles sp. ký sinh trên sâu sáp nhỏ Achroia grisella F.

• Nguồn dữ liệu: Thu thập sâu sáp nhỏ và kén ong ký sinh từ 20 đàn ong (10 đàn ong nội Apis cerana và 10 đàn ong ngoại Apis mellifera), phân loại đàn khỏe (≥5 cầu ong) và đàn yếu (≤3 cầu ong).
• Phương pháp điều tra: Điều tra tỷ lệ ký sinh theo quy chuẩn QCVN 01-38:2010/BNNPTNT, thu thập sâu non các tuổi, theo dõi tỷ lệ ký sinh, tỷ lệ vũ hóa, tỷ lệ giới tính ong ký sinh qua các tháng.
• Phương pháp nhân nuôi: Nhân nuôi sâu sáp nhỏ và ong ký sinh trong phòng thí nghiệm, sử dụng hộp nhựa, ống nghiệm, bổ sung thức ăn mật ong 10% cho ong ký sinh.
• Thí nghiệm lựa chọn tuổi ký chủ: Thí nghiệm có và không có lựa chọn tuổi ký chủ sâu sáp nhỏ để xác định tuổi ký chủ thích hợp nhất.
• Ảnh hưởng của mật độ ký chủ và thời gian tiếp xúc: Thí nghiệm với các mức mật độ ký chủ khác nhau (1-19 sâu non) và thời gian tiếp xúc (6, 12, 24 giờ) để đánh giá tỷ lệ ký sinh và hiệu quả ký sinh.
• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm Excel, phân tích phương sai ANOVA, chuyển đổi dữ liệu tỷ lệ sang dạng Arcsin square root để xử lý thống kê.

Cỡ mẫu trung bình mỗi thí nghiệm lặp lại 10 lần, đảm bảo độ tin cậy và tính đại diện của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ ký sinh tự nhiên: Tỷ lệ ký sinh sâu sáp nhỏ bởi ong Apanteles sp. dao động từ 26,70% đến 34,97% qua các tháng, cao nhất vào tháng 10 (34,97%) và thấp nhất tháng 12 (26,70%). Nhiệt độ trung bình tháng 10 là 26°C, độ ẩm 69,8%, tạo điều kiện thuận lợi cho sâu sáp nhỏ và ong ký sinh phát triển.

2. Tỷ lệ ký sinh trên hai giống ong: Tỷ lệ ký sinh trên sâu sáp nhỏ ở đàn ong nội Apis cerana cao hơn đàn ong ngoại Apis mellifera (trung bình 33,21% so với 30,28%). Điều này có thể do sáp của ong nội mềm hơn, thuận lợi cho sâu sáp nhỏ phát triển, từ đó thu hút ong ký sinh nhiều hơn.

3. Tỷ lệ ký sinh trên đàn ong yếu và khỏe: Đàn ong yếu có tỷ lệ ký sinh cao hơn đàn ong khỏe (34,09% so với 25,90%). Đàn khỏe có số lượng quân đông, khả năng vệ sinh tốt hơn, hạn chế sâu sáp nhỏ xâm nhập, dẫn đến tỷ lệ ký sinh thấp hơn.

4. Tỷ lệ vũ hóa: Tỷ lệ vũ hóa ong ký sinh đạt cao nhất 90,07% vào tháng 9, thấp nhất 70,37% vào tháng 11. Nhiệt độ và độ ẩm trong khoảng 26-29,5°C và 69,8-75,75% là điều kiện tối ưu cho tỷ lệ vũ hóa cao.

5. Tỷ lệ giới tính: Tỷ lệ đực:cái dao động gần cân bằng, trung bình khoảng 1:1, với sự biến động nhỏ qua các tháng. Ví dụ, tháng 8 tỷ lệ đực cao hơn (1,53:1), tháng 10 tỷ lệ cái cao hơn (0,87:1).

6. Lựa chọn tuổi ký chủ: Sâu non tuổi 3 là tuổi ký chủ thích hợp nhất với tỷ lệ ký sinh cao nhất 48,84%, tiếp theo là tuổi 4 (39,89%). Tuổi 1 và 2 có tỷ lệ ký sinh thấp hơn (8,45% và 27,41%), tuổi 5 không bị ký sinh.

7. Ảnh hưởng mật độ ký chủ và thời gian tiếp xúc: Mật độ ký chủ thích hợp cho một cặp ong ký sinh là 13 sâu non, đạt tỷ lệ ký sinh 46,78%. Thời gian tiếp xúc ký chủ tối ưu là 24 giờ, tỷ lệ ký sinh đạt 55,51%.

8. Ảnh hưởng thức ăn đến tuổi thọ ong ký sinh: Ong được cho ăn mật ong nguyên chất có tuổi thọ cao nhất, trung bình đực 32,8 ± 8,23 ngày, cái 28,6 ± 11,41 ngày. Khi ong tiếp xúc ký chủ, tuổi thọ giảm đáng kể (đực 13,5 ± 2,46 ngày, cái 11,7 ± 3,73 ngày).

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy ong ký sinh Apanteles sp. có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát sâu sáp nhỏ Achroia grisella F. tại Gia Lâm, Hà Nội. Tỷ lệ ký sinh tự nhiên đạt trên 30% là mức khá cao, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế về hiệu quả của ong ký sinh trong kiểm soát sinh học sâu sáp nhỏ.

Sự khác biệt tỷ lệ ký sinh giữa ong nội và ong ngoại phản ánh đặc điểm sinh thái và cấu trúc tổ ong, ảnh hưởng đến sự phát triển của sâu sáp nhỏ và ong ký sinh. Tỷ lệ ký sinh cao hơn ở đàn ong yếu cho thấy vai trò của sức khỏe đàn ong trong kiểm soát dịch hại, đồng thời cho thấy ong ký sinh có thể tập trung vào các đàn yếu hơn để duy trì quần thể.

Tỷ lệ vũ hóa cao trong điều kiện nhiệt độ và độ ẩm thích hợp cho thấy khả năng nhân nuôi ong ký sinh trong phòng thí nghiệm và ứng dụng thực tế. Tỷ lệ giới tính cân bằng đảm bảo sự duy trì quần thể ong ký sinh ổn định.

Lựa chọn tuổi ký chủ tuổi 3 phù hợp với đặc điểm sinh học của sâu sáp nhỏ, giúp tối ưu hóa hiệu quả ký sinh. Mật độ ký chủ và thời gian tiếp xúc cũng là các yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả ký sinh, cần được cân nhắc trong các biện pháp nhân nuôi và thả ong ký sinh.

Ảnh hưởng của thức ăn đến tuổi thọ ong ký sinh cho thấy việc cung cấp thức ăn bổ sung như mật ong nguyên chất là cần thiết để kéo dài tuổi thọ và tăng hiệu quả ký sinh. Tuổi thọ giảm khi ong tiếp xúc ký chủ phản ánh chi phí sinh học của hoạt động ký sinh.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ tỷ lệ ký sinh theo tháng, tỷ lệ vũ hóa, tỷ lệ giới tính, và bảng so sánh tỷ lệ ký sinh giữa các nhóm đàn ong, giúp minh họa rõ ràng các xu hướng và mối quan hệ nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển chương trình nhân nuôi ong ký sinh Apanteles sp.

   • Mục tiêu: Tăng số lượng ong ký sinh để thả vào đàn ong mật nhằm kiểm soát sâu sáp nhỏ.
   • Thời gian: Triển khai trong 12 tháng tiếp theo.
   • Chủ thể: Trung tâm Nghiên cứu và Nuôi ong Nhiệt đới phối hợp với các trại nuôi ong địa phương.

2. Tăng cường quản lý đàn ong khỏe mạnh và vệ sinh tổ ong

   • Mục tiêu: Giảm thiểu sự phát triển của sâu sáp nhỏ bằng cách duy trì đàn ong khỏe, vệ sinh sạch sẽ.
   • Thời gian: Thường xuyên trong suốt mùa nuôi ong.
   • Chủ thể: Người nuôi ong và các tổ chức hỗ trợ kỹ thuật.

3. Ứng dụng biện pháp sinh học kết hợp với xử lý nhiệt và xông hơi axit axetic

   • Mục tiêu: Tiêu diệt sâu sáp nhỏ trong bánh tổ và dụng cụ nuôi ong mà không gây ô nhiễm môi trường.
   • Thời gian: Áp dụng định kỳ hàng năm hoặc khi phát hiện sâu bệnh.
   • Chủ thể: Người nuôi ong, các cơ sở sản xuất mật ong.

4. Cung cấp thức ăn bổ sung cho ong ký sinh trong quá trình nhân nuôi

   • Mục tiêu: Kéo dài tuổi thọ ong ký sinh, nâng cao hiệu quả ký sinh.
   • Thời gian: Trong suốt quá trình nhân nuôi và thả ong.
   • Chủ thể: Trung tâm nghiên cứu và người nuôi ong.

5. Tổ chức tập huấn, nâng cao nhận thức cho người nuôi ong về vai trò và cách sử dụng ong ký sinh

   • Mục tiêu: Nâng cao hiệu quả phòng trừ sâu sáp nhỏ theo hướng sinh học.
   • Thời gian: Hàng quý hoặc theo mùa nuôi ong.
   • Chủ thể: Các cơ quan quản lý nông nghiệp, tổ chức đào tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người nuôi ong mật

   • Lợi ích: Hiểu rõ về sâu bệnh hại và biện pháp sinh học phòng trừ sâu sáp nhỏ, nâng cao năng suất mật ong.
   • Use case: Áp dụng kỹ thuật nhân nuôi và thả ong ký sinh để kiểm soát sâu bệnh.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Bảo vệ thực vật, Nông học

   • Lợi ích: Nắm bắt kiến thức chuyên sâu về sinh học, sinh thái học ong ký sinh và sâu sáp nhỏ.
   • Use case: Phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo hoặc ứng dụng trong kiểm soát sinh học.

3. Cơ quan quản lý nông nghiệp và phát triển nông thôn

   • Lợi ích: Xây dựng chính sách, chương trình hỗ trợ nuôi ong và kiểm soát dịch hại bền vững.
   • Use case: Thiết kế các chương trình đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật cho người nuôi ong.

4. Doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh sản phẩm ong mật

   • Lợi ích: Nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm thiểu thiệt hại do sâu bệnh, tăng hiệu quả kinh tế.
   • Use case: Hợp tác với các trung tâm nghiên cứu để ứng dụng biện pháp sinh học trong sản xuất.

Câu hỏi thường gặp

1. Ong ký sinh Apanteles sp. có thể ký sinh trên ấu trùng ong mật không?

   • Theo nghiên cứu, ong ký sinh Apanteles sp. không ký sinh trên ấu trùng ong mật mà chỉ ký sinh trên sâu sáp nhỏ, do đó an toàn cho đàn ong mật.

2. Tỷ lệ ký sinh sâu sáp nhỏ bởi ong ký sinh có ổn định trong năm không?

   • Tỷ lệ ký sinh dao động theo mùa, cao nhất vào tháng 10 (34,97%) và thấp nhất tháng 12 (26,70%), phụ thuộc vào nhiệt độ và độ ẩm môi trường.

3. Làm thế nào để nhân nuôi ong ký sinh hiệu quả?

   • Cần cung cấp thức ăn bổ sung như mật ong nguyên chất, duy trì nhiệt độ và độ ẩm phù hợp, chọn tuổi ký chủ thích hợp (tuổi 3 sâu sáp nhỏ) và đảm bảo thời gian tiếp xúc ký chủ đủ (24 giờ).

4. Ảnh hưởng của mật độ ký chủ đến hiệu quả ký sinh như thế nào?

   • Mật độ ký chủ thích hợp là khoảng 13 sâu non cho một cặp ong ký sinh, giúp đạt tỷ lệ ký sinh cao nhất (46,78%). Mật độ quá thấp hoặc quá cao đều làm giảm hiệu quả.

5. Có thể áp dụng biện pháp sinh học này trong nuôi ong mật quy mô lớn không?

   • Có thể, với việc nhân nuôi và thả ong ký sinh đồng bộ, kết hợp quản lý đàn ong khỏe mạnh và vệ sinh tổ ong, biện pháp sinh học này giúp kiểm soát sâu sáp nhỏ hiệu quả, an toàn và bền vững.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định tỷ lệ ký sinh tự nhiên của ong ký sinh kén trắng Apanteles sp. trên sâu sáp nhỏ Achroia grisella F. đạt trung bình trên 30%, cao nhất 34,97% vào tháng 10.
• Ong ký sinh có tỷ lệ ký sinh cao hơn trên sâu sáp nhỏ ở đàn ong nội so với ong ngoại, và ở đàn ong yếu so với đàn ong khỏe.
• Tuổi ký chủ thích hợp nhất là sâu non tuổi 3 với tỷ lệ ký sinh 48,84%, thời gian tiếp xúc ký chủ tối ưu là 24 giờ.
• Thức ăn bổ sung mật ong nguyên chất giúp kéo dài tuổi thọ ong ký sinh, nâng cao hiệu quả ký sinh.
• Đề xuất phát triển chương trình nhân nuôi ong ký sinh, kết hợp quản lý đàn ong khỏe mạnh và áp dụng biện pháp sinh học để kiểm soát sâu sáp nhỏ hiệu quả.

Next steps: Triển khai nhân nuôi ong ký sinh quy mô lớn, tổ chức tập huấn kỹ thuật cho người nuôi ong, và nghiên cứu mở rộng về ảnh hưởng môi trường đến hiệu quả ký sinh.

Các nhà nghiên cứu, người nuôi ong và cơ quan quản lý hãy phối hợp triển khai ứng dụng biện pháp sinh học này để bảo vệ đàn ong mật, nâng cao năng suất và phát triển bền vững ngành nuôi ong Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ĐỖ THỊ CÚC NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH VẬT HỌC, SINH THÁI HỌC CỦA LOÀI ONG KÝ SINH KÉN TRẮNG APANTELES SP. (HYMENOPTERA: BRACONIDAE) TRÊN SÂU SÁP NHỎ HẠI ONG MẬT TẠI GIA LÂM, HÀ NỘI NĂM 2020 Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 8 62 01 12 Người hướng dẫn: PGS. Phạm Hồng Thái NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là hoàn toàn trung thực và chưa hề sử dụng cho bảo vệ một học vị nào. Mọi sự giúp đỡ cho việc hoàn thành luận văn đều đã được cảm ơn.

Các thông tin, tài liệu trong luận văn này đã được ghi rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Tác giả luận văn Đỗ Thị Cúc i LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành nghiên cứu luận văn này, trong suốt quá trình thực hiện đề tài này, tôi đã nhận được sự hướng dẫn và chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo trong bộ môn, được sự động viên của bạn bè và gia đình. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến thầy giáo hướng dẫn của tôi PGS. Phạm Hồng Thái – Trung tâm Nghiên cứu và Nuôi ong Nhiệt đới và cô PGS.

TS Hồ Thị Thu Giang- Bộ môn Côn trùng khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, đã luôn dành tâm huyết của mình, quan tâm, đưa ra định hướng nhất định cho đề tài của tôi, chỉ bảo tận tình trong suốt thời gian qua để tôi có thể hoàn thành bài báo cáo này. Tôi xin trân trọng cảm ơn đến các Thầy, Cô giáo trong bộ môn Côn trùng, khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã có nhiều ý kiến đóng góp, giúp đỡ cho tôi hoàn thành đề tài luận văn một cách tốt nhất. Lời cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình, bạn bè đã tạo điều kiện và dộng viên tôi rất nhiều để tôi thực hiện tốt bài luận văn này Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Tác giả luận văn Đỗ Thị Cúc ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục.

iii Danh mục các từ viết tắt. vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình. viii Trích yếu luận văn.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu chung. Mục tiêu cụ thể.

Phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học thực tiễn của đề tài.

Những đóng góp mới. Ý nghĩa thực tiễn. Tổng quan tài liệu. Cơ sở khoa học.

Tình hình nghiên cứu ngoài nước. Những thiệt hại do sâu sáp nhỏ Achroia grisella F gây ra trên đàn ong mật. Nghiên cứu về dặc điểm sinh học và sinh thái ong ký sinh kén trắng giống Apanteles sp. Các biện pháp phòng trừ sâu sáp nhỏ Achroria grisella F.

Tình hình nghiên cứu trong nước. Những thiệt hại do sâu sáp nhỏ Achroia grisella F gây ra trên đàn ong mật. Nghiên cứu trong nước về sinh học và sinh thái ong ký sinh kén trắng giống Apanteles sp. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Vật liệu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Điều tra tỷ lệ ký sinh sâu sáp nhỏ Achroia grisella F.

bởi ong ký sinh kén trắng Apanteles sp. Phương pháp nhân nuôi ong ký sinh. Nghiên cứu đặc điểm hình thái và sinh học của ong ong ký sinh kén trắng Apanteles sp. Công thức tính toán và xử lý thống kê.

Kết quả và thảo luận. Tỷ lệ ký sinh tự nhiên của ong ký sinh kén trắng Apanteles Sp. Trên sâu sáp nhỏ Achroia GrisellA ngoài trại ong. Tỷ lệ ký sinh sâu sáp nhỏ Achroia grisella F.

bởi ong ký sinh kén trắng Apanteles sp. qua các tháng điều tra. Tỷ lệ ký sinh sâu sáp nhỏ Achroia grisella bởi ong ký sinh kén trắng Apanteles sp. trên 2 loài ong khác nhau qua các tháng điều tra.

Tỷ lệ ký sinh sâu sáp nhỏ Achroia grisella F. bởi ong ký sinh kén trắng Apanteles sp. trên 2 loại thế đàn ong khác nhau qua các tháng điều tra. Tỷ lệ vũ hóa của ong ký sinh kén trắng Apanteles sp.

qua các tháng điều tra. Tỷ lệ giới tính ong ký sinh kén trắng Apanteles sp. qua các tháng điều tra. Tỷ lệ các tuổi sâu sáp nhỏ bị ký sinh bởi ong ký sinh kén trắng Apanteles sp.

Nghiên cứu một số đặc điểm hình thái, sinh vật học, sinh thái học loài ong Apanteles Sp. Ký sinh sâu non sâu sáp nhỏ Achroia Grisella F. Đặc điểm hình thái của ong ký sinh kén trắng Apanteles sp. Tập tính sinh học và vòng đời của ong ký sinh kén trắng Apanteles sp.

Thời gian vũ hóa trong ngày của ong ký sinh kén trắng Apanteles sp. Tính thích hợp tuổi ký chủ đối với ong ký sinh Apanteles sp.5 Ảnh hưởng của mật độ ký chủ đến khả năng ký sinh của ong Apanteles sp. Ảnh hưởng của thời gian tiếp xúc ký chủ đến tỷ lệ ký sinh của ong Apanteles sp. Kết luận và kiến nghị.

55 Tài liệu tham khảo. 59 v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT A Apantales G Galleria KS Ký sinh TN Thí nghiệm TB Trung bìn F Fabr USD Đô la Mỹ L Linn CS Cộng sự & Và RH Ẩm độ L:D Sáng và tối. QCVN Quy chuẩn Việt Nam BNNPTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn LSD (0,5) Sai khác nhỏ nhất ở xác suất 0,05 SD Độ lệch chuẩn Ø Đường kính ♂ Đực ♀ Cái HQ Hiệu quả TT Trưởng thành vi DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Tỷ lệ ký sinh trên sâu sáp nhỏ bởi ong ký sinh kén trắng Apanteles sp.

qua các tháng điều tra. Tỷ lệ ký sinh sâu sáp nhỏ Achroia grisella F. bởi ong ký sinh kén trắng Apanteles sp. trên 2 loài ong khác nhau qua các tháng điều tra.

Tỷ lệ ký sinh sâu sáp nhỏ Achroia grisella F. bởi ong ký sinh kén trắng Apanteles sp. trên 2 loại đàn ong khác nhau qua các tháng điều tra. Tỷ lệ vũ hóa của ong ký sinh kén trắng Apanteles sp.

qua các tháng điều tra. Tỷ lệ giới tính ong ký sinh kén trắng Apanteles sp. qua các tháng điều tra. Ảnh hưởng của tuổi ký chủ đến tỷ lệ ong ký sinh kén trắng Apanteles sp.

Kích thước các pha của ong ký sinh kén trắng Apanteles sp. Thời gian phát dụcc của ong ký sinh kén trắng Apanteles sp. Tỷ kệ ký sinh của ong ký sinh Apanteles sp. ký sinh trên các tuổi sâu non sâu sáp nhỏ (thí nghiệm không có sự lựa chọn tuổi ký chủ).

Tỷ lệ và hiệu quả ký sinh của ong Apanteles sp. ký sinh trên các tuổi sâu non sâu sáp nhỏ (thí nghiệm có sự lựa chọn tuổi ký chủ). Tỷ lệ ký sinh của ong Apanteles sp. ở các mức độ số lượng ký chủ sâu sáp khác nhau.

Ảnh hưởng thời gian tiếp xúc ký chủ đến tỷ lệ ký sinh của ong ký sinh Apanteles sp. Ảnh hưởng của yếu tố thức ăn tới thời gian sống ong ký sinh Apanteles sp. Ảnh hưởng của yếu tố thức ăn tới thời gian sống của trưởng thành (ong có hoạt động ký sinh). 53 vii DANH MỤC HÌNH Hình 3.

Hộp nhân nuôi sâu sáp nhỏ. Các ống nghiệm nuôi ong ký sinh. Buồng trứng của ong Apanteles sp. Trứng của ong Apanteles sp.

Sâu non tuổi 1 ong Apanteles sp. Sâu non tuổi 2 ong Apanteles sp. Sâu non tuổi 3 ong Apanteles sp. Sâu non tuổi 3 chui ra ngoài làm nhộng.

Tiền nhộng ong Apanteles sp. Nhộng ong Apanteles sp. Kén ong Apanteles sp. Ong trưởng thành cái Apanteles sp.

Ong trưởng thành đực Apanteles sp. Râu đầu TT ong Apanteles sp. Cánh trước trưởng thành ong Apanteles sp. Chân sau trưởng thành ong Apanteles sp.

Trưởng thành ong Apanteles sp. Thời gian vũ hóa trong ngày của ong ký sinh kén trắng Apanteles sp. 43 viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Đỗ Thị Cúc Tên Luận văn: Nghiên cứu đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của loài ong ký sinh kén trắng Apanteles sp. (Hymenoptera: Braconidae) trên sâu sáp nhỏ hại ong mật tại Gia Lâm, Hà Nội năm 2020.

Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 8 62 01 12 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu được một số đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của loài ong ký sinh kén trắng Apanteles sp. Từ đó đề xuất biện pháp phòng trừ sâu sáp nhỏ theo hướng đấu tranh sinh học một cách an toàn hiểu quả trong nuôi ong mật. Phương pháp nghiên cứu Trong khoảng thời gian từ tháng 4/2020 đến tháng 2/2021, tại Trung tâm nghiên cứu và nuôi ong nhiệt đới tại Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam. Với đối tượng nghiên cứu ở đây là ong ký sinh kén trắng Apanteles sp., tôi đã tiến hành tập trung nghiên cứu một số đặc điểm sinh học, sinh thái của ong ký sinh.

Điều tra tỷ lệ ký sinh ong Apanteles sp. trên sâu sáp nhỏ hại ong mật ngoài tự nhiên được tiến hành quy chuẩn QCVN 01- 38: 2010/BNNPTNT. Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái của ong ký sinh kén trắng Apanteles sp. được tiến hành tham khảo theo phương pháp của Đặng Thị Dung (1999) và (Khuất Đăng Long, 1998).

Kết quả chính và kết luận 1. Tỷ lệ ký sinh trên sâu sáp nhỏ đạt cao nhất ở tháng 10 là 34,97% và thấp nhất ở tháng 12 là 26,70%. Tỷ lệ ký sinh trên sâu sáp nhỏ ở đàn ong nội là cao hơn đạt 33,21%, ong ngoại là 30,28%. Tỷ lệ ký sinh ở đàn ong yếu 34,09% cao hơn so tỷ lệ ký sinh ở đàn ong khỏe đạt 25,90%.

Tỷ lệ vũ hóa cao nhất ở tháng 9 đạt 90,07% .Tỷ lệ ký sinh trên sâu sáp nhỏ hầu như bị ký sinh ở tuổi 3 là 48,84%. Ở ngoài tự nhiên thì tỷ lệ ký sinh trên các tuổi của sâu sáp nhỏ cao nhất ở tuổi 3 đạt 48,84%. Vòng đời trung bình của ong ký sinh kén trắng Apanteles sp. là 14,55 ±2,24 ngày ở điều kiện nhiệt độ 30,80C và ẩm độ là 67,9%.

Ong ký sinh Apanteles sp. vũ hóa chủ yếu vào buổi sáng trong khoảng từ 8-10 giờ với tỷ lệ vũ hóa là 30,0%. Sâu non tuổi 3 của sâu sáp nhỏ có tỷ lệ ký sinh đạt 86,47% là cao nhất ở thí nghiệm có sự lựa chọn tuổi ký chủ và ở thí nghiệm bắt không có sự lựa chọn tuổi ký chủ đạt tỷ lệ ký sinh là ix 52,94%. Mức độ số lượng ký chủ thích hợp cho một cặp ong là 13 sâu thì tỷ lệ ký sinh đạt 46,78%.