Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm sinh học và sinh thái loài chò chỉ parashorea chinensis tại khu bảo tồn thiên nhiên nà hẩu tỉnh yên bái

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái loài chò chỉ Parashorea chinensis tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Nà Hẩu, tỉnh Yên Bái.

• Tác giả: Nguyễn Đức Toàn
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Ngọc Sơn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Và Sinh Thái Loài Chò Chỉ (Parashorea Chinensis) Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Nà Hẩu, Tỉnh Yên Bái
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Mục tiêu của đề tài
• Mục tiêu chung
• Mục tiêu cụ thể
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• Ý nghĩa khoa học
• Ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.1.1. Nghiên cứu về cấu trúc và tái sinh rừng
• 1.1.2. Nghiên cứu đặc điểm sinh học loài cây
• 1.1.3. Nghiên cứu đặc điểm sinh thái học loài cây
• 1.1.4. Nghiên cứu về cây Chò chỉ
• 1.2. Nghiên cứu về cấu trúc và tái sinh rừng
• 1.3. Nghiên cứu đặc điểm sinh học loài cây
• 1.4. Nghiên cứu đặc điểm sinh thái học loài cây
• 1.5. Nghiên cứu về cây Chò chỉ
• 1.6. Đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội
• 1.6.1. Đặc điểm về điều kiện tự nhiên
• 1.6.1.1. Vị trí địa lý, địa giới hành chính
• 1.6.1.2. Địa hình - địa thế
• 1.6.1.3. Địa chất, thổ nhưỡng
• 1.6.1.4. Khí hậu thủy văn
• 1.6.1.5. Hiện trạng rừng và sử dụng đất
• 1.6.1.6. Tài nguyên nước
• 1.6.1.7. Tài nguyên nhân văn
• 1.6.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu
• 1.6.2.1. Dân tộc, dân số, lao động và phân bố dân cư
• 1.6.2.2. Tập quán sinh hoạt, sản xuất
• 1.6.2.3. Sản xuất nông nghiệp
• 1.6.2.4. Đời sống sinh hoạt
• 1.6.2.5. Thực trạng cơ sở hạ tầng
• 1.6.3. Nhận xét, đánh giá thuận lợi, khó khăn của điều kiện tự nhiên kinh tế - xã hội tới bảo tồn loài Chò Chỉ
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.1.1. Nghiên cứu đặc điểm hình thái loài Chò chỉ tại khu vực nghiên cứu
• 2.1.2. Nghiên cứu đặc điểm sinh thái và phân bố loài cây Chò chỉ tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu
• 2.1.3. Nghiên cứu đặc điểm tái sinh tự nhiên của loài Chò chỉ tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu
• 2.1.4. Đề xuất các giải pháp bảo vệ và phát triển bền vững loài cây Chò chỉ tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Cách tiếp cận và phương pháp luận nghiên cứu
• 2.2.2. Phương pháp nghiên cứu chung
• 2.2.3. Phương pháp điều tra cụ thể
• 2.2.3.1. Điều tra sơ thám
• 2.2.3.2. Điều tra chi tiết
• 2.2.4. Phương pháp nội nghiệp
• 2.2.4.1. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm cấu trúc quần xã thực vật rừng
• 2.2.4.2. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm tái sinh loài
• 2.2.4.3. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm hình thái loài Chò chỉ tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu
• 3.1.1. Đặc điểm hình thái thân, cành, lá cây Chò chỉ
• 3.1.2. Đặc điểm hình thái hoa, quả cây Chò chỉ
• 3.1.3. Đặc điểm vật hậu cây Chò chỉ
• 3.2. Đặc điểm sinh thái và phân bố cây Chò chỉ tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu
• 3.2.1. Đặc điểm phân bố loài cây Chò chỉ theo đai cao và trạng thái rừng
• 3.2.1.1. Phân bố loài cây Chò chỉ theo đai cao
• 3.2.1.2. Phân bố loài cây Chò chỉ theo trạng thái rừng
• 3.2.2. Đặc điểm cấu trúc quần xã nơi có loài Chò chỉ phân bố
• 3.2.2.1. Cấu trúc tổ thành rừng
• 3.2.2.2. Cấu trúc mật độ
• 3.2.2.3. Đặc trưng về mức độ phong phú, mức độ thường gặp và mức độ thân thuộc của loài Chò chỉ
• 3.2.3. Một số đặc điểm về hoàn cảnh rừng nơi có loài Chò chỉ phân bố
• 3.2.3.1. Đặc điểm địa hình nơi có loài Chò chỉ phân bố tại KBTTN Nà Hẩu
• 3.2.3.2. Đặc điểm khí hậu nơi có loài Chò chỉ phân bố
• 3.2.3.3. Đặc điểm đất đai nơi có loài Chò chỉ phân bố
• 3.3. Đặc điểm tái sinh tự nhiên của loài Chò chỉ tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu
• 3.3.1. Tổ thành tầng cây tái sinh
• 3.3.2. Quan hệ giữa tổ thành tầng cây cao và tầng cây tái sinh
• 3.3.3. Mật độ cây tái sinh
• 3.3.4. Phân bố số cây tái sinh theo cấp chiều cao
• 3.4. Đề xuất các giải pháp bảo vệ và phát triển bền vững loài cây Chò chỉ tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu
• 3.4.1. Giải pháp về cơ chế chính sách
• 3.4.2. Giải pháp về khoa học kỹ thuật
• 3.4.3. Giải pháp trong công tác bảo tồn
• 3.4.4. Định hướng một số giải pháp kỹ thuật lâm sinh nhằm bảo tồn và phát triển loài cây Chò chỉ
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặc điểm sinh học của loài Chò chỉ Parashorea chinensis

Loài Chò chỉ (Parashorea chinensis) là một trong những loài cây gỗ lớn quý hiếm tại Việt Nam. Đặc điểm hình thái của loài này bao gồm thân cây thẳng, cao, có đường kính lớn, thường đạt từ 30 đến 40 mét. Lá cây có hình dạng elip, màu xanh đậm, có khả năng chịu bóng tốt, thích nghi với môi trường rừng nhiệt đới. Hoa của cây Chò chỉ có màu vàng nhạt, nở vào mùa hè, thu hút nhiều loài côn trùng thụ phấn. Quả của loài này là dạng hạt cứng, có khả năng phát tán xa nhờ gió. Đặc điểm sinh học của Chò chỉ không chỉ thể hiện ở hình thái mà còn ở khả năng sinh trưởng và phát triển trong điều kiện tự nhiên khắc nghiệt. Theo nghiên cứu, loài này có thể sống lâu năm, với tuổi thọ lên đến 100 năm. Điều này cho thấy giá trị sinh học và kinh tế của loài cây này trong việc bảo tồn đa dạng sinh học tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Nà Hẩu.

1.1. Đặc điểm hình thái

Đặc điểm hình thái của cây Chò chỉ (Parashorea chinensis) rất đa dạng và phong phú. Thân cây thường thẳng, có vỏ màu nâu xám, dày và có khả năng chống chịu tốt với các tác động từ môi trường. Lá cây có chiều dài từ 10 đến 20 cm, rộng từ 5 đến 10 cm, với bề mặt nhẵn và bóng. Hoa của cây thường mọc thành chùm, có mùi thơm nhẹ, thu hút nhiều loài côn trùng. Quả của cây Chò chỉ có hình dạng giống như quả đậu, khi chín sẽ nứt ra để phát tán hạt. Đặc điểm này giúp cây có khả năng tái sinh tự nhiên tốt, góp phần duy trì quần thể trong môi trường sống của nó.

1.2. Đặc điểm sinh thái

Cây Chò chỉ (Parashorea chinensis) thường phân bố ở những khu vực có độ cao từ 500 đến 750 mét so với mực nước biển. Loài này ưa thích các khu rừng ẩm, có độ che phủ cao và đất tơi xốp. Nhiệt độ lý tưởng cho sự phát triển của cây là từ 20 đến 30 độ C, với lượng mưa hàng năm từ 1500 đến 2000 mm. Cây có khả năng chịu bóng tốt, thường mọc dưới tán rừng, nơi có độ ẩm cao. Sự phân bố của loài này không chỉ phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên mà còn bị ảnh hưởng bởi hoạt động của con người, như khai thác rừng và biến đổi khí hậu. Việc bảo tồn loài Chò chỉ tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Nà Hẩu là rất cần thiết để duy trì sự đa dạng sinh học của khu vực.

II. Đặc điểm sinh thái của loài Chò chỉ tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Nà Hẩu

Khu Bảo tồn Thiên nhiên Nà Hẩu, tỉnh Yên Bái, là nơi có sự đa dạng sinh học phong phú, trong đó có sự hiện diện của loài Chò chỉ (Parashorea chinensis). Đặc điểm sinh thái của loài này tại khu vực này được thể hiện qua sự phân bố theo đai cao và trạng thái rừng. Cây Chò chỉ thường phân bố ở những khu vực có độ cao từ 600 đến 750 mét, nơi có độ ẩm cao và ánh sáng vừa phải. Sự phân bố của loài này không đồng đều, thường tập trung ở những khu vực có điều kiện sinh thái thuận lợi. Theo nghiên cứu, mật độ cây Chò chỉ tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Nà Hẩu đạt khoảng 50-70 cây/ha, cho thấy sự phát triển tốt của loài này trong môi trường tự nhiên.

2.1. Phân bố theo đai cao

Phân bố của cây Chò chỉ (Parashorea chinensis) tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Nà Hẩu chủ yếu tập trung ở các đai cao từ 600 đến 750 mét. Ở độ cao này, điều kiện khí hậu và đất đai rất phù hợp cho sự phát triển của loài cây này. Nhiệt độ trung bình hàng năm ở khu vực này dao động từ 20 đến 25 độ C, với lượng mưa hàng năm đạt khoảng 1800 mm. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho cây phát triển mạnh mẽ, đồng thời cũng giúp duy trì độ ẩm cần thiết cho sự sinh trưởng của cây. Sự phân bố này cũng cho thấy khả năng thích nghi của loài Chò chỉ với các điều kiện sinh thái khác nhau.

2.2. Phân bố theo trạng thái rừng

Cây Chò chỉ (Parashorea chinensis) thường phân bố ở những khu rừng nguyên sinh và rừng thứ sinh tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Nà Hẩu. Trong các trạng thái rừng khác nhau, mật độ và sự phát triển của loài này có sự khác biệt rõ rệt. Ở những khu rừng nguyên sinh, mật độ cây Chò chỉ có thể đạt tới 80 cây/ha, trong khi ở các khu rừng thứ sinh, con số này giảm xuống còn khoảng 40-50 cây/ha. Điều này cho thấy rằng sự can thiệp của con người và các yếu tố môi trường có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của loài cây này. Việc bảo tồn và phát triển bền vững loài Chò chỉ tại khu vực này là rất cần thiết để duy trì sự đa dạng sinh học.

III. Đề xuất giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững loài Chò chỉ

Để bảo tồn và phát triển bền vững loài Chò chỉ (Parashorea chinensis) tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Nà Hẩu, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần tăng cường công tác quản lý và bảo vệ rừng, ngăn chặn tình trạng khai thác trái phép và xâm lấn rừng. Thứ hai, cần thực hiện các chương trình trồng rừng và phục hồi rừng, đặc biệt là ở những khu vực đã bị suy thoái. Việc trồng cây Chò chỉ tại các khu vực phù hợp sẽ giúp tăng cường mật độ và sự phát triển của loài này. Cuối cùng, cần nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của loài Chò chỉ và tầm quan trọng của việc bảo tồn đa dạng sinh học.

3.1. Giải pháp quản lý và bảo vệ rừng

Giải pháp quản lý và bảo vệ rừng là rất quan trọng trong việc bảo tồn loài Chò chỉ (Parashorea chinensis). Cần thiết lập các quy định nghiêm ngặt về quản lý rừng, đồng thời tăng cường lực lượng kiểm lâm để giám sát và ngăn chặn các hoạt động khai thác trái phép. Việc tổ chức các đợt kiểm tra định kỳ sẽ giúp phát hiện kịp thời các hành vi vi phạm, từ đó bảo vệ được môi trường sống của loài cây này. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương trong công tác bảo vệ rừng.

3.2. Giải pháp trồng rừng và phục hồi rừng

Trồng rừng và phục hồi rừng là một trong những giải pháp quan trọng để bảo tồn loài Chò chỉ (Parashorea chinensis). Cần xác định các khu vực có điều kiện sinh thái phù hợp để tiến hành trồng cây Chò chỉ. Việc trồng cây cần được thực hiện theo đúng quy trình kỹ thuật, đảm bảo tỷ lệ sống cao và phát triển tốt. Đồng thời, cần thực hiện các biện pháp chăm sóc và bảo vệ cây trồng trong giai đoạn đầu. Sự kết hợp giữa trồng rừng và bảo vệ rừng tự nhiên sẽ giúp duy trì và phát triển bền vững quần thể loài Chò chỉ tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Nà Hẩu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu thuộc tỉnh Yên Bái được thành lập với tổng diện tích vùng lõi 16.950 ha và vùng đệm 26.360 ha, trải rộng trên địa bàn 4 xã vùng cao. Nơi đây lưu giữ hệ sinh thái rừng nhiệt đới gió mùa ẩm đặc trưng của vùng trung tâm ẩm Bắc Bộ với 516 loài thực vật bậc cao có mạch. Trong số các loài cây gỗ lớn quý hiếm, Chò chỉ (Parashorea chinensis) thuộc họ Dầu (Dipterocarpaceae) là loài cây có giá trị kinh tế và sinh thái đặc biệt cao, được ghi nhận trong Sách đỏ Việt Nam và thuộc nhóm có nguy cơ bị đe dọa (VU) theo phân hạng của IUCN. Tuy nhiên, trước áp lực khai thác trong quá khứ và tập quán canh tác nông lâm nghiệp của người dân địa phương, số lượng cá thể Chò chỉ ngoài tự nhiên đã bị suy giảm nghiêm trọng.

Đề tài được thực hiện nhằm mục tiêu xác định toàn diện các đặc tính sinh học, hình thái, vật hậu học, quy luật phân bố sinh thái và đặc điểm tái sinh tự nhiên của loài Chò chỉ tại các sinh cảnh rừng tự nhiên thuộc đai độ cao dưới 750m. Nghiên cứu cung cấp hệ thống số liệu định lượng về mật độ, cấu trúc tầng tán, chỉ số giá trị quan trọng (IV%) và tỷ lệ chuyển tiếp của cây con tái sinh. Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học then chốt để xây dựng các giải pháp kỹ thuật lâm sinh, khoanh nuôi xúc tiến tái sinh và quản lý bảo tồn bền vững nguồn gen cây gỗ bản địa quý hiếm này cho tỉnh Yên Bái cũng như toàn vùng Tây Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết cấu trúc quần xã thực vật rừng nhiệt đới của Thái Văn Trừng với mô hình phân tầng thẳng đứng gồm tầng vượt tán (A1), tầng ưu thế sinh thái (A2), tầng dưới tán (A3), tầng cây bụi (B) và tầng thảm tươi (C). Đồng thời, đề tài tiếp thu lý thuyết sinh thái học cá thể và lý thuyết tái sinh rừng mưa nhiệt đới của Richards, Baur và Van Steenis về quy luật tái sinh liên tục của loài cây chịu bóng và tái sinh theo vệt của loài cây ưa sáng. Các khái niệm then chốt được vận dụng xuyên suốt gồm: Trị số quan trọng (Importance Value - IV%), Mức độ thường gặp (Mtg%), Độ tàn che vòm tán và Cấu trúc tổ thành tầng cây tái sinh theo cấp chiều cao.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu ứng dụng phương pháp luận "Lấy không gian thay thế thời gian" để đánh giá động thái phát triển của lâm phần và loài cây nghiên cứu qua các trạng thái rừng. Cụ thể:

• Cỡ mẫu và chọn mẫu điều tra: Đề tài thiết lập 03 tuyến điều tra thực địa có cự ly cách nhau 50 - 100m, cắt ngang qua các sườn núi có Chò chỉ phân bố ở đai cao dưới 750m. Trên các tuyến này, 03 ô tiêu chuẩn (OTC) điển hình tạm thời diện tích 1.000 m2 (kích thước 25m x 40m) được lập tại các độ cao đại diện 705m, 728m và 746m trong trạng thái rừng thứ sinh phục hồi IIIA2.
• Điều tra cấu trúc và tái sinh: Tại mỗi OTC, toàn bộ cây gỗ có đường kính ngang ngực D1.3 ≥ 6cm được đo đếm chiều cao vút ngọn (Hvn), chiều cao dưới cành (Hdc) và đường kính tán (Dt). Để đánh giá tái sinh, bố trí 05 ô dạng bản (ODB) diện tích 25 m2/ô ở 4 góc và tâm của mỗi OTC (tổng số 15 ODB, tổng diện tích 375 m2), phân loại cây tái sinh theo 4 cấp chiều cao: <50cm, 50-100cm, 100-200cm và >200cm.
• Theo dõi vật hậu học: Quan sát định kỳ sự biến đổi chồi lá, nở hoa, đậu quả trên 30 cây mẹ Chò chỉ trưởng thành.
• Xử lý số liệu: Sử dụng công thức Marmillod xác định độ quan trọng: IV% = (Ni% + Gi%)/2 (trong đó Ni% là tỷ lệ số cây, Gi% là tỷ lệ tiết diện ngang) kết hợp tính mức độ thường gặp Mtg = (r/R)*100. Phương pháp này được lựa chọn vì phản ánh chính xác vai trò thực tế của loài cả về số lượng cá thể lẫn sinh khối chiếm lĩnh trong quần thể rừng hỗn loài.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm hình thái và nhịp điệu vật hậu: Chò chỉ tại Nà Hẩu là cây gỗ lớn vượt tán, thân tròn thẳng tắp, gốc có bạnh vè nhỏ, chiều cao cây trưởng thành đạt từ 35m đến 45m, đường kính D1.3 phổ biến từ 60cm đến 110cm. Lá đơn nguyên mọc cách, phiến lá hình trái xoan thuôn dài. Hoa lưỡng tính nở rộ từ tháng 5 đến tháng 7 hàng năm. Quả chín vào khoảng tháng 9 đến tháng 11, mang 5 cánh dài phát triển từ các lá đài giúp phát tán hạt nhờ gió trong phạm vi bán kính 40 - 80m quanh cây mẹ.
2. Đặc điểm phân bố sinh thái và vị thế quần xã: Loài Chò chỉ phân bố tập trung ở đai cao từ 700m đến 750m, chủ yếu trên đất feralit mùn phát triển trên đá biến chất có tầng đất dày, độ dốc sườn 25 - 30 độ. Trong cấu trúc rừng trạng thái IIIA2 tại các độ cao 705m, 728m và 746m, Chò chỉ luôn tham gia vào công thức tổ thành tầng cây cao với chỉ số IV% dao động từ 8,6% đến 14,2%, đóng vai trò là loài ưu thế thuộc tầng vượt tán (A1) bên cạnh các loài đồng ưu thế như Dẻ gai, Re hương, Kháo, Sấu và Gội.
3. Hiện trạng tái sinh tự nhiên: Mật độ cây tái sinh dưới tán rừng đạt mức trung bình khoảng 850 - 1.150 cây/ha. Tuy nhiên, cấu trúc số lượng cây con phân bố theo cấp chiều cao có sự chênh lệch rất lớn: cây con mầm và cây cao dưới 50cm chiếm tỷ trọng cao nhất đạt 62,4%, cấp chiều cao 50 - 100cm chiếm 22,8%, cấp 100 - 200cm chiếm 10,1% và cấp chiều cao trên 200cm chỉ chiếm 4,7%. Toàn bộ cây con tái sinh đều có nguồn gốc từ hạt.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu cấu trúc tổ thành và phân bố đường kính, chiều cao có thể được thể hiện trực quan qua biểu đồ cột phân bố tần số N-D1.3 và bảng ma trận tương quan giữa tầng cây mẹ và tầng cây tái sinh. Phân tích đồ thị cho thấy phân bố số lượng cây tái sinh theo cấp chiều cao có dạng đường cong dốc đứng (phân bố giảm lũy thừa), phản ánh hiện tượng thắt cổ chai sinh thái. Nguyên nhân chính là do Chò chỉ là loài cây có tính chất chịu bóng nhẹ ở giai đoạn cây mầm dưới 1 năm tuổi, nhưng chuyển nhanh sang nhu cầu ưa sáng mạnh ở các giai đoạn phát triển sau.

Khi tán rừng khép kín với độ tàn che cao (>0,7), cây mầm nảy mầm dồi dào nhờ lượng hạt rụng nhưng nhanh chóng bị chết hàng loạt hoặc sinh trưởng còi cọc do thiếu hụt ánh sáng cục bộ dưới mặt đất rừng. Ngược lại, tại những vị trí có lỗ trống tán rừng (độ tàn che từ 0,3 đến 0,5), số lượng cây tái sinh đạt chiều cao trên 100cm tăng gấp 3,2 lần so với nơi tán kín. Kết quả này tương đồng với các công trình nghiên cứu tại Vườn Quốc gia Cúc Phương và lưu vực sông Đà, chứng minh rằng quá trình tái sinh tự nhiên của Chò chỉ phụ thuộc quyết định vào khoảng trống tán rừng và cấu trúc vi khí hậu dưới tán.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng biện pháp kỹ thuật điều chỉnh tán che: Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu phối hợp Hạt Kiểm lâm triển khai các biện pháp lâm sinh mở tán cục bộ (tỉa thưa tầng cây bụi, dây leo, cây tái sinh phi mục đích) xung quanh các cụm cây con Chò chỉ, đưa độ tàn che vòm tán về mức tối ưu 0,35 - 0,50. Mục tiêu nâng tỷ lệ sống sót và chuyển cấp chiều cao (>100cm) của cây tái sinh lên tối thiểu 40% trong giai đoạn 2016 - 2020.
2. Tuyển chọn và xây dựng lâm phần chuyển hóa giống: Chi cục Kiểm lâm tỉnh Yên Bái phối hợp các viện nghiên cứu tiến hành đánh dấu, gắn mã số bảo vệ nghiêm ngặt 30 cây mẹ Chò chỉ ưu trội đã được điều tra vật hậu tại đai cao 700 - 750m. Tổ chức thu hái hạt giống đúng kỳ chín vào tháng 10 hàng năm, hướng tới đạt tỷ lệ nảy mầm vườn ươm trên 75% để cung cấp cây giống thuần chủng cho công tác phục hồi rừng đặc dụng.
3. Nâng cao hiệu quả giao khoán bảo vệ rừng gắn với sinh kế: Ủy ban nhân dân huyện Văn Yên điều chỉnh và bổ sung ngân sách hỗ trợ kinh phí giao khoán bảo vệ rừng từ mức 100.000 đồng/ha/năm theo chính sách trước đây lên mức hỗ trợ mới theo quy định hiện hành cho cộng đồng dân tộc H'Mông và Dao tại xã Nà Hẩu, kết hợp lồng ghép các mô hình trồng quế thâm canh vùng đệm để giảm 100% áp lực chặt phá rừng tự nhiên.
4. Tăng cường tuần tra, giám sát bằng bản đồ số: Hạt Kiểm lâm Nà Hẩu thiết lập hệ thống định vị tọa độ các lâm phần có Chò chỉ phân bố trên nền tảng bản đồ GIS, duy trì tuần tra thực địa tối thiểu 2 lần/tháng tại các tiểu khu xung yếu nhằm ngăn chặn dứt điểm tình trạng thả rông gia súc phá hoại tầng cây tái sinh non.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý và bảo tồn tại các Khu rừng đặc dụng, Vườn Quốc gia: Cung cấp tài liệu thực chứng về phương pháp điều tra cấu trúc tầng tán, đánh giá chỉ số IV% và thiết lập giải pháp kỹ thuật nuôi dưỡng bảo tồn loài cây họ Dầu đang bị đe dọa.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Lâm học, Sinh thái học: Là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận "Lấy không gian thay thế thời gian", kỹ thuật lập ô tiêu chuẩn định lượng và phân tích quy luật vật hậu của thực vật rừng nhiệt đới.
• Kỹ sư lâm nghiệp và các đơn vị sản xuất giống cây trồng lâm nghiệp: Nắm bắt đặc tính phát sinh quả, mùa vụ gieo ươm và yêu cầu sinh thái về ánh sáng để thiết kế quy trình nhân giống, trồng rừng gỗ lớn bản địa đạt tỷ lệ thành rừng cao.
• Các cơ quan hoạch định chính sách phát triển lâm nghiệp cấp tỉnh và huyện: Sử dụng căn cứ khoa học của đề tài để xây dựng các dự án khoanh nuôi tái sinh tự nhiên và quy hoạch các vùng bảo tồn nguồn gen nguy cấp tại khu vực Tây Bắc.

Câu hỏi thường gặp

Loài Chò chỉ tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu phân bố tập trung ở đai cao nào?

Chò chỉ phân bố chủ yếu ở đai cao dưới 750m so với mực nước biển, tập trung nhiều nhất ở khoảng độ cao từ 700m đến 750m trong kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới núi thấp (trạng thái rừng IIIA2), nơi có độ dốc từ 20 đến 30 độ và tầng đất feralit dày.

Chỉ số giá trị quan trọng (IV%) của Chò chỉ tại khu vực nghiên cứu đạt mức bao nhiêu?

Qua điều tra tại 3 ô tiêu chuẩn đại diện, chỉ số giá trị quan trọng (IV%) của loài Chò chỉ dao động từ 8,6% đến 14,2%. Giá trị này vượt ngưỡng tiêu chuẩn sinh thái 5% của Thái Văn Trừng, khẳng định Chò chỉ đóng vai trò là một trong những loài cây ưu thế lập quần ở tầng vượt tán.

Chu kỳ nở hoa và kết quả của Chò chỉ diễn ra vào thời gian nào trong năm?

Theo dõi trên 30 cây mẹ trưởng thành cho thấy Chò chỉ bắt đầu xuất hiện nụ và nở hoa rộ từ tháng 5 đến tháng 7 hàng năm. Quả non hình thành và chín sinh lý từ tháng 9 đến tháng 11, tạo thành 5 cánh phát tán theo luồng gió tự nhiên.

Tại sao mật độ cây tái sinh Chò chỉ ở cấp chiều cao trên 200cm lại giảm sút nghiêm trọng?

Cây mầm Chò chỉ có khả năng chịu bóng trong giai đoạn đầu dưới 1 năm tuổi nhưng chuyển sang ưa sáng mạnh khi phát triển. Dưới tán rừng nguyên trạng có độ tàn che dày đặc (>0,7), cây con thiếu ánh sáng quang hợp nên bị chết dần, khiến tỷ lệ cây đạt chiều cao trên 200cm chỉ chiếm dưới 5%.

Cần áp dụng biện pháp lâm sinh nào để nâng cao tỷ lệ sống của cây con tái sinh?

Biện pháp kỹ thuật then chốt là mở tán cục bộ bằng cách chặt tỉa cành cây che bóng, phát quang dây leo và cây bụi quanh gốc cây con để duy trì độ tàn che vòm tán ở mức 0,35 - 0,50, đồng thời ngăn cấm chăn thả gia súc tự do trong khu vực tái sinh.

Kết luận

• Luận văn đã mô tả toàn diện đặc điểm hình thái thân, lá, hoa, quả và xác lập chính xác chu kỳ vật hậu học của loài Chò chỉ (Parashorea chinensis) tại KBTTN Nà Hẩu với mùa hoa rộ từ tháng 5-7 và quả chín vào tháng 9-11.
• Xác định rõ biên độ phân bố sinh thái của loài tập trung ở đai cao 700 - 750m thuộc trạng thái rừng IIIA2 trên đất feralit phát triển từ đá biến chất.
• Lượng hóa cấu trúc quần xã thực vật thông qua chỉ số giá trị quan trọng IV% đạt từ 8,6% đến 14,2%, khẳng định vị thế ưu thế sinh thái của loài ở tầng vượt tán rừng tự nhiên.
• Đánh giá định lượng hiện trạng tái sinh tự nhiên với mật độ trung bình 850 - 1.150 cây/ha và chỉ rõ điểm nghẽn sinh trưởng ở cấp chiều cao trên 200cm do thiếu hụt ánh sáng tán rừng.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp kỹ thuật lâm sinh và chính sách đồng bộ, khả thi nhằm bảo tồn nguyên vị và phục hồi bền vững nguồn gen Chò chỉ quý hiếm.

Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2016 trở đi, các cấp quản lý cần nhanh chóng triển khai chuyển hóa lâm phần hạt giống 30 cây mẹ và áp dụng kỹ thuật mở tán nuôi dưỡng cây con ngoài thực địa. Hãy tiếp cận toàn văn công trình nghiên cứu để vận dụng chi tiết các biểu mẫu điều tra và quy trình kỹ thuật lâm sinh bảo tồn nguồn gen rừng đặc dụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho thời kỳ nghiên cứu hệ thực vật cụ thể. cho rằng “Chỉ cần điều tra trên một diện tích đủ lớn để có thể bao chùm được sự phong phú của nơi sống nhưng không có sự phân hoá mặt địa lý”. Ông gọi đó là hệ thực vật cụ thể. Tolmachop đã đưa ra một nhận định là số loài của một hệ thực vật cụ thể ở vùng nhiệt đới ẩm thường là 1500 - 2000 loài.

Về vật hậu học: Hoạt động sinh học có tính chất chu kỳ của các cơ quan sinh dưỡng và cơ quan sinh sản. Chu kỳ vật hậu của cùng 1 loài phân bố ở các vùng sinh thái khác nhau sẽ có sự sai khác rõ rệt. Điều này có ý nghĩa cần thiết trong nghiên cứu sinh thái cá thể loài và công các chọn tạo giống. Các công trình như nêu trên cũng đã ít nhiều nêu ra các đặc điểm về chu kỳ hoa, quả và các đặc trưng vật hậu của từng loài, nhóm loài.

Nghiên cứu đặc điểm sinh thái học loài cây Việc nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái của loài làm cơ sở đề xuất biện pháp kỹ thuật lâm sinh tác động phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả trong kinh doanh rừng rất được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu. Theo đó, các lý thuyết về hệ sinh thái, cấu trúc, tái sinh rừng được vận dụng triệt để trong nghiên cứu đặc điểm của 1 loài cụ thể nào đó. Ông đã phân chia ra sinh thái học cá thể và sinh thái học quần thể. Sinh thái học cá thể nghiên cứu từng cá thể sinh vật hoặc từng loài, trong đó chu kỳ sống, tập tính cũng như khả năng thích nghi với môi trường được đặc biệt chú ý.

Trung tâm Nông lâm kết hợp thế giới (World Agroforestry Centre, 2006), Anon (1996), Keble và Sidiyasa (1994) đã nghiên cứu đặc điểm hình thái của 9 loài Vối thuốc (Schima wallichii) và đã mô tả tương đối chi tiết về đặc điểm hình thái thân, lá, hoa, quả, hạt của loài cây này, góp phần cung cấp cơ sở cho việc gây trồng và nhân rộng loài Vối thuốc trong các dự án trồng rừng (dẫn theo Hoàng Văn Chúc, 2009 [7]). Tian - XiaoRui khi nghiên cứu về khả năng chịu lửa của một số loài cây trồng rừng đã rút ra kết luận, Vối thuốc (S. wallichii), Castanopsis hystrix và Myrica rubra có sức chống lửa tốt nhất trong tổng số 12 loài cây nghiên cứu (dẫn theo Hoàng Văn Chúc, 2009) [7]. Vối thuốc là loài cây tiên phong ưa sáng, biên độ sinh thái rộng, phân bố rải rác ở các khu vực phía Đông Nam Châu Á.

Vối thuốc xuất hiện ở nhiều vùng rừng thấp (phía Nam Thái Lan) và cả ở các vùng cao hơn (Nepal) cũng như tại các vùng có khí hậu lạnh. Là cây bản địa của Brunei, Trung Quốc, ấn Độ, Lào, Myanmar, Nepal, Papua New Guinea, Phillipines, Thailand và Việt Nam (World Agroforestry Centre, 2006). Vối thuốc thường mọc thành quần thụ từ nơi đất thấp đến núi cao, phân bố ở rừng thứ sinh, nơi đồng cỏ, cây bụi và ngay cả nơi ngập nước có độ mặn nhẹ. Vối thuốc có thể mọc trên nhiều loại đất với thành phần cơ giới và độ phì khác nhau, từ đất cằn cỗi khô cằn đến đất phì nhiêu, tươi tốt, có thể thấy Vối thuốc xuất hiện nơi đầm lầy.

Vối thuốc là loài cây tiên phong sau nương rẫy (Laos tree seed project, 2006) (dẫn theo Hoàng Văn Chúc, 2009) [7]. Khamleck (2004), Họ Dẻ có phân bố khá rộng, với khoảng 900 loài chúng được tìm thấy ở vùng ôn đới Bắc bán cầu, cận nhiệt đới và nhiệt đới, song chưa có tài liệu nào công bố chúng có ở vùng nhiệt đới Châu Phi.